वडाको अभियान : घरमै वृद्धवृद्धाको स्वास्थ्य परीक्षण

ललितपुर महानगरपालिकाको ३ नम्बर वडा कार्यालयले सुरु गरेको ‘नि:शुल्क स्वास्थ्य उपचार अभियान’ बाट वृद्धवृद्धाले प्रत्यक्ष लाभ लिएका छन्
प्रशान्त माली

(ललितपुर) — वृद्धावस्थाका कारण पुल्चोककी राममाया महर्जन भर्‍याङबाट तलमाथि गर्न सक्दिनन् । लौरोको सहारामा मुस्किलले एउटा कोठाबाट अर्कोमा पुग्छिन् । २०७२ को भूकम्पको त्रासले उनको मुटुमा समेत असर पुगेको थियो । त्यसयता उनी दैनिक औषधि सेवन गर्छिन् । प्रत्येक साता अक्सिजन, गुल्कोजको मात्रा र प्रेसर जँचाउनुपर्छ । 

ललितपुर महानगरपालिकाको ३ नम्बर वडाले घरदैलोमा पुगेर नि:शुल्क प्राथमिक स्वास्थ्य उपचार सेवा थालेपछि भने उनको पीडा कम भएको छ । सोमबार स्वास्थ्य टोलीले उनी रहेको पाँचौं तलामा पुगेर जाँच गर्‍यो । सुगर, प्रेसर सबै ठीक भएको जानकारी गराउँदा उनको खुसीको सीमा रहेन । ‘हामीजस्ता वृद्धाका लागि यस्तो कार्यक्रम ल्याएर अत्यन्त राम्रो गर्‍यो,’ ९२ वर्षीया महर्जनले हाँस्दै भनिन्, ‘सबैलाई धन्यवाद छ ।’ टोलीले उनको तौल, ज्वरो, अक्सिजन र शरीरमा गुल्कोजको मात्रालगायत परीक्षण गरेको थियो ।

महर्जनको स्वास्थ्य परीक्षणलगत्तै टोली पुल्चोक ‘छेँ क्व’ टोलमा पुग्यो । ज्येष्ठ नागरिकको नि:शुल्क स्वास्थ्य परीक्षणमा थिए, वडा कार्यालयबाट खटिएका गंगा महर्जन, रञ्जु तोलांगी र रुपेश थापा । पसलमा बसिरहेकी ८६ वर्षीया नानीबेटी महर्जनलाई उनीहरूले एकै स्वरमा भने, ‘तपाईंको स्वास्थ्य अवस्था जाँच गर्न आएका छौं ।’

नर्ससहितको टोली घरमै आएपछि उनी पनि दंग परिन् । प्रेसरको बिरामी उनले १५ वर्षदेखि निरन्तर औषधि सेवन गर्दै आइरहेकी छन् । प्रत्येक साता प्रेसर जँचाउनुपर्नेमा यसपटक उनले भ्याइनन् । नर्सले प्रेसर जाँचेर ठिक भएको जानकारी गराएपछि मात्रै उनले ढुक्कको सास फेरिन् ।

‘सुगर देखापरेको छ, तर औषधि नै खानुपर्ने अवस्थामा होइन,’ नर्स गंगा महर्जनले सुझाइन्, ‘गुलियो खानेकुरा र आलु नखानुस्, दिनको एक छाक रोटी खानुस् । ठीक हुन्छ ।’

पुल्चोक त:ननी टोलका ८४ वर्षीय धवचा महर्जन मुटुका बिरामी हुन् । उनले हिँडडुल गर्न नसकेको चार वर्ष बित्यो । गत वर्ष अल्सर भएपछि उनी थला परे । घरमा बस्दाबस्दै न्यास्रो मानेका उनलाई बुहारीले स्वास्थ्य टोली आएको जानकारी गराएपछि खुसी देखिए । ‘स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि आएको बल्ल महसुस भएको छ,’ बुहारी मायाले भनिन्, ‘घरमै स्वास्थ्यकर्मी आएपछि बालबालिकाको पनि स्वास्थ्य जाँच गराउन पायौं ।’ जाँच गर्ने क्रममा महर्जनको प्रेसर निकै बढेको पाइयो । ‘प्रेसर कम गर्न मुख बाँधेर हुँदैन । औषधि नै खुवाउनुपर्छ,’ नर्सले भनिन्, ‘नत्र हातखुट्टा नचल्ने रोग लाग्न सक्छ ।’ उनले बिरामीमा दम देखापरेकाले धूमपान नगराउन पनि सल्लाह दिइन् ।

ललितपुर महानगरपालिका– ३ नम्बरमा ३ सय ५० जना वृद्धवृद्धा छन् । अधिकांश रोगबाट ग्रसित छन् । उनीहरूमध्ये कोही कष्टकर यात्रा गरेर मेडिकल त कोही अस्पताल पुगिरहेका छन् । नसक्नेहरू घरमै कुँजिन बाध्य छन् । ललितपुर महानगरले घरदैलो नि:शुल्क स्वास्थ्य उपचार अभियान सुरु गरेपछि भने उनीहरूलाई प्रत्यक्ष लाभ पुगेको छ ।

वडा नम्बर ३ का अध्यक्ष श्रीगोपाल महर्जन बेलैमा उपचार गराउनुपर्छ भनेर सचेतना जगाउने यस्तो कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको बताउँछन् । ‘अर्को सातादेखि ईसीजी र युरिन टेस्टको सुविधा पनि थप्छौं,’ उनले भने, ‘रोग देखापर्ने ३० देखि ६० वर्ष उमेर समूहमा हो । युवावस्थामा जोस जाँगर हुने भएकाले उपचार गराउनेतिर ध्यान हुँदैन ।’

अभियानले वडाका बासिन्दामा देखिएको रोगसम्बन्धी तथ्यांक संकलनमा पनि सघाउ पुर्‍याउने उनले बताए । ‘वडा कार्यालयमा स्वास्थ्य केन्द्र पनि सञ्चालनमा गरिसकेका छौं,’ उनले भने, ‘बिरामीलाई सरकारले दिँदै आएको औषधि र नि:शुल्क स्वास्थ्य परामर्श दिने व्यवस्था गरेका छौं ।’ उनले केन्द्रमा साताको एक दिन डाक्टर पनि राख्ने तयारीमा रहेको बताए । वडाले इन्फ्लुएन्जा भ्याक्सिन दिने योजना पनि बनाएको छ । यसका लागि ३ लाख रुपैयाँ बजेट पनि विनियोजन गरिसकेको वडाध्यक्ष महर्जनले बताए ।

नर्स महर्जनका अनुसार अभियानले सर्वसाधारणमा स्वास्थ्यसम्बन्धी चेतना जगाएको छ । ‘सानो परामर्शले ठूलो रोग लाग्नबाट बचाउन मद्दत गर्छ,’ उनले भनिन्, ‘परिवारको समय र खर्च पनि बचाउँछ ।’अभियानमा संलग्न नर्स सुमेरु सिटी अस्पतालबाट नि:शुल्क खटिएका हुन् ।


प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ ०९:०३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विवाद कम गर्न बजेट विनियोजनमा मापदण्ड

लीला श्रेष्ठ

काठमाडौँ — कार्यपालिका प्रमुख र वडाध्यक्ष फरक दलको हुने स्थानीय तहमा बजेट विनियोजनमा विभेद गरेको भन्दै विवादसमेत हुने गरेका छन् । 

जसका कारण विकास निर्माणमा गतिरोध उत्पन्न भएका उदाहरण पनि छन् । तर, कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिकाले बजेट विनियोजनमा भिन्न शैली अपनाएको छ । जनसंख्या, भूगोल र राजस्वको आधारमा वडालाई समानुपातिक बजेट विनियोजन गर्दा जनप्रतिनिधिहरू खुसी छन् ।

न्यूनतमभन्दा बढी बजेट दिलाउन नगरपालिकाले यस्तो मापदण्ड अपनाएको हो । नगरपालिकाले वडालाई न्यूनतम एक करोड बजेट दिएपछि थप अनुदान जनसंख्याको आधारमा ४० प्रतिशत, भूगोलका आधारमा ३० प्रतिशत र वडाले उठाएको राजस्वको आधारमा ३० प्रतिशत थप्ने व्यवस्था मिलाएको छ । ‘सबैलाई समान बजेट दिने हो भने जनसंख्या धेरै हुने र भूगोल ठूलो भएको वडालाई बजेट अपुग हुन सक्छ,’ नगर प्रमुख कृष्णहरि थापाले भने, ‘हामीले जुन विधि अपनाएका छौं, यसले कसैलाई विभेद पनि हुँदैन ।’
९ वटा वडामध्ये ३ वटामा कांग्रेसले जितेको छ । कागेश्वर मनोहराको वडा नम्बर १ गागलफेदी क्षेत्रफलको आधारमा ठूलो छ । जनसंख्या पनि अरू वडाको तुलनामा कम छ । ‘ग्रामीण भेग भएकाले मेरो वडामा राजस्व पनि कम हुने भयो,’ वडा नम्बर १ का अध्यक्ष मुकुन्दप्रसाद गजुरेलले भने, ‘तर, भूगोलकै कारण वडाको विकास गर्न थप ६१ लाख अनुदान पाएँ ।’

कांग्रेसबाट निर्वाचित २ नम्बर वडाका अध्यक्ष सुदर्शन धिमाल पनि बजेट विनियोजनको यसखाले मापदण्डले कसैले विभेद महसुस गर्नु नपरेको बताउँछन् । ‘कार्यपालिकामा नेकपाको बहुमत भए पनि कांग्रेसले जितेको वडामा बजेटमा अहिलेसम्म कुनै पनि विभेद छैन,’ उनले भने । कांग्रेसबाटै निर्वाचित वडा नम्बर ७ का अध्यक्ष जीवन थापाले पनि स्थानीय तहलाई बलियो बनाउने अभियानमा यो प्रक्रिया समावेशी रहेको बताए । ‘बजेटमा विभेदको अनुभूति भने गर्नुपरेको छैन,’ उनले भने ।

नगरपालिकाले अवलम्बन गरेको यो विधिका आधारमा न्यूनतम एक करोडबाहेक भूगोलको आधारमा सबैभन्दा बढी वडा नम्बर १ ले ६१ लाख ८० हजार, बढी जनसंख्याको आधारमा वडा नम्बर ९ ले ६६ लाख ९५ हजार, आर्थिक वर्ष ०७४/७५ मा वडाले उठाएको राजस्वको आधारमा ९ नम्बरले ६० लाख १९ हजार रुपैयाँ थप अनुदान पाएका छन् ।

‘जहाँ धेरै जनसंख्या र भूगोल हुन्छ, त्यहाँ बढी विकास निर्माण गर्न बजेट आवश्यक हुन्छ । त्यसैले यो विधि हाम्रो लागि उपयुक्त भयो,’ नगर प्रमुख थापाले भने ।

नगरपालिकाले वडालाई प्रदान गरेको अनुदानबाट पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकता दिइएको छ । जसअन्तर्गत अनुदानको पूर्वाधार विकासमा ८० प्रतिशत, सामाजिक विकास तथा क्षमता अभिवृद्विमा ५ प्रतिशत, वातावरण तथा विपद् व्यवस्थापनमा ५ प्रतिशत, उज्यालो नगर अभियानअन्तर्गत ५ र कार्यालय सञ्चालन तथा सार्वजनिक सेवा व्यवस्थापनमा ५ प्रतिशत बजेट ९ वटै वडामा विनियोजन गरेको नगर प्रमुख थापाले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ ०९:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT