अपांगतामैत्री छैनन् फुटपाथ- उपत्यका - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अपांगतामैत्री छैनन् फुटपाथ

सर्वसाधारणका लागि हिँडडुल गर्न गाह्रो हुने काठमाडौंका फुटपाथ अपांगता भएका व्यक्तिहरुका लागि झनै कष्टकर  
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — उपत्यकाका फुटपाथ (सडकपेटी) कतै साँघुरा त कतै हिँड्दा हिँड्दै टुंगिन्छन् । फुटपाथकै बीचमा खाल्डाखुल्डी, रूख बिरुवा र पोलहरू पनि प्रशस्त छन् । फुटपाथमा सिँढीजस्तै गरी उबडखाबड पारिएको छ । सामान्य मानिसकै लागि हिँडडुल गर्न गाह्रो हुने फुटपाथ अपांगता भएका व्यक्तिहरूका लागि त झनै कष्टकर छन् । 

ह्वीलचियर प्रयोगकर्ताका लागि अधिकांश स्थानका फुटपाथ साँघुरा हुन्छन् । उनीहरूले फुटपाथ छाडेर सडक किनारबाटै यात्रा गर्नुपर्छ । जसका कारण दुर्घटनाको जोखिम बढ्दो छ । यस्तै समस्याका भुक्तभोगी हुन्, कैलाली घर भई शान्तिनगर बस्दै आएकी कृष्णा चौधरी पनि ।

‘घर बाहिर निस्केपछि हाम्रा लागि केही पनि सरल र सहज छैन,’ उनले भनिन्, ‘सडक, फुटपाथ, अस्पताल, सार्वजनिक वन, शौचालय केही पनि अपांगमैत्री छैनन् ।’ फुटपाथमा हुनुपर्ने मापदण्ड नअपनाईकन निर्माण गरिएकाले समस्या भइरहेको उनको भनाइ छ । ‘फुटपाथमा ह्वीलचियर चढ्नका लागि स्लोप नै हुँदैन, कतै चढ्ने ठाउँमा हुन्छ तर अर्कोतिर हुँदैन,’ उनले भनिन्, ‘न त ह्वीलचियर घुमाउनका लागि पर्याप्त ठाउँ नै हुन्छ ।’

जोरपाटीका रामकाजी कार्की ११ वर्षदेखि ह्वीलचियर प्रयोग गर्छन् । उनका अनुसार ह्वीलचियर प्रयोगकर्तालाई लक्षित गरी कुनै संरचना नै बनेको छैन । सार्वजनिक बसले चढाउन मान्दैनन्, सडकमा आफैं ह्वीलचियर गुडाएर जान सक्ने अवस्था पनि नहुँदा समस्या परेको उनले बताए । ‘जहाँ फराकिला सडक हुन्छन्, त्यहाँ पसल राखेका हुन्छन्,’ उनले भने, ‘फुटपाथ साँघुरो भएको ठाउँमा सडकबाटै हिँड्नुपर्ने हुन्छ, त्यहाँ पार्किङ गरेको हुन्छ ।’ अपांगमैत्री र ह्वीलचियरमैत्री फुटपाथ निर्माणका लागि पटक–पटक आन्दोलन गरे पनि सुनुवाइ नभएको उनले गुनासो गरे ।

‘साँघुरा फुटपाथमा ह्वीलचियर अटाउँदैनन् । फराकिला फुटपाथमा पसल हुन्छन् । सडकको किनारमा पार्किङ गरिएको हुन्छ, हामी सडकको बीचमा हिँड्नुपर्छ,’ २२ वर्षदेखि ह्वीलचियर प्रयोग गरिरहेकी जोरपाटीकै सानु श्रेष्ठले भनिन् । फुटपाथकै दुरवस्थाले बाहिर निस्कनुपरे सधैं साथी बोकेर हिँड्नुपर्ने अवस्था रहेको उनले सुनाइन् । जोरपाटी, माकलबारी, जावलाखेल, बागबजार, छाउनी क्षेत्रमा ह्वीलचियर प्रयोगकर्ताको अधिक बसोबास छ ।

अपांगता भएका व्यक्तिका लागि पहुँचयुक्त भौतिक संरचना तथा सञ्चार सेवा निर्देशिका–२०६९ अनुसार सडकपेटीको चौडाइ कम्तीमा ७१ इन्च (१८०० मिमि) हुनुपर्छ । सडकपेटीमा ह्वीलचियर गुडाउँदा सडकमा हिँड्ने अन्य व्यक्तिबाट वा अन्य व्यक्तिलाई ह्वीलचियर प्रयोगकर्ताबाट कुनै अवरोध हुन नहुने उक्त निर्देशिकामा उल्लेख छ । त्यस्तै, सडक पार गरिसकेपछि फुटपाथमा उक्लिनुपर्ने ठाउँमा ‘कर्भ र्‍याम्प’ को व्यवस्था गर्नुपर्छ । सडकपेटीमा पार्किङलगायत विभिन्न किसिमका पसल राख्न नहुने पनि निर्देशिकामा स्पष्ट लेखिएको छ ।

राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार देशभर बौद्धिक अपांगता, शारीरिक अपांगता, दृष्टिविहीन, श्रवणविहीन, स्वरबोलाइसम्बन्धी अपांगता, मनोसामाजिक अपांगता, अटिजम, हेमोफोलिया र बहुअपांगतालगायत अपांगता भएका व्यक्तिको संख्या ५ लाख १३ हजार ३ सय २१ छ ।

सडक डिभिजन कार्यालय काठमाडौंका अनुसार राजधानीमा हालसम्म ३.५ किलोमिटर फुटपाथ पुनर्निर्माण गरिसकिएको छ । करिब १२ वर्षअघि बिछ्याइएको ब्लक टुट्ने, फुट्ने र पुरानो भएकाले नयाँ आकर्षक ब्लक बिछ्याइएको डिभिजनका प्रमुख कुवेर नेपालीले बताए । ‘खाल्डाखुल्डी पुर्ने, पिच गर्नेलगायत सबै काम सडकमै सीमित हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘यस वर्ष हामीले फुटपाथको खाल्डाखुल्डी पुर्ने, नयाँ फुटपाथ बनाउने काम गर्‍यौं ।’

झन्डै १० करोड रुपैयाँ खर्चेर फुटपाथको स्वरूप फेर्ने र भएकै फुटपाथलाई अपांगमैत्री बनाइरहेको उनले बताए । फरक क्षमता भएका दृष्टिविहीनका लागि गाइडिङ ब्लक, ह्वीलचियरका लागि उक्लन र ओर्लन मिल्ने स्लोप र्‍याम्प राखिएको उनले दाबी गरे । डिभिजनले थापाथली, सिंहदरबार, दरबारमार्ग, पुतलीसडकलगायत स्थानमा सडकपेटी बनाएको जनाएको छ । एयरपोर्ट सडक खण्डका फुटपाथमा भएकै ब्लकलाई मिलाउने र हिँड्न सहज हुने बनाइएको नेपालीले बताए । त्यस्तै, ललितपुर महानगरपालिकाको पुल्चोकदेखि कुपन्डोलसम्म एकतर्फी फुटपाथ निर्माण गरिएको छ ।

यसैबीच, उपत्यकाका अधिकांश सार्वजनिक शौचालयमा महिला र पुरुष जस्तै अपांगता भएका व्यक्तिका लागि पनि एउटा कोठा छुट्याइएको हुन्छ । तर अधिकांशमा गोदाम घर बनाइएका छन् । ती शौचालय मापदण्डअनुसार पनि बनाइएको हुँदैन । बजार निस्केपछि शौचालयका लागि घरमै पुग्नुपर्ने बाध्यता रहेको जावलाखेलकी नम्रता श्रेष्ठले बताइन् । हालसालै बनेका मंगलबजार र स्वयम्भूका शौचालय ह्वीलचियरमैत्री छन् । अपांगतामैत्री बनाइए पनि मापदण्डअनुसार नबनाइएको चौधरीको भनाइ छ ।

प्रकाशित : श्रावण ७, २०७८ १०:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बनेपा-पनौती सडक ठेक्का लाग्यो, मर्मत भएन

‘अब वर्षाभरि हामीसँग कुनै विकल्प छैन, भदौमा घाम लागेपछि कालोपत्रेको काम सुरू हुन्छ’ 
नगेन्द्र अधिकारी

काभ्रे —  ठेक्का सम्झौता भएर पनि काम नहुँदा बनेपा–पनौती सडकमा यात्रुले सास्ती खेप्ने गरेका छन् । ६ किमि लामो सडकमा हिलो, जमेको पानी र खाल्डाखुल्डीका कारण पार गर्न १ घण्टाभन्दा बढी समय लाग्ने गरेको छ । 

पनौती–४ का राजेन्द्र थापाले सडककै कारण सास्ती खेप्नुपर्ने बताए । गत वैशाख १५ मा सम्झौता गरी यसै वर्षको मंसिर ३० गते सम्पन्न गर्न कमलजित–गणेश एन्ड गंगा जेभीले ठेक्का पाएको थियो । सम्झौतालगत्तै लकडाउन र निरन्तर वर्षाका कारण काम अघि बढाउन नसकेको कम्पनीले बताउँदै आएको छ ।

सम्झौतालगत्तै निर्माण कम्पनीले बेस थुपारे पनि माटोको मात्रा धेरै हुँदा हिलो भएको थियो । हिलो र खाल्डाखुल्डी धेरै भएको भन्दै नगरपालिकाले पनि १ सय टिपर ग्राभेल हालेको बताएको छ । तर माटोको मात्रा धेरै भएकाले त्यसले झन् हिलो बनाएको छ । सडकमा दैनिक १ हजार निजी सवारीसाधन, १ सयभन्दा बढी सार्वजनिक यातायात र १ हजारभन्दा बढी टिपर चल्ने गरेका छन् । क्षमताभन्दा बढी सामान बोकेर आउने टिपरका कारण सडक थप नाजुक बन्दै गएको स्थानीयको गुनासो छ ।

अरनिको राजमार्गको फिडर सडकमा सूचीकृत बनेपा–पनौती सडक सो सूचीबाट हटेपछि सडक विभागले नियमित मर्मत गर्न छोडेको थियो । पनौती नगरप्रमुख भीम न्यौपानेले वर्षाका कारण सडक बन्न नसकेको स्विकार्दै अबको केही समय सास्ती बेहोर्नुको विकल्प नभएको तर्क गरे । ‘बजेटको व्यवस्थापन नै ढिला भयो, ठेक्का प्रक्रिया दुई महिना लाग्यो, सम्झौता भएलगत्तै पर्न सुरु गरेको पानी अहिले पनि निरन्तर छ,’ प्रमुख न्यौपानेले भने, ‘अब वर्षाभरि हामीसँग कुनै विकल्प छैन, भदौमा घाम लागेपछि कालोपत्रको काम सुरु हुन्छ ।’

योजना कार्यान्वयन गरिरहेको भक्तपुरस्थित सडक डिभिजन कार्यालयका इन्जिनियर जयराम अधिकारीले म्यादभित्रै काम सम्पन्न हुने अपेक्षा व्यक्त गरे । ‘तत्काल केही गर्न सकिने अवस्था छैन, खाल्डाखुल्डी पुरेर, ग्राभेल हाले पनि दुई दिनमा उस्तै भइहाल्छ,’ उनले भने, ‘बर्खा सकिएलगत्तै सुरु भए म्यादभित्रै सकिने अपेक्षा छ ।’

सडक निर्माणका लागि बजेट विनियोजन भइरहे पनि सवारी चाप, सडकको गुणस्तरलगायतका कारण सडक चाँडै बिग्रिने गरेको छ । आव २०६८/६९ मा २ करोड बराबरको रकम खर्च गरेर गरिएको कालोपत्र ३ महिना नपुग्दै उप्किएको थियो ।

प्रकाशित : श्रावण ७, २०७८ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×