फैसलाविरुद्ध मुद्दा

‘सम्पदा मिच्नेलाई छुट, बचाउनुपर्छ भन्नेलाई ५३ दिने म्याद ? यो फैसला दुराशयपूर्ण छ ’
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — काठमाडौं– काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर विद्यासुन्दर शाक्यले ठमेलको एक चैत्य र सँगै रहेको बाटो तथा इनार सार्वजनिक भएको फैसला गरे । यी तीनैवटा सार्वजनिक सम्पत्ति भएकाले चैत्य छेउमा लगाएको पर्खाल भत्काएर बाटो खुला छाड्न आदेश दिए । तर घरभित्र आधा परेको सार्वजनिक इनारको विषयमा केही बोलेनन् । 

प्राचीन अशोक चैत्य परिसरमा रहेको इनारको आधा भाग अतिक्रमण गरी घर बनाउनेलाई समयमै रोकेर कानुनको दायरामा ल्याउनुपर्नेमा प्राचीन इनार मिचिखानेलाई नै प्रश्रय दिएको भन्दै जिल्ला अदालतमा मुद्दा दर्ता भएको छ । शाक्यले उपमेयरको कार्यक्षेत्र मिचेर सम्पदासम्बन्धी यो विवादको गत महिना फैसला गरेका थिए । फैसलाविरुद्ध जनहित संरक्षण मञ्चका तर्फबाट वरिष्ठ अधिवक्ता प्रकाशमणि शर्मा, ललितपुर महालक्ष्मी बस्ने सञ्जय अधिकारी र मध्यपुर थिमि नगरपालिकाका जीवन घिमिरेले मुद्दा दर्ता गरेका हुन् ।


ठमेलमा जीर्णाेद्धार गरिएको लिच्छविकालीन चैत्यका सँधियारले सार्वजनिक इनार मिचेको महानगरले फैसलामा उल्लेख गरेको थियो । ‘घरले इनार मिचेको छ । महानगरले पनि इनार सार्वजनिक भनेको छ । तर इनार कसरी सार्वजनिक प्रयोजनमा ल्याउने केही भनिएको छैन,’ अशोक विहार जीर्णाेद्धार एवं संरक्षण समितिका अध्यक्ष सञ्जीव श्रेष्ठ भन्छन्, ‘सम्पदा मिच्नेलाई केही नभन्ने अनि हामी बचाउनुपर्छ भन्नेलाई ५३ दिने म्याद दिइएको छ । यो फैसला दुराशयपूर्ण छ । यो निर्णयविरुद्ध हामी अदालतको ढोका ढकढक्याउन गएका हौंं ।’ काठमाडौं महानगरपालिका २६ नम्बर वडा कार्यालय र जग्गाधनी विष्णु श्रेष्ठ र मीरा श्रेष्ठलाई विपक्षी बनाएर मुद्दा दर्ता गरिएको हो ।


इनार भएको जग्गा अहिले व्यक्तिको नाममा छ । ठमेल क्षेत्रका दुईवटा नक्सा प्राप्त भएका छन् । एउटा नक्सा २००१ सालको नापीमा आधारित छ भने अर्को ०३३ सालमा । २०३३ सालको नक्सा जारी हुनुअघि यो क्षेत्रलाई ‘ठमेल मौजा’ भनेर चिनिन्थ्यो । त्यतिबेला कोहीसँग पनि लालपुर्जा थिएन । भोगचलनको अधिकार मात्रै थियो ।


२०२४ सालमा यहाँ घर बन्यो । ‘घर बन्दा मिचिएको जग्गालाई घरधनीकै नापमा कायम गरिदिए । मिचिएको झन्डै ४ फिटको बाटो चैत्यको जग्गातिर कायम गरिदिएको नक्सामा देखिन्छ । यसो गर्दा नापीले सार्वजनिक बाटो मिचेको देखाइएन,’ श्रेष्ठ भन्छन्, ‘समस्या त्यतिबेलादेखि भयो ।’


पुरानो नक्साअनुसार विहार कित्ता नं. २ सय २३ मा छ । नयाँमा १ सय ३५ कित्ता कायम गरिएको छ । विहारसँगैको पश्चिमतिरको घर ०३२ सालसम्मको नक्सामा कित्ता नम्बर २ सय २२ मा छ । नयाँमा १ सय ३४ कित्तामा पर्छ । कित्ता नम्बर २ सय २२ को जग्गाको पूर्वतिर बाटो प्रस्ट देखिन्छ ।


विहार पुनर्निर्माण गर्ने क्रममा बाटो मिचिएको भन्दै काठमाडौं महानगरपालिकामा उजुरी दिएपछि यो तथ्य बाहिर आएको थियो । ‘सार्वजनिक बाटो मिची गरिने निर्माण रोकिपाउँm’ भन्दै जग्गाधनी विष्णु श्रेष्ठ र मीरा श्रेष्ठले महानगरपालिकामा उजुरी दिएका थिए । मुद्दाको अहिले महानगरले अन्तिम निर्णय गर्ने तयारी गरेको छ । ‘बहस धेरै दिन होला भनेर हामीले सबै प्रमाण बुझाएनौं,’ श्रेष्ठले भने, ‘तर एकै दिनमा बहस सिध्याइदिए । पछि मेयरलाई प्रमाण बुझाउन गयौं । मेयरले प्रमाण पछि लिन मिल्ने वा नमिल्ने कानुन विभाग प्रमुखसँग सोधेर निर्णय गर्ने बताउनुभयो ।’


सातौं शताब्दीको मानिएको यो स्तूप बेवारिसे अवस्थामा थियो । २०३७ सालमा जग्गाको उत्तरतिर काठको ढोका हालिएको थियो । प्रकाशित : माघ १४, २०७५ ०८:४२

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मल्लकालीन दरबार पुरानै शैलीमा पुनर्निर्माण गरिने

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — मध्यपुर–थिमि नगरपालिकाले भूकम्पका कारण क्षतिग्रस्त मल्लकालीन दरबार (लायकु) पुरानै शैलीमा पुनर्निर्माण गरिने भएको छ । उक्त दरबारमा आदर्श मावि सञ्चालन भइरहेको छ । विद्यालय प्रशासन र तीनवटा भवनमा सञ्चालित १० वटा कक्षाकोठा क्षतिग्रस्त छन् ।

राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण केन्द्रीय आयोजना कार्यान्वयन इकाई शिक्षा (सीएलपीआईयू) ले क्षतिग्रस्त विद्यालय भवन मौलिकशैलीमा पुनर्निर्माण गर्न अस्वीकार गरेपछि नगरपालिकाले पुनर्निर्माणको तयारी थालेको हो । ‘क्षतिग्रस्त मल्लकालीन भवन पुनर्निर्माणका लागि करिब ७० लाख रुपैयाँ विनियोजन भएको थियो,’ विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष विजयकृष्ण श्रेष्ठले भने, ‘सीएलपीआईयूले मौलिकशैलीको नक्सा अस्वीकार गर्दै विनियोजित बजेट फिर्ता गर्‍यो ।’ सीएलपीआईयूले डन्डी, सिमेन्टको प्रयोग गरी आरसीसी भवन निर्माण गर्ने अडान नछोडेको उनले बताए ।

स्थानीय बासिन्दा, विद्यालय व्यवस्थापन समिति र नगरपालिकाले मौलिक शैलीमै बन्नुपर्ने अडान लिएका थिए । भवन पुनर्निर्माणका लागि मध्यपुरथिमि नगरले चालु आव ०७५/७६ मा १ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको नगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठले बताए ।

भक्तपुरका अन्तिम राजा रणजित मल्लले आफ्नी गंगा महारानीका लागि निर्माण गरेको नौ तले दरबार विभिन्न कालखण्डमा भत्किएको र जीर्णोद्धार गर्ने क्रममा दुईतलामा सीमित भएको स्थानीय विकेश श्रेष्ठ बताउँछन् । तलेजु भवानी मन्दिर परिसरको उक्त भवन गंगा महारानीको इच्छाबमोजिम चारैतिर बाटो राखेर बनाएको भन्ने कथन छ ।

गंगा महारानीले ७ वटा घर हटाउन लगाएर उक्त भवन निर्माण गर्न लगाएको कथन रहेको जनाएको छ । २०२१ मा स्थापना भएको आदर्श माविको भवन २०२३ मा जीर्णोद्धार भएको विद्यालयका प्रधानाध्यापक बुद्धिकुमार घोले बताए ।

नगरपालिकाले आदर्श मावि लायकुलाई नगरको नमुना विद्यालय घोषणा गरी सुविधासम्पन्न संरचना निर्माणलाई जोड दिएको नगरप्रमुख श्रेष्ठले बताए । नमुना विद्यालयमा पूर्वाधार, स्वच्छ खानेपानी, शौचालय व्यवस्थापन, ल्याब निर्माण लगायत छन् । क्षतिग्रस्त विद्यालय भवन पुनर्निर्माणका लागि उपभोक्ता समिति गठनको प्रक्रियामा रहेको प्रधानाध्यापक बुद्धिकुमार घोले बताए । उपभोक्ता समितिमार्फत प्रशासन, १० वटा कक्षाकोठा सहितको दुईतले तीनवटा भवन निर्माण गरिने उनले बताए । भवन पुरातात्त्विक चुना, सुर्कीको प्रयोगमा दलिन राखेर बनाउने जनाएको छ । विद्यालयको दुईवटा भवन प्रबलीकरण गरिसकेको छ ।

प्रकाशित : माघ १४, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×