अवैध प्लानिङमा स्थानीय तहको प्रश्रय- उपत्यका - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अवैध प्लानिङमा स्थानीय तहको प्रश्रय

जनप्रतिनिधिकै आडमा जग्गा कारोबारीले जथाभावी डोजर/एक्स्काभेटर चलाइरहेका छन्
लिला श्रेष्ठ

भक्तपुर — चाँगुनारायण नगरपालिका–५ छालिङका मुडोल र कालिटारलाई छुट्याउने खहरे खोला पुरेर जग्गा व्यवसायीले दैनिक चारवटा डोजर/एक्स्काभेटर चलाइरहेका छन् । आफ्नो जग्गा सम्याएर प्लानिङ गर्नका लागि व्यवसायीले खोला अतिक्रमण गरेका हुन् । 



त्यस्ता जग्गा प्लानिङ रोक्नुपर्ने चाँगुनारायण नगरपालिका नै यतिबेला सडक स्तरोन्नति एवं करिडोर निर्माणको नाममा सोही प्लानिङलाई फाइदा हुने गरी ३० लाख रुपैयाँको योजनामा खहरे खोलामा ह्युम पाइप बिछ्याउन थालेको छ । छालिङ चाकटुका स्थानीयले भने अध्ययनबिना खहरे खोलामा करिडोर बनाउन लागेको भन्दै विरोध गरेका छन् । ‘खोलाको सिमांकन नै भएको छैन, हचुवाको भरमा करिडोर निर्माण गर्ने भन्दै ह्युम पाइप बिछ्याउन थालिएको छ,’ स्थानीय हरिबहादुर चाकटुले भने, ‘एकतर्फी रूपमा उपभोक्ता समिति गठन गरेर प्लानिङलाई लाभ मिल्ने गरी योजना ल्याएको छ ।’

नगरपालिकाले स्थानीयको विरोध हुँदाहुँदै पनि ‘चाँगु पिच सडकबाट दीप सरस्वती स्कुल हुँदै विन्ध्यावासिनी मन्दिर वासुकी नागस्थान हुँदै चाकटु टोल जाने बाटो स्तरोन्नति’ शीर्षकमा १५ लाख रुपैयाँ र ‘चाँगु पिचबाट दीप सरस्वती स्कुल हुँदै नयाँ करिडोर ह्युम पाइप राख्ने’ शीर्षकमा १५ लाख रुपैयाँ गरी ३० लाखको योजना ल्याएको हो । उक्त खहरेकै पानीले छालिङका स्थानीयले खेतबारीमा सिँचाइ गर्दै आएका छन् । खोलामा ह्युम पाइप बिछ्याएपछि सिँचाइ गर्न नपाउनेमा स्थानीय चिन्तित छन् । ‘हाम्रो रोजीरोटी भनेकै खेतीपाती हो, खोलामा ह्युम पाइप बिछ्याएपछि स्थानीयले पानीको उपभोग कसरी गर्ने ?’ स्थानीय कृष्णप्रसाद चाकटुले भने, ‘स्थानीयको सहमतिबिना ह्युम पाइप बिछ्याउन पाइँदैन ।’ स्थानीय बासिन्दाले खोला प्रभावित हुने गरी जथाभावी डोजर चलाउन नपाउने, ह्युम पाइप राख्न नपाउने भन्दै नगरपालिका घेराउसमेत गरेका छन् । नगरपालिकाले स्थानीयको भावनाअनुकूल काम गर्न र योजनाको काम रोक्न भने पनि काम नरोकेको स्थानीय बताउँछन् ।

भक्तपुरका अन्य स्थानमा पनि स्थानीय तहबाटै अवैध र अनियन्त्रित प्लानिङलाई प्रश्रय दिइएको छ । चाँगुनारायण–८ सुडाल पात्लेवन स्विटी खोला अतिक्रमण गरेर पर्खाल लगाइएको छ । खोलाको बहाव क्षेत्रमै पर्खाल लगाएर प्लटिङ गर्दा पनि स्थानीय तह, काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरण जिल्ला आयुक्तको कार्यालय मौन छ । जग्गा कारोबारीले जग्गा प्लानिङको स्वीकृति नै नलिई आफूखुसी खोला मिचेर जथाभावी डोजर चलाएको छ । खोलामा करिब १५ फिटभन्दा अग्लो पर्खाल नै लगाएको छ । ठूली ब्रम्हायणी मन्दिर, स्विटी खोला क्षेत्रको पुरानो पँधेराको ख्याल नगरी सार्वजनिक भूमि दोहन भइरहेको छ ।

काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरण जिल्ला आयुक्तको कार्यालय भक्तपुरले अनधिकृत रूपमा प्लानिङ भएको भन्दै ९२ स्थानको प्लानिङको विवरण सार्वजनिक गरेको छ । स्थानीय तह निर्वाचन २०७४ पछि चाँगुनारायण र सूर्यविनायकमा जनप्रतिनिधिकै आडमा जग्गा कारोबारीले जथाभावी डोजर/एक्स्काभेटर चलाइरहेका छन् । ‘हामीभन्दा शक्तिशाली व्यवसायी छन्, सम्बन्धित ठाउँमा भएर पनि टुलुटुलु हेरेर बस्न बाध्य भयौं,’ निवर्तमान सूर्यविनायक नगर उपप्रमुख जुना बस्नेतले भनिन्, ‘स्थानीय तहलाई पत्तो नदिई माथिल्लो निकायबाट स्वीकृति लिई डाँडा खोस्रिरहेको छ ।’ नगरपालिकाहरू भने अवैधानिक रूपमा प्राकृतिक संरचनाको ख्याल नगरी बनेको प्लानिङलाई मान्यता नदिएको भन्दै मौन बसिरहेको छ । विकास प्राधिकरण पनि अनधिकृत प्लानिङको विवरण सार्वजनिक गरेर चुप लागेको छ । ‘अव्यवस्थित र अवैधानिक रूपमा जग्गा खण्डीकरण भइरहेको सूचना प्राप्त भयो, सोही आधारमा अनुगमन गर्‍र्यौं । योजना स्वीकृति नलिई जग्गा प्लानिङ गरेको पाइएकाले सूचना सार्वजनिक गरेको हो,’ प्राधिकरण भक्तपुरका जिल्ला आयुक्त कृष्ण महर्जनले भने, ‘सूचना सार्वजनिक गर्नु नै कारबाहीको प्रक्रिया थालिनु हो । नियमपूर्वक योजना स्वीकृति नलिई प्लानिङ गर्ने र योजना स्वीकृतिको प्रक्रियामा नआउनेको जग्गा रोक्का तथा जरिवानाको व्यवस्था छ ।’ जग्गा रोक्काका लागि सर्वेक्षण भइरहेको र सर्वेक्षणपछिको प्रतिवेदन तयारी अवस्थामा रहेको महर्जनले बताए । विकास प्राधिकरणलाई कित्ता नम्बर पहिल्याउनै सकस भएको समेत उनले बताए । २०७४ पछि भक्तपुरमा ३३ वटा प्लानिङले मात्र प्लानिङ परमिट लिएको विकास प्राधिकरणले जनाएको छ ।

यो समस्या भक्तपुरमा मात्र सीमित छैन काठमाडौं र ललितपुर जिल्लाका डाँडाहरूमा पनि यत्रतत्र डोजर चलिरहेका छन् । अधिकांश ढिस्काहरू खोस्रिएर फुस्रो बनाइएका छन् । भिरालो जग्गा होस् वा खोला, वन, राजकुलो, सडकको ख्याल नगरी अचाक्ली रूपमा जग्गा व्यापारीले अव्यवस्थित प्लानिङ गरिरहेको छ । स्थानीय तह निर्वाचनपछि अनधिकृत रूपमा भूमि दोहन बढेको छ । विकास प्राधिकरण ललितपुरले गोदावरी, महालक्ष्मी नगरपालिका र ललितपुर महानगरपालिका क्षेत्रभित्र सञ्चालित ७३ वटा जग्गा प्लानिङ मापदण्डविपरीत पाइएकाले खरिदकर्तालाई सचेत गराउन सूचना सार्वजनिक गरेको छ तर, डोजर चल्न छोडेको छैन । विकास प्राधिकरण ललितपुरमा १०४ वटा योजनाले जग्गा प्लटिङको स्वीकृति लिइएको छ, बाँकी मापदण्डविपरीतको भएको जिल्ला आयुक्त जगदीशकृष्ण लामिछाने बताउँछन् । विकास प्राधिकरण काठमाडौं आयुक्तको कार्यालयसँग आफ्नो क्षेत्राधिकारभित्र के–कति प्लानिङ अवैधानिक छ भन्ने तथ्यांकसमेत छैन ।

‘अनुगमन, सर्वेक्षण गर्ने जनशक्ति हामीसँग छैन, सीमित साधनस्रोतले अध्ययन गर्न सम्भव नहुँदो रहेछ,’ काठमाडौं विकास प्राधिकरणका आयुक्त दिनेशकृष्ण पोतेले भने, ‘कति प्लानिङ अवैधानिक छ भन्ने तथ्यांक कार्यालयसँग छैन तर, अधिकांश नयाँ जग्गा खण्डीकरण अव्यवस्थित र अवैधानिक छ ।’ संयुक्त आवास, सामूहिक आवास र घडेरी विकास गर्ने डेभलपर्सहरूले निर्माणसम्बन्धी मापदण्ड २०६४ अनुरूप अनिवार्य योजना स्वीकृति लिनुपर्ने प्रावधान रहेको छ । तर, स्वीकृति नलिई प्लानिङ गरिरहेको पाइएकाले कार्यालयको ध्यानाकर्षण भएको उनले बताए । सम्बन्धित स्थानीय तहहरूले प्लानिङ क्षेत्रको घर, बाटो सिफारिस दिँदासमेत प्राधिकरणको स्वीकृति लिएको भए मात्र दिन अनुरोधसहितको सूचना जारी गरेको पोते बताउँछन् । ‘मालपोत तथा नापी कार्यालयले व्यक्तिले जग्गा किनबेच र कित्ताकाट गर्दा स्वीकृति भएकालाई मात्र कित्ताकाट गरिदिन प्राधिकरणको सुझाव छ,’ उनले भने । विकास प्राधिकरण सूचना निकालेर पन्छिरहेको अवस्थामा जग्गा व्यवसायीले डाँडापाखा, भिरालो, खेतीयोग्य जग्गामा डोजर चलाउन छोडेका छैनन् ।

अनियन्त्रित रूपमा प्राकृतिक संरचना नै बिग्रिने गरी जग्गा खण्डीकरण गर्दा भविष्यमा दुर्घटना निम्तिने जानकार बताउँछन् । ‘कुनै अध्ययन/सर्वेक्षण नै नभई जथाभावी भूमि दोहन भइरहेको छ, प्रकृतिले धान्नै नसक्ने गरी मेसिनको प्रयोगमा खण्डीकरण बढेको छ,’ विपद् जोखिम व्यवस्थापन विज्ञ तथा पूर्व शिक्षामन्त्री डा.गंगालाल तुलाधरले भने, ‘प्रकृतिप्रतिको अतिक्रमणले विपद्को अवस्था सिर्जना हुन्छ । हामी सचेत हुन जरुरी छ ।’ ठूल्ठूला प्लानिङहरू बनाउँदा त्यस क्षेत्रको विस्तृत परियोजना रिपोर्ट, प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण आवश्यक भएको उनी बताउँछन् । हाल भइरहेको प्लानिङमा कुनै अध्ययन/सर्वेक्षण भएको पाइँदैन ।

प्रकाशित : वैशाख १८, २०७९ ११:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भक्तपुर नगरपालिकामा मुख्य दलका उम्मेदवार पुरानै

लिला श्रेष्ठ

भक्तपुर — भक्तपुर नगरपालिकामा नेपाल मजदुर किसान पार्टी (नेमकिपा) बलियो राजनीतिक शक्ति मानिन्छ । जनमत संग्रहपछि २०३९ सालको स्थानीय निकाय निर्वाचनपछि नेमकिपाले भक्तपुर नगरमा लगातार जित्दै आएको छ । उसको किल्लामा बलिया उम्मेदवार उठाउन प्रमुख दलहरू यसपटक पनि हच्किएका छन् । नेमकिपाले २०७४ मा प्रमुख र उपप्रमुखसहित भक्तपुर नगरको १० वटै वडामा विजयी नेमकिपाले यसपटक पुनः पुरानै उम्मेदवारलाई यसपटक दोहोर्‍याएको छ ।

नेमकिपाका भक्तपुर नगर प्रमुखमा पुनः सुनील प्रजापति र उपप्रमुखमा रजनी जोशीले उम्मेदवारी दिएका छन् । वडाध्यक्षका उम्मेदवारसमेत पुरानै छन् । सोमबार नगरको १० वडामध्ये ७ वटाका वडाध्यक्षमा पुरानैको उम्मेदवारी परेको छ । वडा १ मा श्यामकृष्ण खत्री, २ मा हरिप्रसाद बासुकला, ३ मा राजकृष्ण गोरा, ६ मा हरिराम सुवाल, ७ मा उकेश कवां, ९ मा रवीन्द्र ज्याख्व र १० मा लक्ष्मीप्रसाद ह्योमिखा पुनः वडाध्यक्षको उम्मेदवार बनेका हुन् । नगरको वडा ४ मा उपेन्द्र सुवाल, ५ मा नेमकिपाका अध्यक्ष नारायणमान बिजुक्छेका भाइ योगेन्द्रमान बिजुक्छे र ८ वडामा कृष्णप्रसाद कोजुले उम्मेदवारी दिएका छन् । भक्तपुर नगरमा अन्य पार्टीको आकर्षणसमेत कम छ । जिल्लाको अन्य तीन नगरपालिकामा नेमकिपा कमजोर देखिन्छ ।

नेमकिपाका तर्फबाट चाँगुनारायण नगर प्रमुखमा केशव तिमिल्सिना र उपप्रमुखमा कल्पना लामाले उम्मेदवारी दिएका छन् । सूर्यविनायक नगर प्रमुखमा नेमकिपाबाट श्याम बिसुंखे र उपप्रमुखमा चनमति खुलिमुलीले उम्मेदवारी दिएका छन् । त्यस्तै, नेमकिपाका तर्फबाट मध्यपुर थिमि नगर प्रमुखमा आशाहरि प्रजापति र उपप्रमुखमा दीक्षा बाडेले उम्मेदवारी दिएका छन् । मध्यपुर थिमि नगर प्रमुखमा एमालेका तर्फबाट पुनः मदनसुन्दर श्रेष्ठले उम्मेदवारी दिएका छन् । स्थानीय तह निर्वाचन २०७४ मा विजयी श्रेष्ठले पुनः उम्मेदवारी दिएका हुन् । सम्पदा पुनर्निर्माणमा अग्रणी भूमिका खेलेका श्रेष्ठलाई एमालेले पुनः उम्मेदवार बनाएको हो । एमालेकै तर्फबाट उपप्रमुखमा उत्तरा नेपालको उम्मेदवारी परेको छ । मध्यपुर थिमिको वडाध्यक्षहरूमा १ मा कृष्णकुमार प्याठः, २ मा प्रकाश थापामगर, ३ मा होमनाथ ढुंगेल, ४ मा बालकृष्ण पात्य श्रेष्ठ, ५ मा राधेश्याम प्रजापति, ६ मा दिलकृष्ण प्रजापति, ७ मा कृष्णकुमार प्रजापति, ८ मा विक्रम बुढा र ९ मा दीपेन्द्र थापाले उम्मेदवारी दिएका छन् ।

सूर्यविनायक नगर प्रमुखमा एमालेका वासुदेव थापा पुनः उम्मेदवार भएका छन् । उपप्रमुखमा सरिता भट्टराईले उम्मेदवारी दिएकी छन् । नगर प्रमुख, उपप्रमुख मात्र होइन, एमालेले २०७४ को स्थानीय तह निर्वाचनमा विजयी वडाध्यक्षहरूलाई समेत दोहोर्‍याएको छ । दोहोरिएर उम्मेदवारी दिने वडाध्यक्षहरूमा वडा १ का सानुकाजी कायस्थ, ५ मा राजकुमार जोशी, ७ मा रवीन्द्र सापकोटा, ९ मा उपेन्द्र केसी र १० का शिवराम राउत छन् । एमालेले सूर्यविनायकको वडा २ मा विश्वराज विष्ट, ३ मा रामकृष्ण राउत, ४ मा भोला राउत, ६ मा सुधाम केसी, ८ मा पुष्पराज बस्नेतलाई उम्मेदवार बनाएको छ ।

चाँगुनारायण नगरमा यसअघिकी उपप्रमुख बिना बाँस्तोलाले नगर प्रमुख पदमा उम्मेदवारी दिएकी छन् । भक्तपुर जिल्लाका ४ स्थानीय तहमध्ये, नगर प्रमुखमा उम्मेदवारी दिने एक मात्र महिला उम्मेदवार बाँस्तोला हुन् । एमालेले चाँगुनारायण नगर प्रमुखमा बाँस्तोलालाई छनोट गरेको हो । उपप्रमुखमा रमेश बुढाथोकीले उम्मेदवारी दिएका छन् । एमालेका तर्फबाट चाँगुनारायण नगरको वडाध्यक्षहरूमा वडा १ मा ईश्वर थापा, २ मा मनोज केसी, ३ मा श्यामसुन्दर धिमाल, ४ मा रोजबहादुर तामाङ, ५ मा अश्विन गिरी, ६ मा विष्णु तामाङ, ८ मा प्रकाश लामिछाने र ९ मा श्रीकण्ठ खड्काले उम्मेदवारी दिएका छन् ।

एमालेका तर्फबाट भक्तपुर नगर प्रमुखमा रवीन्द्र लाछिमस्यू र उपप्रमुखमा रञ्जना खर्बुजाले उम्मेदवारी दिएका छन् । वडाध्यक्षहरूमा वडा १ मा रमेश न्याइच्याईं, २ मा राजाराम सुवाल, ३ मा रामसुन्दर बोइजु, ४ मा सुरेश नापित, ५ मा राजेशपतिराज शर्मा, ६ मा भूपेन्द्र नेपाली, ७ मा राम तचामो, ८ मा नरेश दुवाल, ९ मा अक्षसुन्दर प्रजापति र १० मा पुण्यराम घटुवाले उम्मेदवारी दिएका छन् ।

उम्मेदवारी दिने अन्तिम समयसम्म पनि गठबन्धनका दलहरूलाई उम्मेदवार छनोटमै सकस पर्‍यो । दलका कार्यकर्ता सोमबार मध्यरातसम्म नै उम्मेदवारी दर्तामै व्यस्त भए । गठबन्धनका तर्फबाट जिल्लाको भक्तपुर, मध्यपुर थिमि र सूर्यविनायक नगर प्रमुखमा कांग्रेसले उम्मेदवारी दिएका छन् । जसमध्ये, भक्तपुरमा अघिल्लो निर्वाचनमा पराजित रामप्रसाद कासुलाले नगर प्रमुख पदमा उम्मेदवारी दिएका छन् । गठबन्धनका तर्फबाट मध्यपुर थिमिमा कांग्रेसका सुरेन्द्र श्रेष्ठले र सूर्यविनायक नगर प्रमुखमा कांग्रेसका नगर सभापति निशान ढुंगेलले उम्मेदवारी दिएका छन् । गठबन्धनका तर्फबाट भक्तपुर नगर उपप्रमुखमा एकीकृत समाजवादीका ओमचरण अमात्य, मध्यपुर थिमि उपप्रमुखमा माओवादीका विजयकृष्ण श्रेष्ठ र सूर्यविनायकको उपप्रमुखमा एकीकृत समाजवादीका जिल्ला अध्यक्ष श्यामसुन्दर बस्नेतले उम्मेदवारी दिएका छन् ।

गठबन्धनबाट नगर प्रमुख र उपप्रमुखमा मात्र सहमति कार्यान्वयन भएको छ । वाग्मती प्रदेशस्तरीय गठबन्धनका बैठकले प्रमुख र उपप्रमुखका लागि मात्र निर्णय गरिदिँदा वडास्तरमा गठबन्धनमा उल्झन देखिएको कांग्रेसका एक नेताले बताए । वडास्तरमै पाँच दलीय गठबन्धन भने पनि कांग्रेसले प्यानलगत रूपमा प्रत्येक नगरको वडाहरूमा उम्मेदवारी दर्ता गरेको जनाएको छ ।

चाँगुनारायण नगरमा भने गठबन्धन हुन सकेन । २०७६ को उपनिर्वाचनमा प्रदेशसभा सदस्य कृष्णलाल भँडेललाई जिताउन राप्रपासँग भएको लिखित सम्झौता बाहिरिएपछि गठबन्धन टुट्यो । कांग्रेसका तर्फबाट चाँगुनारायण नगर प्रमुखमा जीवन खत्री र उपप्रमुखमा सुभद्रा काफ्लेले उम्मेदवारी दिएका छन् । चाँगुनारायणको वडाध्यक्षहरूमा वडा १ मा सिजन कार्की, २ मा सोमप्रसाद प्रधान, ३ मा गोविन्द थापा, ४ मा बलबहादुर श्रेष्ठ, ५ मा जयन्द्र खड्का, ६ मा वीरमान तामाङ, ७ मा रमेश लामा, ८ मा जनक खत्री र ९ मा राजकुमार खड्काले उम्मेदवारी दिएका छन् ।

२०७६ को उपनिर्वाचनको सहमतिअनुसार कांग्रेससँग तालमेल हुन नसकेपछि राप्रपाले एक्लै लड्न उम्मेदवारी दिएको छ । नगर प्रमुखमा राप्रपाबाट रवीन्द्रप्रताप शाह, उपप्रमुखमा मञ्जु कार्कीले उम्मेदवारी दिएका छन् । वडाध्यक्षहरूमा वडा १ मा जनक थापा, २ मा सन्तोष केसी, ३ मा सरोज मल्ल, ४ मा कमलदीप थापा, ५ मा जनक कार्की, ६ मा धनबहादुर लामा, ७ मा श्याम नायजु, ८ मा रामबहादुर खत्री र ९ मा रमेश खत्री छन् । गठबन्धन हुन नसकेपछि एकीकृत समाजवादीबाट नगर प्रमुखमा ईश्वर खड्काले उम्मेदवारी दिएका छन् । माओवादीका तर्फबाट नगर प्रमुखमा नरेश खड्का र उपप्रमुखमा चण्डिका पाण्डेको उम्मेदवारी परेको छ । त्यस्तै, भक्तपुर नगर प्रमुखमा माओवादीका तुल्सीभक्त सुवाल र उपप्रमुखमा इन्द्रमाया सुवालले उम्मेदवारी दिएका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख १३, २०७९ ०८:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×