पाँचतले मन्दिर जीर्णोद्धार गर्न उर्लिए स्थानीय

जीर्णोद्धारमा सामेल हुन चाहने व्यक्ति वा समूहले श्रम गर्न आउनुअघि नै नाम टिपाउनुपर्छ । हालसम्म ४५ वटा समूहबाट २७ सयभन्दा बढीले श्रमदान गरिसकेका छन् भने सहभागिताको क्रम बढ्दो छ ।
लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — कोही माटो मुछ्दै छन् त कोही त्यसैको डल्ला बनाउँदै । लाम लागेर तिनै माटोका डल्ला र इँटा पास गर्दै छानासम्म पुर्‍याउन ठेलमठेल नै छ । भक्तपुरको पाँचतले (न्यातपोल) मन्दिर जीर्णोद्धारका लागि बनाइएको बाँसको खटमा लामबद्ध भई स्थानीय महिला, पुरुषहरू छाना छाउन सघाइरहेका छन् । मन्दिर जीर्णोद्धारका लागि श्रमदानमा आएका उनीहरू काम गर्न तँछाडमछाड गरेको देखिन्छ ।

‘नगरपालिकाले सम्पदा पुनर्निर्माणका लागि श्रमदान गर्न चाहनेका लागि सूचना जारी गरेको थियो, यत्ति धेरै स्थानीय आउने आशा भने थिएन,’ मन्दिर जीर्णोद्धार उपभोक्ता समिति अध्यक्ष केशव तमखुले भने, ‘श्रमदान गर्न चाहनेको नामावली अझ लामो छ ।’ मन्दिर जीर्णोद्धार गर्न चाहने व्यक्ति वा समूहले श्रम गर्न आउनुअघि नाम टिपाउनुपर्छ । तमखुका अनुसार मंगलबारसम्ममा ४५ वटा समूहबाट २ हजार ७ सयभन्दा बढीले श्रमदान गरिसकेका छन् । श्रमदान गर्न चाहने समूह योभन्दा बढी भएको उनले बताए । मन्दिर जीर्णोद्धार गर्न आउनेमा महिला बढी छन् । हरेक घरबाट कम्तीमा एक जना श्रमदान गर्न आएका छन् ।

स्थानीयहरू श्रद्धाले श्रमदान गर्न आएको उनको भनाइ छ । ‘उहाँहरूको कामलाई पैसासँग तुलना गर्न मिल्दैन,’ तमखुले भने । श्रमदानमा आउनेहरू आफैं खाजा ल्याउँछन् । श्रम गर्न नभ्याउनेले श्रमदानमा खटिएकाहरूलाई खाजा, पानी दिनसमेत आउने गरेका तमखुले जानकारी दिए । ‘विश्व प्रसिद्ध मन्दिर बनाउनु श्रद्धाको कुरा भयो, एक डल्ला माटो, दुईवटा इँटा भए पनि राख्ने भन्दै आउनुहुन्छ,’ उनी खुसी हुँदै बताउँछन्, ‘श्रम गर्न नभ्याउनेहरू पानी, फलफूल, चिसो लिएर आउनुहुन्छ ।’

श्रमदान मात्र होइन, मन्दिर जीर्णोद्धार तथा पुनर्निर्माणका लागि स्थानीयले निर्माण सामग्री र नगद पनि सहयोग गरेका छन् । उनका अनुसार हालसम्म करिब १० लाख रुपैयाँ नगद र १५ हजार झिँगटी, इँटा (क्वपु), ग्वंग अ:पालगायत सहयोग प्राप्त भएको छ । २०७२ वैशाखको भूकम्पले क्षति पुगेको विश्वसम्पदामा सूचीकृत उक्त मन्दिर जीर्णोद्धारका लागि भक्तपुर नगरपालिकाले ६५ लाख १३ हजार रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । उपभोक्ता समितिमार्फत गत मंसिर २५ मा सुरु भएको जीर्णोद्धारको काम यही महिनाभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य रहेको नगरप्रमुख सुनिल प्रजापति बताउँछन् ।

कोरोना महामारी नियन्त्रणका लागि सरकारले लकडाउन घोषणा गरेपछिको २५ दिन मन्दिर जीर्णोद्धारको काम ठप्प भयो । मौलिक शैलीमा जीर्णाेद्धार थालिएको सम्पदामा वर्षाका कारण थप क्षति पुग्ने देखिएपछि श्रमदाताको सहयोगमा काम सुरु गरिएको उनले बताए । अहिले मन्दिरको पाँचौं तला पुनर्निर्माण र अन्य चार तलामा जीर्णोद्धारको काम भइरहेको छ । १९९० को भूकम्पमा पनि मन्दिरको माथिल्लो तलामै क्षति पुगेको थियो । यसअघि राजा महेन्द्रले २०१९ मा र नगरपालिकाले २०५६ मा उक्त मन्दिरको जीर्णोद्धार गराएका थिए ।

इतिहासविद् डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठका अनुसार पाँचतले मन्दिरको निर्माण नेपाल संवत् ८२२ मा तत्कालीन राजा भूपतिन्द्र मल्लको पालामा भएको हो । १०८ फिट (३३.२३ मिटर) अग्लो उक्त मन्दिर वास्तुतन्त्र विधिअनुरूप बनेको छ । मन्दिरको गजुरलाई पूर्णताको प्रतीकसमेत मानिन्छ । मन्दिर निर्माण सकेर आषाढ शुक्ल प्रतिपदाका दिन गजुर र झन्डा फहराइएको प्रमाण फेला परेको श्रेष्ठ बताउँछन् । प्रत्येक वर्ष यसै दिनमा मन्दिरको जन्मोत्सवका रूपमा झन्डा फहराउने प्रचलन छ ।

प्रकाशित : असार १६, २०७७ २०:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कांग्रेस महाधिवेशन फागुनमै, तल्ला तहका अधिवेशनको तालिका परिमार्जन

कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — कांग्रेसले केन्द्रीय महाधिवेशन आगामी फागुनमै गर्ने भएको छ । कोभिड–१९ संक्रमणका कारण तीन महिनाभन्दा बढी समय पार्टीका गतिविधि ठप्प भए पनि महाधिवेशन नसार्ने निर्णय मंगबार केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले गरेको हो ।

गत पुस ११ को बैठकले महाधिवेशन फागुन ७–१० मा हुने गरी प्रदेश, जिल्ला, पालिका, क्षेत्र र वडा तहको तालिका सार्वजनिक गरेको थियो । केन्द्रको महाधिवेशन यथावत् राखिए पनि तल्ला तहका अधिवेशनको तालिका परिमार्जन भएका छन् । आइतबारको पदाधिकारी बैठकको सहमतिअनुसार महामन्त्री पूर्णबहादुर खड्काले केन्द्रीय कार्यसमितिमा प्रस्तुत गरेको महाधिवेशनको परिमार्जित तालिकालाई मंगलबार अनुमोदन गरिएको हो ।

वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल निकट सदस्यहरू र पूर्वमहामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौला लगायतले केन्द्रीय महाधिवेशन तोकिएको मितिमै हुनेमा आशंका गरेका थिए । उनीहरूले केही समय सारेर भए पनि महाधिवेशनको सुनिश्चिततामा ध्यान दिन नेतृत्वलाई आग्रह गरेका थिए । ‘तोकिएकै मितिमा महाधिवेशन गर्न कम्मर कस्नु भएको छ, यो आँटलाई सम्मान गर्छु । तर गर्न सक्नुहुन्छ कि हुन्न, त्यो विचारणीय छ,’ सिटौलाले बैठकमा भनेका थिए, ‘फत्ते गर्नुभयो भने धन्यवादको पात्र हुनुहुनेछ ।’ सिटौलाको जस्तै अभिव्यक्ति अर्का केन्द्रीय सदस्य अर्जुनरसिंह केसीले पनि राखेका थिए । उनले केन्द्रीय महाधिवेशन समयमै गर्ने कार्यतालिका स्वागतयोग्य भए पनि हुने/नहुने आशंका रहेको बताए । उनले केही समय सारेर भए पनि महाधिवेशन सुनिश्चित गर्नुपर्ने सुझाव दिएका थिए ।

नागरिकता विधेयकमा विरोध गर्ने

कांग्रेसले नागरिकता विधेयकमा पूर्ववत् अडानलाई कायम राख्ने निर्णय गरेको छ । विधेयकको वैवाहिक अंगीकृतसम्बन्धी व्यवस्थामा कांग्रेसले संसद्को राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिमा फरक मत राखिसकेको छ । समितिले अघि बढाएको विधेयकलाई लिएर प्रदेश २ मा कांग्रेसले प्रदर्शनसमेत गरिरहेको छ । मधेसबाट निर्वाचित पदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्यहरूले यो मुद्दालाई सडक र सदनमा सशक्त बनाउनुपर्नेमा नेतृत्वलाई दबाब दिँदै आएका थिए । बैठकमा पनि मधेस केन्द्रित नेताहरूको मुख्य अडान यसैमा थियो ।

नेपाली पुरुषसँग विवाह गरी आउने विदेशी महिलाले सात वर्षपछि मात्रै अंगीकृत नागरिकता पाउने प्रस्तावित प्रावधान संविधानको भावना र राजनीतिक सहमतिको विपरीत रहेको कांग्रेसको ठहर छ । केन्द्रीय कार्यसमितिमा छलफल हुनुअघि नै कांग्रेसको पदाधिकारी बैठकले नागरिकता ऐन २०६३ अनुसारकै अडान पार्टीले लिने निर्णय गरेको थियो । हाल प्रचालनमा रहेको नागरिकता ऐनमा नेपालीसँग बिहे गरेर आएका विदेशी महिलाले अंगीकृत नागरिकता लिन चाहे तत्कालै पाउन सक्ने प्रावधान छ ।

केन्द्रीय कार्यसमितिमा केही सदस्यले फरक विचार व्यक्त गरे पनि पार्टीले सात वर्षे प्रावधानको सशक्त विरोध गर्ने निर्णय लिएको हो । नागरिकता, नेपाल निजामती र विशेष सेवाको गठन र सञ्चालनसम्बन्धी कानुनलाई संशोधन गर्न बनेका विधेयकलाई लिएर कांग्रेसले संसद् अवरोध गर्नेसम्मको बाटो लिएको छ । विधेयक जबर्जस्ती अघि बढाइए संसद् अवरोध गर्ने रणनीतिमा कांग्रेस पुगेको एक केन्द्रीय सदस्यले बताए । ‘त्यसलाई पछि संसदीय दलको बैठकले औपचारिकता दिनेछ,’ उनले भने । बैठकमा कतिपय नेताले यस विषयमा कुरा उठाउँदा संवेदनशील बन्नुपर्ने बताएका थिए । पूर्वमहामन्त्री सिटौलाले कांग्रेसले अहिले आएर नभई तत्कालीन सभापति गिरिजाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको सरकारकै पालामा यस्तो लाइन लिइसकेको बताए । राष्ट्रिय सहमतिका आधारमा बनेको अन्तरिम संविधान र नागरिकता ऐन २०६३ विपरीत जान नहुने तर्क सिटौलाको थियो ।

केन्द्रीय सदस्य ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्कीेले नागरिकता विधेयकमा कांग्रेस साथमा छ भन्ने अनुभूति मधेसी जनतामाझ दिन सक्नुपर्ने बताए । ‘सरकारले ल्याएको विधेयक पारित हुँदा मधेसमा द्वन्द्व बढ्न सक्छ, सकभर पार्टीले संवाद गरेर सत्तारूढलाई पनि सहमतिमा ल्याउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘यो बैठकले कांग्रेस मधेसी जनताको पक्षमा छ भन्ने सन्देश दिनुपर्छ ।’ केन्द्रीय सदस्य अर्जुननरसिंह केसीले भने नक्सा प्रकरणमा निर्माण भएको पार्टीको छवि नागरिकता र एमसीसी प्रकरणले धुमिल हुन पुगेको भन्दै पार्टी नेतृत्वलाई यी दुवै सवालमा निर्णय लिँदा गम्भीर बन्न आग्रह गरेका थिए । उनले एमसीसीबारे पार्टीमा छलफल नभएको पनि असन्तुष्टि पोखे ।

कांग्रेसको परिमार्जित तालिका

केन्द्रीय महाधिवेशन फागुन : ७–१०

प्रदेश अधिवेशन : माघ ६

जिल्ला अधिवेशन (एकभन्दा बढी प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र रहेकाको) : पुस १६

जिल्ला अधिवेशन (एक निर्वाचन क्षेत्र रहेकाको) र प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रको : पुस १३

प्रदेशसभा क्षेत्रीय अधिवेशन : पुस ११

गाउँ/नगरपालिका अधिवेशन : पुस ८

वडा अधिवेशन : पुस ६

प्रकाशित : असार १६, २०७७ २०:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×