बस्तीको ढल सिधै खोलामा, प्रशोधन केन्द्र अलपत्र- उपत्यका - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बस्तीको ढल सिधै खोलामा, प्रशोधन केन्द्र अलपत्र

‘मृत’ छन् काठमाडौंका खोला
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्राज्ञ प्रतिष्ठान (नाष्ट)की वैज्ञानिक डा.टिस्टा प्रसाईंलाई धोबी खोलामा पौडी खेल्ने, नुहाउने लुगा धुने गरेको अझै याद छ । घट्टेकुलोमा बाल्यकाल बिताएकी वैज्ञानिक प्रसाईंले धोबी खोलामा असला माछा, अन्य स–साना जलीय जीवहरु देखेको अझै याद छ ।

जब जब उनी काठमाडौंको अनामनगर भाटभाटेनी करिडोर सडक पुग्छिन् उनलाई बाल्यकालको सम्झना आउँछ ।

समयक्रमसँगै धोबीखोला ‘मृत’ अवस्थामा पुगेको उनले बताइन् । धोबीखोलामा असला माछामात्रै हैन जलीय जीवहरु पाउनै मुस्किल छ । कुनै पनि जीवहरु अहिले नरहेको उनले बताइन् । ‘धोबीखोला मात्रै हैन काठमाडौंका सबै खोला सफा थिए । जब नदीमा घरयासी,औद्योगिक ढलहरु हाल्न थालियो । नदी नदी रहेन, मृत बन्यो,’ उनले कान्तिपुरसित भनिन् ।

सानैदेखि नदीसँग नजिक रहेकी वैज्ञानिक प्रसाईं नास्टमा पानीको परीक्षण, रसायनिक गुण तथा पानीमा हुने धातु, खनिजलगायतमा अनुसन्धान गरिरहेकी छन् ।

गत वर्ष उनले सुन्दरीजल हुँदै चोभार क्षेत्रसम्म बग्ने वाग्मती नदीको अवस्थाको अध्ययन गरिन् । नास्टमा रहेको उनको ल्याबमा कार्यरत एक जना विद्यार्थीले त्यसक्षेत्रमा पानीको रसायनिक अवस्थाबारे अनुसन्धान गर्दा पानीमा जीवित वस्तु बाँच्न निकै नै कठिन हुने देखियो ।

पानीको केमिकल अक्सिजन डिमान्ड (सीओडी)को अध्ययन गर्दा धेरै नै मात्रामा देखियो । यो भनेको पानीले जैविक वस्तुलाई गलाउनका लागि आवश्यक पर्ने अक्सिजनको मात्रा हो । पशुपति हुँदै तीलगंगा करिडोरमा सीओडीको मात्रा धेरै नै देखियो । यो क्षेत्रमा सीओडीको मान ६४४ मिलिग्राम प्रति लिटर देखियो । यस्तै सुन्दरी घाटमा ५७९ देखियो । सुन्दरीजल क्षेत्रमा भने ४० मिलिग्राम प्रतिलिटर देखिएको थियो । प्रसाईंले भनिन्, ‘पानीमा सीओडीको मात्रा जति कम भयो त्यति राम्रो हो ।’

सुख्खा समयमा काठमाडौंका खोलाहरुबाट धेरै नै दुर्गन्ध आउने गर्छ । पानीमा सल्फरको मात्रा धेरै हुँदा बिरो नुन जस्तो गन्ध आउने गरेको उनले बताइन् । गर्मी महिना (धेरै घाम लागेको बेला) जैविक वस्तु कुहिने दर धेरै नै हुने भएकाले दुर्गन्ध आउने गरेको उनले सुनाइन् । काठमाडौंको मुख्य क्षेत्र हुँदै बग्ने धोबी खोला, वाग्मति, विष्णुमति नदीबाट बेलाबेला आउने दुर्गन्ध यही कारणले भएको उनले सुनाइन् ।

काठमाडौं विश्वविद्यालयकी उपप्राध्यापक एवं पानी विज्ञ डा. रामदेवी तचामो शाह सहरी क्षेत्रका नदीलाई साँघुरो बनाएर च्यानलाइज गर्दा प्राकृतिक बहाब र प्राकृतिक बासस्थान(सब्स्ट्रेट) नहुँदा मृत अवस्थामा पुगेका बताउँछिन् । नदीको बगर नहुने, कंक्रिट संरचनाले च्यानलाइज गर्दा नदी छेउछाउ उम्रने बिरुवाहरु नहुँदा नदीमा पानी मात्रै बग्ने र ढल मिसिदा झन् प्रदूषण बढेको उनले बताए ।

‘काठमाडौंमा मात्रै हैन नेपालका सहरी क्षेत्रका धेरै जसो नदीहरुको अवस्था मृत छ । पोखराको फिर्के खोला, काठमाडौंका वाग्मति,हनुमन्ते,मनोहरा खोलाहरु मृत छ । नदीको सिरानमा राम्रो हुन्छ,सहरी र ढल मिसिँदै गएपछि नदी मृत बनिन्छ । तल्लो तटीय क्षेत्रमा नदी फैलन थालेसँगै सफा हुँदै जान्छ,’ उनले भनिन् ।

०००

अधिकार सम्पन्न वाग्मती एकीकृत समितिका पूर्व बोर्ड सदस्य राम साहले धोबी खोलामा जडान गरिएको घरयासी ढलको भिडियो केही सातादेखि निरन्तर रुपमा सामाजिक सञ्जालमा हालिरहेका छन् । हरेक साताजसो उनले फलोअप गरेर सहरका ढल खोलामा हालिएको भन्दै नियन्त्रण गर्नका लागि सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराएपनि कसैले चासो देखाएको छैन ।

धोबीखोलामा मात्रै हैन, विष्णुमति, टुकुचा, वाग्मतिमा सहरका ढल सिधै खन्याइन्छ । उपत्यकाका अधिकांश ढल प्रशोधन नगरी सिधै खोलामा हालिदिँदा नदी प्रदूषित भएको हो । साह भन्छन्,‘नदीको बहाब क्षेत्र अतिक्रमण गरेर सानो बनाइएको छ । त्यसमा सिधै ढल मिसाउँदा नदीको प्रदूषण बढेको छ ।’ उनले काठमाडौंको मात्रै नभएर देशका अधिकांश खोलामा ढल प्रशोधन नगरी खोलामा सिधै मिसाउने गरिएको बताए ।

केन्द्रीय तथ्यांक विभागले दुई साताअघि सार्वजनिक गरेको फोहोर मैला व्यवस्थापन सम्बन्धीका प्रतिवेदनमा पनि नेपालमा उत्पादन हुने कूल फोहोरको ३० प्रतिशत नदी किनारमा व्यवस्थापन भइरहेको उल्लेख छ ।

खोलामा सिधै ढल र नदी प्रदूषण हुँदा यसको प्रत्यक्ष असर जलीय जैविक विविधतालाई मात्रै हैन,कृषि प्रणालीलाई सिधै परेको छ । ख्वप कलेजकी उपप्राध्यापक एवं अनुसन्धानकर्ता डा‍. निलकमल कोजू पानी प्रशोधन केन्द्रहरु सञ्चालनमा नआउँदा यो समस्या झनै बढिरहेको बताउँछिन् । खोलामा सिधै ढल फाल्दा त्यसले कृषि क्षेत्रको उब्जनीमा असर गरिरहेको उनले बताइन् । उनी भन्छिन्,‘पानीमा धेरै नै मात्रामा प्रदूषक तत्वहरु पाइएको छ । घरयासी र औद्योगिक ढललाई प्रशोधन नगरी खोलामा मिसाउँदा गह्रौं धातु र जैविक प्रदूषकको मात्रा धेरै नै बढेको छ । ’ उनैले गरेको अनुसन्धानले पनि बालाजु औद्योगिक क्षेत्रबाट निस्कने ढल प्रशोधन नगरी विष्णुमतिमा छाड्दा धेरै नै मात्रामा प्रदूषक तत्व भेटिएको थियो । नुवाकोट र धादिङ हुदै बग्ने कोल्पमा खोलामा गरिएको अनुसन्धानमा पनि पानीमा प्रदूषक तत्वको मात्रा धेरै नै पाइएको थियो ।

यस्ता खोलाकै पानी प्रयोग गरेर कृषि गर्दा उत्पादनमा कमी आउने,माटोको उर्वराशक्ति हराउने जस्ता समस्याहरु देखिने उनले बताइन् । प्रदूषित पानीले समग्रमा कृषि प्रणाली र खाद्यन्न उत्पादनमा पनि असर गरिरहेको कोजूले जनाइन् । वाग्मतिको विभिन्न ठाउँमा पानीको परीक्षण गर्दा पनि घूलित अक्सिजनको मात्रा पनि धेरै नै कम रहेको पाइएको छ ।

नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्का प्रमुख अनुसन्धान अधिकृत एवं वातावरण स्वास्थ्यका विज्ञ डा. मेघनाथ धिमालले नदीमा ढल मिसाउँदा पानीसँग सम्बन्धित रोगहरु बढ्ने बताए । माथिल्लो तटीय क्षेत्रबाटै प्रदूषित भएर तराई झर्ने वाग्मति नदीको पानी प्रयोग गर्दा टाइफाइड, ज्वरो, झाडापखलाको जोखिम उच्च रहेको उनले बताए । प्रदूषित पानीका कारण हैजाका घटनाहरु पनि बढ्न सक्ने उनले बताए । अनुसन्धान परिषद्ले उपत्यकामा देखिएको हैजाको विस्तृत अध्ययन गरिरहेको छ ।

काठमाडौं उपत्यकामा प्रयोग हुने पानीमध्ये ८० प्रतिशत ढलको रुपमा बग्ने गरेको काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड(केयूकेएल)ले जनाएको छ । वितरण भएको पानीमध्ये ८० प्रतिशत प्रयोग भएपछि ढलको रुपमा निस्कने गरेको केयूकेलका आयोजना कार्यान्वयन इकाइका उपनिर्देशक चन्द्रबहादुर श्रेष्ठले जानकारी दिए । काठमाडौं उपत्यकामा दैनिक रुपमा २२ करोड लिटर ढल निष्काशन हुने गरेको केयूकेएलको तथ्यांक छ । सन् २०३० सम्म यो बढेर ४० करोड ढल बग्ने प्रक्षेपण गरिएको श्रेष्ठले बताए ।

निष्कासन हुने ढलमा फेकल(मलमूत्र),समावेश गरिएको छैन । कतिपय स्थानहरुमा सिधै मलकोमूल जडान गर्ने गरिएको छ । धोबिघाट,बालकुमारी र गुहेश्वरीमा ७५ मिटर क्युब प्रतिदिन प्रशोधन हुने गरी प्लान्ट निर्माणको सुरु गर्ने तयारी भएपनि काम नभएको उनले बताए । ढल निकासको व्यवस्था नभएको ठाउँमा सेफ्टी ट्यांक बनाउने र फाल्ने योजना रहेको उनले बताए ।

औद्योगिक रुपमा डिस्चार्ज हुने ढलको हकमा सरकारले तोकेको मापदण्ड अनुसार पानी प्रशोधन गरेर खोलामा छाड्नुपर्ने नियम भएपनि त्यो गर्ने गरिएको छैन । खोलामा सफा पानी देख्नका लागि समयमा नै प्रशोधन केन्द्र निर्माण गरिनुपर्ने विज्ञहरु बताउँछन् । घरायसी र औद्योगिक क्षेत्रबाट निस्कने ढलको उचित व्यवस्थापन र प्रशोधन नभएसम्म नदीका सफा पानी देख्न सम्भव नहुने विज्ञहरुको भनाइ छ ।

अलपत्र प्रशोधन केन्द्र

नदी क्षेत्रमा ढल मिसाउँदा प्रदूषणलगायत अन्य विविध समस्या देखिन थालेपछि पहिलो पटक गुहेश्वरीमा फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्रको स्थापना भएको थियो । काठमाडौं उपत्यकामा ढल प्रशोधनका लागि गुहेश्वरी फोहोरपानी प्रशोधन केन्द्र मात्रै पूर्ण रुपमा सञ्चालनमा छ । गुहेश्वरी फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्रमा दैनिक रुपमा २ करोड लिटर पानी प्रशोधन गरेर वाग्मतिमा छाडिन्छ ।

एउटा निर्माणको चरणमा र ३ वटा प्लान्ट अलपत्र अवस्थामा छन् । यी प्रशोधन केन्द्रको क्षमता १४ करोड लिटर प्रतिदिन पानी प्रशोधन गर्न सक्ने श्रेष्ठले बताए । भक्तपुरको सल्लाघारीमा निर्माणाधीन फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्र ।

धोबीघाटमा ३ करोड ७० लाख लिटर क्षमताको प्लान्ट निर्माण सम्पन्न हुने क्रममा छ । यो वर्षको डिसेम्बरमा निर्माण सम्पन्न हुने आयोजना निर्देशनालयले जनाएको छ । डीबीओ(डिजाइन, बिल्ट र ओपरेट) मोडलमै चिनियाँ कम्पनी सीजीसीओसी र अटल जेबीलाई पीआईडीले ठेक्का दिएको हो ।

यो परियोजना पूर्ण रुपमा कार्यान्वयनमा जाँदा धोबीखोला करिडोरको ढल व्यवस्थापन केही हदसम्म कम हुने उनले बताए । धोबी खोला क्षेत्रमा सिधै जडान भएका ढल व्यवस्थापनका लागि आयोजनाले ‘इन्टरसेप्टिङ सिवर’ निर्माण गरेको छ । धोबीखोलाको करिडोरको दुवै क्षेत्रमा सिवर निर्माण गरेर बस्तीबाट आउने ढललाई धोबीघाटमा निर्माणाधीन रहेको प्रशोधन केन्द्रमा लगिने तयारी छ । यसलाई एकीकृत प्रणालीमा लगेर ढललाई सिधै प्रशोधन केन्द्रमा पुर्‍याइने उपनिर्देशक समेत रहेका श्रेष्ठले बताए ।

यस्तै,भक्तपुरको सल्लाघारी र ललितपुरका कोड्कु तथा धोबीघाट फोहोरपानी प्रशोधन केन्द्र निर्माणको ठेक्का सम्झौता रद्द भएको छ । यी प्रशोधन केन्द्रका क्षमता प्रतिदिन ५ करोड ८७ लाख लिटर फोहोरपानी प्रशोधन गर्न सक्ने उल्लेख छ । केयूकेएलको आयोजना कार्यान्वयन निर्देशनालय (पीआईडी)ले फोहोर पानी प्रशोधन गर्नका लागि चीनको साफबोन वाटर सर्भिस (होल्डिङ) इन्कसँग बीडीओ मोडलमा सम्झौता गरेको थियो । तर उक्त सम्झौता अनुसार काम नगरेपछि ठेक्का रद्द गरेको हो ।

पाँचपटकसम्म पीआईडीले म्याद थप गर्दा पनि निर्माण सम्पन्न नगरेपछि सम्झौता रद्द गरिएको श्रेष्ठले कान्तिपुरलाई बताए । उनका अनुसार उक्त कम्पनीले करिब २७ प्रतिशत मात्रै काम गरेको थियो ।

२ वर्ष ६ महिनाभित्रमा निर्माण सम्पन्न गर्ने र पाँच वर्षसम्म सञ्चालन गर्ने गरी सन् २०१७को जनवरीमा सम्झौतामा भएको थियो । केन्द्र निर्माणका लागि पीडीआईले ३ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँमा उक्त कम्पनीसँग सम्झौता गरेको थियो । प्रशोधन केन्द्रको बाँकी निर्माण कार्य नयाँ ठेक्का प्रक्रियाबाट अघि बढाउन आवश्यक प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ ।

समयमा नै प्रशोधन केन्द्र निर्माण कार्य सम्पन्न हुन नसक्नुमा ठेक्का सम्झौता गर्दा कम मूल्यमा कबुल गर्ने परिपाटी रहेको श्रेष्ठले बताए ।

नयाँ प्रशोधन केन्द्र निर्माणको तयारी

सम्झौता रद्द गरिएका प्रशोधन केन्द्र निर्माणका लागि पीआईडीले नयाँ टेन्डरको थालनी गरेको छ । यस्तै, दुई वटा प्रशोधन केन्द्र निर्माण गर्ने तयारी भइरहेको छ । हनुमान घाटमा १० लाख लिटर क्षमताको र गोकर्णेश्वर क्षेत्रमा ३० लाख लिटर क्षमताको फोहोरपानी प्रशोधन केन्द्र निर्माणको डिजाइन भइरहेको छ ।

गुहेश्वरको फोहोरपानी प्रशोधन केन्द्र ।

यी प्रशोधन केन्द्रका डिजाइन टिम्स बीसीपीएल जेभीले ठेक्का पाएको छ । यसको डिजाइन सन् २०२२ को मार्चमा भएको थियो । सम्झौता भएको मितिदेखि १८ महिनाभित्रमा सम्पन्न गर्नुपर्ने उल्लेख छ ।

ढललाई व्यवस्थापन गर्नका लागि सरकारले गुहेश्वरीमा १ करोड ६० लाख लिटरको क्षमताको प्रशोधन केन्द्र निर्माण गर्ने तयारी पनि गरिरहेको छ । यस्तै, बालकुमारीमा अर्को १ करोड ७५ लाख लिटर क्षमताको अर्को प्लान्ट बनाउने योजना चलिरहेको छ । धोबीघाट क्षेत्रको क्याचमेन्टमा पनि अर्को प्लान्ट बनाउने योजना बनिरहेको पीआईडीले जनाएको छ ।

प्रशोधन केन्द्र नै समाधान हो त ?

त्रिभुवन विश्वविद्यालय वातावरण विज्ञान केन्द्रीय विभागका प्रमुख प्राध्यापक डा. छत्रमणि शर्मा पानी प्रशोधन निर्माण गरेकै भरमा मात्रै नदी सफाइ नहुने बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘जबसम्म घरयासी र औद्योगिक ढललाई सिधै खोलामा फाल्छौं तबसम्म नदी सफाइ हुन सक्दैन । प्रशोधन केन्द्र निर्माण गर्ने र भएभरको ढल हालिदिदा क्षमताले नधान्न पनि सक्छ । ट्रिटमेन्ट प्लान्टहरुलाई अझ व्यवस्थित गर्न सक्नुपर्छ ।’ उनले ढलका पाइपलाई एकीकृत प्रणालीमा राखेर ट्रिटमेन्ट प्लान्टमा जडान गरेर फोहोरपानी प्रशोधन गर्न सकिने बताए ।

उनले काठमाडौंका नदीहरु माथिल्लो र तल्लो तटीय क्षेत्रमा जिवित देखिएपनि सहरको मुख्य क्षेत्रमा मृत अवस्थामा रहेको बताए । उनले मुख्य क्षेत्रकाका नदीलाई पुर्नजीवन दिन सकिने बताए ।

गुहेश्वरको फोहोरपानी प्रशोधन केन्द्र ।

प्राध्यापक शर्माले नदी सफाईको नाममा कनिका छरे जसरी नै कार्यक्रम तथा योजनाहरु ल्याउँदा त्यसले ठोस नतिजा दिन नसकेको बताए । उनले नदी पुर्नस्थापना र सफाइका लागि एकीकृत रुपमा काम गर्न सुझाव दिए । ‘नदी सफाईका लागि सबैले एक ठाउँमा उभिएर काम गरेका छैनन् । सानो सानो काम गर्दा कसैको कामको नतिजा देखिएको छैन । थोरै थोरै पानीबाट पखाल्छु भन्दा ढिला हुन्छ तर त्यही थोरै पानीलाई जम्मा गरे पखाल्न सकिन्छ,’ उनले भने ।

सहरी क्षेत्रमा नदी आएपछि जैविक प्रदूषण र फोहोरको मात्रा धेरै हुँदा नदीको तल्लो भाग भेटिँदैन । तल्लो भागमा हुने बालुवा,ढुंगालगायतको स–सना गिटीहरुलाई प्रदूषकले छोप्दै जादा लेदो धेरै बढ्ने तचामोले बताइन् । प्राकृतिक रुपमा नदीमा हुनुपर्ने पानीको प्रशोधन हुन नपाउँदा प्रदूषण झनै बढेको उनको भनाइ छ ।

प्रशोधन केन्द्र पूर्ण रुपमा सञ्चालन नआउँदा समस्या भएको उनले बताइन् । ‘प्रशोधन केन्द्र आवश्यकता हो । पानी शुद्ध बनाउने है प्रशोधन केन्द्रले हो । तर काठमाडौंका नदीमा अहिले धेरै नै लेदो जम्मा भइसकेको छ । सफा पानी हालेपनि नदीमा पानी मात्रै बग्छ । तर नदीको तल्लो तह(सब्स्ट्रेट) सफा नगरेसम्म समस्या समाधान हुँदैन,’ उनले भनिन् ।

प्रकाशित : आश्विन १३, २०७९ १७:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सडकमै कला प्रदर्शनी

स्टुडियो र ग्यालरीहरू नपस्नेलाई बाटैमा कलाकृति देखाएर प्रदर्शनीमा जोड्ने प्रयास
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — सडकका भित्ताभरि कलाकृतिहरू सजिएका छन् । सडकमा हिँड्नेहरू एकछिन टक्क अडिन्छन् र कलाकृति हेरेर आफ्नो बाटो लाग्छन् । चित्रकार लक्ष्मण श्रेष्ठले सडकमै एकल प्रदर्शनी गरेका छन् । बबरमहलस्थित नेपाल आर्ट काउन्सिलको ठीक अगाडि सडकका भित्ताहरूमा उनले सोमबारदेखि कला प्रदर्शनी सुरु गरेका हुन् ।

अमूर्त तथा अर्ध अमूर्त शैलीका झन्डै डेढ दर्जन कलाकृतिहरूमा श्रेष्ठले समकालीन समय, समाज र मानवीय स्वभावसँगै कला क्षेत्रमा भएका विसंगतिलाई समेत चित्रण गरेका छन् । ग्यालरी र आर्ट स्टुडियोमा मात्र सीमित नराखी बाहिर सर्वसाधारणमाझ कलालाई ल्याउनुपर्छ भन्ने मान्यताले सडकमा प्रदर्शनी गरेको श्रेष्ठले बताए । ‘ग्यालरीभित्र मात्र प्रदर्शनी गर्नुपर्छ भन्ने छैन,’ उनले भने, ‘ग्यालरी नचिन्ने र थाहा नहुनेहरूले प्रदर्शनी कहिल्यै पनि हेर्न पाउँदैनन् ।’ कलालाई ग्यालरी परम्पराले निकै साँघुरो बनाएको उनको बुझाइ छ । कलाका स्रष्टाहरूले कलामा साँच्चै आमूल परिवर्तन गर्न नै खोज्ने हो भने यो समयमा सबैले नयाँनयाँ ढंगले कलालाई बाहिर ल्याउनुपर्ने उनले सुनाए ।

नेपाल आर्ट काउन्सिलमै कलाको बृहत् प्रदर्शनी ‘हिमालय आर्ट फेस्टिभल’ चलिरहेको समयमा यसकै बाहिर सडकमा किन कला प्रदर्शनी आवश्यक भयो भन्ने प्रश्नमा श्रेष्ठ भन्छन्, ‘मेरो प्रदर्शनीले महोत्सवका लागि अझै पुलको काम गरोस् भन्ने म चाहन्छु । सडकमा कला हेर्नेहरूले भित्र पनि गएर कला हेर्न सक्छन् ।’ ग्यालरीसम्म पुग्ने समय र कला माहोलको जानकारी नभएकालाई प्रदर्शनीले सघाउ पुर्‍याउने उनको मत छ । प्रदर्शनी हेर्दै गरेका ललितकलाका विद्यार्थी आर्जन तन्डुकार र अक्षत ताम्राकारले श्रेष्ठको कला प्रदर्शनीको अवधारणा निकै राम्रो लागेको सुनाए । तन्डुकारले भने, ‘हामीले ग्यालरीहरूमा मात्र आर्टहरू हेर्दै आएका थियौं । आज रोडमै देखेर फरक लाग्यो ।’

कलालाई सडक वा भित्तामा सिर्जना गरेर आम मानिसलाई देखाएको श्रेष्ठको यो पहिलो काम भने होइन । यसअघि पनि उनले नेपालगन्जदेखि राजधानीका सडक र भित्ताहरूमा कला सिर्जना गर्दै आएका छन् । उनले हालै मात्र वीर अस्पताल भएर जाने सडकका भित्ताहरूमा ‘मस्तिष्कको कुनामा’ लगायतका भित्तेकला सिर्जना गरेका थिए । उनको कलामा समकालीन सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक जस्ता क्षेत्रका चरम बेथिति, यसमै रुमलिएको मानवीय समाजको चित्रण पाइन्छ ।

हाल उनले ‘इम्टी मनी प्रोजेक्ट’ अन्तर्गत खोज अभियानका लागि भीमसेनगोलाका सडकका भित्ताहरूमा चित्र बनाउने पनि गरिरहेका छन् ।

प्रकाशित : आश्विन १३, २०७९ १७:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×