टोल-टोलमा शिशु स्याहार

लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — भक्तपुर नगरपालिका-७ गोल्मढीकी रञ्जना तचामो दम्पती फर्निचरमा काम गर्छन् । उनकी २१ महिने छोरी घरनजिकै नगरपालिकाले सञ्चालन गरेको शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र गोल्मढीमा भर्ना गरिएको छ । ‘घरमा हेर्ने मान्छे छैन । छोरीलाई १६ महिनादेखि शिशु स्याहारमा राखेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘नगरपालिकाले शिशु स्याहार खोलिदिँदा हामीले ढुक्कले काम गर्न पाएका छौं ।’

रञ्जनाको जस्तै गोल्मढीकै कृष्णा किसीको आफ्नै रेस्टुरेन्ट छ । २३ महिने छोरीलाई शिशु स्याहारमा राखेकी किसी दम्पती दिनभर रेस्टुरेन्टमै व्यस्त हुन्छन् । छोरीलाई बिहान साढे ९ बजे शिशु स्याहार पुर्‍याएपछि बेलुका ५ बजेसम्म ढुक्क हुने उनी बताउँछिन् । नहोस् पनि कसरी ? केन्द्रमा बालबालिककालाई पर्याप्त खेलौना राखिएका छन् ।

टीभी स्क्रिनबाट बालकेन्द्रित सामग्री देखाइन्छन् । स्याहार गर्ने २ जना सहयोगी र २ महिला शिक्षक हुन्छन् । ‘घरमा बच्चा हेर्ने मान्छे राख्दा मासिक १२ देखि १३ हजार रुपैयाँ छुट्टै तलब दिनुपर्थ्यो, अहिले केन्द्रमा १ हजार रुपैयाँले खान र सरसफाइमा गरिदिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘हामी त सन्तुष्ट छौं । ढुक्कले काम पनि गर्न पायौं ।’ शिशु स्याहारमा गएदेखि छोरीले खेल्न, बोल्न, पढ्न र खानेकुरामा समेत चासो दिने गरेको उनले बताइन् ।

भक्तपुर नगरपालिकाले सञ्चालन गरेको शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्रबाट रञ्जना र कृष्णाले जस्तै २ सय ८५ दम्पती लाभान्वित भएका छन् । कार्यालय समयभित्र आमाबाट हेरचाह तथा रेखदेख पाउन नसक्ने अभिभावकका शिशु सहज वातावरणमा हुर्किन पाएका छन् । भक्तपुर नगरपालिका शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र शाखा प्रमुख दीपेन्द्र प्रजापतीले नगरका बालबालिकाको शारीरिक, मानसिक र बौद्धिक विकासमा समेत सहयोग पुगोस् भनेर टोल-टोलमा यस्तो केन्द्र सञ्चालन गरिएको बताए । ‘बच्चाकै कारण आमा कामबाट वञ्चित हुन नपरोस्, महिलाको श्रमशक्ति जोगियोस् भनेर केन्द्र सञ्चालन गरेका हौं,’ नगरप्रमुख सुनील प्रजापतीले भने, ‘नगरपालिकाले शिशु स्याहारदेखि विश्वविद्यालयसम्मको शिक्षा प्रदानको प्रयास थालेको छ ।’

नगरप्रमुख प्रजापतीका अनुसार २०५४ को स्थानीय निकायका निर्वाचित जनप्रतिनिधिले तत्कालीन १७ वटै वडामा १/१ वटा शिशु स्याहार केन्द्र स्थापनाको अवधारणा ल्याएका थिए । ‘त्यसबेला नगरपालिकाले ६ वटा शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र सञ्चालनमा ल्यायो तर, झन्डै दुई दशक जनप्रतिनिधि नहुँदा शिशु स्याहार व्यवस्थित थिएन,’ उनले भने, ‘हामी निर्वाचित भएपछि व्यवस्थित गर्न थाल्यौं ।’ शिशु स्याहार केन्द्रलाई सुधार र थप व्यवस्थित गर्न यस वर्ष एक करोड बजेट छुट्याइएको उनले बताए ।

शिशु स्याहार केन्द्र नियमत र व्यवस्थित गर्न छुट्टै शाखासमेत खोलिएको छ । नगरको ६ वटा शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्रमा २ सय ८५ शिशु छन् । ४० जना शिशु क्षमताको ६ केन्द्रमा २४ कर्मचारी छन् । नगरपालिकाकै भवनमा शिशु स्याहार केन्द्रहरू सञ्चालित छन् । एउटा केन्द्रमा २ शिक्षिका र २ सहयोगीले खाना पकाउने, खुवाउने, सरसफाइ गर्छन् । केन्द्रमा राखिएका शिशुलाई समयमा खाना खुवाउने, सुताउने, उठाउने, सरसफाइ गर्ने, खेल्ने तथा संगीत सिकाउने गर्छन् । ‘शिशुलाई श्रव्य-दृश्यमार्फत् अक्षर उच्चारण सिकाउने कामलाई प्राथमिकतामा राखेका छौं,’ शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र गोल्मढीकी शिक्षिका अनिता सुवालले भनिन् । शिशुलाई नेपाली, अंग्रेजी र स्थानीय भाषामा उच्चारण सिकाउने व्यवस्था गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

नगरपालिकाले शिशुको सर्वाङ्गिण विकासको लागि खानाको परिकारलाई समेत ध्यान दिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । ‘६ वटै केन्द्रका शिशुले दैनिक २ पल्ट एकै किसिमको खाना खान्छन्,’ शिशु स्याहार तथा बाल विकास केन्द्र शाखा प्रमुख प्रजापतीले भने । ६ वटै शिशु स्याहार केन्द्रमा दिइने खानाको परिकार पनि एउटै छ । आइतबार अण्डा, दूध, जाउलो, सोमबार दूध, पाउरोटी, जाउलो खुवाइन्छ । मंगलबार दूध, बिस्कुट, जाउलो बुधबार फलफूल, दुध, जाउलो, बिहीबार दूध, पाउरोटी, जाउलो र शुक्रबार खीर खुवाउने व्यवस्था रहेको केन्द्रले जनाएको छ । शिशु केन्द्रमा कार्यरत कर्मचारीलाई सरकारले तोकेको सुविधा दिएको केन्द्रका प्रमुख प्रजापतीले बताए ।

शिशु स्याहार केन्द्रलाई नगरको १० वटै वडामा विस्तार गर्ने लक्ष्य लिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । हाल भक्तपुर-१ भार्वाचो, वडा नम्बर ४ मंगलतीर्थ, वडा नम्बर ७ गोल्मढी र इनाचो (खंचा), वडा नम्बर ६ भोलाछें र वडा नम्बर ८ लिवालीमा शिशु केन्द्र सञ्चालित छन् । नगरपालिकाको पूर्ण निगरानीमा सञ्चालन गर्ने गरी भार्वाचो, जेलां, कमलविनायक, खौमालगायतमा केन्द्र स्थापना गर्न अध्ययन तथा छलफल भइरहेको शाखा प्रमुख प्रजापतीले बताए । ‘निजी लगानीमा सञ्चालन भएको शिशु स्याहार केन्द्रसँग हामी प्रतिस्पर्धा गर्न योग्य भएपछि थप वडामा पनि केन्द्र बिस्तार गर्छौं,’ मेयर प्रजापतीले भने, ‘अहिले निजीले १० हजार पनि पनि लिने गरेका छन्, हामीचाहिँ एक हजार लिएर नगरबासीका छोराछोरीको स्याहार गर्ने व्यवस्था गरेका छौं ।’

केन्द्रसँगै बाल कक्षा (यूकेजी/एसकेजी) को माग अभिभावकहरूको रहेको नगरपालिकाले जनाएको छ । ‘घरनजिकै शिशुको राम्रो रेखदेख देखेपछि अभिभावकको अपेक्षा बढेको छ,’ शिशु केन्द्र शाखा प्रमुख प्रजापतीले भने, ‘कक्षाको क्षमता बढाउने अनुरोध अभिभावकको छ ।’

नगरपालिकाले शिशु केन्द्रलाई थप व्यवस्थित बनाउन निर्देशिकाको खाकासमेत तयार गरेको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २, २०७६ ०८:३६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

महानगरको शिशु स्याहार केन्द्र : घरभाडाका कारण शुल्क

सीमा तामाङ

ललितपुर — लक्ष्मी मरेटा खाजा पसल छ । बिहानदेखि बेलुकासम्म खाजा पसलमा दुवै जना व्यस्त हुन्छन् । छोरी विद्यालाई भने ललितपुर महानगरपालिकाले सञ्चालन गरेको शिशु स्याहार केन्द्रमा भर्ना गरेकी छन् । यसअघि उनलाई निजी मन्टेश्वरीमा भर्ना गरेकी थिइन् ।

महँगो शुल्क तिरेर पनि राम्रो सेवा नपाएपछि उनले महानगरले सञ्चालन गरेको विद्यालयमा भर्ना गरेकी हुन् । लक्ष्मीले अहिले खानाको नौ सय र मासिक शुल्क ६ सय रुपैयाँ तिर्ने गरेकी छन् । निजीमा दुई हजारभन्दा बढी तिर्थिन् । महानगरको शिशु स्याहार केन्द्र सुविधा सम्पन्न भएपछि बालबालिका पनि खुसी छन् ।

‘सुरूका केही दिन स्कुल नजाने भनेर रोए पनि त्यसपछिका त्यस्तो भएन,’ ह्यान्डी क्राफ्टका काम गर्ने रविन महर्जनले भनिन्, ‘अहिले बिरामी हुँदा र बिदाको दिन पनि स्कुल जाने भनेर जिद्दी गर्ने गर्छन् ।’ २ वर्ष पुगेको श्रयस हाँसीखुसी स्कुल आउँछन् । बाबुआमाले जस्तै स्याहार गरेकोले काममा जाँदा पनि ढुक्क हुने गरेको उनले बताइन् ।

ललितपुर महानगरको समाज कल्याण महाशाखाअन्तर्गत ८ बाल विकास केन्द्र सञ्चालनमा छन् । महानगरको वडा नम्बर २० मा दुई ओटा, १७, १४, ४, ८,५, १६ मा यस्ता बाल विकास केन्द्र सञ्चालनमा छन् । ०५७ सालदेखि नै यस्ता बाल विकास केन्द्र सञ्चालनमा रहेको महाशाखाकी शाखा अधिकृत सरिता महर्जनले बताइन् । महाशाखाले सबै केन्द्रमा २ र वडा नम्बर ४ र २० मा ३ जनाको बजेट दिएर बालबालिकाको स्याहार गर्ने व्यवस्था मिलाएको छ । महानगरपालिकाले शिक्षकको तलब, अभिभावक भेला गर्न ७ हजार, शैक्षिक सामग्रीका लागि १० हजार र शिक्षकलाई तालिमसमेत दिने गरेको छ ।

वडा नम्बर ५ को थसिखेलमा रहेको बाल विकास केन्द्रमा पहिले शुल्क लिइने गरे पनि अहिले वडा कार्यालयले दिने भएपछि निःशुल्क रूपमा केन्द्र सञ्चालन गरिरहेको नानीमाया कपालीले बताइन् । स्याहार केन्द्र सञ्चालन गर्न गत वर्ष वडा कार्यालयले १ लाख ७५ हजार रुपैयाँ बजेट नै छुट्याएको थियो ।

यस वर्ष पनि योजना बनिरहेको छ । त्यस्तै वडा- ८ बालकुमारीनजिकै रहेको केन्द्र भाडाको घरमा सञ्चालन गरिएको छ । यहाँ भने शुल्क लिने गरेको छ । ‘घर भाडा तिर्नुपर्ने भएकोले न्यून शुल्क लिने गरेका छौं,’ केन्द्रकी प्रमुख लक्ष्मी महर्जनले भनिन् । वडा नम्बर २० मा सञ्चालन गरिएको केन्द्रका शिक्षक गंगा महर्जनले बच्चालाई रङ भर्न, रङ चिन्न, चाडपर्व, तरकारी, फलफूलको नाम चिनाउने गरेको बताइन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २, २०७६ ०८:३३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT