वडाको अभियान : घरमै वृद्धवृद्धाको स्वास्थ्य परीक्षण

ललितपुर महानगरपालिकाको ३ नम्बर वडा कार्यालयले सुरु गरेको ‘नि:शुल्क स्वास्थ्य उपचार अभियान’ बाट वृद्धवृद्धाले प्रत्यक्ष लाभ लिएका छन्
प्रशान्त माली

(ललितपुर) — वृद्धावस्थाका कारण पुल्चोककी राममाया महर्जन भर्‍याङबाट तलमाथि गर्न सक्दिनन् । लौरोको सहारामा मुस्किलले एउटा कोठाबाट अर्कोमा पुग्छिन् । २०७२ को भूकम्पको त्रासले उनको मुटुमा समेत असर पुगेको थियो । त्यसयता उनी दैनिक औषधि सेवन गर्छिन् । प्रत्येक साता अक्सिजन, गुल्कोजको मात्रा र प्रेसर जँचाउनुपर्छ । 

ललितपुर महानगरपालिकाको ३ नम्बर वडाले घरदैलोमा पुगेर नि:शुल्क प्राथमिक स्वास्थ्य उपचार सेवा थालेपछि भने उनको पीडा कम भएको छ । सोमबार स्वास्थ्य टोलीले उनी रहेको पाँचौं तलामा पुगेर जाँच गर्‍यो । सुगर, प्रेसर सबै ठीक भएको जानकारी गराउँदा उनको खुसीको सीमा रहेन । ‘हामीजस्ता वृद्धाका लागि यस्तो कार्यक्रम ल्याएर अत्यन्त राम्रो गर्‍यो,’ ९२ वर्षीया महर्जनले हाँस्दै भनिन्, ‘सबैलाई धन्यवाद छ ।’ टोलीले उनको तौल, ज्वरो, अक्सिजन र शरीरमा गुल्कोजको मात्रालगायत परीक्षण गरेको थियो ।

महर्जनको स्वास्थ्य परीक्षणलगत्तै टोली पुल्चोक ‘छेँ क्व’ टोलमा पुग्यो । ज्येष्ठ नागरिकको नि:शुल्क स्वास्थ्य परीक्षणमा थिए, वडा कार्यालयबाट खटिएका गंगा महर्जन, रञ्जु तोलांगी र रुपेश थापा । पसलमा बसिरहेकी ८६ वर्षीया नानीबेटी महर्जनलाई उनीहरूले एकै स्वरमा भने, ‘तपाईंको स्वास्थ्य अवस्था जाँच गर्न आएका छौं ।’

नर्ससहितको टोली घरमै आएपछि उनी पनि दंग परिन् । प्रेसरको बिरामी उनले १५ वर्षदेखि निरन्तर औषधि सेवन गर्दै आइरहेकी छन् । प्रत्येक साता प्रेसर जँचाउनुपर्नेमा यसपटक उनले भ्याइनन् । नर्सले प्रेसर जाँचेर ठिक भएको जानकारी गराएपछि मात्रै उनले ढुक्कको सास फेरिन् ।

‘सुगर देखापरेको छ, तर औषधि नै खानुपर्ने अवस्थामा होइन,’ नर्स गंगा महर्जनले सुझाइन्, ‘गुलियो खानेकुरा र आलु नखानुस्, दिनको एक छाक रोटी खानुस् । ठीक हुन्छ ।’

पुल्चोक त:ननी टोलका ८४ वर्षीय धवचा महर्जन मुटुका बिरामी हुन् । उनले हिँडडुल गर्न नसकेको चार वर्ष बित्यो । गत वर्ष अल्सर भएपछि उनी थला परे । घरमा बस्दाबस्दै न्यास्रो मानेका उनलाई बुहारीले स्वास्थ्य टोली आएको जानकारी गराएपछि खुसी देखिए । ‘स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि आएको बल्ल महसुस भएको छ,’ बुहारी मायाले भनिन्, ‘घरमै स्वास्थ्यकर्मी आएपछि बालबालिकाको पनि स्वास्थ्य जाँच गराउन पायौं ।’ जाँच गर्ने क्रममा महर्जनको प्रेसर निकै बढेको पाइयो । ‘प्रेसर कम गर्न मुख बाँधेर हुँदैन । औषधि नै खुवाउनुपर्छ,’ नर्सले भनिन्, ‘नत्र हातखुट्टा नचल्ने रोग लाग्न सक्छ ।’ उनले बिरामीमा दम देखापरेकाले धूमपान नगराउन पनि सल्लाह दिइन् ।

ललितपुर महानगरपालिका– ३ नम्बरमा ३ सय ५० जना वृद्धवृद्धा छन् । अधिकांश रोगबाट ग्रसित छन् । उनीहरूमध्ये कोही कष्टकर यात्रा गरेर मेडिकल त कोही अस्पताल पुगिरहेका छन् । नसक्नेहरू घरमै कुँजिन बाध्य छन् । ललितपुर महानगरले घरदैलो नि:शुल्क स्वास्थ्य उपचार अभियान सुरु गरेपछि भने उनीहरूलाई प्रत्यक्ष लाभ पुगेको छ ।

वडा नम्बर ३ का अध्यक्ष श्रीगोपाल महर्जन बेलैमा उपचार गराउनुपर्छ भनेर सचेतना जगाउने यस्तो कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको बताउँछन् । ‘अर्को सातादेखि ईसीजी र युरिन टेस्टको सुविधा पनि थप्छौं,’ उनले भने, ‘रोग देखापर्ने ३० देखि ६० वर्ष उमेर समूहमा हो । युवावस्थामा जोस जाँगर हुने भएकाले उपचार गराउनेतिर ध्यान हुँदैन ।’

अभियानले वडाका बासिन्दामा देखिएको रोगसम्बन्धी तथ्यांक संकलनमा पनि सघाउ पुर्‍याउने उनले बताए । ‘वडा कार्यालयमा स्वास्थ्य केन्द्र पनि सञ्चालनमा गरिसकेका छौं,’ उनले भने, ‘बिरामीलाई सरकारले दिँदै आएको औषधि र नि:शुल्क स्वास्थ्य परामर्श दिने व्यवस्था गरेका छौं ।’ उनले केन्द्रमा साताको एक दिन डाक्टर पनि राख्ने तयारीमा रहेको बताए । वडाले इन्फ्लुएन्जा भ्याक्सिन दिने योजना पनि बनाएको छ । यसका लागि ३ लाख रुपैयाँ बजेट पनि विनियोजन गरिसकेको वडाध्यक्ष महर्जनले बताए ।

नर्स महर्जनका अनुसार अभियानले सर्वसाधारणमा स्वास्थ्यसम्बन्धी चेतना जगाएको छ । ‘सानो परामर्शले ठूलो रोग लाग्नबाट बचाउन मद्दत गर्छ,’ उनले भनिन्, ‘परिवारको समय र खर्च पनि बचाउँछ ।’अभियानमा संलग्न नर्स सुमेरु सिटी अस्पतालबाट नि:शुल्क खटिएका हुन् ।


प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ ०९:०३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अवैध खानी तथा क्रसर बन्द गराइने

प्रशान्त माली

(ललितपुर) — खानी अनुगमन तथा समन्वय समिति ललितपुरले लेले, नल्लु र देवीचौर क्षेत्रमा अवैध रुपमा सञ्चालित क्रसर उद्योग बन्द गराउने भएको छ । समितिको निर्णयअुनसार अवैध खानी तथा क्रसर बन्द गराउन गोदावरी नगरपालिकालाई मंगलबार निर्देशन दिने जिल्ला समन्वय अधिकारी दुर्गादेवी देवकोटाले बताइन् । 

समितिको आइतबारको बैठकले स्थानीय तहमा सञ्चालित खानी तथा क्रसर उद्योगको वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (ईआईए), प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण (ईआईए) र नवीकरण भए/नभएको यथार्थ विवरण उपलब्ध गराउन पनि निर्देशन दिने निर्णय गरेको छ । मापदण्ड र नियमविपरीत खानी तथा क्रसर सञ्चालनमा रहेका भए त्यसको जिम्मेवारी स्थानीय तहले लिनुपर्नेसमेत समितिले जानकारी गराउने देवकोटाको भनाइ छ । उनका अनुसार जिल्लामा सञ्चालनमा रहेका खानी अनुगमनका क्रममा गोदावरी नगरपालिका प्रमुखले ४ खानी नवीकरण भइसकेको मौखिक जानकारी दिएका थिए । ‘तर, कागजात देखाउन नसकेकाले थप विवरण माग गरिएको हो,’ उनले भनिन्, ‘सोमबार समीक्षा भएकाले पत्राचार गर्न भ्याइएन । मंगलबार गरिनेछ ।’

नगरपालिकाले ४ वटा खानी नवीकरण गर्न विभागमा पत्राचार गरेकाले पनि विवरण माग गरिएको देवकोटाले बताइन् । ‘विभागमा पठाएको पत्रमा समितिलाई बोधार्थर् दिइएको छ,’ उनले भनिन् । समितिले ललितपुर जिल्ला वन कार्यालयलाई पनि वन क्षेत्र यकिन गरी अनुगमन समितिलाई जानकारी गराउन पत्राचार गर्ने निर्णय गरेको छ । २०७५ असोजमा बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकको निर्णयअनुसार स्थानीय तहद्वारा गठित समितिको अनुगमन प्रतिवेदन जिल्ला अनुगमन तथा समन्वय समितिमा पेस गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । तर, गोदावरी नगरपालिकाले समितिमा अनुगमन प्रतिवेदन बुझाएको छैन ।

गोदावरी नगरपालिकाका मेयर गजेन्द्र महर्जनले जिल्ला समन्वय समितिको बैठकमा आफूलाई नबोलाइएकाले पछिल्लो निर्णयबारे जानकारी नभएको बताए । ‘यस विषयमा कानुनी सल्लाहकारसँग छलफल गरी निर्णय गरिनेछ,’ उनले भने, ‘समितिको निर्देशन पालना गर्ने वा नगर्ने भन्ने विषय बोर्ड बैठकबाट निर्णय गर्नुपर्छ ।’

नगरपालिकालाई मापदण्डविपरीत खानी बन्द गर्न पटकपटक निर्देशन दिँदै आएको छ । समितिले गतवर्ष पनि नगरपालिका क्षेत्रमा सञ्चालित खानीको विवरण माग गर्नुका साथै मापदण्डविपरीत खानी बन्द गर्न निर्देशन दिएको थियो । तर नगरपालिकाले खानी दर्ता प्रक्रियामा रहेका भन्दै पन्छिएको थियो ।

दुई साताअघि प्रदेश ३ अन्तर्गतको नदी तथा खनिजजन्य पदार्थको अवस्था र राजस्वसम्बन्धी अनुगमन उपसमितिले विभिन्न जिल्लामा सञ्चालित खानी तथा क्रसर उद्योगले मापदण्ड पालना गर्नुपर्ने भन्दै ध्यानाकर्षण गराएको थियो । त्यसैगरी, गत साउनमा राष्ट्रिय सतर्कता केन्द्रले ढुंगाखानीका नाममा सामुदायिक तथा राष्ट्रिय वन र सार्वजनिक जग्गाको चरम दोहन भइरहेको भन्दै छानबिन गरी दोषीमाथि कारबाही गर्न अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगलाई सिफारिस गरेको थियो । केन्द्रले जनप्रतिनिधि र कर्मचारी मिलेर जथाभावी एक्जाभेटर र ब्रेकर प्रयोग गरी ढुंगा उत्खनन् गरिएको निष्कर्ष निकालेको थियो । वन क्षेत्रमा संरक्षण गर्नुपर्ने निकाय नै एक्जाभेटर र ब्रेकर प्रयोग गरी ढुंगा उत्खनन् गर्न तीव्र रूपमा लागि परेको भन्दै उजुरी परेपछि केन्द्रले वैशाख ११ मा छानबिन समिति गरेको थियो । समितिले डिभिजन वन कार्यालय ललितपुरका सहायक वन अधिकृत लक्ष्मीराज जोशी, सशस्त्र वन रक्षकहरू र सब डिभिजन कार्यालय चापागाउँका सहायक वन अधिकृत प्रेमा थापासमेत लगेर लेले, टीकाभैरव र देवीचौरमा स्थलगत अनुगमन र निरीक्षण गरेर प्रतिवेदन तयार गरेको हो । जिल्ला वन कार्यालय ललितपुर प्रमुख नवीन गिरीले गोदावरी नगरपालिकालाई स्वीकृतिबिना वन क्षेत्रसँग जोडिएका खानी नवीकरण नगर्न पत्राचार गरिसकेको बताए । ‘खानी सञ्चालकले जबसम्म चार किल्ला तोकेर पिल्लर गाडिँदैन,’ उनले भने, ‘तबसम्म सञ्चालन गर्न अनुमति दिँदैनौं ।’

संसद्को प्राकृतिक स्रोत र साधन समितिले ८ वर्षअघि गैरकानुनी रूपमा सञ्चालित ढुंगाखानी बन्द गर्न दिएको निर्देशन दिएको थियो । त्यतिबेला समितिले स्थलगत अध्ययन गरी खानी बन्द गर्न र नख्खु खोला बहाव क्षेत्र अतिक्रमण रोक्न निर्देशन दिएको थियो । समितिले २०६८ मा ढुंगा खानी सञ्चालकहरूले खानी सञ्चालन सर्तहरू पूरा नगरेको, खानी निरीक्षण गर्नुपर्ने निकायले नगरेको, अनियमित खानीहरू सञ्चालनमा रहँदा गैरकानुनी कार्यहरू विगतका वर्षहरूदेखि हुँदै आइरहेको निर्ष्कष निकालेर अनुसन्धान गरी दोषीउपर कारबाही गर्न निर्देशन दिएको थियो । त्यतिबेला समितिले प्रधानमन्त्री कार्यालयलगायत राष्ट्रिय योजना आयोग, स्थानीय विकास मन्त्रालय, वन तथा भू–संरक्षण, उद्योग र वातावरण मन्त्रालयलाई यस्तो सुझाव निर्देशन दिएको थियो ।

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७६ ०९:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT