रातो बत्तीमै बाटो काट्छन् पैदलयात्रु

सीमा तामाङ

काठमाडौँ — बानेश्वरको मुख्य चोकमा पैदलयात्रुले बाटो काट्न ३ मिनेट २० सेकेन्डसम्म पर्खनुपर्छ । यसबीच बाटो काट्नेको संख्या बाक्लै भइसक्छ । पारिपट्टिको ट्राफिक चिह्नमा हरियो बत्ती बलेपछि मात्रै ट्राफिक प्रहरीले बाटो काट्ने अनुमति दिन्छन् । नबलुन्जेल छेउमा उभिएर बस्न आग्रह गरिरहन्छन् । 

ZenTravel

यही दृश्य मंगलबार पनि वारि र पारि दुवैतिर देखियो । रातो बत्ती बलेपछि यात्रुहरू रोकिए । एक युवक भने ट्राफिक प्रहरीको निर्देशन नटेरी बाटो काट्न थाले । उनी रहेछन्, कोटेश्वर बस्ने महेश न्यौपाने । उनलाई प्रहरीले रोकिन आग्रह गरे । ‘ट्राफिक लाइट हेरेर मात्र बाटो काटौं, नियमको पालना गरौं,’ प्रहरी भनिरहेका थिए, ‘हतार गर्दा क्षति हुन सक्छ ।’ तर, न्यौपाने भनिरहेका थिए, ‘पुरानो बानेश्वरमा साथी पर्खिरहेका छन् । रातो बत्ती बले पनि खाली सडक देखेर बाटो काट्ने प्रयास गरेको हुँ ।’

न्यौपाने अघि सरेपछि अरू केही पैदलयात्रु पनि बाटो काट्ने तयारीमा थिए तर प्रहरीले छेउमै गएर सम्झाएपछि रोकिए । एक जना भन्दै थिए, ‘ट्राफिकको नियम मान्नु कि बत्तीको ? कहिले बत्तीले हिँड्न संकेत दिँदा पनि ट्राफिकले दिँदैन ।’

बानेश्वरका तीन ठाउँमा ट्राफिक लाइट छन् । मुख्य चोक, शंखमुल जाने सडक र तीनकुने जाने सडकमा । सडकको बीचमा बसेर एक ट्राफिक प्रहरीले दुवैतर्फका पैदलयात्रुलाई लाइट देखाइरहेका हुन्छन् । ‘ट्राफिक लाइट हेरेर बाटो काट्नुपर्छ’ भन्दै उनीहरू सम्झाइरहेका पनि हुन्छन्, तर बाटो पार गर्न कोसिस गर्ने पैदलयात्रु कोही न कोही देखा परिहाल्छन् । मुख्य चोकमै बाटो पार गर्न खोज्ने पैदलयात्रुले अन्य ठाउँमा बत्तीअनुसार चल्दैनन् । शंखमुल सडकखण्डमा गौशालाका निशान्त जोशीले हत्तारिँदै बाटो पार गरे । उनले त्यहाँ राखिएका बत्तीको वास्ता गरेनन् । अन्य समयमा चोकमा मात्र केन्द्रित हुने ट्राफिक प्रहरी मंगलबार शंखमुलमा पनि थिए । देखेसम्म उनीहरूले जोशीजस्ता यात्रुलाई बत्तीअनुसार हिँड्न सम्झाइरहेका थिए ।

सिहंदरबारअगाडिको जेब्राक्रसमा पनि उस्तै दृश्य देखियो । त्यहाँ कोही ट्राफिक प्रहरी थिएनन् । त्यसैले पार गर्न सक्नेहरू जसरी भए पनि बत्तीको संकेतको बेवास्ता गर्दै बाटो पार गरिरहेका थिए ।

पैदलयात्रु पनि सचेत छैनन्
जेब्राक्रसमा सवारीसाधनले पैदलयात्रुलाई महत्त्व नदिएको गुनासो सुनिने गरे पनि बाटो काट्दा पैदलयात्रु पनि सचेत देखिएनन् । अधिकांश पैदलयात्रु सवारीसाधनलाई हात नदेखाई बाटो काटिरहेका हुन्छन् । मैतिदेवीकी संगीता राईले ट्राफिक बत्तीको वास्ता नगरी बाटो काटिन् । सिंहदरबारअगाडिको जेब्राक्रसमा सवारीसाधन गुड्दागुड्दै आफ्नै सुरमा उनी पार भइन् । ‘हतार हुन्छ, जसरी भए पनि सडक पार त गर्नैपर्‍यो नि,’ उनले भनिन्, ‘ट्राफिक लाइट एक महिना बल्छ अर्को महिना हराउँछ, याद नै हुँदैन ।’

महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखाले यतिबेला ‘ट्राफिक उज्यालो कार्यक्रम’ अन्तर्गत पैदलयात्रुलाई पनि सचेतना कक्षा लिइरहेको जनाएको छ । जेब्राक्रस र आकाशेपुलको प्रयोग नगर्ने र सवारी दुर्घटनामा पैदलयात्रुले ज्यान गुमाउने घटना बढेपछि सचेतना कक्षा सुरु गरेको महाशाखाका प्रवक्ता जीवन श्रेष्ठले बताए । ‘जेब्राक्रसमा पनि ध्यान नदिई बाटो काट्नेको कमी छैन,’ उनले भने, ‘त्यसैले अहिले सचेतना कक्षा लिइरहेका छौं ।’

उनका अनुसार पैदलयात्रु तीन किसिमका छन्, जेब्राक्रसिङ र अकाशेपुलबाट मात्र बाटो काट्ने, थाहा भएर पनि त्यसको प्रयोग नगर्ने र जथाभावी बाटो काट्ने । महाशाखाले भोटाहिटी र वीर अस्पतालअगाडि मात्र सचेतना कक्षा लिइरहेको छ । ‘ट्राफिक लाइटसँगै प्रहरी पनि खटाएर बत्तीको पालना गर्ने/गराउने गरेका छौं,’ श्रेष्ठले भने, ‘तर जनशक्तिको अभावले गर्दा सबै ठाउँमा गर्न सकिँदैन ।’

प्रकाशित : माघ ९, २०७६ ०७:५३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जो रेलमै छुटेका थिए

रेल चढ्ने क्रममा ठेलमठेल थियो । पहिला छोरालाई चढाए । भीडमा अमर र लक्ष्मीले उक्लन नपाउँदै रेल गुडिहाल्यो । दम्पती बिलखबन्दमा परे । हिन्दी प्रस्ट बुझ्न र बोल्न जान्दैनथे । छोरा खोज्न कता जाने ?
माधव ढुंगाना

(भैरहवा) — विपन्न परिवारका थुप्रै जना नोकरीका लागि भारत पस्दै गरेको अमरबहादुर सुनारले देखेका थिए । सातवर्षे छोरो र श्रीमती लिएर उनी पनि त्यतै हान्निए । गन्तव्यमा नपुग्दै परिवारमा विपत्ति आइलाग्यो । छोरा अर्जुन रेल स्टेसनबाट छुट्टिए ।

कहाँ गए, पत्तो लागेन । बाँकेको राप्तीसोनारी गाउँपालिका–४ बैजपुरको सुनार परिवार त्यसपछि धेरै दिन विक्षिप्त नै बन्यो । अमर र लक्ष्मीदेवी छोराको खोजीमा धेरै भौतारिए । न छोराको पत्तो लाग्यो, न घर फिर्न मन ।

१२ वर्षपछि खोलो पनि फर्कन्छ भन्ने नेपाली आहान अहिले आएर सुनार दम्पतीका लागि चरितार्थ भयो । रेलमा हराएका छोरा भेटिएपछि यस्तो भएको हो । ‘छोरो पाउँदा खुसीको सीमा नै छैन,’ आमा लक्ष्मीदेवीले भनिन्, ‘दिनरात छोरो सम्झेर रोएर बित्थ्यो ।’ विगत सम्झेर उनका आँखा टिलपिलाए । सुनार दम्पतीले छोरो डोर्‍याएर ०६४ सालमा गाउँ छाडेका थिए । डुंगाबाट राप्ती तरे । त्यसपछि नेपालगन्ज हुँदै सीमावर्ती रुपैडिया नाका पुगे ।
त्यहाँबाट उनीहरू रेलमा लुधियाना पुगेका थिए । लुधियानाबाट अर्को रेल चढ्नुपर्ने थियो । रेल परिवर्तन गर्ने क्रममा ठेलमठेल थियो । पहिला छोरालाई चढाए । भीडमा अमर र लक्ष्मीले उक्लन नपाउँदै रेल गुडिहाल्यो । छोरा रेलमा छुटे । दम्पती स्टेसनमा बिलखबन्दमा परे । त्यसबेला अमरबहादुर हिन्दी प्रस्ट बुझ्न र बोल्न जान्दैनथे । खोज्न कता जाने ? श्रीमतीलाई कहाँ लैजाने ? कसलाई गुहार्ने । ‘म त लगलग काम्न थालेँ,’ अमरले त्यो दिन सम्झिए, ‘दिमागले काम गर्न छाड्यो ।’ उनीहरूको छटपटी देख्ने धेरै थिए । सुन्ने कोही भएन ।

छोरोसँग बिछोडिएपछि सम्हालिन धेरै दिन लाग्यो । आश मारिसकेका थिएनन् । अमर लुधियानामै एउटा घरमा चौकीदारको काम गर्न थाले । ‘कति रात खाना पनि खाएनौं, सुत्न पनि सुतेनौं,’ उनी भन्छन्, ‘दिन बित्यो, वर्ष बित्यो । हामीले छोरो भेटिने आशै मारेका थियौं ।’ डेढ वर्षअघि भारतको नयाँदिल्लीस्थित प्रवासी नेपाली मित्र मञ्चले भारतबाट उद्धार गरेर परिवारमा पुन:स्थापना गराउन यहाँ चारजना किशोर ल्यायो । उनीहरूको पुन:स्थापनाका लागि पहल गर्न बालकल्याण समिति देवरियाले दिल्लीस्थित नेपाली राजदूतावासलाई पत्राचार गरेको थियो । दूतावासले मञ्चलाई जानकारी गराएपछि उनीहरूलाई नेपाल ल्याएर परिवारमा पुन:स्थापनाका लागि पहल गरेको मञ्चका अध्यक्ष दुर्गाप्रसाद अर्यालले बताए । चारमध्ये एकजना अर्जुन रहेछन् । उनको नाम फेरिएर सन्तोषकुमार भएको थियो । भारतको उत्तरप्रदेश देवरियास्थित बाल संरक्षण गृहमा रहेका ती चार जनालाई मञ्चले रुपन्देही प्रशासनमा बुझायो । प्रशासनले अभिभावक फेला नपर्दासम्म चारै जनालाई कोटिहवास्थित अविनाश अनाथ आश्रमको जिम्मा लगाएको थियो । अन्य तीन किशोरका अभिभावक फेला परे । ती परिवारमा पुन:स्थापित भए । अर्जुनका लागि खोजी भइरहेको थियो ।

देवरियाको गृहमा भारतका विभिन्न ठाउँ अलपत्र अवस्थामा फेला परेका बालबालिकालाई राखिन्छ । उनीहरूका परिवार र अभिभावकको खोजी गर्दै पुन:स्थापनाको पहल गरिन्छ । ‘चारै जना आफ्नो नाम, ठेगाना र अभिभावकका बारेमा बताउन नसक्ने अवस्थामा भेटिएका थिए,’ अर्जुनलाई अभिभावकको जिम्मा लगाउने क्रममा यहाँ आइपुगेका अर्यालले कान्तिपुरसित भने, ‘हराएका बालबालिकालाई परिवारसँग पुनर्मिलन गराउन सक्दा धेरै खुसी लाग्छ ।’

अविनाश अनाथ आश्रम कोटिहवाका प्रमुख कृष्ण ज्ञवाली अर्जुनका परिवार र अभिभावक पत्ता लगाउन खटिएका थिए । घरपरिवारका बारेमा सोध्दा अर्जुन नदी, डुंगा, केही पर रहेको झोलुंगे पुल र कुसुम भन्ने ठाउँ मात्र याद भएको बताउँथे । कुसुम भनेपछि बाँके जिल्लामा ध्यान दिन थालियो । बालबालिका तथा खोजतलास केन्द्र दाङमा पनि ज्ञवालीले समन्वय गर्दा केही पत्ता लागेको थिएन । एक दिन ज्ञवाली बाँकेको कुसुम नै पुगे । त्यहाँ उनको भैरहवा–बुटवल सडकमा काम गर्ने एक मजदुरसँग कुराकानी भयो । ती मजदुरले आफ्नो घर बाँकेको राप्ती भएको बताए । उनको गाउँबाट कुनै बालक हराएको बारेमा सोध्दा ती मजदुरले १२/१३ वर्षअघि छिमेकीको बच्चा हराएको सुनाए ।

ती मजदुरले हराएका बालकका हजुरबुबा पनि आफूसितै काम गर्ने बताए । त्यसपछि ज्ञवालीले हजुरबुबालाई बोलाएर अर्जुनलाई देखाए । ‘उनले अर्जुन आफ्नो नाति भएको बताए,’ ज्ञवालीले भने, ‘उनीमार्फत् बाबुआमाका बारेमा जानकारी बटुल्यौं ।’ फोन नम्बर पत्ता लगाएपछि लुधियानामा रहेका अमरसँग सम्पर्क भयो । अमरले आफ्नो छोरो हराएको घटना विवरण फोनबाट सुनाए । अर्जुनको शरीरमा भएका खत वा कुनै प्रमाणका बारेमा सोध्दा अमरले बायाँ खुट्टा र टाउकामा चोट भएको बताए । सबै प्रमाण मिलेपछि अमर दम्पतीलाई छोरा लिन लुधियानाबाट बोलाइएको थियो । आश्रममा छोरा भेट्दा आमा लक्ष्मीका आँसु धेरैबेर थामिएनन् । बाबु र छोरा अंकमालमा बाँधिए । मंगलबार सबै कानुनी प्रक्रिया पूरा भयो । त्यसपछि जिल्ला प्रहरी कार्यालयबाट खुसी हुँदै परिवार गृहजिल्ला फर्कियो । भैरहवाबाट हिँड्ने बेलामा अमरले भने, ‘अब आमाछोरालाई यहीँ राख्छु । लुधियाना जाने कि नजाने निश्चित छैन ।’

प्रकाशित : माघ ९, २०७६ ०७:४७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×