नौ ग्रहदशा पन्छाउन अग्निशाला

प्रशान्त माली

ललितपुर — कीर्तिपुरकी ५५ वर्षीया रामदेवी महर्जन माघे संक्रान्तिका दिन मंगलबार पाटनस्थित अग्निशाला (यज्ञशाला) मा पुगिन्, परिवारको नौ ग्रहदशा पन्छाउन । भन्छिन्, ‘आमाले सानैदेखि हात समाएर यहाँ पूजा गर्न ल्याउनुहुन्थ्यो । त्यसलाई निरन्तरता दिएका हौं ।’

अग्निशालाभित्रका ब्रह्मकुण्ड, विष्णुकुण्ड, रुद्रकुण्ड, सूर्यकुण्ड र सभ्यकुण्डमा पूजा विशेष होम गरेमा दीर्घायु हुने विश्वास छ ।
यो पर्व घ्यू, चाकु, तरुल, तिलको लड्डु आदि खाएर मानिन्छ ।

कीर्तिपुर नगरपालिका–१० लो देगल टोलकी ५० वर्षीया ज्ञाननानी महर्जनले पनि संक्रान्तिमा अग्निशालामा पूजा गर्न कहिलै टुटाउँदैनन् । मंगलबार आफन्तको नाममा यज्ञ गराउन आउने क्रममा भेट भएका उनी भन्छिन्, ‘यहाँ
यज्ञ गर्नाले शान्तिस्वस्ति मिल्ने विश्वास छ ।’

भक्तपुर दत्तात्रयका ७७ वर्षीय हरिलाल छुस्याबाग र रत्नमाया श्रीमान् श्रीमती हुन् । उनीहरू भने अग्निशालास्थित त्रिवेणीमा स्नान गर्न पुगेका हुन् । हरिलाल भन्छन्, ‘संक्रान्तिमा सूर्य उत्तरायणमा प्रवेश गर्छ । यस दिन त्रिवेणीमा स्नान तथा दान गर्दा अक्षय फल प्राप्त हुने धार्मिक मान्यता छ ।’ उनका अनुसार परापूर्वकालमा शंखमूलस्थित बाग्मती, नख्खुस्थित प्रभावति र पाटनस्थित विष्णुकुण्ड गरी तीन नदीको संगमस्थल अग्निशालाको त्रिवेणीमा हो । ‘देवघाट, बराहक्षेत्र, झापाको कन्काईलगायत सबै त्रिवेणी संगममा स्नान गर्न पुग्न नसकेकाहरू अग्निशालामा आउने गर्छन्,’ उनले भने ।

अग्निशालामा संक्रान्तिको अवसरमा काठमाडौं, भक्तपुर, कीर्तिपुरलगायत जिल्लाबाट आएका भक्तजनको घुइँचो लागेको थियो । यस दिन नेवार परिवारमा घ्यू, चाकु, तरुल, तिलका साथै सम्येबजी (चिउरा), छ्यला (पोलेको मासु), साँधेको कालो भटमास, अदुवा र सिद्रा माछासमेत खाने गने प्रचलन छ । गाउँघरमा भने घ्यू, चाकु, अघिल्लो दिन उसिनेको तरुल, मासको फुलौराका साथै मास र चामलबराबर मिसाई घ्यू हाली पकाइएको खिचडी खाने चलन छ । विशेष गरी घ्यू र चाकु खाने भएकाले नेपालभाषामा ‘घ्य चाकु संल्हु’ भनिने संक्रान्तिमा पालुगको तरकारी पनि खाने चलन छ ।

संस्कृतिविद् हरिराम जोशी भन्छन्, ‘भविष्य पुराणको विष्णु वचनमा माघे संक्रान्तिमा स्नान गरेर घ्यू, चाकु, तिलको लड्डु, सागपात, पानीको भाँडो र मकलसहित सिदा दान गरेर आफूले पनि खाने गरेमा वर्षभरि शरीर पोसिलो भइरहन्छ भन्ने उल्लेख छ ।’ यसै दिन भक्तपुरमा नवदुर्गा गणको नाच त्यहाँको सुजमारी टोलबाट सुरु गरिने साथै यहाँ पाँच प्रमुख विहारका दीपंकरको जात्रा गरी सम्यक दान, पञ्चदान आदि गर्ने पनि परम्परा छ ।

साथै, यहाँ तौमढी टोलमा रहेको तिलमाधव नारायणको विशेष पूजा गर्ने गरिन्छ । यसै दिनदेखि सूर्य मकर राशिमा प्रवेश गर्ने भएकोले यसलाई मकर संक्रान्ति पनि भन्ने गरिन्छ । अग्निशाला व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष निगेन्द्रराज शर्माले पर्वमा मानिस जीउभरि तेल घसेर दिनभरि घाम ताप्ने चलन रहेको बताए ।

प्रकाशित : माघ २, २०७५ ०८:०४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

करिडोर बनाउँदा विवाद

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — मध्यपुरथिमि नगरपालिका ४ र सूर्यविनायक नगरपालिका ३ को सीमा नयाँथिमिस्थित वर्षौंदेखि खोलाको बहाब परिवर्तन तथा सिमाकंन विवाद नटुंगी सोमबार डोजर चलाइएको छ । 

हनुमन्ते नदी करिडोरको नाममा नदी क्षेत्रको अध्ययन तथा सिमाकंन नगरी प्रशासनको आडमा ठेकेदार कम्पनीले बहाब परिवर्तन गर्न डोजर लगाएको स्थानीय विजयकृष्ण श्रेष्ठको आरोप छ ।

प्रत्येक वर्ष हनुमन्ते नदीको प्राकृतिक बहाबको विषयमा दुई नगरका स्थानीयबीच विवाद हुँदै आएको छ । एक पक्षले २०२१ सालको नापीअनुसार खोलाको बहाब परिवर्तन गर्ने तर्क राख्दै आएका छन् भने, अर्का पक्ष साविक बगेको खोलालाई हनुमन्ते खोलाको सार्वजनिक जग्गा मान्दै आएका छन् । कतिपयले खोलाको जग्गालाई अस्थायी लालपुर्जामा परिणत गराइसकेका छन् । २०२१ सालमा खोलाको नाममा भएको कतिपय जग्गा अतिक्रमण भइसकेको छ ।

खोला अतिक्रमण तथा खोला साँघुरिँदै जाँदा प्रत्येक वर्षात्मा भक्तपुर डुबानमा पर्ने समस्या ताजा छ । करिडोर निर्माण तथा खोलाको जग्गा विवाद समाधानका लागि जग्गा एकीकरणको प्रक्रिया नभइसकेको अवस्थामा अर्को पक्षले डोजर चलाउनु दुर्भाग्य भएको मध्यपुरथिमि नगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठले बताए । ‘करिडोर निर्माण तथा जग्गा एकीकरणका लागि सिमाकंनसमेत भएको छैन,’ उनले भने, ‘काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणले जग्गा एकीकरणको लागि बल्ल डीपीआरको तयारी थालेको छ ।’ अध्ययन तथा सिमाकंन नभई विवादित क्षेत्रमा डोजर चलाउँदा करिडोर निर्माण नै प्रभावित हुने उनी बताउँछन् ।

अधिकार सम्पन्न बाग्मती सभ्यता एकीकृत समितिले जगाती पुलदेखि मनोहरा नदी दोभानसम्मको करिब ११ किलोमिटर दूरीमा करिडोर निर्माण गर्ने समितिको लक्ष्य छ । करिडोरको निर्माणको पहिलो चरणमा राधेराधे पुलदेखि नयाँ थिमि पुलसम्मको २.८ किलोमिटर दूरीका लागि ठेक्का सम्झौता भई दुई महिनादेखि काम सुरु भएको छ ।

राधेराधे पुलदेखि नयाँ थिमि पुलसम्म करिडोरको जिम्मा पाएको पीएस गोल्डेन गुड/समानान्तर जेभीले सोमबार विवादित नदीमा बहाब परिर्वतन गर्न दुइटा डोजर चलाएको स्थानीयको गुनासो छ । ‘दुई नगरपालिकाको सहमतिमा डीपीआर बनेपछि मात्र स्थानीयलाई मार नपर्ने गरी करिडोर निर्माणमा लाग्नुपर्छ,’ मध्यपुरथिमि नगरपालिका वडा नम्बर ३ का वडाध्यक्ष प्रेम कुटुले भने, ‘जग्गा एकीकरण भएपछि मात्र करिडोर निर्माण हुनुपर्छ ।’

करिडोर निर्माणको नाममा संगठित भूमाफियाले आफ्नो स्वार्थका लागि काम गरेको कांग्रेस मध्यपुरथिमि नगर सभापति सुरेन्द्र श्रेष्ठको आरोप छ । प्रशासनको संरक्षणमा स्थानीयसँग छलफल नगरी योजना तथा अध्ययनबिना विवादित क्षेत्रमा डोजर लगाउँदा दुर्घटना हुने सम्भावना बढेको उनी बताउँछन् ।

विवादित क्षेत्रसँग सम्बन्धित मुख्य सरोकारवाला सूर्यविनायक नगरप्रमुख वासुदेव थापा, प्रमुख जिल्ला अधिकारी नारायणप्रसाद भट्ट, अधिकार सम्पन्न बाग्मती सभ्यता एकीकृत समिति प्रमुख आशिष घिमिरेलगायतले भने डोजर लगाएको सन्दर्भमा अनविज्ञता प्रकट गरेका छन् । ‘डोजर के कारणले कसले चलाएको थाहा छैन, विवाद समाधान नहुन्जेल रोक्न निर्देशन दिइएको छ,’ प्रजिअ भट्टले भने ।

करिडोर निर्माणको जिम्मा पाएको पीएस गोल्डेन गुड/समानान्तर जेभीले भने दुई नगरपालिकाको सहमति अनुसार ड्रइङ्ग डिजाइनको आधारमा करिडोर निर्माण भइरहेको जनाएको छ । ‘ड्रइङ्ग डिजाइनको आधारमा निर्माण स्थलमा निर्माण सामग्री लैजान खोला सम्याउन खोजेको हो,’ समान्तर कम्पनीका संचालक निरोज थपलियाले भने,‘विवादित क्षेत्रमा काम स्थगित गरिसक्यौं, विवाद सुल्झिएपछि मात्र काम हुन्छ ।’

प्रकाशित : माघ २, २०७५ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×