स्वीकृतिबिनै जग्गा प्लटिङ : कारबाहीमा जनप्रतिनिधिको मौनता

जग्गा व्यवसायीले सडकको पर्खाल नै भत्किने गरी प्लटिङ गरेका छन्
लीला श्रेष्ठ

(भक्तपुर) — भक्तपुरका चारवटै स्थानीय तहमा सार्वजनिक/पर्ति जग्गा अतिक्रमण गरी प्लटिङ भइरहे पनि सम्बन्धितलाई कारबाही हुन सकेको छैन । स्थानीय तहको नेतृत्व लिएका जनप्रतिनिधिले मौन स्वीकृति दिएकाले जग्गा कारोबारीलाई प्लानिङ गर्न हौसला मिलेको स्थानीयबासीको आरोप छ ।

दसैं बिदाको मौका छोपेर जग्गा व्यवसायीले सूर्यविनायक नगरपालिका–८ सिपाडोलमा डोजर चलाएर जग्गा प्लटिङ गरेका छन् । भिरालो जग्गामा डोजर लगाएपछि स्थानीयबासीको सिँचाइको मुख्य स्रोत राजकुलोसमेत पुरिएको छ । जग्गा प्लटिङ गर्न वडा कार्यालयको सिफारिसमा नगरपालिका र नगर विकास प्राधिकरणबाट स्वीकृति लिनुपर्ने हुन्छ । ‘तर यहाँको जग्गा प्लानिङ गर्न डोजर चलाउन कसैले पनि स्वीकृति लिएको छैन,’ वडाध्यक्ष किरण थापाले भने, ‘रातारात डोजर चलाएर प्लानिङ गरिएको छ ।’


प्लटिङको स्वीकृति सिफारिस गर्नुअघि नगरपालिकाले बस्तीयोग्य हो/होइन अध्ययन गर्नुपर्ने नियम छ । खेतीयोग्य जग्गामा प्लटिङको सिफारिस गर्न मिल्दैन । नगरपालिकाले बस्तीयोग्य जग्गाको यकिन गरेर सिफारिस गरेपछि मात्र नगर विकास प्राधिकरण कार्यालयले स्वीकृति दिने नीतिगत व्यवस्था छ ।


जग्गा व्यवसायीले नगरपालिका, नगर विकासलाई बेवास्ता गर्दै सार्वजनिक सम्पत्तिको अतिक्रमण गरी डोजर चलाएको स्थानीयवासी बताउँछन् । ‘सिँचाइको मुख्य स्रोत राजकुलो पुरिएको छ भने सार्वजनिक बाटो नै मासिने गरी प्लानिङ गर्न लागिएको छ,’ स्थानीय केशव बस्नेतले भने । अवैध प्लटिङको विषयमा वडा कार्यालयमा उजुरीसमेत परेको छ । सिपाडोलमा जस्तै चाँगुनारायण नगरपालिका–८ कालीओपीस्थित कमलविनायक–नगरकोट वैकल्पिक सडक नै मिचेर जग्गा प्लटिङ गरिएको छ । जग्गा व्यवसायीले सडकको पर्खाल नै भत्किने गरी प्लटिङ गरेका हुन् । उक्त स्थानमा जग्गा खरिद गर्ने ग्राहकले भवन बनाउन मिल्ने अवस्थासमेत छैन । ‘तीनतिरबाट सडकको मापदण्ड मिचेर भिरालोमा प्लटिङ गरिएको छ,’ स्थानीय ध्रुव केसीले भने, ‘सडकको मापदण्ड छोड्दा कुनै संरचना नै बन्दैन ।’


केन्द्रीय सरकार र नगरपालिकाले जग्गा प्लटिङ कार्यविधि तथा निर्देशिकासमेत बनाएका छन् । तर, अनुमतिबिना प्लटिङ गर्दासमेत नगरपालिकाले कारबाहीको प्रक्रिया अघि बढाएको छैन ।


‘स्थानीय जनप्रतिनिधिको आडमा भू–माफियाले सार्वजनिक जग्गा, सडक, राजकुलो, खोला मिचेर पर्खाल लगाउने, डोजर चलाउने काम गरेका छन्,’ चाँगुनारायण नगरपालिका–९ ताथलीका विमल थापाले भने, ‘कारबाहीको कुरै छाडौं उल्टै संरक्षण छ ।’ चाँगुनारायण नगरपालिकाका ९ वटै वडामा मापदण्डविपरीतका प्लटिङ भइरहेको उनले बताए ।


सूर्यविनायक नगरपालिकाको जग्गा प्लटिङ कार्यविधि–२०७४ र चाँगुनारायण नगरको जग्गा विकास निर्देशिका–२०७४ अनुसार व्यवसायीले नगरपालिकाको कार्यविधिविपरीत स्वीकृति नै नलिई प्लटिङ गरका छन् । कार्यविधिअनुसार प्लटिङ गर्दा नक्साको आवेदन नगरपालिकामा दर्ता भएको मितिले सात दिनभित्र भवन इजाजत शाखाले स्थलगत सर्जमिन गरी सम्बन्धित सँधियार र रोहवरमा वडा कार्यालयका प्रतिनिधि तथा अन्य सात जनालाई राखी नगरपालिकामा पेस गर्नुपर्ने हुन्छ ।


जग्गा प्लटिङको नाममा व्यवसायीले मनोमानी ढंगले डोजर/एक्स्काभेटर चलाएको स्थानीयको गुनासो छ । ‘प्लटिङको नाममा व्यवसायीले स्थानीयको आँखामा छारो हाल्ने काम गरेका छन्,’ स्थानीय अरुणा श्रेष्ठले भनिन्, ‘सस्तोमा जग्गा किनेर महँगोमा बेच्नलाई ढिस्को ताछेर सम्याइएको छ ।’ जथाभावी ढिस्को ताछ्ने, सडक खन्ने गर्दा बस्ती भासिने जोखिम बढेको उनले बताइन् ।


नगरपालिकाले भने स्वीकृतिबिना प्राकृतिक संरचनाको ख्याल नगरी बनेको प्लानिङलाई मान्यता नदिने जनाएको छ । ‘अव्यवस्थित प्लटिङ क्षेत्रमा घर/बाटोको सिफारिस हुँदैन,’ सूर्यविनायक नगरपालिका प्रमुख वासुदेव थापाले भने । अव्यवस्थित रूपमा स्वीकृति नै नलिई प्लानिङ भएको जग्गा खरिद नगर्न नगरपालिकाले आह्वान उनी बताउँछन् ।


मध्यपुर थिमि र भक्तपुर नगरपालिकाले जग्गा एकीकरण आयोजनाहरू सञ्चालन गरिरहेका छन् । काठमाडौं उपत्यका नगर विकास प्राधिकरण जिल्ला आयुक्तको कार्यालय भक्तपुरका अनुसार २०७५ कात्तिकसम्म ३७ स्थानमा निजी प्लानिङले स्वीकृति लिएको तथ्यांक छ । एक वर्षयता कुनै कम्पनी तथा व्यक्तिले निजी प्लानिङको स्वीकृति नलिएको इन्जिनियर गणेश कोजुले बताए ।


प्रकाशित : कार्तिक ६, २०७६ ०९:३८

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

टोल-टोलमा शिशु स्याहार

लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — भक्तपुर नगरपालिका-७ गोल्मढीकी रञ्जना तचामो दम्पती फर्निचरमा काम गर्छन् । उनकी २१ महिने छोरी घरनजिकै नगरपालिकाले सञ्चालन गरेको शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र गोल्मढीमा भर्ना गरिएको छ । ‘घरमा हेर्ने मान्छे छैन । छोरीलाई १६ महिनादेखि शिशु स्याहारमा राखेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘नगरपालिकाले शिशु स्याहार खोलिदिँदा हामीले ढुक्कले काम गर्न पाएका छौं ।’

रञ्जनाको जस्तै गोल्मढीकै कृष्णा किसीको आफ्नै रेस्टुरेन्ट छ । २३ महिने छोरीलाई शिशु स्याहारमा राखेकी किसी दम्पती दिनभर रेस्टुरेन्टमै व्यस्त हुन्छन् । छोरीलाई बिहान साढे ९ बजे शिशु स्याहार पुर्‍याएपछि बेलुका ५ बजेसम्म ढुक्क हुने उनी बताउँछिन् । नहोस् पनि कसरी ? केन्द्रमा बालबालिककालाई पर्याप्त खेलौना राखिएका छन् ।

टीभी स्क्रिनबाट बालकेन्द्रित सामग्री देखाइन्छन् । स्याहार गर्ने २ जना सहयोगी र २ महिला शिक्षक हुन्छन् । ‘घरमा बच्चा हेर्ने मान्छे राख्दा मासिक १२ देखि १३ हजार रुपैयाँ छुट्टै तलब दिनुपर्थ्यो, अहिले केन्द्रमा १ हजार रुपैयाँले खान र सरसफाइमा गरिदिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘हामी त सन्तुष्ट छौं । ढुक्कले काम पनि गर्न पायौं ।’ शिशु स्याहारमा गएदेखि छोरीले खेल्न, बोल्न, पढ्न र खानेकुरामा समेत चासो दिने गरेको उनले बताइन् ।

भक्तपुर नगरपालिकाले सञ्चालन गरेको शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्रबाट रञ्जना र कृष्णाले जस्तै २ सय ८५ दम्पती लाभान्वित भएका छन् । कार्यालय समयभित्र आमाबाट हेरचाह तथा रेखदेख पाउन नसक्ने अभिभावकका शिशु सहज वातावरणमा हुर्किन पाएका छन् । भक्तपुर नगरपालिका शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र शाखा प्रमुख दीपेन्द्र प्रजापतीले नगरका बालबालिकाको शारीरिक, मानसिक र बौद्धिक विकासमा समेत सहयोग पुगोस् भनेर टोल-टोलमा यस्तो केन्द्र सञ्चालन गरिएको बताए । ‘बच्चाकै कारण आमा कामबाट वञ्चित हुन नपरोस्, महिलाको श्रमशक्ति जोगियोस् भनेर केन्द्र सञ्चालन गरेका हौं,’ नगरप्रमुख सुनील प्रजापतीले भने, ‘नगरपालिकाले शिशु स्याहारदेखि विश्वविद्यालयसम्मको शिक्षा प्रदानको प्रयास थालेको छ ।’

नगरप्रमुख प्रजापतीका अनुसार २०५४ को स्थानीय निकायका निर्वाचित जनप्रतिनिधिले तत्कालीन १७ वटै वडामा १/१ वटा शिशु स्याहार केन्द्र स्थापनाको अवधारणा ल्याएका थिए । ‘त्यसबेला नगरपालिकाले ६ वटा शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र सञ्चालनमा ल्यायो तर, झन्डै दुई दशक जनप्रतिनिधि नहुँदा शिशु स्याहार व्यवस्थित थिएन,’ उनले भने, ‘हामी निर्वाचित भएपछि व्यवस्थित गर्न थाल्यौं ।’ शिशु स्याहार केन्द्रलाई सुधार र थप व्यवस्थित गर्न यस वर्ष एक करोड बजेट छुट्याइएको उनले बताए ।

शिशु स्याहार केन्द्र नियमत र व्यवस्थित गर्न छुट्टै शाखासमेत खोलिएको छ । नगरको ६ वटा शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्रमा २ सय ८५ शिशु छन् । ४० जना शिशु क्षमताको ६ केन्द्रमा २४ कर्मचारी छन् । नगरपालिकाकै भवनमा शिशु स्याहार केन्द्रहरू सञ्चालित छन् । एउटा केन्द्रमा २ शिक्षिका र २ सहयोगीले खाना पकाउने, खुवाउने, सरसफाइ गर्छन् । केन्द्रमा राखिएका शिशुलाई समयमा खाना खुवाउने, सुताउने, उठाउने, सरसफाइ गर्ने, खेल्ने तथा संगीत सिकाउने गर्छन् । ‘शिशुलाई श्रव्य-दृश्यमार्फत् अक्षर उच्चारण सिकाउने कामलाई प्राथमिकतामा राखेका छौं,’ शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र गोल्मढीकी शिक्षिका अनिता सुवालले भनिन् । शिशुलाई नेपाली, अंग्रेजी र स्थानीय भाषामा उच्चारण सिकाउने व्यवस्था गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

नगरपालिकाले शिशुको सर्वाङ्गिण विकासको लागि खानाको परिकारलाई समेत ध्यान दिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । ‘६ वटै केन्द्रका शिशुले दैनिक २ पल्ट एकै किसिमको खाना खान्छन्,’ शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र शाखा प्रमुख प्रजापतीले भने । ६ वटै शिशु स्याहार केन्द्रमा दिइने खानाको परिकार पनि एउटै छ । आइतबार अण्डा, दूध, जाउलो, सोमबार दूध, पाउरोटी, जाउलो खुवाइन्छ । मंगलबार दूध, बिस्कुट, जाउलो बुधबार फलफूल, दुध, जाउलो, बिहीबार दूध, पाउरोटी, जाउलो र शुक्रबार खीर खुवाउने व्यवस्था रहेको केन्द्रले जनाएको छ । शिशु केन्द्रमा कार्यरत कर्मचारीलाई सरकारले तोकेको सुविधा दिएको केन्द्रका प्रमुख प्रजापतीले बताए ।

शिशु स्याहार केन्द्रलाई नगरको १० वटै वडामा विस्तार गर्ने लक्ष्य लिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । हाल भक्तपुर-१ भार्वाचो, वडा नम्बर ४ मंगलतीर्थ, वडा नम्बर ७ गोल्मढी र इनाचो (खंचा), वडा नम्बर ६ भोलाछें र वडा नम्बर ८ लिवालीमा शिशु केन्द्र सञ्चालित छन् । नगरपालिकाको पूर्ण निगरानीमा सञ्चालन गर्ने गरी भार्वाचो, जेलां, कमलविनायक, खौमालगायतमा केन्द्र स्थापना गर्न अध्ययन तथा छलफल भइरहेको शाखा प्रमुख प्रजापतीले बताए । ‘निजी लगानीमा सञ्चालन भएको शिशु स्याहार केन्द्रसँग हामी प्रतिस्पर्धा गर्न योग्य भएपछि थप वडामा पनि केन्द्र बिस्तार गर्छौं,’ मेयर प्रजापतीले भने, ‘अहिले निजीले १० हजार पनि पनि लिने गरेका छन्, हामीचाहिँ एक हजार लिएर नगरबासीका छोराछोरीको स्याहार गर्ने व्यवस्था गरेका छौं ।’

केन्द्रसँगै बाल कक्षा (यूकेजी/एसकेजी) को माग अभिभावकहरूको रहेको नगरपालिकाले जनाएको छ । ‘घरनजिकै शिशुको राम्रो रेखदेख देखेपछि अभिभावकको अपेक्षा बढेको छ,’ शिशु केन्द्र शाखा प्रमुख प्रजापतीले भने, ‘कक्षाको क्षमता बढाउने अनुरोध अभिभावकको छ ।’

नगरपालिकाले शिशु केन्द्रलाई थप व्यवस्थित बनाउन निर्देशिकाको खाकासमेत तयार गरेको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २, २०७६ ०८:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×