म्हःपूजामा विदेशी

पाटन दरबार क्षेत्रमा १० देशका ४५ विदेशीले पहिलोपटक सुकुलमा बसेर नेवारी परम्पराअनुसार म्हःपूजा गरे
प्रशान्त माली

(ललितपुर) — शिरमा ढाका टोपी लगाएर लहरै बसेका विदेशी । सम्मुखमा एक–एक मन्दः (मण्डल) । मन्दमा आँखे, वा (धान), हाकु मुस्या (कालो भटमास), ग्वः गु माय् (मास) । अघिल्तिर तःसी (बिमिरो), झमसी, आमासी, पासी, खोसी (ओखर), केरा, अम्बा, भोगटेलगायत फलफूल । तःसीमाथि खेलु इताः, तपुगु जंजका, स्वामाः स्वा (फूलको माला) । 

मन्दमा सुरुमा थकालीलाई बस्न लगाइयो । त्यसपछि क्रमशः अन्य व्यक्ति बस्न थाले । थकालीलाई शंखको पानीले चोख्याई सुकुन्दा, बिमिरोलगायत फलफूलको पूजा गरी अर्घ्य दिन लगाइयो । यो रौनकसँगै उत्सव सुरु भयो । त्यसपछि सबैले पालैपालो पूजा गरे ।


सगुनमा धौ, खेय् र न्या (दही, अन्डा, शुक्ति माछा) देखेपछि विदेशीहरू मुखामुख गर्न थाले । अधिकांश त सलिचा (माटोको कचौरा) मा लोकल रक्सी र जाँडमा रमाइरहेका देखिन्थे । नेवारी परम्पराअनुसार सगुनमा रक्सी वा जाँडमध्ये एक अनिवार्य लिनुपर्छ । ज्यापू समाजका उपाध्यक्ष सन्तमान महर्जनले विधिपूर्वक म्हःपूजा गरे संकट निर्मूल हुने र जगत्मा शान्ति हुने धार्मिक विश्वास रहेको बताएपछि उनीहरू थप हौसिए ।


नेवार जातिले तिहारमा म्हःपूजा अथवा आफ्नो शरीरको आफैंले पूजा गरी सुगन (हाँस वा कुखुराको फूल) लिई आपसमा ‘न्हू दँया भिन्तुना’ (नयाँ वर्षको शुभकामना) आदानप्रदान गर्ने गर्छन् । यस वर्ष ललितपुरमा भने फरक दृश्य देखियो । पाटन दरबार क्षेत्रमा विभिन्न १० देशका ४५ विदेशीले पहिलोपटक सुकुलमा बसेर नेवारी परम्पराअनुसार म्हःपूजा गरेका छन् । उनीहरूलाई यो अवसर ज्यापू समाज यलले जुटाएको हो । सोमबार साँझ इटली, फ्रान्स, स्विट्जरल्यान्ड, अमेरिका, स्विडेन, दक्षिण अफ्रिका, इंग्ल्यान्ड, नर्वे, स्पेनलगायत देशका नागरिक म्हःपूजामा सहभागी भए ।


नेवारको ठूलो चाड हो स्वन्तिः (तिहार) । नयाँ कार्य सुरु गर्नेबेला सफलताको कामना गरेर शान्तिस्वस्ति गर्ने चलन छ ।


स्पेनका किलियन जर्नेटले म्हःपूजामा सहभागी हुन पाउँदा खुसी व्यक्त गरे । ‘यस्ता कार्यक्रम प्रत्येक वर्ष आयोजना गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘नेपाली परम्परा अन्तराष्ट्रियस्तरमा समेत पुगेको छ, यस्ता आकर्षणले विदेशीलाई तान्छ, जसको फाइदा नेपालको अर्थतन्त्रमा पुग्छ ।’ एउटा जातीय संस्थाले मात्र नभई राष्ट्रले नै योजनाबद्ध तरिकाबाट यसखाले कार्यक्रम आयोजना गर्न सुझाए ।


विदेशीहरूलाई पूजा गर्न लगाउँदा सम्यक सम्बुद्धका रूपमा आएका पुष्पकेतु राजालाई नमस्कार गरी स्वा (फूल), धू, धूप, सिन्ह, जाकी (अक्षता), चिउरा, मोही, फलफूल, पेय पदार्थ र दक्षिणा राखी मन्त्र पनि वाचन गरिएको थियो । ज्यापू समाजका उपाध्यक्ष महर्जनले राष्ट्रिय विभूति शंखधर साख्वाले देशका जनतालाई ऋण मुक्त गराएको सम्झनामा भाइटीकाका दिनबाट नेपाल संवत् फेरिने गरेको सुनाए । नेपाल सम्वत् ११४० सुरु भएको बताएपछि विदेशीहरूले ‘ह्याप्पी न्यु इयर’ भन्दै एक–आपसमा खुसी साटे ।


यमपञ्चकको पाँचौं वा अन्तिम दिन भाइटीका गर्ने चलन छ । प्रायः नेवारहरूले भने बुधबार भाइटीका लगाए । संस्कृतिविद् हरिराम जोशीका अनुसार म्हःपूजा जस्ता उत्तम कार्य कृष्णपक्षभन्दा शुक्लपक्षमा गर्ने गरिन्छ । म्हःपूजाको रात समूहगत रूपमा परम्परागत भाकामा गीत गाउँदै देउसी–भैलो खेल्ने चलन छ । नेपालमा म्हः (शरीर) लाई महत्त्व दिई पूजा गर्ने सिद्धान्त लीलाबज्रले प्रतिपादन गरेको कथन रहेको संस्कृतिविद् जोशी बताउँछन् । लीलाबज्र लिच्छविकालीन समयका हुन् । उनी तक्षशीला, विक्रमशील महाविहारका प्राध्यापक हुन् । द्यःपिनिगु (देवता) को मूर्तिमा तान्त्रिक शक्तिद्वारा जीवन्यास गर्ने व्यक्ति हुन् । हाम्रो शरीरमा सबै देवीदेवता र तीर्थस्थलहरू रहेको महत्व बुझेर म्हःपूजा गरिएको जनविश्वास छ ।


ज्यापू समाजका उपाध्यक्ष महर्जनले नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० लाई लक्षित गरेर म्हः पूजा आयोजना गरिएको बताए । म्हःपूजाका दिन वसन्तपुरबाट सुरु भएको झाँकीसहितको र्‍याली जैसीदेवल–लगन–न्हुमट–कोहीहिटी–भीसमेस्थान–यत्खा–नरदेवी–टेंगल–असन–इन्द्रचोक भई पुनः वसन्तपुर पुगेर टुंगिएको थियो ।


प्रकाशित : कार्तिक १४, २०७६ ०७:३९

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पर्यटकीय गाउँ बनाउन जुटे जनप्रतिनिधि

ललितपुरको वाग्मती, महांकाल र कोन्ज्योसोम गाउँपालिकालाई पर्यटकीय गन्तव्य बनाउन चार वर्षअघि बनाइएको योजना कार्यान्वयन गर्न जनप्रतिनिधि र स्थानीय बासिन्दा लागिपरेका छन्
प्रशान्त माली

ललितपुर — दक्षिणी ललितपुरका वाग्मती, महांकाल, कोन्ज्योसोम गाउँपालिकाले आफ्नो ठाउँलाई पर्यटकीय स्थल बनाउन थरीथरीका योजना अघि सारेका छन्  । सडक निर्माणसँगै गाउँका पर्यटकीय स्थल चिनाउने योजनामा गाउँपालिकाका पदाधिकारी लागिपरेका हुन्  ।

वाग्मती गाउँपालिकाका अध्यक्ष वीरबहादुर लोप्चनले जंगल सफारी र शिविर सञ्चालनमा ल्याउन पूर्वाधार तयार भइरहेको बताए । ‘पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न प्रदेश र केन्द्र सरकारले पनि भूमिका खेल्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘दक्षिणमा जंगल सफारीको विकास गर्न सकेमा सौराहा पुग्नुपर्दैन ।’

महांकाल गाउँपालिका अध्यक्ष रामचन्द्र दाहालले धार्मिकसँगै कृषि र खेल पर्यटनको प्रचूर सम्भावना रहेकाले यसलाई पूरा गर्न योजना बनाएको बताए । स्थानीय तहसँगै पर्यटन बोर्ड, पर्यटन मन्त्रालय, वातावरण मन्त्रालय, ललितपुर उद्योग वाणिज्य संघलगायत संघसंस्थाले पनि लगानी गर्नुपर्ने भएकोले सहकार्य भइरहेको उनको भनाइ छ । ‘जडिबुटी खेती गर्न पनि अध्ययन थालिसकेका छौं,’ उनले भने ।

कोन्ज्योसोम गाउँपालिकाले पर्यटन विकासकै लागि यस वर्ष एक करोड रुपैयाँ वजेट विनियोजिन गरेको छ । गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष मिङ्मा लामाले कोन्ज्योसोम शान्ति वाटिका, दलचोकीमा भ्युटावर बनाउन लागिरहेको बताइन् ।

‘कोन्ज्योसोमको अर्थ ब्रहृमा, विष्णु र महेश्वरको त्रिमूर्ति हो,’ उनले भनिन्, ‘गुप्तेश्वर महादेव गुफा फेदबाट करिब तीन किमि उचाइमा छ । त्योभन्दा उचाइमा कोन्ज्योसोम शान्ति वाटिकामा तीनै देवताका मूर्ति बनाउन डीपीआर तयार गरेर शिलान्यास भइसकेको छ ।’ उनका अनुसार मूर्ति बनाउन १० करोड रुपैयाँ लाग्छ । यस्तै दलचोकीमा भ्युटावर बनाउन यस वर्ष ४० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ ।

टावर निर्माण भएपछि ललितपुरको सबैभन्दा उपयुक्त दृश्यावलोकन स्थल बन्ने उनले बताइन् । यहाँबाट उपत्यकाका तीनै जिल्ला, तराई र हिमशृखंला एकैपटक अवलोकन गर्न सकिन्छ ।

कस्ता छन् पर्यटकीय गन्तव्य ?
आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा तत्कालीन जिल्ला विकास समिति ललितपुरले जिल्लाको दक्षिण भेगलाई पर्यटकीय गन्तव्यको मुख्य केन्द्र बनाउने पञ्चवर्षीय गुरुयोजना बनाएको थियो । गुरुयोजनाअनुसार दक्षिण भेगमा एकदेखि १२ दिनसम्मको प्याकेज टुर गर्न मिल्ने स्थान छन् ।

जंगल सफारी, चट्टान आरोहण, जलयात्रा, डुंगा सयर, प्याराग्लाइडिङ, गुफा ध्यान, घोडचढीलगायत छन् । गुरुयोजना लागू गर्न दक्षिण ललितपुरका कोन्ज्योसोम, महांकाल र वाग्मती गाउँपालिका मिलेर अगाडि बढ्नुपर्ने कोन्ज्योसोम गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष मिङ्मा लामाले बताइन् ।

दक्षिण भेगमा धरानको बराह, गुल्मीको रिडी र मुस्ताङको मुक्तिनाथजस्तै पुरातात्त्विक महत्त्वको तीर्थस्थल पनि छन् । गोटीखेलमा त्रिवेणी वैतर्णीधाम र घडघडा नदी छ । वैतर्णीधामको दक्षिणपट्टि कालेश्वर र उत्तरपूर्व ‘टापु’ पनि छ । यी टापु हिमालमा जोडिएको दृश्य धनुषाको जनकपुर, रौतहटको नगरपुर, पर्साको परमानुपर र भारतबाट समेत अवलोकन गर्न सकिन्छ ।

कालेश्वरस्थित मृगविसौना र काभ्रेसँगको सीमास्थल मानिने देउरालीस्थित थुम्काडाँडा जिल्लाकै सबैभन्दा अग्लो भ्यु प्वाइन्ट हो । यहाँबाट उत्तरका हिमशृंखलाहरू, पूर्वमा काभ्रे र रामेछापका विभिन्न स्थान, पश्चिम र दक्षिणमा मकवानपुर र सिन्धुलीदेखि तराईका विभिन्न स्थान अवलोकन गर्न सकिन्छ । मानिखेलको खोरभञ्ज्याङलाई पनि पर्यटकीय स्थानका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ । गिम्दीको चमेरे गुफा, गोटीखेलबाट काभ्रेको पनौती निस्कने महादेव गुफा, प्युटारको नागगुफा उत्कृष्ट गन्तव्य स्थल हुन् ।

जंगल सफारी, चट्टान आरोहण र जलयात्राका लागि दक्षिण भेगमा अधिकांश जंगल क्षेत्र छन् । केही क्षेत्रलाई समेटेर जंगल सफारीको प्याकेज बनाउन सकिने स्थानीयवासी बताउँछन् । चौघरे–ठोस्ने खोलासम्मको सडक आसपासमा वन्यजन्तु तथा चराचुरुंगी अवलोकन गर्न सकिन्छ । मूल मोटरबाटोको दायाँबायाँ मृग, खरायो, कालिज, हरिण, जरायो, मृग जस्ता वन्यजन्तु देख्न सकिने भएकाले जंगलमा यात्राको सम्भावना छ ।

गुरुयोजनामा उल्लेख भएनुसार भारदेउ–गुप्तेश्वर डाँडामा निस्केर टुटुवा हुँदै कालेश्वरको मृगबिसौना र बतासेडाँडासम्म एकदिने जंगल सफारी रुट विकास गर्न सकिन्छ । त्यस्तै चौघरेबाट जंगल सफारी गरेर मृगविसौना पुगेका पर्यटकलाई देउरालीमा तामाङ समुदायको ढ्यांग्रो नाच र झाँक्री नाच देखाउन सकिनेछ ।

कालेश्वर महादेव मार्गमा पर्ने पार्वतीडाँडा र कालेश्वर महादेवडाँडाको पूर्वी र दक्षिणी मोहडामा चट्टान आरोहणको सम्भावना छ ।
बल्खु–माल्टासम्म जलयात्रा सञ्चालन गर्न सकिन्छ ।

माल्टामा मगर संस्कृति, नाच र संस्कृति झल्कने परिकारसहित कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ । मानिखेलस्थित बिमिरेचौर फाँटमा ल्यान्ड गर्नेगरी प्याराग्लाइडिङ गराउने योजनामा रहेको वाग्मती गाउँपालिकाका अध्यक्ष वीरबहादुर लोप्चनले बताए ।

जिल्लाको सबभन्दा चिसो र अग्लो स्थान फुल्चोकी हो भने सबैभन्दा होचो तथा गर्मी गिम्दीको हेल्टार । गर्मी र चिसो दुवै क्षेत्रमा पाइने चराचुरुंगी अवलोकन गर्न सकिने वर्ड वाचिङ रुट बनाउन सकिन्छ । त्यस्तै कृषि पर्यटनको सम्भावना पनि प्रचुर मात्रामा छ । कालेश्वर–बुखेल चिया, सुदूर दक्षिणी भेग कफी, दक्षिण पश्चिमी क्षेत्र दलहन र तेलहन बाली, भैंसीपालन र दूध व्यवसायको पकेट क्षेत्रको रूपमा विकास गर्न सकिने सरोकारवालाहरू बताउँछन् । खेल पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न गल्फ, टेनिस, ब्याडमिन्टन कोर्ट, क्रिकेट मैदान बनाउने उपयुक्त स्थान पनि छन् । भट्टेडाँडा र माझखण्ड जोड्ने केबुलकारको प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण (आईई रिपोर्ट) तयार भइसकेको छ । केबुलकार वाग्मती गाउँपालिका–३ भट्टेडाँडा छपेलीबाट ५ नम्बरस्थित माझखण्ड २.८ किमि दुरीमा बन्नेछ । सन् २०२० मा निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।

कोन्ज्योसोमका उपाध्यक्ष लामाले चौघरेमा खेलमैदान बनाउने योजनामा रहेको बताइन् । ‘शंखुलाई दूधको पकेट क्षेत्र बनाउन लागिपरेका छौं,’ उनले भनिन् । धार्मिक प्याकेजमा जान चाहनेलाई गुप्तेश्वर, वैतरणी, कालेश्वर लोग्तुक गुम्बा, नागगुफा, टीकाभैरव, बतासे, गढी, शिसवन, चमेरे गुफा, रमिते, माझखण्ड विहार, भट्टेडाँडा, सुन्तोलीडाँडामा स्वर्गद्वारी मन्दिर, तिलेश्वर, गुप्तेश्वर, महदेव मन्दिर छन् । नल्लु डाँडामा पाथिभरा मन्दिर छ । पाथिभरालाई थप विकास गर्न गुरुयोजना बनाउने तयारीमा रहेको लामाले बताइन् ।

प्रकाशित : कार्तिक १०, २०७६ ०८:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×