अकासियो महँगी, बढ्दैन ज्याला- उपत्यका - कान्तिपुर समाचार

अकासियो महँगी, बढ्दैन ज्याला

‘मजदुरकै कुरा गर्ने नेताहरुले आफूहरुलाई कामको मान्छे नै ठानेका छैनन्, हामी उनीहरुका लागि भोट बैंक मात्र हौं’
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — थाप्लो पोल्ने चर्को घाम होस् या मुसलधारे वर्षा । काभ्रेपलाञ्चोक भुम्लुका कमल धौलाकोटी घामपानीको प्रवाह नगरी दिनहुँ महाबौद्ध क्षेत्रमा भारी खोज्न निस्कन्छन् । १३ वर्षदेखि उनी भारवाहन मजदुरीकै भरमा जीवन धानिरहेका छन् ।

‘आफूले जानेको काम भारी बोक्ने (भरिया) मात्रै हो । बिहान ७ बजेदेखि साँझ ८ बजेसम्मको साथी उही नाम्लो छ,’ उनले भने, ‘बुबा पनि यही पेसामा हुनुहुन्थ्यो । भारी बोकेरै हामीलाई हुर्काउनुभयो ।’

बुबाको अवसानपछि कमल भरिया जीवनमा होमिएका हुन् । काठमाडौंका महाबौद्ध, असन, इन्द्रचोक, न्युरोडलगायत क्षेत्रमा वर्षौंदेखि भारी बोक्दै आएका उनले आफ्नो पेसाको शैलीमा केही बदलाव अनुभव पक्कै गरेका छन् तर ज्यालामा खासै वृद्धि महसुस गरेका छैनन् । यसबीचमा इन्धन, खाद्यान्नलगायतमा भएको मूल्यवृद्धिले भने उनलाई आफूले बोक्ने भारीभन्दा गह्रौं गरी थिच्दै आएको छ । ‘१३ वर्षअघि र अहिलेको ज्यालामा कुनै भिन्नता छैन । दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य आकाश जमिनले भिन्न भइसक्यो,’ उनले भने, ‘भरियाको ज्याला कहिल्यै नबढ्ने भयो । भारी पायो भने दिनमा ८ सयदेखि हजार रुपैयाँसम्म कमाइ हुन्छ । त्यसमाथि पछिल्ला ३ वर्ष त कोरोनाले सकसै दियो ।’ भारवाहक मजदुरको आवाज नेतृत्व तहसम्म पुग्न नसकेका कारण आफूहरू पीडित हुनुपरेको उनलाई लाग्छ ।

भारवाहक मजदुरले पाउने काम सधैं एकैनासको हुँदैन । ‘कहिले एकदेखि डेढ सय केजीसम्मको भारी पनि बोक्नुपर्छ, कहिले हल्का कार्टुन मात्र पनि,’ काभ्रेपलाञ्चोक भुम्लु कोलातीका सानुभाइ माझीले भने, ‘अहिले सिजन छैन, असोज लागेपछि भारी बोक्ने सिजन सुरु हुन्छ । भरियाको सिजन दसैंतिहार नै हो ।’ भारी बोकेरै माझीले ७ जनाको परिवार धान्दै आएका छन् ।

साथीभाइको लहलहैमा काठमाडौं छिरेका माझीले यो पेसा सुरु गरेकै २६ वर्ष भइसक्यो । तर, यो बीचमा आफूजस्ता मजदुरको दुःखमा कुनै बदलाव नआएको उनी बताउँछन् । ‘पहिले युवा जोस थियो, जत्रो भारी पाउँदा पनि उत्साहले बोक्थें । अहिले ज्यान शिथिल हुँदै गएको छ,’ उनी विगत सम्झन्छन्, ‘गरिबीले पढ्न पाइनँ । साँझबिहान हातमुख कसरी जोर्ने भन्नेकै चिन्ता थियो । १० सन्तान हामी बाबुआमाले कतिलाई पढाउनु ? अनि १५ वर्षको उमेरदेखि नै असन, इन्द्रचोकमा भारी बोक्न थालेको हुँ ।’ भूकम्प, कोरोना महामारी तथा बढ्दो महँगीको मारले लगातार मजदुर वर्गलाई थिचिरहेको उनको भनाइ छ । ‘भरिया पेसामा कहिल्यै ज्याला बढेन,’ उनी निराश सुनिए ।

पछिल्लो समय विश्वव्यापी रूपमा इन्धनको मूल्य वृद्धि भएको छ । जसको असर नेपालसम्मै परेको छ । ढुवानी भाडा बढ्दा दैनिक उपभोग्य सामग्रीको मूल्य अकासिएको छ । मूल्यवृद्धिले बजारको चहलपहलमा कमी आएको र भारवाहन मजदुरले कामै नपाउने समस्या बढेको धौलाकोटी बताउँछन् । ‘बजारको चहलपहलले उत्साह थपिन्छ,’ उनले भने, ‘आजकल बजारमा चहलपहल नै छैन । मूल्यवृद्धिले बजार ठप्पजस्तै छ ।’

नेपाल भारवाहक मजदुर संघका अनुसार धौलाकोटी र माझीजस्तै करिब २ हजार मजदुरले महाबौद्ध, असन, इन्द्रचोक, न्युरोडलगायत उपत्यकाका मुख्य बजारमा भारी बोकेर परिवार धान्दै आएका छन् । उनीहरूमध्ये कसैले लहलहैमा यो पेसा अँगाले पनि धेरैको भने बाध्यता हो । कोरोना महामारीले थलिएर बजार भर्खर उठ्न खोजेको अवस्थामा भरियालाई महँगीले ढाड सेकेको भन्दै संघले ज्याला बढाउन माग गरेको छ । संघले भारी बोक्ने, ठेला ठेल्ने, रिक्सा चलाउनेलगायत अनौपचारिक काम गर्ने भारवाहक मजदुरको हकमा महँगीले रोजीरोटीमै असर पुगेकाले ज्यालादर बढाउन नेपाल व्यापार संघ, राष्ट्रिय व्यापार संघ, वटु व्यापार संघ, जनसेवा विशाल बजारलगायतलाई पत्रचारसमेत गरेको संघका अध्यक्ष भक्तबहादुर लामाले बताए ।

संघले धारा चोक, वटुलगायत क्षेत्रबाट सामान ट्रान्सपोर्ट लगेको, धारा चोक, वटुलगायतबाट भोटेबहाल लगेको, वटु, सुरज चोक, इन्द्रचोकलगायत क्षेत्रबाट कालीमाटी लगेको, धाराचोक, वटुलगायतबाट बागबजार लगेको, वटु, इन्द्रचोक, फसिकेव वरिपरिबाट ढल्को, विजेश्वरी, नयाँबजारसम्म सामान लगेको भाडा १०० रुपैयाँबाट बढाएर ४०० रुपैयाँ, गाडीमा सामान लोड/अनलोड गरेको ५० रुपैयाँबाट बढाएर १५० रुपैयाँ, वटु, इन्द्रचोकबाट वीर अस्पतालसम्म लगेको, वटुलगायतबाट क्षेत्रपाटी सामान लाने/ल्याउने गरेको १०० रुपैयाँबाट बढाएर ३०० रुपैयाँ दर लागू गर्न गत जेठ १४ मा नै अनुरोधसहितको पत्राचार गरेको थियो । तर अहिलेसम्म लागू नभएको लामाले जनाए ।

भारवाहक मजदुर पेसा अनौपचरिक भएकाले राज्यले उनीहरूलाई समेट्न नसकेको उनको भनाइ छ । विभिन्न राजनीतिक पार्टीले मजदुरका नाममा संगठन नै विस्तार गरी राजनीति गरिरहे पनि भारवाहकलाई अझै पनि समेट्न नसकेको उनको गुनासो छ । ज्यालामा समेत एकरूपता नरहेको उनले स्विकारे । भारवाहक मजदुर २०६१ सालपछि संगठित भए पनि अझै सबैलाई समेट्न नसकेको उनले बताए ।

सरकारले भारवाहक मजदुरको न्यूनतम पारिश्रमिकसमेत निर्धारण नगर्दा योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध हुन नपाएको भारवाहक मजदुर रमेश कार्कीले गुनासो गरे । ‘काठमाडौंमा मजदुरी नगरी हातमुख जोर्न सकिन्न । घर फर्किंदा खेतीपाती गर्ने पर्याप्त जग्गाजमिन छैन,’ उनले भने, ‘मजदुरकै कुरा गर्ने नेताहरूले आफूहरूलाई कामको मान्छे ठानेका छैनन् । हामी उनीहरूका लागि भोट बैंक मात्र हौं ।’

प्रकाशित : असार १७, २०७९ ०७:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लागूऔषधको जालोमा फस्दै युवा

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — कञ्चनपुरको महेन्द्रनगर बजार नजिकै भीमदत्त नगरपालिका–१८ नयाॅ कटानमा सडक किनारमा एक युवक उभिएका थिए । वडा प्रहरी कार्यालयको गस्ती टोलीले शंका लागेर सोधपुछ गर्‍यो । उनको हातमा झन्डै ५० ग्राम चरेस भेटियो । भीमदत्त नगरपालिका–७ हल्दुखालका २६ वर्षीय किसन दमाई चरेस प्रयोगसँगै बिक्री गर्न नयाँ कटान पुगेको हुन सक्ने प्रहरीको अनुमान छ । यसै साता पक्राउ परेका उनलाई प्रहरी हिरासतमा राखेर कानुनी कारबाही प्रक्रिया अघि बढेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ ।

अघिल्लो साता जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्र पुनर्वास नगरपालिका–४ कारगिल डाँडाबाट प्रहरीले लागूऔषध खैरो हेरोइन र नाइट्राभेटसहित तीन जनालाई पक्राउ गर्‍यो । कैलालीको लम्कीचुहा नगरपालिका–९ बस्ने २४ वर्षीय कमद बादी, २१ वर्षीय विशाल बादी र २५ वर्षीय ओकेन्द्र बादीलाई पक्राउ गरेको हो । उनीहरूबाट १ ग्राम १८ मिलिग्राम खैरो हेरोइन र ५ ट्याब्लेट नाइट्राभेट बरामद भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरका प्रहरी निरीक्षक लालबहादुर बमले बताए ।

जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रबाट दिनहुँजसो लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरू पक्राउ परिरहेका छन् । हरेक दिन दुई/तीन जनासम्म पक्राउ परिरहेका छन् । यो क्रम दुई/तीन वर्षदेखि नै चलिरहेको छ । ग्रामीण भेगमा होस् वा बजार क्षेत्रमा जताततै खुलेआम लागूऔषधको प्रयोग भइरहेको हुन्छ । १०/१२ वर्षका किशोरदेखि युवाहरू यसमा फसेका छन् ।

खासगरी भारतसंॅग सीमा जोडिएका क्षेत्रहरूमा यसको ओसारपसार बढी हुने गरेको छ । दोधारा चाँदनी र जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्र बेलौरी, पुनर्वास र बेलडाडीका भारतसंॅग सीमा जोडिएका क्षेत्रमा खुलेआम लागूऔषधको ओसारपसार र प्रयोग भइरहेको पाइन्छ । प्रहरीले यिनै क्षेत्रबाट दिनहुँजसो लागूऔषधका प्रयोगकर्तालाई पक्राउ गरिरहेको छ । जिल्लामा आउने प्रहरी प्रमुखले पहिलो प्राथमिकता लागूऔषध नियन्त्रण नै गर्ने प्रमुख लक्ष्य रहेको बताउने गरेका छन् । उनीहरूले हरेक कार्यक्रममा लागूऔषध नियन्त्रणका लागि विभिन्न गतिविधिहरू सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका तथ्यांकअनुसार चाल आर्थिक वर्षमा लागूऔषध प्रयोग तथा ओसारपसरामा संलग्न ६ महिला, २१० पुरुष र १३ भारतीय नागरिक गरी २२९ जना पक्राउ परेका छन् । उनीहरूबाट करिब ३४ किलोग्राम चरेस, ६ सय ग्राम खैरो हेरोइन, १६८२ ट्याब्लेट नाइट्राभेट, ४७६ ट्याब्लेट स्पास २७६ सिसी जाइजेपाम बरामद भएको प्रहरी निरीक्षक बमले बताए । उनका अनुसार लागूऔषधसम्बन्धी १३६ मुद्दा दर्त्ता भएका छन् ।

गत आर्थिक वर्षमा १४१ मुद्दा दर्त्ता भएको प्रहरीले जनाएको छ । २१६ पुरुष, ४ महिला र १० जना भारतीय नागरिक गरी २३० जना पक्राउ परेको बमले बताए । उनका अनुसार डेढ किलोग्राम चरेस, ८३९ ग्राम खैरो हेरोइन, ८२० ट्याब्लेट नाइट्राभेट, १७८ ट्याब्लेट स्पामो बरमद गरिएको छ ।

‘खुला सीमा नै लागूऔषध नियन्त्रणको प्रमुख चुनौती देखिन्छ,’ लागूऔषध नियन्त्रणमा विशेष अभियानमा खटिएका प्रहरी निरीक्षक बमले भने, ‘ठूलो संख्यामा युवा समूह यो कुलतको दलदलमा फसेको छ ।’ उनका अनुसार भारतबाट लागूऔषध ल्याएर प्रयोग गर्ने र बिक्री गर्ने गरेको पाइन्छ ।

बेलौरी र पुनर्वास क्षेत्रबाट कञ्चनपुरका मात्रै नभई कैलाली, बर्दिया र बाँके सम्मका युवाहरू लागूऔषधसहित पक्राउ परेका छन् । यसले समेत यो क्षेत्र लागूऔषधको ट्रान्जिट पोइन्ट बन्दै गएको देखिन्छ । दुई वर्षअघि लागूऔषध ओसारपसारमा संलग्न व्यक्ति र प्रहरीबीच गोली हानाहान भएको थियो । बेलौरी नगरपालिकाको सीमा क्षेत्रमा प्रहरीको गोली लागेर एक भारतीय नागरिकको मृत्यु भएको थियो ।

प्रकाशित : असार १७, २०७९ ०७:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×