बाल अस्पतालमा अभावै अभाव

फातिमा बानु

काठमाडौँ — राजधानीको महारागन्जस्थित कान्ति बाल अस्पतालको अब्जरभेसन वार्ड छिर्ने हो भने एकै बेडमा २/३ जना बिरामी सुतेका भेटिन्छन् । पछिल्लो समय रुघाखोकी र ज्वरोका बिरामी बढेकाले बिरामी बालबालिकाको चाप बढदो छ ।

देशको एक मात्र केन्द्रीय रिफरल बाल अस्पतालले चाप थेग्न नसक्दा एकै बेडमा एकभन्दा बढी बिरामी राखेर उपचार गरिरहेको छ ।
बेड अभाव त एउटा सामान्य उदाहरण हो । सरकारको प्राथमकितामा नपर्दा यो अस्पताल लामो समयदेखि विभिन्न अभाव र समस्याबीच चलिरहेको छ । बालरोग विशेषज्ञतामा अब्बल भए तापनि भौतिक पूर्वाधार अपुग हुँदा अस्पतालआफैं बिरामी अवस्थामा छ ।

धारामा धमिलो पानी आउँछ । पानी प्रशोधित गर्ने प्रविधि नहुँदा धमिलै पानीले काम चलाउनुपरेको अस्पतालका निर्देशक डा. गणेशकुमार राईले बताए । शौचालय मर्मत हुन सकेका छैनन् । उनले भने, ‘फोहोर छुट्याएर मात्रै फाल्नका लागि पनि कर्मचारीलाई तालिम दिनुपर्ने छ । बजेट अभावका कारण यति सानो काम पनि गर्न सकिएको छैन ।’

फोहोरमैला व्यवस्थित छैन । स्वास्थ्य संस्थाजन्य फोहोरमध्ये ९२ प्रतिशत जोखिमयुक्त हुन्छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनको निर्देशिकाअनुसार स्वास्थ्यजन्य फोहोरलाई प्रशोधित गरेर १० प्रतिशत जोखिममा झारेर मात्रै अस्पताल बाहिर पठाउनुपर्छ । यो अस्पतालमा संक्रमण निर्मलीकरण गर्ने उपकरण (इन्सिनेटर) नहुँदा फोहोर व्यवस्थित हुन सकेको छैन जसले वातावरणलाई समेत असर पारिरहेको छ । प्रशोधान नगरी अस्पतालबाहिर पठाइएका फोहोरले जनस्वास्थ्यमा असर गर्छ ।रोग फैलिने जोखिम हुन्छ ।

झन्डै ६ दशक पुरानो यो अस्पतालका भवन पनि कमजोर भइसकेका छन् । २०७२ सालको भूकम्पले अस्पतालको दुई भवन बस्नै नमिल्ने भन्दै रातो स्टिकर लगाइदिएको थियो । भवनको विकल्प नहुँदा प्रशासन र जनरल वार्ड जोखिमयुक्त भवनबाटै सञ्चालन भइरहेको छ । दैनिक सात सयको हाराहारीमा बिरामी आउने यस अस्पतालमा बेडको संख्या पनि अत्यन्तै न्यून छ । ३ सय ६५ बेड क्षमता हुँदाहुँदै पनि जनशक्ति र पूर्वाधार अभावका अस्पतालले ३ सय ८ बेड मात्रै सञ्चालनमा ल्याएको छ । पर्याप्त आईसीयू बेड नहुँदा बिरामी बाहिर रिफर हुन्छन् । ५२ बेडको आईसीयू ३७ मा खुम्चिएको छ ।

रेडियोलोजी विभागका उपकरण पनि धेरै वर्ष पुराना भइसके । एक्सरे र सिटी स्क्यान उपकरण त कामै नलाग्ने स्थितिमा पुग्दा पनि चलाइरहनुपर्ने बाध्यता छ, अस्पताललाई । निर्देशक डा. राई भन्छन्, ‘बाल स्वास्थ्यका लागि केन्द्रीय मानिएको अस्पतालमा एमआरआई मेसिन छैन, बिरामीलाई अन्य सरकारी अस्पतालमा रिफर गर्छौं, रिफर गरिएका अस्पतालमा उनीहरूले ढिलो सेवा पाउँछन्,उपचार समयमा हुन सक्दैन ।’

डाक्टर, नर्स लगायतका जनशक्ति न्यून छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्ड अनुसार बिरामी र नर्सको अनुपात मिलेको छैन । एकै नर्सले धेरै बिरामी हेर्नुपर्दा नर्स बिरामीसँग रिसाउने, झर्किने गर्छन् । प्याथोलोजिस्ट, हाडरोग विशेषज्ञ लगायत धेरै डाक्टरको दरबन्दी खाली छ । सेवा सुविधा कम भएकाले बाल अस्पतालमा डाक्टरको आकर्षण छैन । विकास समितिबाट खटाइएका ३ सय चिकित्सकलाई अस्पतालकै आम्दानीबाट तलब दिनुपर्छ तर तलब दिन बजेट अपुग हुने गरेको डा. राई गुनासो गर्छन् । उनी भन्छन्, ‘आवासीय डाक्टरले सेवामा सजिलो बनाएका छन्, यस्ता डाक्टरका लागि अस्पतालमा बस्ने/खाने सुविधा हुन सकेको छैन ।’

प्याथोलोजिस्टको दरबन्दी खाली हुँदा क्यान्सर जस्ता जटिल रोगको परीक्षण गर्नका लागि बाहिरका अस्पतालको भर पर्नुपरेको अस्पतालका डा.सुधीर सापकोटाले बताए । उनले भने, ‘विशेष परीक्षण गर्नुपरे हामीले जनस्वास्थ्य प्रयोगशालामा पठाउँछौं, केही अभावका कारण सेवा गुणस्तरीय बनाउन सकिएको छैन ।’ एम्बुलेन्स सेवा राम्रो छैन ।

केन्द्रीय अस्पतालमा एउटा मात्रै एम्बुलेन्स छ, त्यसमा पनि आधारभूत सुविधा छैन । धेरै अक्सिजन खपत हुने भए पनि अक्सिजन प्लान्ट छैन । किनेर अक्सिजन चलाउनुपर्ने हुँदा सेवा खर्चिलो भएको डा. राई सुनाउँछन् । उनी भन्छन्, ‘वर्षभरिमा ८० लाखको अक्सिजन नै किन्नुपर्छ, आफैं उत्पादन गर्न पाए कम खर्चिलो हुन्थ्यो ।’

प्रकाशित : माघ ९, २०७५ ०८:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सप्तरीमा प्रहरी माथि आक्रमणमा संलग्न चाैधरीकाे जवाफी कारबाहीमा मृत्यु

अवधेशकुमार झा

राजविराज — सप्तरीमा बुधबार बिहान प्रहरी कारबाहीमा एकजना मारिएका छन् । जिल्ला प्रहरी प्रमुख एसपी राजेन्द्र विष्टका अनुसार प्रहरीको हत्यालगायतका विभिन्न आपराधिक घटनामा संलग्न रहेका सप्तरी सुरुङगा नगरपालिका ६ कडोरवनाका ३५ वर्षीय दीपेन्द्र जयसवाल चौधरी प्रहरी कारबाहीमा मारिएका हुन् ।

चौधरी तराईमा सशस्त्र संघर्षरत समूह प्रगतिशील तराई मुक्ति मोर्चाका प्रमुख नेता रहेको विष्टले बताए । उनी लामो समयदेखि प्रहरीको सर्वाधिक खोजीमा (मोस्ट वान्टेड सूचीमा) थिए ।

साताअघि सप्तरी जिल्लाको खडग नगरपालिकास्थित बिसनपुर चौकमा साँझपख ड्युटीमा रहेका बेला प्रहरी हवल्दार महेन्द्र यादवमाथि गोली प्रहार भएको र उक्त मोर्चाले जिम्मा लिएपछि प्रहरीले सिजन उपनामका चौधरीको खोजी तीव्र पारेको थियो । प्रहरी हवल्दारमाथि गोली प्रहार भएपछि प्रदेश प्रहरी कार्यालय र जिल्ला प्रहरी कार्यालयले प्रगतिशील तराई मुक्ति मोर्चामाआबद्ध रहेकाको खोजीका लागि संयुक्त अपरेसन सुरु गरेको थियो ।

सोही क्रममा नियमित गस्तीमा राजविराजबाट रूपनीतर्फ बुधबार बिहान साढे ४ बजे गइरहेको प्रहरी टोलीमाथि रूपनीबाट राजविराजतर्फ आइरहेको नम्बर खुल्न नसकेको मोटरसाइकलमा सवार व्यक्तिलाई प्रहरीले चेकजाँचका लागि रोक्न खोज्दा उनीहरूले प्रहरीमाथि गोली प्रहार गरेपछि आत्मरक्षाका लागि प्रहरीले गोली चलाउँदा पछाडि बसेका चौधरीको घटनास्थलमै मृत्यु भएको एसपी विष्टले जानकारी दिए ।

मोटरसाइकल चलाइरहेका अर्का व्यक्ति भने अँध्यारोको फाइदा उठाउँदै भागेको उनले बताए । ‘प्रदेश प्रहरी कार्यालयको प्राविधिक सहयोगमा जिल्ला प्रहरी कार्यालयले सञ्चालन गरेको अपरेसनका क्रममा चौधरी मारिएका हुन्,’ एसपी विष्टले भने ।

प्रहरी कारबाहीमा मारिएका चौधरी ०७२ सालमा सप्तरीको झुटकी प्रहरी चौकीका असई रेसम सुब्बाको गोली हानि हत्या, इलाका प्रहरी कार्यालय कडोरवनाको गाडीलाई लक्षित गरी बम विस्फोटलगायत घटनामा संलग्न रहनुका साथै साताअघि सप्तरीको बिसनपुर चौकमा ड्युटीमा रहेका प्रहरी हवल्दारमाथि गोली प्रहार गर्ने घटनामा समेत संलग्न रहेको एसपी विष्टले बताए ।

मारिएका चौधरीका साथबाट एक थान कटुवा पेस्तोल, बीएमएम लेखिएको जंगी गोली एक राउन्ड, प्रगतिशील तराई मुक्ति मोर्चा लेखिएको पर्चा फेला परेको प्रहरीले जनाएको छ । यसैगरी घटनास्थलबाट पड्किएको गोलीको खोका सानो एक थान र ठूलो एक थान तथा दुईवटा मोबाइल फेला परेका छन् । मारिएका चौधरी सवार रहेको मोटरसाइकल र चलाउने व्यक्तिबारे प्रहरीले खोजी भइरहेको बताएको छ ।

यसैबीच चौधरी संलग्न रहेको प्रगतिशील तराई मुक्ति मोर्चाका सैन्य कमान्डर निशान्त थारूलाई सप्तरी प्रहरीले पक्राउ गरेको छ । उनलाई कहाँबाट पक्राउ गरियो भन्ने विषयमा बिहीबार पत्रकार सम्मेलन गरेर मात्र जानकारी दिइने एसपी विष्टले बताए ।

प्रहरी कारबाही शंकास्पद
प्रहरीको जवाफी कारबाहीमा चौधरीको मृत्यु भएपछि केहीले प्रहरीको कारबाही शंकास्पद रहेको आरोप लगाएका छन् । उनीहरूले मानव अधिकारवादीहरूले यसमा चासो लिनुपर्ने तथा निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्ने माग गरेका छन् ।

प्रहरीको गोली लागेर पछाडि बसेका मानिस ढलेर लड्दा पनि अगाडि चलाउने व्यक्ति मोटरसाइकल लिएर भागेको भन्नु, मोटरसाइकलको नम्बरसमेत पहिचान हुन नसक्नु, प्रहरीमाथि उनले चलाएको गोली कसैलाई नलाग्नु तर प्रहरीले चलाएको गोली टाउकैमा लाग्नु लगायतका विषयले पनि घटनालाई शंकास्पद बनाएको सतारुढ नेकपाका केन्द्रीय सदस्यसमेत रहेका पूर्वसांसद अमर मण्डलले बताए ।

उनले घटनाको निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्नेमाग गरे । जिल्लाका अन्य राजनीतिक दलका नेताहरूले पनि प्रहरी कारबाहीलाई शंकास्पद भन्दै छानबिनको माग गरेका छन् ।

प्रकाशित : माघ ९, २०७५ ०८:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्