सडकमा पानी छताछुल्ल- उपत्यका - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सडकमा पानी छताछुल्ल

विमल खतिवडा

काठमाडौँ — पिउने पानी उपत्यकाको प्रमुख समस्या हो । राजधानीका घरघरमा पानीको अभाव छ । पानीकै लागि हिटी (सार्वजनिक धारा) मा लाइन लाग्नुपर्ने बाध्यता छ । हिटी पनि सुक्दै गएकाले थप चिन्ता छाएको छ । वर्षौंदेखि मेलम्चीको पानी आउने आशमा रहेका उपत्यकावासी ढिलाइले गर्दा निराश छन् ।

काठमाडौं कोटेश्वरमा सडकमा पाइप फुटेर पानी निस्किएपछि भर्दै एक स्थानीय । तस्बिर : नवराज वाग्ले/कान्तिपुर

ठेकदार भागेपछि मेलम्चीको पानी कहिले आउँछ भन्ने अन्योल छ । यस्ता समस्याका बाबजुद पनि सडकमा पानी बगिरहेको छ । घरमा पानी छैन, तर सडक जलमग्न बन्छन् । ती सडकमा यत्रतत्र मूल फुटेझैं निस्किएको पानी बोतल, जारमा भरिरहेको दृश्य नौला लाग्दैनन् ।


उपत्यकाका तीन जिल्लामा दैनिक ४२ करोड लिटर पानीको माग छ । तर काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेडले माग आधाभन्दा कम १७ करोड लिटर मात्र वितरण गर्दै आएको छ । ०६८ को जनगणनाअनुसार ललितपुरमा ४ लाख ६८ हजार १ सय ३२, भक्तपुरमा ३ लाख ४ हजार ६ सय ५१ र काठमाडौंमा १७ लाख ५४ हजार २ सय ४४ जनसंख्या छ । काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेडका प्रवक्ता प्रकाशकुमार राईका अनुसार सुक्खा सिजन लागेपछि पानीको माग धेरै छ । तर आपूर्ति कम छ । पानीको माग धेरै भइरहेको समयमा ठाउँठाउँमा पाइप फुटेर पानी खेर गइरहेको छ । ‘लिकेजले मागअनुसारको पानी वितरणमा थप समस्या भएको छ,’ उनले भने, ‘एकातिर मर्मत गर्‍यो, अर्कातिर समस्या देखा पर्छ ।’


उपत्यका खानेपानी लिमिटेडले जुन दिन पानी छाड्छ, त्यो दिन प्रायः सडक जलमग्न बन्छन् । कतै दिन बिराएर त कतै सातामा एक पटक पानी वितरण गरिन्छ । वितरण गरेको दिन राणाकालीन पाइपका कारण फुटेर पानी निस्कने गरेको छ । ‘पाइप पुराना छन्, हेभी गाडीका कारणले गर्दा समस्या भएको छ,’ उनले भने, ‘जसले गर्दा पाइप फुटेर पानी लिक हुने गरेको छ ।’ चाबहिल, मैतीदेवी, कोटेश्वर, नयाँबानेश्वर, कालोपुल, मित्रपार्कलगायत स्थानमा यो समस्या बढी छ । ‘बिग्रिएको धेरै ठाउँमा मर्मत गरेका छौं,’ उनले भने, ‘तर ठूलो रोडमा खनेर बनाउनुपर्ने हुन्छ, त्यसका लागि सडकको स्वीकृति लिनुपर्छ, सडकले गर्दा पनि मर्मतमा ढिलाइ हुने गरेको छ ।’ पाइप प्रायः सडक छेउबाटै विस्तार गर्ने गरिन्छ । बीच सडकबाट ठूला पाइप मात्र विस्तार गरिन्छ ।


कतै ढलका पाइप फुटेर पनि समस्या छ । ‘पाइप फुटेर पानी निस्कने समस्या प्रायः भइरहेकै हुन्छ,’ उनले भने, ‘अहिले अलि बढी नै समस्या देखिएको छ ।’ मेलम्चीको पाइप विस्तार गर्ने क्रममा पुराना पाइप फुटेर पनि समस्या थपिएको छ । ‘जथाभावी पाइप फुटेकाले त्यसलाई नियन्त्रणका लागि कन्ट्र्याक्ट प्याकेज ल्याउँदै छौं,’ उनले भने, ‘तुरुन्तै यो सञ्चालनमा आउनेछ, हामी कन्ट्र्याक्टमा गइसकेका छौं ।’

यो कन्ट्र्याक्टले सडकसँग समन्वय गरेर साना/ठूला लिकहरूको मर्मत गरिनेछ । कम्तीमा तीन फिटसम्म पाइप गाड्ने गरिएको छ । मेलम्ची खानेपानी वितरण विकास बोर्डका कार्यकारी निर्देशक सूर्यराज कँडेलका अनुसार काठमाडौं भित्रको रिङरोडमा करिब ६० किलोमिटर पाइपलाइन बिछ्याइसकिएको छ । ‘राणाकालीन पाइपहरू छन्, अलिकति पानीको प्रेसर हुनेबित्तिकै फुट्ने र लिकेज हुने धेरै नै समस्या छ,’ उनले भने, ‘पुराना पाइप विस्थापन गर्नकै लागि यो प्रोजेक्ट बनेको हो ।’ उनका अनुसार मेलम्ची खानेपानी आयोजना हेडर्वकस बाहेक ९५ प्रतिशत काम सकिएको छ । ठेकदार भागेको साढे ३ महिना पुग्न लाग्यो । पानी मात्र डाइभर्ट गर्नका लागि ३ प्रतिशत मात्र काम बाँकी छ ।


‘अहिले काम ठप्प भएको छ, यसलाई अगाडि बढाउनका लागि फास्टट्र्याकमा काम गर्न सकिए छिटो पानी ल्याउन सकिन्छ भन्ने हो,’ उनले भने, ‘फास्टट्र्याकमा काम गर्न सरकारले निर्देशन दिनुपर्ने हुन्छ, त्यसका लागि पर्खिएर बसेका छौं ।’ जथाभावी पाइप फुटेपछि पिच गरेको वर्ष दिन नपुग्दै सडक बिग्रिएका छन् । पिच उप्किएको छ । जहाँ पानी निस्किएको छ, त्यही खाल्डाखुल्डी बढी छन् । पानी सुकेपछि धूलो उडेर हिँडिसाध्य हुँदैन ।


ट्राफिक प्रहरीका अनुसार जथाभावी पानी निस्किएको ठाउँमा खाल्डाखुल्डी बढी छन् । त्यस्तो ठाउँमा गाडीको गति घट्छ । जसले गर्दा जाम हुन्छ । उता सडक विभागका सूचना अधिकारी तथा सहायक प्रवक्ता अर्जुन सुवाल जथाभावी निस्कने गरेको पानीले गर्दा सडक बिग्रिएको बताउँछन् ।

प्रकाशित : चैत्र १५, २०७५ ०८:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अस्तव्यस्त चाँगुनारायण

विश्व सम्पदामा सूचीकृत चाँगुनारायण मन्दिर अवलोकन तथा पूजाआजाका लागि आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक दैनिक दुर्गन्ध खेपिरहेका छन् ।
कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — शौचालयमा टेक्ने ठाउँ छैन । दुर्गन्ध उत्तिकै छ । पानी छैन । ढोकामा चुकुलसमेत लाग्दैन । चाँगुनारायण मन्दिर अवलोकनका लागि दैनिक एक सयदेखि डेढ सय बाह्य पर्यटक आउँछन् । आन्तरिक पर्यटकको पनि त्यत्ति नै आगमन हुने गर्दछ । तर, विश्व सम्पदामा सूचीकृत चाँगुनारायण मन्दिर अवलोकन तथा पूजाआजाका लागि आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक दैनिक दुर्गन्ध खेपिरहेका छन् ।

मन्दिर परिसरमा राखिएको डस्टबिन फोहोरले भरिएको छ । त्यसलाई उठाइएको छैन । भूकम्पले क्षतिग्रस्त मन्दिर परिसरको चौघेरा सत्तल, डस्टबिन भरिएर भुइँमा खसेको फोहोर देखाउँदै पर्यटकले दुखेसो पोख्ने गरेको पथ प्रदर्शक रमेश ढकाल बताउँछन् ।

‘पर्यटन क्षेत्रमा काम गरेको २१ वर्ष भयो । चाँगुनारायण मन्दिरमा जस्तो फोहोर र अव्यवस्थित कहीँ देखिनँ,’ उनले भने, ‘प्रत्येक पर्यटकले मन्दिरबाट फर्किंदा संरक्षण नभएको गुनासो सुनाउँछन् ।’ विश्व प्रसिद्ध मन्दिरप्रति स्थानीय बासिन्दा, स्थानीय जनप्रतिनिधि, सम्बन्धित सरोकारवालाले संरक्षणमा चासो नदेखाएको भन्दै पर्यटक दुःखी हुने गरेको उनी बताउँछन् ।

भूकम्पका कारण क्षतिग्रस्त चाँगुनारायण मन्दिरको जीर्णोद्धार भयो । तर, मन्दिर परिसरको क्षतिग्रस्त अस्तव्यस्त चौघेरा सत्तलले भने पुनर्निर्माणको झल्को दिँदैन । सत्तलको तला छोट्याएर जस्तापाताले छोपिएको छ । केही भाग भने अझै भग्नावशेष अवस्थामा गुज्रिएको छ । सत्तलको भग्नावशेष घाँसेझाडीमा परिणत छ ।

काठ यत्रतत्र छोडिएका छन् । कतिपय कलात्मक बुट्टेझ्याललगायत काठ कुहिएर खेर जाने अवस्थामा पुगेको छ । स्मारक संरक्षण तथा दरबार हेरचाह कार्यालय (पुरातत्त्व विभाग) भक्तपुरले भने चौघेरा सत्तल पुनर्निर्माणका लागि निर्माण कम्पनी छनोट भइसकेको जनाएको छ ।


त्यसैगरी, मन्दिर उक्लिने खुड्किलो, सडक, सडकपेटी निजी आवास निर्माणका लागि थुपारिएको निर्माण सामग्रीले ढाकेको छ । पर्यटक पैदल मार्गमा यत्रतत्र थुपारिएका फलामको डन्डी, सिमेन्ट, बालुवा, इँटा, ढुंगाले साँघुरिएको छ । यसरी यत्रतत्र थुपारिएका निर्माण सामग्रीमा अल्झिएर लड्नेसम्मको जोखिम हुँदा सम्बन्धित निकाय मूकदर्शक बनेको अवस्था छ । सडक पेटीमै हस्तकलाका सामग्री प्रदर्शन गर्ने, खुल्ला पसल राख्ने लगायत कारणले मन्दिर अवलोकनका लागि आउने पर्यटक, दर्शनार्थीमा नकारात्मक असर पर्ने गरेको पर्यटन व्यवसायी बताउँछन् ।


चाँगुनारायण बसपार्कसमेत व्यवस्थित छैन । बसपार्क क्षेत्र अस्तव्यस्त छ । बसपार्क सँगैको सडक किनारामा फोहोर थुपारिएको छ । हप्तौंसम्म फोहोर उठेको छैन । मन्दिर क्षेत्रको अध्ययन, अवलोकनका लागि आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि सम्बन्धित निकायले केही सेवासुविधाको व्यवस्था नगरेको मन्दिरका पुजारी महेन्द्र भँडेलले बताए । ‘शौचालयको बिजोक छ, मन्दिर परिसरमा हात धुनेसमेत पानी छैन,’ उनले भने ।


चाँगुनारायण नगरपालिका ४ वडा कार्यालयले भने मन्दिर क्षेत्र सरसफाइका लागि ४ जना कामदार राखेको जनाएको छ । मन्दिर चौघेरा सत्तलभित्र १, प्रवेशद्धार देखि गणेश मन्दिरसम्म १ र गणेश मन्दिरदेखि पार्कसम्म २ जना सरसफाइका लागि कर्मचारी राखेको वडाध्यक्ष बुद्धिलाल महर्जनले बताए । मन्दिर क्षेत्रमा संकलन भएको फोहोर उठाउन वडामा ट्रक नभएको उनले बताए ।

फोहोर व्यवस्थापनका लागि पत्राचार गरे पनि नगरपालिकाको बेवास्ताका कारण मन्दिर क्षेत्रको फोहोर अलपत्र परेको उनको गुनासो छ । चाँगुनारायण नगरपालिकाले मन्दिर अवलोकनका लागि आउने सार्क र चीनका पर्यटकलाई २ सय रुपैयाँ तथा अन्य राष्ट्रका पर्यटकले ३ सय रुपैयाँ प्रवेश शुल्क लिने गरेको छ ।

प्रकाशित : चैत्र १५, २०७५ ०८:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×