अकुपाई टुँडिखेल : अतिक्रमण रोक्न नागरिक सडकमा

पहिलो चरणमा खुलामञ्चको अतिक्रमण हटाउने र अन्तिम चरणमा सेनाले बनाएका संरचनासमेत हटाएर रानीपोखरीदेखि दशरथ रंगशालासम्म खाली गराउने अभियानको योजना छ 
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — टुँडिखेल अतिक्रमण रोक्न सरकारलाई दबाब दिने उद्देश्यले नागरिक सडकमा उत्रिएका छन् । ‘अकुपाई टुँडिखेल’ अभियानअन्तर्गत उनीहरूले शनिबार मानवसाङ्लो बनाई टुँडिखेल घेरे ।

ZenTravel

मानव साङ्लोमा पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई, त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति केदारभक्त माथेमा, काठमाडौं महानगरपालिकाकी उपमेयर हरिप्रभा खड्गी, सांसद भीमसेनदास प्रधान, परराष्ट्रविद् हिरण्यलाल श्रेष्ठ, पूर्वमन्त्री हिसिला यमि, कांग्रेस नेता गगन थापा, प्रदेशसभा सदस्य जीवन डंगोल, छिरिङ लामा, विराजभक्त श्रेष्ठ, दीपेन्द्र श्रेष्ठलगायत उपस्थित थिए । नेपाली आर्किटेक्ट इन्जिनियरको संस्था सोना, नेवा: राजनीतिक अभियान, नेपाल प्राध्यापक संघलगायतका संस्थाले कार्यक्रममा ऐक्यबद्धता जनाएका थिए ।

Meroghar

कार्यक्रममा खुलामञ्चको दुईवटा ढोकालाई नेपालको प्रतीक मानेर राष्ट्रिय झन्डा गाडिएको थियो । झन्डा गाडिएको दुवै ठाउँबाट मान्छे निस्कने व्यवस्था गरिएको थियो । दुईवटै गेटबाट निस्केर सैनिक मञ्चको उत्तरतिरको बाटोमा मानव साङ्लो बनेको थियो । टुँडिखेल घेराउमा धिमे, भुस्याजस्ता नेवारी बाजासहित सांस्कृति समूह पनि सहभागी थिए ।

यहाँ आउनेमा कुनै न कुनै रूपमा टुँडिखेलसँग अनुभूति जोडिएकाहरू पनि थिए । सामाजिक सञ्जाल, सञ्चारमाध्यमबाट थाहा पाएर आएकाहरू थुप्रै थिए । ‘अरूको फेसबुकमा राखेको पोस्ट हेरेर आएको,’ ६० वर्षीय प्राध्यापक शालिकराम श्रेष्ठले भने, ‘आफूले सानैदेखि खेलेको ठाउँ अतिक्रमण हुँदा दिक्क लागेको छ । म कुपन्डोलदेखि खेल्न यहीँ आउँथे ।’ ०३६ सालसम्म बिहान–बेलुका खेल्ने ठाउँ भए पनि त्यसपछि सेनाले परेड खेल्न थाले उनले बताए । ‘परेड खेल्न थालेपछि बिहान त्यहाँ पस्न नदिएपछि दिउँसो खेल्न थाल्यौं । दिउँसो पनि दिन छाड्यो,’ श्रेष्ठले भने, ‘बिस्तारै त्यहाँ भवन बनाउन थाल्यो । अहिले त मिनी रंगशाला नै बनाइदियो ।’

पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले अभियानमा सहभागी हुन ट्वीटरमार्फत् आह्वान गरेका थिए । ‘ऐतिहासिक टुँडिखेललाई सरकारी र अन्य अतिक्रमणबाट मुक्त गरेर सबै नागरिकको साझा मैदानको रूपमा स्थापित गर्ने जनस्तरबाट सुरु भएको अभियानलाई तार्किक निष्कर्षमा पुर्‍याऔं,’ उनले लेखेका थिए, ‘रानीपोखरीदेखि रंगशालासम्मका सबै संरचना हटाएर वा भूमिगत लगेर काठमाडौंको फोक्सोलाई बचाऔं । नत्र सबै निसासिएर मर्नेर्छौं ।’

राष्ट्रिय गान गाएर सुरु भएको कार्यक्रम बेलुन उडाएर समापन गरिएको थियो । हरियो रिबनले घेरा लगाएर मान्छे भित्र पर्ने गरी मानव साङ्लो बनाइएको थियो । ‘हरियो प्रकृतिको प्रतीक हो,’ मानव साङ्लो व्यवस्थित गर्दै अभियन्ता गणपतिलाल श्रेष्ठले भने, ‘यो ठाउँ धार्मिक, सांस्कृतिक मात्र होइन, वातावरणीय रूपले पनि महत्त्वपूर्ण छ । राजधानीबासीले स्वच्छ हावा लिने ठाउँ विभिन्न बहानामा मिचिएको छ । टुँडिखेलमा उर्लिएको यो जनलहरले देशभर यस्ता खुला ठाउँ मिच्नेविरुद्ध लहर ल्याउनेछ ।’

अभियानका संयोजक विजय श्रेष्ठले तीन महिनासम्म यो अभियान सञ्चालन हुने जानकारी दिए । ‘तीन महिनाभित्रमा टुँडिखेललाई पहिलाकै अवस्थामा ल्याउन सरोकारवाला बाध्य हुनेछन् भन्ने हाम्रो विश्वास छ,’ श्रेष्ठले भने । तीन चरणमा यो कार्यक्रम सफल बनाइने उनको भनाइ थियो । ‘पहिलो चरणमा खुलामञ्चको अतिक्रमण हटाउने, अन्तिम चरणमा सेनाले बनाएका संरचनासमेत हटाएर रानीपोखरीदेखि दशरथ रंगशालासम्म खाली गराउने अभियानले योजना बनाएको छ,’ उनले भने । अभियानअन्तर्गत हरेक साता केही न केही दबाबमूलक कार्यक्रम भइरहनेछन् । ‘कलाकारले गीत गाउन सक्छन् । चित्रकारले चित्र कोर्न सक्छन्,’ उनले भने, ‘टुँडिखेलसँग जजसको जे अनुभूति छ, त्यो सुनाउन सक्छन् ।’


प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७६ ०८:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

वाग्मती ‘ब्युटिफिकेसन’ को काम अलपत्र

दीपेन्द्र विष्ट

काठमाडौँ — मुआब्जा नदिएसम्म काम अघि बढ्न नदिने भन्दै स्थानीयले विरोध गरेपछि वाग्मती ब्युटिफिकेसनको काम नौ महिनादेखि अलपत्र परेको छ । 

एसियाली विकास बैंक (एडीबी) ले वाग्मती नदी किनारको बगैंचा विकास, ट्रिटमेन्ट प्लान्टलगायतका लागि गरेको करिब १३ अर्ब रुपैयाँ आर्थिक सहयोग खेर जाने अवस्थामा पुगेको हो । समस्या सुल्झाउन पटकपटक सहरी विकास मन्त्रालय, अधिकार सम्पन्न वाग्मती एकीकृत आयोजनालगायत निकायले स्थानीयसँग वार्ता गरे पनि विवाद टुंगिएको छैन । अहिले ठेकेदार कम्पनीले निर्माण सामग्री सडकछेउमा अलपत्र छाडिदिएका छन् ।

सांसद कृष्ण राई, प्रदेश सांसदहरू छिरिङ दोर्जे लामा, रामेश्वर फुयाल, कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका मेयर कृष्णहरि थापा र गोकर्णेश्वर नगरपालिका मेयर सन्तोष चालिसेसँग सहरी विकास मन्त्रालयका प्रतिनिधिले काम थाल्नेबारे विभिन्न चरणमा छलफल गरिसकेका छन् । ‘छलफलमा अवरोध चाँडो हटाउनुपर्छ भन्नेमा सबै एकमत छन्,’ अधिकार सम्पन्न एकीकृत विकास समितिका आयोजना प्रमुख लीला ढकालले भने, ‘केही दिनमै काम सुरु हुन्छ, वार्ताबाटै अवरोध हटाउंछौं ।’

सात महिनाअघि सहरी विकास मन्त्रालयका तत्कालीन सचिव रमेशप्रसाद सिंह र काठमाडौं ३ का सांसद कृष्ण राई र स्थानीय जनप्रतिनिधिबीच मुआब्जा विवाद मन्त्रिपरिषद्मा लगेर टुंग्याउने सहमति भएको थियो । सहमतिपछि स्थानीयले गर्दै आएको अवरोध हटाएका थिए । तर, मुआब्जाबारे कुनै सुनुवाइ नभएको भन्दै स्थानीयले पुन: काम ठप्प पारेका हुन् ।

अधिकार सम्पन्न वाग्मती एकीकृत विकास समितिका अध्यक्ष नरेन्द्र बस्नेतले काम ठप्प भएकोबारे चासो नभएको प्रतिक्रिया दिए । ‘मन्त्रालयले नै विशेष पहल गर्नुपर्छ, समितिले राय पेस गरिसकेको छ,’ उनले भने, ‘दर्जनौं पटक वार्ता र छलफल गरिसकेका छौं । समितिले गर्ने काम केही पनि बाँकी छैन ।’ पहिले वास्तविक पीडित पत्ता लगाएर मात्र मुआब्जा दिनुपर्ने उनको भनाइ छ । आयोजनाको प्रगति सन्तोषजनक नभएको भन्दै एडीबीले त्यसबाट हात झिक्ने चेतावनी दिइसकेको पनि उनले बताए ।

मुआब्जा विवादले लामो समयदेखि काम ठप्प भएपछि एडीबीले मन्त्रालयलाई सहयोग रोक्ने चेतावनीसमेत दिइसकेको छ । ‘समस्या विकराल बन्दै छ, समाधान निकाल्नेवाला कोही पनि छैन,’ अध्यक्ष बस्नेतले भने, ‘निर्माण सामग्री लथालिंग अवस्थामा छन्, कयौं भागमा रेलिङ र वाल भत्किएका छन्,’ उनले भने ।

स्थानीयले वाग्मती नदीभित्रको १ सय ८८ रोपनीको मुआब्जा मागेको जनाउँदै उनले मन्त्रालयले तत्काल समस्या नसुल्झाए आयोजना अलपत्र पर्ने बताए । ‘लालपुर्जा नभएको जग्गाको पनि मुआब्जाका लागि दबाब छ,’ उनले भने, ‘४१ रोपनीको मात्र प्रमाण छ, बिनाप्रमाण कसरी मुआब्जा दिन सकिन्छ ?’

२२ वर्षअघि तत्कालीन अधिकार सम्पन्न वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिले किनारका जग्गाको मुआब्जा दिइसकेको छ ।

वाग्मतीमा पानी बगाउन शिवपुरी नागार्जुन निकुञ्जको धाप क्षेत्रमा वर्षाको पानी संकलनका लागि २४ मिटर अग्लो ड्याम बनाइँदै छ । पानी संकलन गरेर सुक्खा याममा वाग्मतीमा बगाउने योजना छ । ८ लाख ५० हजार घनमिटर पानी संकलन गरेर सुक्खायाममा ४ सय लिटर प्रतिसेकेन्डका दरले नदीमा छोडिने र यसका लागि अहिले शिवपुरी वन्यजन्तु आरक्षभित्र काम भइरहेको छ । ड्याम बनाउन एडीबीले करिब ५२ करोड रुपैयाँ सहयोग गरेको छ । त्यसैगरी, नागमतीमा ९० मिटर उचाइको ड्याम निर्माणको अध्ययन भइरहेको छ ।

कस्तो बन्नेछ वाग्मती किनार ?
आयोजनाले ०७३ देखि परम्परागत शैलीको हरित उद्यान निर्माण अघि बढाएको हो । अध्यक्ष बस्नेतका अनुसार नदीको बीचबीचमा ‘चेकड्याम’ निर्माण गरिनेछ । नदी र सडकबीचको खाली १० मिटर भागमा हरित उद्यान बन्दै छ । सडक दुई लेनको बनाइनेछ । तीन स्थानमा परम्परागत भकारी आकारका संरचना निर्माण गरिनेछ । आयोजना ठेक्का सम्झौताको म्याद सकिन करिब तीन महिनामात्र बाँकी छ ।

गोकर्णेश्वर नगरपालिकाका जनार्दन खड्का चाँडै विवाद समाधान निकाल्नुपर्ने बताउँछन् । ‘विकासका काम ठप्प हुँदा कसैको पनि हित हुदैन,’ उनले भने, ‘उचित मागको सम्बोधन हुन्छ, नाजायज माग पूरा हुँदैनन् । सरकारले तुरुन्त यसमा पहल गर्नुपर्छ ।’

आयोजनाका अनुसार गोकर्ण ब्यारेजदेखि जोरपाटी पुलसम्म ३५ मिटर, त्यहाँबाट गुह्येश्वरीसम्म ४० मिटर र गुह्येश्वरीदेखि सिनामंगलसम्म करिब ३० मिटर बहाव कायम गर्दै दायाँबायाँ हरित उद्यान निर्माण गरिनेछ ।

टेकुतिरका २३ वटा पुराना मन्दिरको जीर्णोद्धार गरिनुका साथै बल्खुमा ढल प्रशोधन केन्द्र बनाइनेछ । हरियालीको बीचमा साइकल लेन, फुटपाथसमेत रहनेछन् । गोकर्ण ब्यारेज रहेको स्थानमा पुलसमेत बनाइने आयोजना प्रमुख ढकालले बताए । गोकर्ण–सुन्दरीजल खण्ड र सिनामंगल–बल्खु खण्डमा समेत परम्परागत शैलीको आधुनिक हरित उद्यान रहनेछ । ‘फुटपाथमा मर्निङवाक गर्न सजिलो हुन्छ,’ ढकालले भने, ‘प्रत्येक स्थानमा चौतारी बनाउँछौं । जहाँ बसेर नदीको बहाव नियाल्न सहज होओस् ।’

प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७६ ०८:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×