पशुपतिनाथ मन्दिरमा विशेष पूजा स्थगित

दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — पशुपति क्षेत्र विकास कोषले शुल्क लिएर गर्दै आएको विशेष पूजा शुक्रबारदेखि स्थगित गरेको छ । सरकारले २५ जनाभन्दा बढी जम्मा नहुन गरेको आग्रहलाई मध्यनजर राखेर पशुपति क्षेत्रमा विशेष सर्तकता अपनाउन विशेष पूजा रोकेको कोषका संस्कृति महाशाखा प्रमुख प्रेमहरि ढुंगानाले जनाए ।

नियमित पूजा भने यथावत् रहेको उनले बताए । विशेष पूजामा भीड बढ्ने भएकाले बन्द गरिएको ढुंगानाले बताए ।

‘एक जनाको विशेष पूजा गर्न कम्तीमा चार जना आउँछन्,’ ढुंगानाले भने, ‘५ जना मात्र पूजा गर्न आए भने पनि कम्तीमा ५० जना हुन्छन् । त्यही भएर विशेष पूजा स्थगित गरेका हौं ।’ सरकारले सांस्कृतिक, सामाजिकलगायत सार्वजनिक स्थलमा २५ जनाभन्दा बढी उपस्थ्ति हुन रोक लगाउने निर्णय गरेको छ । पशुपतिमा नेपाली भक्तजन घट्दै गए पनि भारतीय भने बढ्दै गएको थिए । कोषका अनुसार दिनमै ३ हजारसम्म भारतीय आउने गरेका छन् । विशेष पूजा गर्नेमा नेपालीभन्दा भारतीय नै बढी हुने गरेका छन् ।


कोषले अतिरिक्त शुल्क लिएर विशेष पूजा गराउँदै आएको छ । पशुपतिनाथ मन्दिरमा र वासुकी मन्दिरमा शुल्क तिरेर विशेष पूजा हुने गरेको छ । पशुपतिनामा मन्दिरमा १ हजार १ सयदेखि २५ लाख रुपैयाँसम्मको विशेष पूजा हुन्छ । वासुकीमा चाहिँ २ सय ५५ देखि १ हजार १ सय रुपैयाँसम्मको विशेष पूजा हुन्छ । वासुकीमा दुग्धापर्ण पूजाको २ सय ५५, बेलपत्र, नैवेद्य एवं दुग्धापर्ण पूजाका लागि ५ सय ५ र पञ्चामृत पूजाका लागि १ हजार १ सय तिर्नुपर्छ ।


पशुपतिनाथमा १० प्रकारको विशेष पूजा हुने गरेको छ । १ हजार १ सय तिरेर पञ्चामृत पूजा, बालभोगसहित पञ्चामृत पूजाका लागि २ हजार १ सय, रुद्राभिषेक र बालभोगसहित पञ्चामृत पूजाका लागि ५ हजार १ सय, लघु रुद्राभिषेक र पूराभोगसहित पञ्चामृत पूजाका लागि ११ हजार रुपैयाँ तिर्नुपर्छ । त्यसैगरी रुद्राभिषेख, पूराभोग, सवा लाख बत्तीद्वारा आरती र पञ्चामृत पूजाका लागि २७ हजार रुपैयाँ, लघु रुद्राभिषेक, पूराभोग, हवन, सवा लाख बत्तीद्वारा आरती र पञ्चामृत पूजाका ५६ हजार रुपैयाँ, भक्तजनको सहभागितामा हुने भोगसहितको नित्यपूजाको लागि १ लाख ५६ हजार, एकदिवसीय महारुद्रीको २ लाख ५१ हजार रुपैयाँ, एकादश दिवसीय महारुद्रीको ८ लाख १ रुपैयाँ, एकादश दिवसीय अतिरुद्रीका लागि २५ लाख रुपैयाँ तिर्नुपर्छ ।


नियमित दर्शन गर्न आउने भक्तको लागि चाहिँ विशेष सावधानी अपनाएर दर्शनको व्यवस्था गरिएको ढुंगानाले जानकारी दिए । ‘मन्दिरको ढोकाभन्दा अलि पर जाली राख्ने व्यवस्था गर्छार्ैं,’ ढुंगानाले भने, ‘आम मान्छेलाई मन्दिरमा नजानुस् भन्न मिलेन । त्यही भएर सक्दो सावधानी अपनाएका छौं । ठाउँठाउँमा स्यानिटाइजर राखेका छौं, त्यसको प्रयोग गरेर मात्र मन्दिर प्रवेश गर्न अपिल गरेका छौं ।’

रथयात्रा रोक्‍नुपरेकोमा क्षमायाचना

सेतो मत्स्येन्द्रनाथको रथयात्र पनि स्थगित भएको छ । रथयात्रा ११४० व्यवस्था समितिले रथयात्रा रोक्नुपरेकोमा क्षमायाचनासमेत गरेको छ । ‘यस वर्ष रथयात्रा सञ्चालन गर्न नसकिने स्थिति आइलागेकोमा सेतो मस्त्येन्द्रनाथसँग कोटिकोटि क्षमायाचना गर्न चाहन्छौं,’ समितिका अध्यक्ष नीलकाजी शाक्यद्वारा जारी विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘यसबाट भक्तजनमा पर्न जाने भावनात्मक तथा सांस्कृतिक असुविधाप्रति क्षमाप्रार्थी छौं ।’


सेतो मत्स्येन्द्रनाथ रथयात्रा व्यवस्थापन समितिले विज्ञप्तिमार्फत चैत १९ देखि २१ सम्म हुने रथयात्रा स्थगित शुक्रबार स्थगित गरेको हो । वर्षा र सहकालका देवता मत्स्येन्द्रनाथको हर्षोल्लासका साथ पूजा हुने तयारी भइरहेको थियो,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘यही समयमा कोरोनाको महामारीको त्रासका कारण विश्व आक्रान्त भइरहेको अवस्था छ । हाम्रो देश पनि यसको संक्रमणको खतरामा छ । संक्रमणको जोखिमलाई कम गर्न सजगताका लागि जनस्तरमा हुने भीडभाड हुने कार्यक्रम नगर्नु नै उचित हुन्छ ।’


जात्रा रोक्न, भोज नगर्न मेयर शाक्यको आग्रह


काठमाडौं महानगरपालिकाले यही महिना हुन लागेको विभिन्न जात्रा रोक्न अपिल गरेको छ । महानगर प्रमुख विद्यासुन्दर शाक्यले विज्ञप्ति जारी गर्दै पाँहाचाह्रे, घोडेजात्रा नमनाउन अपिल गरेका हुन् । ‘काठमाडौं महानगरपालिका सांस्कृतिक सहर भएका कारण यहाँका मौलिक परम्परा, संस्कृति र सम्पदाको जगेर्ना गर्नुपर्ने पनि उत्तिकै दायित्व छ । विभिन्न समयमा यहाँ मनाइने जात्रापर्वको पनि विशिष्ट महत्त्व रहिआएको छ,’ मेयर शाक्यले गरेको अपिलमा भनेका छन्, ‘अहिले नजिक आइरहेका पाहाँचःर्‍हे, घोडेजात्रा, सेतो मत्स्येन्द्रनाथको रथयात्रालगायत जात्रा पर्वहरू निकै ठूलो जनसहभागितामा मनाउने परम्परा रहिआएको छ ।


तर अहिले विषम परिस्थितिमा भीडभाडका साथ मनाउने अवस्था नरहेकाले आफ्नो मौलिक, कला, संस्कृति र परम्पराको विधिलाई यथावत् राख्दै भीडभाडमा भने ती जात्रापर्व नमनाउन अनुरोध गर्दछु ।’ मेयर शाक्यले भोजभतेरसमेत नगर्नअपिल गरेका छन् । प्रकाशित : चैत्र ८, २०७६ १०:११

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

खटमा मूर्ति राखेर जात्राको निम्तो

दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — पशुपतिको मूल भट्ट गणेश भट्टले मंगलबार बिहान पशुपतिनाथमा प्रसाद चढाए । केही बेरपछि मन्दिरका दोस्रो वरियताका श्रीराम भट्टले मन्दिरभित्रको मुख्य मूर्तिसँगै राखिएको पशुपतिनाथको मूर्तिमा विधिपूर्वक पूजा गरे । मन्दिरका पालोवाला भण्डारी विजय राजभण्डारीले मूर्ति निकालेर डंगोल समुदायलाई दिए ।

डंगोल समुदायले सानो खटमा राखे । त्यसपछि पशुपतिनाथलाई देशोद्वार पूजा, बज्रेश्वरी, बत्सलेश्वरी र पाँहाँचाह्रे जात्राको निम्ता बाँड्न खटमा राखेर यात्रा सुरु भयो । अघि–अघि भट्ट हिँडे, पछि–पछि खटमा पशुपतिनाथको मूर्ति । विजय राजभण्डारीले भने, ‘पशुपतिनाथले निम्ता बाँड्न हिँडेपछि पशुपति क्षेत्रमा यो वर्षको जात्रा सुरु भएको मानिन्छ । पशुपतिको जात्रा सुरु भएपछि उपत्यकाका तीनै सहर, बनेपा, पनौतीलगायत नेवार समुदायको बस्तीमा समेत जात्रा सुरु हुन्छ ।’

पशुपतिनाथको मूल शिवलिंगको उत्तर–पूर्वी कुनामा राखिएको हुन्छ पशुपतिनाथको प्रतिकृति मूर्ति । अष्टधातुले बनेको मूर्तिमा पशुपतिनाथसँगै हरेक दिन नित्यपूजा गरेर राखिएको हुन्छ । आठ इन्च उचाइको शिवलिंग खटमा राखेपछि पशुपतिनाथको अघोर मुखका पुजारीले पूजाआजा गर्ने चलन छ । पशुपतिनाथको यो रूपलाई रत्नेश्वर नामले पुकारिने भण्डारीले जानकारी दिए । मन्दिरभित्रै नवग्रह र हनुमानको बीचमा सानो डबली छ । त्यही डबलीमा खट राखिन्छ । त्यहाँ पशुपतिनाथ राखेपछि बाजागाजासहित यात्रा सुरु भएको हो । जात्राको निम्ता बाँड्न पशुपतिनाथको साथमा भट्ट, चारै कवलका मूल भण्डारी, अमालकोट कचहरीका द्वारे, पशुपति भण्डार तहबिलका नाइके, र रै—रकमी, टोलबासीसहित धिमे बाजा बजाएर जाने चलन छ । रथ बोक्ने काम डंगोल समुदायले गर्छन् भने बाजा कुसुलेले बजाउँछन् ।

पशुपतिनाथको रथयात्रा देशोद्वार पूजा, बत्लेश्वरी र बज्रश्वरी जात्राका लागि निम्तो गर्ने पर्वका रूपमा मनाइन्छ । यसलाई ‘दुदु च्याँच्याँ’ जात्रा भनेर पनि चिनिन्छ । ‘दुदु च्याँच्याँ’ भनेको दूध खाने बालकदेखि वृद्धवृद्धासम्म आउनु है भनेर महादेव चुलेनिम्तो दिन हिँड्ने पर्व हो,’ पशुपति भण्डारी समाजका अध्यक्ष केदारमान भण्डारीले भने, ‘पार्वतीका दिदीबहिनीलाई निम्ता दिन गइन्छ ।’
चैत कृष्णअष्टमी तिथि पारेर पशुपति मन्दिरबाट निकालेपछि रथ पाचाटोल पुर्‍याइन्छ ।

पशुपतिनाथको प्रतिकृति पुर्‍याउँदा ठाउँठाउँमा बाजागाजासहित बसेका भजन खलले स्वागत गर्छन् । पाचाटोलबाट जयबागेश्वरी, ताम्रेश्वर, सिफल, भण्डारेश्वर महादेव पुर्‍याइन्छ । त्यहाँको मन्दिर घुमाइन्छ । त्यसपछि सानोगौचर पूर्वको बाटो हुँदै ज्ञानेश्वर पुर्‍याइन्छ । ज्ञानेश्वर महादेवलाई पनि प्रदक्षिणा गराइन्छ । त्यहाँबाट भगवती बहाल, चारढुंगे, नागपोखरी, हात्तीसार, तीनधारा पाठशाला, जमलपाटी पुर्‍याइन्छ ।

कमलाक्षीटोलमा नरदेवीको श्वेतकाली मन्दिरका कुमारी, भैरवी, बाराहीलगायत धिमे बाजासहित स्वागत गर्न आएका हुन्छन् । बाजागाजासहित त्यहाँबाट सहर भित्र्याइन्छ । केहीबेर बाजा बजाएपछि नरदेवीबाट आएका पनि त्यही यात्रामा सहभागी हुन्छन् । असनको अन्नपूर्ण भगवतीलाई दायाँ पारेर रथ बालकुमारी, इन्द्रचोक, मखनटोल हुँदै हनुमानढोका पुर्‍याइन्छ । त्यहाँ हनुमानलाई दायाँ पारेर आकाश भैरवको बाटो रथ वसन्तपुरको कुमारीघरतिर अघि बढाइन्छ ।

त्यहाँबाट चिकमुगल हुँदै जैसीदेवल लगिन्छ । जैसीदेवल पुगेपछि बाज बजाउने समूह, पूजाका सामान खर्पनमा बोकेको समूह भेट हुन्छ । त्यो समूह पचलीभैरवको पूजा गर्न जान्छन् । पशुपतिनाथालाई चाहिँ लगन डबलीमा राखिन्छ । यहाँ दोस्रोपटक खट बिसाइएको हुन्छ । पचलीमा पूजा गर्ने समूह नआउन्जेल खट त्यही राखिन्छ । डबलीमा पशुपतिनाथको दर्शन गर्न भीड लाग्छ ।

लगन डबलीबाट याङगाल हुँदै रथ अघि बढाइन्छ । वसन्तपुरको काष्ठमण्डपलाई दायाँ पारेर मरुगणेश हुँदै रथ प्याफल पुर्‍याइन्छ । त्यही बाटो हुँदै नरदेवी लगिन्छ । नरदेवीमा पशुपतिनाथलाई दर्शन गर्न ठूलो संख्यामा दर्शनार्थी बसिराखेका हुन्छन् । यतिबेला मध्यरात भइसकेको हुन्छ । नरदेवीमा शिवलिंगको पूजा हुन्छ । पूजा सकिएपछि असन, कमलाक्षमी, तीनधारा, ज्ञानेश्वर, कालोपुल हुँदै फेरि पशुपतिनाथ मन्दिरमै फर्काइन्छ । पशुपतिनाथका देवतालाई दायाँ पार्दै परिक्रमा गराइन्छ ।

परिक्रमा गराएर पशुपतिको पूर्वी ढोकाबाट निकालेर वाग्मती, आर्यघाट हुँदै बत्सलेश्वरी मन्दिर प्रदक्षिणा गराइन्छ । त्यसपछि खटलाई पालोवाला भण्डारीको घरमा पुर्‍याइन्छ । यो महिना विजय राजभण्डारीको पालो परेको छ । जुन दिन मन्दिरबाट निकोलेको हो, त्यही दिन रातीसम्म पालो पर्ने भण्डारीको घरमा पुर्‍याउने गरिन्छ ।

प्रकाशित : चैत्र ५, २०७६ १०:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×