ओमबहालका पीडितलाई बेग्लै मापदण्ड

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — भूकम्प पीडितलाई घर बनाउन तीन किस्तामा राहत रकम दिने सरकारको नीति भए पनि काठमाडौं महानगरको सबभन्दा भित्री सहर वडा नं. २३ पर्ने ओमबहालका रैथानेले त्यस्तो सुविधा लिन सकिरहेका छैनन् । 

वडा सदस्य गोपाल नापितका अनुसार कतिलाई घर बनाउने ठाउँ छैन भने ठाउँ भएकालाई घर बनाउन पुग्ने पैसा छैन ।

‘त्यसो हुनाले पहिलो किस्ता लिनेहरूले दोस्रो र तेस्रो किस्ता राहत लिनै पाएका छैनन्,’ उनले भने, ‘घर बनाउनेलाई सजिलो होस् भनेर हामीले अहिले मापदण्ड पनि केही खुकुलो पारेका छौं ।’
उनका अनुसार ओमबहालमा अहिले ७ तलासम्मको घर बनाउन अनुमति दिनेगरिएको छ ।

‘कतिपय स्थानीयको एक दाम, दुई दाममात्र जग्गा छ, त्यसमा एक कोठाभन्दा बढ्ता घर बन्दैन,’ उनले भने, ‘त्यसो हुनाले सात तलासम्म बनाउने छुट दिनुपर्छ भन्ने माग धेरै उठ्यो र दुई महिना भयो हामीले त्यो दिन पनि थालेका छौं ।’

नयाँ कित्ताकाट गरेर घरको नक्सा पास गर्नचाहिँ कम्तीमा साढे दुई आना हुनै पर्ने नियममा भने नगरपालिकाले कसैलाई छुट दिएको छैन । पुरानो जगमा घर बनाउन भने मिल्नेसम्म जतिसुकै सानो परिमाणको जग्गामा पनि छुट दिने नीति नगरपालिकाले लिएको नापितले बताए ।
काठमाडौंको सबभन्दा बाक्लो बस्ती मानिने ओमबहालमा भूकम्पबाट पूर्ण क्षतिको पहिलो किस्ता ५० हजार रुपैयाँ आठ सय दुई घर परिवारले लिएका थिए । दोस्रो किस्ता घर डीपीसी गरेपछि र तेस्रो किस्ता तयार भएपछि दिने नीति नगरपालिकाको छ । तर, भूकम्पले घर क्षतिग्रस्त भएका चार सयभन्दा बढी पीडितले दोस्रो र तेस्रो किस्ता लिन सकेका छैनन् ।

‘सरकारले ३ लाख दिन्छु भनेकामा सुरुमा ५० हजार दियो, बाँकीचाहिँ घर बनाउन सुरु गरेपछि दिने भनेको छ,’ ओमबहालकी भूकम्प पीडित नानीेहेरा महर्जन भन्छिन्, ‘आफूसँग पैसा छैन, सरकारले दिने किस्ताले घर बन्दैन ।’

उनको घर भुइँंचालोले चर्काएको छ, यो भत्काएर नयाँ बनाउनुपर्ने उनको आवश्यकता पैसै नहुनाले अडकिएको छ । घर बनाउन सुरु नै गर्न नसकेकाले बाँकी राहत २ लाख ५० हजार उनले लिन सकेकी छ्रैनन् । सुरुमा लिएको राहत ५० हजार पनि घर व्यवहारमा खर्च भइसक्यो ।

वडासचिव प्रमोद अधिकारीका अनुसार घर बनाउने खर्च नहुनाले मात्रै बाँकी किस्ता लिन नआउनेहरू बढेका होइनन्, पर्याप्त जग्गा नहुनाले पनि कतिपयले घर बनाउन सकिरहेका छैनन् ।
‘ओमबहालमा जमिन थोरै हुँदा एउटा घरले अर्को घरलाई छोएर र जोडेर बनाउनु पर्ने अवस्था छ’ सचिव अधिकारीले भने ।

–नुमा थाम्सुहाङ(प्रशिक्षार्थी)

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७५ १०:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

डाउन सिन्ड्रोम तर सक्रिय जीवन

फातिमा बानु

काठमाडौँ — जन्मिएको वर्ष प्रदेश अर्याल बिरामी परिरहे । रुघाखोकीले कहिल्यै नछोड्ने, रोइ मात्रै रहने । आम शिशु जस्तो उमेर पुगे पनि बामे नसर्ने लगायत हुर्कदैं जाँदा दैनिक स्वास्थ्यमा विभिन्न समस्या देखिन्थे ।

विश्व डाउन सिन्ड्रोम दिवसको अवसरमा काठमाडौंको वसन्तपुरमा बिहीबार प्रतिभा देखाउँदै प्रभावित बालबालिका । तस्बिर : इलिट जोशी/कान्तिपुर

अहिले उमेरले दुई दशक पुसिकेका उनको सात महिना पुगेपछि मात्रै चिकित्सकले समस्याको जरो पत्ता लगाए – समस्या थियो सिन्ड्रोम (एक खाले बौद्धिक अपांगता) । यही समस्याले गर्दा उनी ठूलो हुँदासम्म अभिभावकको सहयोगबिना केही गर्न नसक्ने भए ।

आफैं खान, कपडा लगाउन, पढ्न र सही गलत छुट्याउन सक्दैनथे । विद्यालय गइहाले पनि उनी आम बालबालिकासँग बसेर पढ्न सक्दैनथे । आजभोलि उनी आम डाउन सिन्ड्रोम व्यक्ति जस्तो छैनन् । घरमै बस्ने, अरूको साहरामा हिँड्नुपर्ने भन्दा फरक भइसकेका छन् ।

राम्रो हुर्काइबढाइ, तालिम र शिक्षाले उनलाई अरूभन्दा सक्षम बनाएको छ । हाल उनी राजधानीस्थित दरबार मार्गको कफी सपमा ‘वेटर’ को काम गर्छन् । तीनमहिने तालिमपश्चात उनले यस्तो अवसर पाएका हुन् ।

उनले भने, ‘काम गरेर घरको आर्थिक भार कम गर्न मन छ । मजस्तै सबै साथीले तालिमको अवसर पाए हुन्थ्यो ।’ कामतिर लागेपछि प्रदेशमा निकै आत्मविश्वास पलाएको उनका पिता सुबोध अर्याल बताउँछन् । ‘पहिले उसलाई स्कुल र अफिस पुर्‍याउन जानुपर्थ्यो, अहिले आफ्नो काम आफैं गर्नेदेखि जहाँ जानुपरे पनि आफैं जान सक्ने भएको छ ।’

डाउन सिन्ड्रोम अवस्थामा व्यक्ति आम मानिसजस्तो शारीरिक र मानसिक रूपमा उमेरअनुसार हुर्कनबढ्न सक्दैनन् । छिट्टै सिक्न सक्दैनन् । शरीरमा क्रोमोजोमको संख्या बढी भएका कारण देखिने यो समस्या जन्मजात हुन्छ । विशेषज्ञका अनुसार डाउन सिन्ड्रोम भएर जन्मिसकेपछि यसको कुनै उपचार हुँदैन ।

त्यसैले उनीहरूले सिक्न सक्ने खालको पाठ्यक्रम र परीक्षा प्रणाली बनाउन सकिएमा अवस्था सुध्रिन्छ । जीवनस्तर उकास्न सकिन्छ । आत्मनिर्भर बनाउन पनि सकिन्छ । विकसित मुलुकमा डाउन सिन्ड्रोम व्यक्तिहरूले यो अभ्यासको उदाहरण र साक्षी बनिसकेका छन् ।

सुहाउँदो शिक्षा र तालिमका कारण उनीहरू आत्मनिर्भर भइसकेका छन् । पढेका छन्, रोजगारी गरेका छन्, बिहेवारी र केहीले बच्चा पनि जन्माएका उदाहरण छन् । नेपालमा यस्ता बालबालिकाले पढेका रआत्मनिर्भर बनेका उदाहरण भने न्यून छन् ।

डाउन सिन्ड्रोम समाजकी अध्यक्ष तथा डाउन सिन्ड्रोम बालककी अभिभावक शिलु थापाका अनुसार महंगो उपचार खर्च र सेवाको पहुँच नहुँदा उनीहरू बाँधिएर, थुनिएर बस्नुपरेको अवस्था छ ।

‘यो अवस्थाका बारेमा जनचेतना निकै कम छ, जनचेतनाको कमीका कारण यस्ता बालबािलकाको अवस्था सुधार गर्न परिवार र राज्यले पहल गरेको छैन ।’ सरकारले यस्तो अवस्थाका बालबालिकाको पहिचान गरी उनीहरूलाई थुनिएर बस्नुपर्ने अवस्थाबाट
बाहिर निकाल्ने खालका काम गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार विश्वभर आठ सयमध्ये एक जनामा डाउन सिन्ड्रोम देखिन्छ । संगठनका अनुसार जन्मजात विभिन्न खाले अपांगता लिएर जन्मने ४५ हजार शिशुमध्ये १५ सयमा यस्तो समस्या देखिने गरेको छ ।

केन्द्रिय तथ्याकं विभागका अनुसार नेपालमा कुल जनसंख्याको २० प्रतिशत अपांगतामध्ये ५ प्रतिशतमा डाउन सिन्ड्रोमको समस्या छ । वैज्ञानिक अध्ययनअनुसार केही हदसम्म यो वंशाणुगत समस्या हो भने ३५ वर्षभन्दा माथि उमेरका व्यक्तिबाट जन्मने शिशुमा डाउन सिन्ड्रोम हुने सम्भावना उच्च हुन्छ । समयमै पहिचान गरी उपचार थाल्ने हो भने उनीहरूको सुधारहुने र गुणस्तरीय जीवनयापन गराउन सकिन्छ ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७५ १०:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्