सद्भाव फैलाउँदै छठ

छठ पर्वले धार्मिक सद्भाव बढाउनुका साथै तराई–पहाडबीचको भौगोलिक सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाएको छ
लीला श्रेष्ठ

(भक्तपुर) — विशेषगरी तराईका मधेसी समुदायमा उत्साह र निष्ठाका साथ मनाइने छठ पर्व विस्तारै पहाडी समुदायमा फैलँदै छ । सिन्धुली कमलामाई नगरपालिका डाँडीगुराँसेकी पवित्रा पौडेलले त छठ मनाउन थालेको ६ वर्ष भयो । उनी अहिले भक्तपुरको कमलपोखरीमा आराध्यदेव सूर्यको आराधना गरी धुमधामका साथ छठ मनाउँदै छिन् । 

कात्तिक शुक्ल चतुर्थीका दिन स्नान गरी एक छाक खाएर उनले व्रत सुरु गरेकी हुन् । दोस्रो दिन सख्खर हालेर बनाइएको खीर छठी मातालाई चढाई अलिकति व्रतालुले प्रसादस्वरूप खाने र नुन नखाई एक छाक फलाहार गरिने प्रचलनलाई आफूले पनि अँगालेको उनको भनाइ छ । ‘नेपालीपन जागृत गरी तराई–पहाडलाई जोड्न छठ पर्व मनाउन थालेकी हुँ,’ उनले भनिन्, ‘धर्म एउटै हो विधि पुर्‍याएर मनाउनुपर्छ ।’


सिन्धुलीकी अजिता शर्मा भने आस्थाका कारण छठ पर्वमा रमाउन थालेको बताउँछिन् । छठ पर्वको मुख्य दिन कात्तिक शुक्ल षष्ठीका दिन कठोर निराहार व्रत बसी बेलुकी अस्ताउँदो सूर्यलाई पूजा आराधना गरी बिहान अर्घ्य दिने विधिअनुसार आफूले छठ मनाउने गरेको उनले बताइन् । ‘पहाडीमूलमा जन्मी हुर्केको भए पनि हिन्दु आस्थाकै कारण छठ मनाउन थालेकी हुँ,’ उनले भनिन् ।


कात्तिक शुक्लपक्षमा विधिपूर्वक सूर्यको पूजाआराधना गरी अर्घ्य दिएमा चर्मरोग लाग्दैन भन्ने धार्मिक विश्वाससमेत छ । छठका व्रतालुहरू कात्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि नै चोखो खानपान गरी शुद्ध भएर बस्ने गर्छन् । षष्ठीमा रातभर जाग्राम बसी सप्तमीका दिन उदाउँदो सूर्यलाई पूजाआराधना गरी अर्घ्य दिएपछि पर्व समापन हुने परम्परा रहेको सप्तरी घर भई कमलविनायकमा टेलर सञ्चालन गर्दै आएका धनीलाल मण्डलले बताए । भक्तपुर नगरपालिका–१० कमलपोखरी र हनुमानघाटस्थित डिलमा छठीमाताको प्रतिमा स्थापित गरी तराई–पहाडमूलका बासिन्दाले छठ पर्व मनाएका छन् । उपत्यकामा पहाडी र मधेसी समुदायले एकसाथ छठ मनाइहँदा सामाजिक सद्भावलाई बढावा दिएको छ । छठमा विशेषगरी छठीमाता र सूर्य देवको पूजा गरिने मण्डलले बताए । भक्तपुरको कमलपोखरीबाहेक मनोहरा खोला, हनुमानघाट, काठमाडौंको कमलपोखरी, वाग्मतीलगायतका खोला तथा नदी किनारमा पनि व्रतालुहरूले छठ मनाएका छन् । छठ व्रत महिला तथा पुरुष दुवैले लिने गरेका छन् । तेस्रो तथा चौथो दिन निर्जल अर्थात् पानी नखाईकन अखण्ड व्रत बस्दै सूर्यपूजा हुने गरेको छ । छठ पर्व आर्यहरूको सूर्य उपासना परम्पराकै एक अंग रहेको मण्डलले जानकारी दिए ।


‘संसारका सम्पूर्ण भौतिक विकास सूर्यमाथि नै आधारित छन्, तिनको शक्तिबिना रुख, बिरुवा, वनस्पति, प्राणी, जीवजन्तु कसैको पनि अस्तित्व रहन सक्दैन,’ भक्तपुर सूर्यविनायककी सरस्वती कार्कीले भनिन्, ‘सूर्य किरणको चिकित्सामाथि कैयौं चिकित्सकले ग्रन्थ लेखेको पाइन्छ ।’


सूर्यको किरणबाट कैयौं असाध्य तथा अक्षय रोगको आश्चर्यजनक उपचारसमेत खोजिएकाले पहाडिया भईकन पनि छठ पर्व मनाउन थालेको उनले बताइन् । महाभारतअनुसार द्रौपदीसहित पाँच पाण्डव अज्ञातवासमा रहँदा उक्त गुप्तवास सफल होस् भनी सूर्यदेवलाई आराधना गरिएको र उक्त समयमा पाण्डव विराट राजाको दरबारमा बास बसेको उल्लेख भएको मण्डलले बताए । लोक कथनबमोजिम सोही समयदेखि छठ मनाउने परम्पराको थालनी भएको बताइन्छ ।


सप्तरी घर भई कमलविनायक बस्ने शिल्पा चौधरी व्रत गरे दु:ख र दरिद्रताबाट मुक्ति पाइन्छ भन्ने विश्वासकै कारण छठ मनाउँछिन् । ‘झुप्पा–झुप्पा फल चढाउँदा सूर्य देवता प्रशन्न भई व्रतालुका कुटुम्बसहित सबै सन्तानको भलो हुन्छ भन्ने मान्यता पनि छ,’ उनले भनिन् । यस पर्वमा जो व्रत बस्न सक्दैन उसले अर्कोबाट व्रत गराउने चलन पनि छ । आर्थिक अभाव भएका मानिस भिक्षा मागेरै भए पनि यो पर्व मनाउने गर्छन् । भक्तपुर कमलविनायकका किशोर श्रेष्ठका अनुसार राजधानीवासीले नमनाए पनि उपत्यकाबाहिरका पहाडियाहरूले छठपर्व महत्त्वका साथ मनाउँछन् । उनले भने, ‘प्रत्येक वर्ष भक्तपुरमा छठ मनाउनेको संख्या बढ्दो छ ।’ छठ पर्वले धार्मिक सद्भाव बढाउनुका साथै तराई–पहाडलाई जोड्ने कार्य गरेको श्रेष्ठले बताए ।


प्रकाशित : कार्तिक १७, २०७६ ०९:५०

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मध्यपुर थिमिमा ८ वटा पार्क बन्दै

लीला श्रेष्ठ

(भक्तपुर) — मध्यपुर थिमि नगरपालिकाले नगर क्षेत्रभित्र ८ वटा पार्क निर्माण गर्ने भएको छ । नगरपालिकाको तेस्रो नगरसभामा पेस भएको चालू आर्थिक वर्ष ०७६/७७ को वार्षिक नीति तथा कार्यक्रमअनुसार फोहोर फाल्ने स्थानको रूपमा रहेको सार्वजनिक/पर्ति जग्गा संरक्षण गरी पार्क निर्माण गर्न लागिएको हो । 

मध्यपुर थिमि–१ लोकन्थलीको सार्वजनिक जग्गा संरक्षण गरी बाल उद्यान निर्माणका लागि ५० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन भएको वडाध्यक्ष सुरज खड्काले बताए । ‘गोरखनाथ क्षेत्रको भिरालो क्षेत्रमा भू–क्षयको समस्या भएकाले गत आवमा २० लाख रुपैयाँको लगानीमा टेको लगाइएको थियो,’ उनले भने, ‘चालू आवमा बाल उद्यान निर्माण तथा व्यायाम केन्द्र निर्माण गर्ने योजना छ ।’

मध्यपुर थिमि–२ नाट्यश्वरीमा अत्याधुनिक अपांगमैत्री नाट्यश्वरी पार्क बन्ने भएको छ । पार्क निर्माणका लागि नगरपालिकाले चालू आवमा ७५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको नगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठले बताए । मध्यपुर थिमि–२ वडा कार्यालयले सुविधासम्पन्न अपांगमैत्री पार्क निर्माणको तयारी गरेको जनाएको छ । समुदायलाई समेट्ने गरी करिब १० रोपनी क्षेत्रफलमा फूलबारीसहितको भ्यु टावर, सत्तल, पार्किङ, चिल्ड्रेन पार्क, रक क्लाइम्बिङ, वाटर फललगायत संरचना बनाउन डिजाइन तयार गरिसकेको वडाध्यक्ष राम थापामगरले बताए । पार्कमा सत्तल निर्माणका लागि ३६ लाख ६५ हजार रुपैयाँ, पार्किङसहितको सामाजिक भवन निर्माणका लागि ५१ लाख ९५ हजार, भ्यु टावर निर्माण गर्न ७१ लाख २७ हजार, शौचालयका लागि २५ हजार ४७ हजार, ल्यान्डस्केपका लागि १ करोड ९४ लाख ३७ हजार गरी करसहित करिब ४ करोड २९ लाख रुपैयाँ लागत इस्टिमेट तयार गरेको वडा कार्यालयले जनाएको छ ।

मध्यपुर थिमि नगरपालिकाले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक भित्र्याउने उद्देश्यले पार्क निर्माणको अवधारणा अघि सारेको थापामगर बताउँछन् ।

त्यसैगरी, मध्यपुर थिमि–४ शंखधर चोकमा अपांगमैत्री शंखधर पार्क निर्माण सुरु भएको छ । मध्यपुर थिमिको मुख्य प्रवेशद्वार शंखधर चोकसँगैको भिरालो क्षेत्रमा फुटपाथसहितको पार्क निर्माण हुनेछ । करिब १ सय ३० रोपनी क्षेत्रफलमा परम्परागत प्राचीन ढुंगेधारा तीनवटा, सिँढी, फुटपाथ र रेलिङ निर्माण गर्न लागेको नगरपालिकाले जनाएको छ । साबिक इनार तथा कुवाको पानी ढुंगेधाराबाट आउने गरी निर्माण गरिसकेको नगरप्रमुख श्रेष्ठले बताए । प्राविधिकको रिपोर्टअनुसार पार्क निर्माण तथा सर्वेका लागि करिब १३ करोड रुपैयाँ लागत इस्टिमेट तयार पारिएको छ । नगरपालिकाले गत आवमा शंखधर चोक गुरुयोजना कार्यान्वयन शीर्षकमा ५० लाख रुपैयाँ र शंखधर चोक हनुमन्ते सडक सुधार शीर्षकमा ५० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो । चालू आवको वार्षिक बजेट, नीति तथा कार्यक्रममा शंखधर चोक गुरुयोजना कार्यान्वयन शीर्षकमा १ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

त्यस्तै, मध्यपुर थिमि–९ स्थित नीलबाराही क्षेत्रमा नगरपालिकाले इको पार्क बनाउने भएको छ । भू–क्षयका कारण उक्त क्षेत्रमा ८ वटा खोँचहरू बनेका छन् ।

‘नगरभित्र संकलित फोहोरमध्ये ६० प्रतिशत कुहिने, २० प्रतिशत पुन: प्रयोग गर्न सकिने र २० प्रतिशत प्रयोग गर्न नमिल्ने फोहोर छ,’ नगरप्रमुख श्रेष्ठले भने, ‘कुहिनेलाई प्रांगारिक मल बनाउने र नकुहिनेलाई समेत दुई भागमा विभाजन गरी व्यवस्थापन गर्ने योजना छ ।’

चालू आवको वार्षिक नीति तथा कार्यक्रममा विष्णुकुण्डल पार्क निर्माणका लागि २५ लाख विनियोजन गरिएको छ । विष्णुकुण्डल क्षेत्र हरियाली/सुन्दरताका लागि युरोपियन युनियनले करिब १० लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ । मध्यपुर थिमि–५ ले नीलवर्ण गणेश चोडेस्थित फोहोर फाल्ने स्थानलाई सरसफाइ गरी पार्क निर्माण गर्ने भएको छ । करिब ६ रोपनी क्षेत्रफलमा बन्न लागेको पार्क निर्माणका लागि नगरपालिकाले ५० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको जनाएको छ । त्यस्तै, मध्यपुर थिमिले नगदेश संग्रहालय तथा पार्क निर्माणका लागि १ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको नगरप्रमुख श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक १६, २०७६ ०८:२५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×