पैतृक सम्पत्तिमा संयुक्त पुर्जा

संविधानमै संयुक्त जग्गाधनी पुर्जाको व्यवस्थासँगै अभियानले तीव्रता पायो
कान्तिपुर संवाददाता

रुकुम (पश्चिम) — आठबिसकोट नगरपालिका ११ की विमला कामी अहिले फुरुङ छिन् । घरपरिवार र पतिको विश्वासमै रहेकी विमला असार २२ गतेयता असाध्य खुसी देखिन्छिन् । पतिको नाममा रहेको पैतृक सम्पत्तिमा अब उनको पनि समान हक भएको छ । त्यसअघि कुरामा मात्रै समान हक भए पनि अब वास्तविक हक पाएकी छन् । असार २२ गतेपछि विमला र उनका पति लालवीरको पैतृक सम्पत्तिमा समान हक स्थापना भएको छ ।

जिल्लामै पहिलोपटक संयुक्त जग्गाधनी पुर्जा लिने आठबिसकोट नगरपालिका ११ का लालवीर र विमला कामी ।

मालपोत कार्यालयबाट संयुक्त जग्गाधनी पुर्जा बनाएपछि विमला पनि पैतृक सम्पत्तिकी मालिक बनिन् । ‘मैले सोचेकै थिएन, पतिले जिल्ला जाउँ भन्नुभयो, गयौं र हाम्रो भएको जति सबै सम्पत्ति दुवैको नाममा बनायौं,’ उनले भनिन्, ‘अब पतिको नाममा रहेको सम्पत्तिको पुर्जामा उहाँको मात्रै नाम छैन माल कार्यालयबाट मेरो नाम पनि थपेर पुर्जा दिएको छ ।’ यसअघि विश्वासले मात्रै घर बसेको उनले बताइन् । ‘बिहे भयो, छोराछोरी भए त्यही विश्वासका आधारमा मेरो घर, मेरो बारी भन्थेँ । कागजी रूपमा बिहे दर्ता र विश्वासबाहेक अन्य कुनै मेरो नाममा थिएन,’ उनले भनिन्, ‘अब म पनि भए जति घरजग्गाको पक्का मालिक भएकी छु ।’
उनले पति र छोराछोरीलाई विश्वास मानेकी छन् भने पैतृक सम्पत्तिलाई अधिकार मानेकी छन् । लालवीरले पनि जिल्लामा सबैभन्दा पहिला संयुक्त जग्गाधनी पुर्जा बनाउन पाएकामा खुसी जनाए । बिहेपछि एक छोरा र एक छोरी भइसकेको भन्दै उनले पैतृक सम्पत्तिमा पत्नीको अधिकार समान भएकाले दुवैको नाममा पुर्जा बनाएको बताए । ‘हामी एकअर्काबिना रहन सक्दैनौं भनेरमात्रै हुँदैन,’ लालवीरले भने, ‘भएको सम्पत्ति दुवैको समान हक होस् भनेर यो निर्णय गरेको हुँ ।’
आठबिसकोट ९ का गोकर्णकुमार र निर्मला चन्दले पनि संयुक्त जग्गाधनी पुर्जा बनाएका छन् । मंसिर २८ गते जिल्ला मालपोत पुगेर गोकर्णले आफ्नो नाममा भएको पैतृक सम्पत्ति श्रीमती निर्मलाको नाममा पनि बनाए । एकल जग्गाधनी पुर्जा भएका गोकर्ण अब संयुक्त धनी भएका छन् । संविधानमा व्यवस्था भएको कुरा कार्यान्वयन गरिएको गोकर्णले बताए । नारामा मात्रै सीमित भएको समान अधिकारलाई आफूले कार्यान्वयन गरेको उनको बुझाइ छ । ‘हामीले कुरामात्रै होइन, व्यवहारमा पनि समान अधिकार बनाऔं भनेर संयुक्त पुर्जा बनायौं,’ उनले भने, ‘यसले श्रीमान्श्रीमतीबीचको आपसी विश्वासको दायरामात्रै बढाएको छैन, थप जिम्मेवार बनाएको महसुस भएको छ ।’
जिल्लामा यसरी संयुक्त जग्गाधनी पुर्जा लिने कामी र चन्द दम्पतीमात्रै होइन । मालपोत कार्यालयका अनुसार कामी र चन्दको जोडीबाहेक अन्य आठ जोडीले संयुक्त पुर्जा बनाइसकेका छन् । मालपोतका अनुसार संयुक्त पुर्जा लिनेमा अधिकांश आठबिसकोट नगरपालिकाका छन् । मालपोत अधिकृत मोहनप्रकाश गिरीले संविधान तथा कानुनमै संयुक्त जग्गाधनी पुर्जाको व्यवस्था गरेकाले संयुक्त दर्ता प्रमाण लिने बढदै गएको बताए । कानुनले तोकिएबमोजिमका कागजात र मालपोत कार्यालयमा एक सय रुपैयाँ तिरेको रसिद भएपछि केही समयमै संयुक्त जग्गाधनी दर्ता प्रमाण पुर्जा जारी हुने मालपोत अधिकृत गिरीले जानकारी दिए । उनले छोटै समयमा दस जोडीले संयुक्त पुर्जा बनाउनु भनेको उल्लेख संख्या भएको बताए । संयुक्त प्रमाण पुर्जा जारी कार्य विधि २०७४ मा संयुक्त जग्गाधनी दर्ता प्रमाण पुर्जा लिनका लागि श्रीमान्श्रीमती दुवैको नागरिकता, बिहे दर्ता, फोटो, मालपोत कर तिरेको रसिद र सम्बन्धित वडाको सिफारिससहित दम्पती नै मालपोतमा पुग्नुपर्ने व्यवस्था छ ।
जिल्लाको बाँफिकोट गाउँपालिकाले नीति तथा कार्यक्रमको १५ नम्बर बुँदामा महिला सशक्तीकरणका लागि संयुक्त पुर्जा बनाउने प्रक्रियालाई प्रोत्साहन गर्ने उल्लेख गरेको छ । पैतृक सम्पत्तिमा महिलाको सहज पहुँच होस् भनेर यसलाई नीति तथा कार्यक्रममै उल्लेख गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष धर्मबहादुर केसीले बताए ।

प्रकाशित : पुस ८, २०७४ ०८:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बालविवाहविरुद्ध जागे किशोरकिशोरी

कान्तिपुर संवाददाता

सुर्खेत — वीरेन्द्रनगर १ मसुरीटोलकी सजना सुनारले पोहोर साल भाइ (काकाको छोरा) को हुनै लागेको विवाह रोकिन् । बालविवाहविरुद्ध स्वत:स्र्फूत अभियानको नेतृत्व गरिरहेकी उनको यस कदमबाट अभिभावकले चित्त दुखाए । काका र भाइसँग उनको अझै बोलचाल छैन । उनले आफ्नै पहलमा गाउँका ५ जोडीको विवाह रोकेको बताइन् । ‘तथ्यांक हेर्ने हो भने हाम्रो जिल्ला बालविवाह सबैभन्दा बढी हुनेमा पर्दोरहेछ,’ उनले भनिन्, ‘तथ्यांक सुन्दा लाज लाग्यो । कोही न कसैले अगुवाइ नगरे बालविवाह रोकिने देखिएन । जोखिम मोलेरै म लागेँ ।’

मसुरीटोल दलित बस्ती हो । अशिक्षा, गरिबी अन्यत्रको भन्दा यहाँ बढी छ । यही टोलकी सजनाले महिला हिंसा र जोखिममा परेका बालबालिकाको पक्षमा ‘भोलिन्टियर’ काम गर्ने साहस गरिन् । ९ जना विद्यालय छाडेका बालबालिकालाई पुन: विद्यालय फर्काउन उनी सफल भएकी छन् । सन् २०१३ मा स्ट्रोमा फाउन्डेसन र किर्डाक नेपालको सहयोगमा मसुरीटोल संवाद केन्द्र गठन भयो । उक्त टोलका १३ देखि १९ वर्षसम्मका किशोरकिशोरी आवद्ध भए । सजना एक्लैले गरिरहेको स्वयंसेवामा उनकै उमेरका दौंतरी जोडिन पुगे । ‘अवसर एकपटक आउँछ । त्यसलाई सही सदुपयोग गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘सबैभन्दा ठूलो कुरा आफ्नो रुचि हो । आउने बाधा व्यवधानलाई पार गर्न सहनशीलता चाहिन्छ ।’ बालविवाह, जातीय छुवाछूत, बहुविवाहलगायत सामाजिक कुरीतिविरुद्ध किशोरकिशोरी एकजुट भए । स्थानीय गैसस जागरण केन्द्र (स्याक) नेपालको पहलमा विद्यालय छाड्न सक्ने र छोडिसकेकालाई पनि समेटेर सामाजिक कार्यका लागि किशोरकिशोरी एनिमेटरतथा युवाको सञ्जाल (आशा) गठन भयो ।
सजनाजस्तै सञ्जालमा आवद्ध किशोरकिशोरी सामाजिक कुरीतिविरुद्ध आक्रामक अभियान चलाएका छन् । आशाकै पश्चिम घाटगाउँका अमर विकले भाइ (ठूलाबुवाको छोरा) को बिहे रोक्दाको अनुभूति सुनाए । ‘धनगढीबाट दुलही ल्याएको थियो । ऊ १५ वर्षको थियो । मेरै पहलमा रोकें । अहिलेसम्म बोल्दैन,’ अमरले भने । अभिभावक र दलका स्थानीय नेताले समेत सकारात्मक सहयोग नगरेको गुनासो उनले पोखे । प्रहरी, अभिभावक र नेताको मिलेमतो आफूहरूको अभियानका लागि बाधक बनेको अमर बताउँछन् । आशा सञ्जालका जिल्ला कोषाध्यक्ष गीता बोहराले आफूहरूले पूर्ण सरसफाइ, पूर्ण खोपयुक्त, छाउपडीमुक्त गाउँ घोषणा अभियानै सञ्चालन गरेको बताइन् । गुटु र बाबियाचौरलाई छाउपडीमुक्त घोषणाका लागि गाउँका ९४ छाउगोठ भत्काएको अमरले जानकारी दिए ।
जिल्लामा २१ संवाद केन्द्र र ३४ बाल बगंंैचा छन् । संवाद केन्द्रमा जीवनयोपगी सीप, आत्मजागरण, आत्मअनुभूति, अन्तरव्यक्ति सम्बन्ध, समालोचनात्मक निर्णय, तनावपूर्ण स्थितिको सामना,
संवेग नियन्त्रणलगायतकाविधिबारे किशोरकिशोरीले छलफल गर्ने गर्छन् ।

प्रकाशित : पुस ८, २०७४ ०८:२१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्