हनुमन्ते सफाइ अभियान ७५औं हप्तामा

कान्तिपुर संवाददाता

(भक्तपुर) — हनुमन्ते सफाइ अभियानले ७५ औं हप्तासम्म निरन्तरता पाएकोमा शनिबार सडक हरियाली अभियान थालेको छ । हनुमन्ते सरसफाइ अभियानको ७५ औं हप्ताको अवसरमा शनिबार सफाइसँगै अरनिको राजमार्ग सडकखण्डअन्तर्गत सूर्यविनायक तीनकुने ६ लेन सडकको घलाँतेस्थित सडक किनारामा दुबो रोप्ने कार्यको थालनी गरिएको हो ।

सूर्यविनायक नगरपालिका ५ घलाँतेमा वन तथा वातावरणमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेत, हनुमन्ते सफाइ अभियानका मुख्य अभियन्ता प्रतिनिधिसभा सदस्य एवं पूर्वमन्त्री महेश बस्नेत, प्रदेशसभा सदस्यहरू, स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि, सुरक्षा निकायका व्यक्तित्वहरू, शिक्षक, विद्यार्थीलगायतको उपस्थितिमा सडक हरियाली अभियान थालेको हो ।

हनुमन्ते सरसफाइको नाममा समग्र भक्तपुर सरसफाइ अभियानलाई नेतृत्व गरेको भन्दै वन तथा वातावरण मन्त्री बस्नेतले अभियन्ताको प्रशंसा गरेका छन् । ‘हनुमन्ते सरसफाइको नाममा भक्तपुर समृद्धिको अभियानमा अघि बढेको छ,’ उनले भने, ‘यो अभियानले भक्तपुरको मात्र नभई मुलुकलाई सभ्यता सिकाएको छ ।’

सांसद बस्नेतले राजनीतिमा प्रतिस्पर्धा विकासमा ऐक्यबद्वता हुनुपर्ने औंल्याउँदै हनुमन्ते खोलालाई नुहाउन योग्य बनाउने बताएका छन् । सफाइ अभियानले सकरात्मक सन्देश दिँदै आएको भन्दै अरनिको राजमार्ग सडकखण्डअन्तर्गत कोटेश्वरदेखि साँगासम्मको सडकलाई हरियाली तथा नमुनायोग्य सडक बनाइने उनले बताए । हनुमन्ते सरसफाइ अभियान २०७४ फागुन २९ मा देखि प्रत्येक शनिबार सरसफाइ गरिँदै आएको छ ।

सफाइ अभियानका संयोजक सूर्यविनायक नगरप्रमुख वासुदेव थापाले सफाइसँगै सुरक्षित भक्तपुरको परिकल्पनाअनुरूप कार्य गर्दै आएको बताए । हरियाली सडक निर्माणका लागि वातावरण विभाग बबरमहलले १ करोड ४५ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको नगरप्रमुख थापाले बताए । उक्त बजेट लागतमा मनोहरा पुल जगातीदेखि सूर्यविनायकसम्मको ६ लेन सडक किनारामा दुबो लगाउने, बिरुवा रोप्ने, पुराना बिरुवा कटिङ तथा व्यवस्थापन गर्ने योजना रहेको उनले बताए ।

हनुमन्तेसँगै मनोहरा खोलादेखि साँगासम्म अरनिको राजमार्ग सफाइ अभियानले निरन्तरता पाएको छ । मनोहरादेखि सूर्यविनायक सम्मको सडकमा सडक बत्ती जडान, डस्टबिन राख्ने योजना भएको नगरप्रमुख थापाले बताए । अभियानमा सडक, बस्ती, टोल, चोक सफाइ गर्ने, लागूऔषध दुर्व्यसनी, विभिन्न प्रकारका विकृति तथा विसंगतिका बारेमा अनुगमनलगायतको कार्य भइरहेको समेत उनले बताए । हनुमन्ते नदी सफाइ अभियान र अरनिको राजमार्ग सफाइ अभियानको तेस्रो चरणलाई श्रम शिविरको रूपमा विकास गर्दै आएको सफाइ मुख्य अभियन्ता बस्नेतले बताए ।

अभियानलाई प्रभावकारी बनाउन सम्बन्धित वडाका वडाध्यक्षको नेतृत्वमा स्थानीय बासिन्दा, संघसंस्था, विद्यालय, समूह, होटल व्यवसायी, जनप्रतिनिधि, सरोकारवाला निकायका पदाधिकारी लगायतलाई सहभागिता गराउँदै आएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

मध्यपुर थिमिमा सफाइ श्रमशिविरमध्यपुर थिमि नगरको विभिन्न संघसंस्थामा आवद्ध युवाहरूले मध्यपुर थिमि सफाइ श्रमशिविर अभियान थालेका छन् । शनिबारसम्म पाँच सातासम्म नियमित सफाइ श्रमशिविरमा उत्रिएका युवाहरूले ऐतिहासिक विष्णु कुण्डल, विष्णुवीर, बालकुमारीलगायत क्षेत्रमा फोहोर संकलन गरेको छ । श्रमशिविरमा उत्रिएका युवालाई मध्यपुर थिमि नगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठ र भैरव बहान गुल्म गठ्ठाघरको साथ रहेको स्थानीय विजयकृष्ण श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण १९, २०७६ ०८:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अशोकवृक्षमा कम्प्लेक्सको तयारी, विहार जोगाउन आन्दोलन

दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — असनको अशोकवृक्ष विहार जोगाउन स्थानीयवासी, सम्पदा संरक्षण अभियन्तालगायत आन्दोलनमा उत्रिएका छन् । गुठी संस्थानले विहार भत्काएर कम्पलेक्स बनाउन लागेपछि उनीहरू चरणबद्ध आन्दोलनमा उत्रिएका हुन् । ५ सय वर्ष पुरानो विहार नमास्न माग गर्दै दुई महिनादेखि हस्ताक्षर अभियानसमेत सञ्चालन भइरहेको छ ।

यसलाई जोगाउन जनमत तयार गर्न भक्तपुर, टोखालगायतका स्थानमा समेत हस्ताक्षर अभियान सञ्चालन गरेको विहारका सञ्जीव बज्राचार्यले जानकारी दिए ।

शुक्रबार बिहानदेखि असनमा हस्ताक्षर कार्यक्रम आयोजना गरेका थिए । ‘संकलति हस्ताक्षरसहित ज्ञापनपत्र गुठीलार्ई बुझाउँछौं,’ बज्राचार्य भन्छन्, ‘हामीले यसअघि पठाएका कुनै पनि पत्रको संस्थानले सम्बोधन गरेको छैन । हुलाकमार्फत् समेत पत्र पठाएका थियौं । तर सुनुवाइ भएन ।’ पुस्तौंदेखि देखि १४ परिवारले रेखदेख, भोगचलन र संरक्षण गर्दै आएको सम्पदा हो यो । गुठी संस्थानले यसको भोगचलन गर्न १४ परिवारसँग सम्झौतासमेत गर्दै आएको छ । १४ परिवारसँग करार कायम रहेकै बेला यसलार्ई भत्काएर अर्को व्यावसायिक भवन बनाउन अर्को कम्पनीसँग सम्झौता गरेको छ । ‘यो सम्झौता खारेज हुनुपर्छ,’ बज्राचार्य भन्छन्, ‘नत्र हाम्रो आन्दोलन रोकिँदैन ।’

५ सय वर्षदेखि असनको बज्राचार्य परिवारको रेखदेख हुँदै आएको थियो यो विहार । मल्लकालमा बनेको मानिन्छ यो । बनेयता पटकपटकको भुइँचालोले विहार भत्काइदिएको थियो । भत्काएपछि बनाउने काम यिनै बज्राचार्य परिवारले गर्दै आएका छन् । विहारका सञ्जीव बज्राचार्यका अनुसार विहार १८८५ को भुइँचालोले भत्कायो । भत्काएपछि त्यसको पुनर्निर्माण बज्राचार्य परिवारले गर्‍यो । १९९० सालको भुइँचालोले पनि विहार भत्कायो । भत्काएपछि बज्राचार्य परिवारले पुनर्निर्माण गर्‍यो ।

२०७२ सालको भुइँचालोले भने विहारलार्ई केही गरेन । ‘भत्काएको भए पनि हामी नै बनाउँथ्यौं,’ बज्राचार्य भन्छन्, ‘यसैगरी ५ सय वर्षदेखि हामीले चलाउँदै आएको विहार हो यो । अहिले मास्न खोजिँदै छ ।’ गुठी संस्थानले भने यो घरमा विहार र बुद्ध भएको आफ्नो अभिलेखमा नभएको जनाएको छ । ‘त्यहाँ बुद्ध भएको हामीलार्ई थाहा थिएन,’ संस्थानका प्रवक्ता सरोज थपलिया भन्छन्, ‘घरको बाहिर चैत्य छ । त्यसको संरक्षण गर्छौं । तर अहिले कोही विहार भएको भन्छन् । कोही कुथुननी भएको भन्छन् । एक पछि अर्को नयाँ नाम आएका छन् ।’ संस्थानले गुठीको सम्पत्ति कब्जा भएको सूचीमा राख्ने गरेको यस्तो विवाद भएका ठाउँलार्ई । ‘गुठीका सम्पत्ति यस्ता धेरै ठाउँमा कब्जा भएका छन्,’ थपलिया भन्छन्, ‘यस्तै कारण गुठीले आफ्ना सम्पत्ति धेरै ठाउँमा स्याहार्न सकेको छैन ।’ पुरातत्त्व विभागले पनि यो विहार कम्तीमा ५ सय वर्ष पुरानो भएको प्रमाणित गरिसकेको छ । विहारसम्बन्धी समाचार सार्वजनिक भएपछि विभागले पुरातत्त्व अधिकृत प्रकाश खडकालार्ई अध्ययन गर्न पठाएको थियो । खडकाले विहारमा भएको अमिताभ बुद्धको मूर्तिको प्रकृति हेर्दा कम्तीमा ५ सय वर्ष पुरानो भएको प्रतिवेदन दिएका थिए ।

असन चोकमै छ विहार । भुइँतलाको उत्तरतिरको एउटा कोठा पूजाका लागि छुट्याइएको छ । विहारमा अमिताभ बुद्ध राखिएको छ । यहाँ नित्यपूजा हुन्छ । पूजाका लागि छुट्टै गुठी छ । ५ जनाको गुठीले पूजा सञ्चालन गर्दै आएको छ । फुलातार मानन्धरलगायतले सञ्चालन गर्दै आएका छन् पञ्चदान गुठी । ‘अमिताभ बुद्ध ५ सय वर्ष पुरानो मानिएको छ,’ बज्राचार्य भन्छन्, ‘बुद्ध जति पुरानो हो, यो विहार पनि त्यति नै पुरानो हो ।’ विहार भत्काएर बज्रयोगिनी सामान्य बहुउद्देश्यीय प्राइभेट लिमिटेडलार्ई व्यावसायिक भवन बनाउन दिने सम्झौता गरेको हो । यसका लागि गुठी संस्थान, बज्रयोगिनी र श्रीवायुदेवता गुठीबीच त्रिपक्षीय सम्झौता भएको छ । सम्झौतामा गुठी संस्थानका तर्फबाट प्रशासक नारायण चौधरी, बज्रयोगिनीका तर्फबाट निर्देशक राजेन्द्रबहादुर गोर्खाली (राजु गोर्खाली) र वायु देवता गुठीका तर्फबाट लीलाविक्रम शाहले हस्ताक्षर गरेका छन् । सम्झौताअनुसार भवन निर्माण दुई वर्षमा सम्पन्न गर्ने र २५ वर्षसम्म चलाउने पाउने छ । वर्षमा ८ लाख ६० हजार रुपैया भाडा गुठी संस्थानलार्ई बुझाउने सहमति भएको छ ।

एउटा भुइँतलाको एउटा कोठाबाहेक अरू १४ परिवारले भोगचलन गरेको छ । १४ मध्ये तीन परिवार यहीं बस्छन् । तीनतले विहारमा १२ कोठा छन् । ११ परिवारले पसल सञ्चालन गरिएका छन् । ३ परिवार यहीं बस्छन् । अरू परिवार बाहिरबाट बसेर यहाँ पसल सञ्चालन गर्छन् । पसल सञ्चालन गरेबापत् उनीहरूले गुठी संस्थानलार्ई भूबहाल तिर्दै आएका छन् । परापूर्वकालदेखि प्रयोग गर्दै आएको विहार रणबहादुर शाहको पालामा आएर भूवहाल तिर्नुपर्ने भएको थियो । नेवारको स्वामित्वमा भएको विहार रणबहादुरले हडपे । हडपेर त्यहाँ वायु गुठी सञ्चालन गरे । वायु गुठी दरबार ठेउला आएर मृत्यु हुनेका लागि पूजा गर्न स्थापना गरिएको थियो । ‘हाम्रा पुर्खाका गौरव हुन् यी विहार,’ बज्राचार्य भन्छन्, ‘आफ्नै विहार । उल्टै पैसा बुझाउँदै आए हाम्रा पुर्खाले । पुर्खाले बनाएका सम्पदामा हामीले पनि बहाल तिरिरहेका छौं । धर्म रक्षाका बुझाएका हौं बहाला ।’ विसं १९५७ देखि सुरु भएको हो भूबहाल तिर्न । त्यतिबेला वर्षमा ५० रुपैयाँ तिरको रसिद छ उनीहरूसँग । ‘सरकारको वायु देवता गुठीलार्ई भूबहाल बुझाएका रहेछन्,’ बज्राचार्य भन्छन्, ‘हडपेर पनि भोगचलन तिमीहरू नै गर भनेर दिएका रहेछन् ।’

वायु गुठीको स्वामित्वमा गएपछि पनि विहार भुइँचालोले क्षतिग्रस्त बनायो । क्षतिग्रस्त भएको विहार बनाइदिन ‘छे भँडेल’ लार्ई भन्न गए बज्राचार्य परिवार । छे भडेँलले सरकारले नबनाउनले जानकारी दिए । ‘तिमीहरूले भोगचलन गरेको तिमीहरू नै बनाउ भनिदिएछन्,’ बज्राचार्य भन्छन्, ‘तिमीहरूको सन्तान, दरसन्तानले प्रयोग गर्ने भएकाले बनाउने दायित्व पनि हामीलार्ई नै दिएका थिए । यो आदेश कमान्डर इन चिफमार्फत दिएका थिए ।’ गुठी संस्थानले पछिल्लो सम्झौता २०७० फागुन १ गतेखि लागू हुने गरिगरेको थियो । त्यतिबेलाको सम्झौताअनुसार प्रतिमहिना ५ हजारको भाडा तिर्ने सहमति भएको थियो । चौध परिवारसँगै अलगअलग सम्झौता गरेको छ गुठीले । वर्षमा ७ लाख ८० हजार रुपैयाँ गुठीलार्ई बुझाउने गरेको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : श्रावण १९, २०७६ ०८:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्