फूल टिप्न व्यस्त

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — तिहार आउन अझै साता दिन बाँकी छ । तर, मखमली फूल खेती गरेकाहरूले माला गाँसेर बिक्री गर्न थालिसकेका छन् । ताथली बालाटोलकी सन्तमाया बाला अचेल मखमली फूल टिप्न र माला गाँस्नमा व्यस्त छिन् । तिहारमा नभई नहुने मखमली फूल टिप्न र गाँस्न यतिखेर ताथली, गुण्डुलगायत क्षेत्रका कृषक सन्तमाया जस्तै व्यस्त छन् । 

मखमली फूलका लागि सूर्यविनायक नगरपालिका गुण्डु र चाँगुनारायण नगरपालिका ताथली प्रसिद्ध छ । केही वर्षयता यस क्षेत्रका कृषकको मुख्य आयस्रोत मखमली फूलखेती बनेको कृषकहरू बताउँछन् । ‘मखमली फूलखेतीले आत्मनिर्भर बनाएको छ,’ सन्तमायाले भनिन्, ‘दसैं–तिहारका लागि अन्यत्र खर्च खोज्नु पर्दैन, चाडपर्व मनाएर पनि बचत निकाल्न सकिन्छ ।’ मखमली फूलखेतीसँगै अन्यजातका फूल, फूलबारीमै भटमास, मकै लगाएको उनी बताउँछिन् ।

तिहारमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई कहिल्यै नओइलाउने मखमली फूलको माला लगाएर आशीर्वाद दिने चलन छ । सोही प्रचलनअनुसार मखमली फूलको मालाको माग बढ्दो छ । ‘मखमली फूलको माला खोज्न साउनदेखि नै आइसके,’ ताथलीकी सरिता बालाले भनिन्, ‘मखमली फूलको विकल्पमा सयपत्री लगायत अन्य फूलको माला लगाइदिने चलन पनि छ तर, मखमली फूललाई विशेष मानिन्छ ।’ चैत/वैशाखमा ब्याड राख्ने, जेठमा रोप्ने मखमली फूल असारको अन्त्यबाटै टिपेर माला गाँसी झुन्ड्याएर राख्ने गरेको उनी बताउँछिन् ।

प्रत्येक वर्ष यस भेगका महिलाहरूले मखमली फूलबाट ५० हजारदेखि ३ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्दै आएका छन् । ‘विशेषगरी पुरुषहरू अन्य काममा व्यस्त हुन्छन्, फूलखेतीको मुख्य श्रेय महिलाहरू नै हुन्,’ स्थानीय दिलमाया बालाले भनिन्, ‘बालबच्चा हुर्काउँदै पारिवारिक जिम्मेवारीसँगै महिलाहरूले मखमली फूलखेती गरेर आत्मनिर्भर बन्दै छ ।’

घरमा बसीबसी माला गाँस्छौं, फूल गाँस्न अन्य क्षेत्रका मानिस पनि आउँछन् । ‘प्रतिमाला गाँसेको पाँच रुपैयाँ ज्याला पाउँछ,’ उनले भनिन् । एक रोपनी जग्गामा लगाएको मखमली फूलको करिब ६ हजार माला बन्नेसमेत उनले बताइन् । प्रतिमाला २० देखि २५ रुपैयाँका दरले बिक्री गर्दै आएको समेत उनीहरू बताउँछन् । गुण्डु र ताथलीका महिलाहरूले वर्षमा दुईदेखि सात हजार माला बेच्दै आएको जनाएका छन् ।

विशेषगरी तिहारका लागि मात्र प्रयोग हुँदै आएको मखमली फूल छठपर्वका लागि समेत माग हुँदै आएको कृषकहरू बताउँछन् । भक्तपुरको मखमली फूलको माग स्वदेशमा मात्र नभई विदेशमा समेत उत्तिकै छ । ‘प्रत्येक वर्ष तिहारका लागि जापान, क्यानडा, अस्ट्रेलिया, अमेरिकालगायत देशहरूमा भक्तपुरको माला पुग्ने गरेको छ,’ कृषक रामकाजी वनमालाले भने, ‘तिहारका लागि विदेशमा बस्ने नेपालीहरूले मखमली फूल माग गर्छन् ।’

मखमली फूलमा लागेको मिहिनेतको तुलनामा आम्दानी भने सोचेजस्तो उत्साहजनक नभएको कृषकको गुनासो छ । ‘मखमली फूलको बिरुवा जोगाउनै मुस्किल पर्छ,’ चन्द्रकेशरी वनमालाले भनिन्, ‘जरा कुहिने, डढुवा रोग लाग्ने र औषधि तथा भिटामिनको प्रयोग अत्यधिक गर्नुपर्छ । फूलखेती गर्न अत्यधिक मिहिनेत चाहिन्छ, फूलखेतीको प्रोत्साहन गर्न कुनै निकाय तयार छैनन् ।’ खटिएअनुसारको बजार भाउसमेत नपाएको कृषकको गुनासो छ । ‘कृषकले दिएको दोब्बर भाउमा बाहिर बिक्री भइरहेको हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘कृषकले भन्दा बिचौलियाले दोब्बर आम्दानी गर्छ ।’ प्रत्येक वर्ष गुण्डु र ताथलीका करिब ७ सय महिलाले करिब ३ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको मखमली फूल बिक्री गर्दै आएका छन् ।

पुष्प खेती प्रवर्द्वन गर्न अनुदान
सूर्यविनायक नगरपालिकाले पुष्पखेती प्रवर्द्वनका लागि अनुदान वितरण गरेको छ । नगरपालिकाले साना किसान कृषि सहकारी गुण्डुसँग समन्वय गरी गुण्डु क्षेत्रका ६ सय ८७ कृषकलाई फूलको बेर्ना वितरण गरेको जनाएको छ ।

फूलखेती गर्ने व्यावसायिक किसानलाई ६० देखि ५ सय बेर्ना वितरण गरेको सूर्यविनायक–७ का वडाध्यक्ष रवीन्द्र सापकोटाले बताए । नगरपालिकाले गतआर्थिक वर्ष ०७५/७६ मा पुष्पखेती प्रवर्द्वनका लागि कृषकलाई ४ लाख रुपैयाँ अनुदान दिएको उनले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ ०९:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

युनेस्को टोलीको सुझाव–सम्पदा पुनर्निर्माणको अभिलेखीकरण होस्

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — नेपाल भ्रमणमा रहेका युनेस्को टोलीले सम्पदा पुनर्निमाणको अभिलेखीकारण हुनु पर्ने सुझाब दिएका छन् । युनेस्कोको रियाक्टिभ मोनिटरिङ मिसन टोलीले सुझाब दिएको हो । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुशील ज्ञवालीलगायतका पदाधिकारीसँग भेट गरी काठमाडौं उपत्यका विश्व सम्पदा सूचीभित्र पर्ने सातवटा सम्पदा क्षेत्रहरूको पछिल्लो अवस्थाबारे जानकारी लिएका छन् । 

प्राधिकरणले सम्पदाहरूलाई विशेष प्राथमिकता दिई पुनर्निर्माणलाई अघि बढाएको ज्ञवालीले टोलीलाई जानकारी गराए । ‘विश्व सम्पदा क्षेत्रमा पुनर्निर्माणका कार्य भइरहेको छ । दीर्घकालीन रूपमा अझ व्यवस्थित गर्नका लागि सबै पक्षलाई समेटेर विस्तृत गुरुयोजना निर्माण गरिरहेका छौं,’ उनले भने ।

मिसनका लागि विश्व सम्पदा केन्द्रको प्रतिनिधित्व गरेका इन्टरनेसनल सेन्टर फर द स्टडी अफ दी प्रिजर्भेसन एन्ड रेस्टोरेसन अफ कल्चरल प्रोपर्टिज (इक्रोम) का अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञ गामिनी बिजिसुरियाले यस बेला सम्पदाहरूको उचित संरक्षणको अवसर रहेकोले पुनिर्निर्माण कार्यको अभिलेखीकरण गर्न सुझाव दिए । इन्टरनेसनल काउन्सिल अन मोनुमेन्टस् एन्ड साइट्स (इकोमस) की अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञ क्याथरिन फोब्सले गुरुयोजना निर्माण सुरु भएकोमा खुसी व्यक्त गर्दै आगामी फेब्रुअरीमा पुरातत्त्व विभागले पठाउने रिपोर्टको प्रगति समेट्न प्राधिकरणलाई सुझाव दिइन् ।

युनेस्को काठमाडौं कार्यालयका नेपाल निर्देशक क्रिस्टियन म्यानहार्टले युनेस्कोले सम्पदा पुनर्निर्माण गर्दा गतिमा भन्दा गुणस्तरमा ध्यान दिने उल्लेख गर्दै पुरातत्त्व विभागलाई नीति निर्माण गर्न अझ सक्षम हुने गरी बलियो बनाउन सुझाव दिए ।

सम्पदा क्षेत्रहरूको संरक्षणको अवस्था, यसअघिको एड्भाइजरी मिसनले गरेका सिफारिसको कार्यान्वनको अवस्था र ६ वर्षीय पुनर्लाभ गुरुयोजनाको कार्यान्वयन रणनीतिको विकासबारे मूल्यांकन गर्ने कार्यादेशसहित असोज २९ मा मिसन नेपाल आएको थियो । भूकम्पबाट काठमाडौं उपत्यका विश्व सम्पदा सूचीभित्र पर्ने सातवटा सम्पदा क्षेत्रका १ सय ४० वटा सम्पदाहरूमा क्षति पुगेको थियो । यसमध्ये ९० वटा सम्पदाहरूको पुनर्निर्माण सम्पन्न भइसकेका प्राधिकरणले जनाएको छ । काठमाडौं उपत्यकाभित्र पशुपति, स्वयम्भूनाथ, हनुमानढोका दरबार, पाटन दरबार, भक्तपुर दरबार, चाँगुनारायण र बौद्धनाथ क्षेत्र विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ ०९:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT