विवाद कम गर्न बजेट विनियोजनमा मापदण्ड

लीला श्रेष्ठ

काठमाडौँ — कार्यपालिका प्रमुख र वडाध्यक्ष फरक दलको हुने स्थानीय तहमा बजेट विनियोजनमा विभेद गरेको भन्दै विवादसमेत हुने गरेका छन् । 

जसका कारण विकास निर्माणमा गतिरोध उत्पन्न भएका उदाहरण पनि छन् । तर, कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिकाले बजेट विनियोजनमा भिन्न शैली अपनाएको छ । जनसंख्या, भूगोल र राजस्वको आधारमा वडालाई समानुपातिक बजेट विनियोजन गर्दा जनप्रतिनिधिहरू खुसी छन् ।

न्यूनतमभन्दा बढी बजेट दिलाउन नगरपालिकाले यस्तो मापदण्ड अपनाएको हो । नगरपालिकाले वडालाई न्यूनतम एक करोड बजेट दिएपछि थप अनुदान जनसंख्याको आधारमा ४० प्रतिशत, भूगोलका आधारमा ३० प्रतिशत र वडाले उठाएको राजस्वको आधारमा ३० प्रतिशत थप्ने व्यवस्था मिलाएको छ । ‘सबैलाई समान बजेट दिने हो भने जनसंख्या धेरै हुने र भूगोल ठूलो भएको वडालाई बजेट अपुग हुन सक्छ,’ नगर प्रमुख कृष्णहरि थापाले भने, ‘हामीले जुन विधि अपनाएका छौं, यसले कसैलाई विभेद पनि हुँदैन ।’
९ वटा वडामध्ये ३ वटामा कांग्रेसले जितेको छ । कागेश्वर मनोहराको वडा नम्बर १ गागलफेदी क्षेत्रफलको आधारमा ठूलो छ । जनसंख्या पनि अरू वडाको तुलनामा कम छ । ‘ग्रामीण भेग भएकाले मेरो वडामा राजस्व पनि कम हुने भयो,’ वडा नम्बर १ का अध्यक्ष मुकुन्दप्रसाद गजुरेलले भने, ‘तर, भूगोलकै कारण वडाको विकास गर्न थप ६१ लाख अनुदान पाएँ ।’

कांग्रेसबाट निर्वाचित २ नम्बर वडाका अध्यक्ष सुदर्शन धिमाल पनि बजेट विनियोजनको यसखाले मापदण्डले कसैले विभेद महसुस गर्नु नपरेको बताउँछन् । ‘कार्यपालिकामा नेकपाको बहुमत भए पनि कांग्रेसले जितेको वडामा बजेटमा अहिलेसम्म कुनै पनि विभेद छैन,’ उनले भने । कांग्रेसबाटै निर्वाचित वडा नम्बर ७ का अध्यक्ष जीवन थापाले पनि स्थानीय तहलाई बलियो बनाउने अभियानमा यो प्रक्रिया समावेशी रहेको बताए । ‘बजेटमा विभेदको अनुभूति भने गर्नुपरेको छैन,’ उनले भने ।

नगरपालिकाले अवलम्बन गरेको यो विधिका आधारमा न्यूनतम एक करोडबाहेक भूगोलको आधारमा सबैभन्दा बढी वडा नम्बर १ ले ६१ लाख ८० हजार, बढी जनसंख्याको आधारमा वडा नम्बर ९ ले ६६ लाख ९५ हजार, आर्थिक वर्ष ०७४/७५ मा वडाले उठाएको राजस्वको आधारमा ९ नम्बरले ६० लाख १९ हजार रुपैयाँ थप अनुदान पाएका छन् ।

‘जहाँ धेरै जनसंख्या र भूगोल हुन्छ, त्यहाँ बढी विकास निर्माण गर्न बजेट आवश्यक हुन्छ । त्यसैले यो विधि हाम्रो लागि उपयुक्त भयो,’ नगर प्रमुख थापाले भने ।

नगरपालिकाले वडालाई प्रदान गरेको अनुदानबाट पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकता दिइएको छ । जसअन्तर्गत अनुदानको पूर्वाधार विकासमा ८० प्रतिशत, सामाजिक विकास तथा क्षमता अभिवृद्विमा ५ प्रतिशत, वातावरण तथा विपद् व्यवस्थापनमा ५ प्रतिशत, उज्यालो नगर अभियानअन्तर्गत ५ र कार्यालय सञ्चालन तथा सार्वजनिक सेवा व्यवस्थापनमा ५ प्रतिशत बजेट ९ वटै वडामा विनियोजन गरेको नगर प्रमुख थापाले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ ०९:००
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सद्भाव फैलाउँदै छठ

छठ पर्वले धार्मिक सद्भाव बढाउनुका साथै तराई–पहाडबीचको भौगोलिक सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाएको छ
लीला श्रेष्ठ

(भक्तपुर) — विशेषगरी तराईका मधेसी समुदायमा उत्साह र निष्ठाका साथ मनाइने छठ पर्व विस्तारै पहाडी समुदायमा फैलँदै छ । सिन्धुली कमलामाई नगरपालिका डाँडीगुराँसेकी पवित्रा पौडेलले त छठ मनाउन थालेको ६ वर्ष भयो । उनी अहिले भक्तपुरको कमलपोखरीमा आराध्यदेव सूर्यको आराधना गरी धुमधामका साथ छठ मनाउँदै छिन् । 

कात्तिक शुक्ल चतुर्थीका दिन स्नान गरी एक छाक खाएर उनले व्रत सुरु गरेकी हुन् । दोस्रो दिन सख्खर हालेर बनाइएको खीर छठी मातालाई चढाई अलिकति व्रतालुले प्रसादस्वरूप खाने र नुन नखाई एक छाक फलाहार गरिने प्रचलनलाई आफूले पनि अँगालेको उनको भनाइ छ । ‘नेपालीपन जागृत गरी तराई–पहाडलाई जोड्न छठ पर्व मनाउन थालेकी हुँ,’ उनले भनिन्, ‘धर्म एउटै हो विधि पुर्‍याएर मनाउनुपर्छ ।’

सिन्धुलीकी अजिता शर्मा भने आस्थाका कारण छठ पर्वमा रमाउन थालेको बताउँछिन् । छठ पर्वको मुख्य दिन कात्तिक शुक्ल षष्ठीका दिन कठोर निराहार व्रत बसी बेलुकी अस्ताउँदो सूर्यलाई पूजा आराधना गरी बिहान अर्घ्य दिने विधिअनुसार आफूले छठ मनाउने गरेको उनले बताइन् । ‘पहाडीमूलमा जन्मी हुर्केको भए पनि हिन्दु आस्थाकै कारण छठ मनाउन थालेकी हुँ,’ उनले भनिन् ।

कात्तिक शुक्लपक्षमा विधिपूर्वक सूर्यको पूजाआराधना गरी अर्घ्य दिएमा चर्मरोग लाग्दैन भन्ने धार्मिक विश्वाससमेत छ । छठका व्रतालुहरू कात्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि नै चोखो खानपान गरी शुद्ध भएर बस्ने गर्छन् । षष्ठीमा रातभर जाग्राम बसी सप्तमीका दिन उदाउँदो सूर्यलाई पूजाआराधना गरी अर्घ्य दिएपछि पर्व समापन हुने परम्परा रहेको सप्तरी घर भई कमलविनायकमा टेलर सञ्चालन गर्दै आएका धनीलाल मण्डलले बताए । भक्तपुर नगरपालिका–१० कमलपोखरी र हनुमानघाटस्थित डिलमा छठीमाताको प्रतिमा स्थापित गरी तराई–पहाडमूलका बासिन्दाले छठ पर्व मनाएका छन् । उपत्यकामा पहाडी र मधेसी समुदायले एकसाथ छठ मनाइहँदा सामाजिक सद्भावलाई बढावा दिएको छ । छठमा विशेषगरी छठीमाता र सूर्य देवको पूजा गरिने मण्डलले बताए । भक्तपुरको कमलपोखरीबाहेक मनोहरा खोला, हनुमानघाट, काठमाडौंको कमलपोखरी, वाग्मतीलगायतका खोला तथा नदी किनारमा पनि व्रतालुहरूले छठ मनाएका छन् । छठ व्रत महिला तथा पुरुष दुवैले लिने गरेका छन् । तेस्रो तथा चौथो दिन निर्जल अर्थात् पानी नखाईकन अखण्ड व्रत बस्दै सूर्यपूजा हुने गरेको छ । छठ पर्व आर्यहरूको सूर्य उपासना परम्पराकै एक अंग रहेको मण्डलले जानकारी दिए ।

‘संसारका सम्पूर्ण भौतिक विकास सूर्यमाथि नै आधारित छन्, तिनको शक्तिबिना रुख, बिरुवा, वनस्पति, प्राणी, जीवजन्तु कसैको पनि अस्तित्व रहन सक्दैन,’ भक्तपुर सूर्यविनायककी सरस्वती कार्कीले भनिन्, ‘सूर्य किरणको चिकित्सामाथि कैयौं चिकित्सकले ग्रन्थ लेखेको पाइन्छ ।’

सूर्यको किरणबाट कैयौं असाध्य तथा अक्षय रोगको आश्चर्यजनक उपचारसमेत खोजिएकाले पहाडिया भईकन पनि छठ पर्व मनाउन थालेको उनले बताइन् । महाभारतअनुसार द्रौपदीसहित पाँच पाण्डव अज्ञातवासमा रहँदा उक्त गुप्तवास सफल होस् भनी सूर्यदेवलाई आराधना गरिएको र उक्त समयमा पाण्डव विराट राजाको दरबारमा बास बसेको उल्लेख भएको मण्डलले बताए । लोक कथनबमोजिम सोही समयदेखि छठ मनाउने परम्पराको थालनी भएको बताइन्छ ।

सप्तरी घर भई कमलविनायक बस्ने शिल्पा चौधरी व्रत गरे दु:ख र दरिद्रताबाट मुक्ति पाइन्छ भन्ने विश्वासकै कारण छठ मनाउँछिन् । ‘झुप्पा–झुप्पा फल चढाउँदा सूर्य देवता प्रशन्न भई व्रतालुका कुटुम्बसहित सबै सन्तानको भलो हुन्छ भन्ने मान्यता पनि छ,’ उनले भनिन् । यस पर्वमा जो व्रत बस्न सक्दैन उसले अर्कोबाट व्रत गराउने चलन पनि छ । आर्थिक अभाव भएका मानिस भिक्षा मागेरै भए पनि यो पर्व मनाउने गर्छन् । भक्तपुर कमलविनायकका किशोर श्रेष्ठका अनुसार राजधानीवासीले नमनाए पनि उपत्यकाबाहिरका पहाडियाहरूले छठपर्व महत्त्वका साथ मनाउँछन् । उनले भने, ‘प्रत्येक वर्ष भक्तपुरमा छठ मनाउनेको संख्या बढ्दो छ ।’ छठ पर्वले धार्मिक सद्भाव बढाउनुका साथै तराई–पहाडलाई जोड्ने कार्य गरेको श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक १७, २०७६ ०९:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT