गुम्बा पुनर्निर्माण भएन

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — भूकम्पको ३ वर्ष बढी बितिसक्दा पनि क्षतिग्रस्त गुम्बा पुनर्निर्माण हुन नसकेको भन्दै सरोकारवालाले राज्यको ध्यान आकर्षण गराएका छन् ।

बौद्ध फूलबारीस्थित ठरिग गुम्बा स्थापनाको ५० औं वसन्त पार गरेको अवसरमा आयोजित समारोहमा बौद्ध धर्मावलम्बीले पुरातात्त्विक महत्त्वका गुम्बाको अस्तित्व मेट्न सक्ने खतरा बढेको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका हुन् ।

बौद्ध दर्शन प्रवद्र्धन तथा गुम्बा विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक नरेन्द्र गुरुङले मुलुक बहुभाषी, बहुजातीय, बहुधार्मिक भएको र यहाँ विभिन्न थरीका ४५ सय गुम्बा तथा विहार रहेको बताए । ‘०७२ को भूकम्पले १ हजार ३ सय २० गुम्बामा क्षति पुगेको छ,’ उनले भने, ‘हालसम्म ती गुम्बाको पुनर्निर्माण हुन सकेको छैन ।’ उनले राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले क्षतिग्रस्त गुम्बाको निर्माण गर्न ५० प्रतिशत रकम प्रदान गर्ने निर्णय गरे पनि समस्या उस्तै रहेको बताए ।

‘यसले बुद्ध जन्मस्थल मुलुक घुम्न आउनेको संख्या घट्न सक्छ,’ उनले भने, ‘यसले राज्यको अर्थतन्त्रमा नराम्रो असर पर्न सक्छ ।’
समारोहमा शाक्य गुरु ट्रिन्जेन रत्नबज्र रेम्पोर्छेको आत्मकथा ‘द मेलोडी अफ धर्म’ नामक पुस्तकको लोकार्पण भएको छ । ठरिग गुम्बामा पुर्‍याएको योगदान कदर गर्दै बौद्ध धर्मगुरु र बौद्धका स्थानीय सूर्यबज्र लामा सम्मानित भएका छन् ।

रत्नबज्र रेम्पोर्छेको दर्शन गर्न भारत, ताइवान, मलेसियाबाट बौद्ध धर्मावलम्बी उपस्थित रहेको आयोजकले जनाएको छ । रेम्पोर्छेले भक्तजनलाई अभिषेक (वाङ) दिएर दीर्घायुको कामना गरेका थिए । बौद्धका प्रदेश सभा सांसदछिरिङदोर्जे लामाले राज्यले नामको पछाडि लामा लेख्ने नागरिकलाई फरक धारले हेर्ने गरेको बताए ।

उनले ठरिग गुम्बाले ५० वर्षमा समाज, राष्ट्र र बौद्ध धर्ममाथि पुर्‍याएको योगदानको कदर व्यक्त गरे । बौद्ध धर्मका छैटौं गुरु टुल्कु ठरिग रेम्पोर्छेले ०२५ मा ठरिग गुम्बा स्थापना गरेका हुन् ।

प्रकाशित : पुस २६, २०७५ ०७:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जिल्लाको सीमा विवाद टुंगिँदै

टीकाप्रसाद भट्ट

रामेछाप — ४० वर्षअघिदेखि पोकामा थन्किएको दुई जिल्लाबीचको सीमासम्बन्धी विवादको फाइल रामेछाप प्रशासनले ब्युँझाएको छ । 

रामेछाप र सोलु जिल्लाले आ–आफ्नो दाबी गर्दै आएको क्षेत्र । तस्बिर : टीकाप्रसाद/कान्तिपुर

तत्कालीन सरकारले रामेछाप र सोलुको बीच सीमा निर्धारणसम्बन्धी निर्णय गरी नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरे पनि त्यसको कार्यान्वयन नगरी फाइल थन्क्याइएको थियो । २०३४ फागुन ९ गते राजपत्रको सूचनाका आधारमा सोलु र रामेछाप जिल्लाबीचको विवादित क्षेत्र रामेछापको भएको दाबी गर्दै रामेछापका प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद शर्माले सोलु प्रशासनलाई पत्र काटेका थिए । त्यसपछि कुनै निर्णय प्रमाण भए २१ दिनभित्र पठाइदिन आग्रह गरेका छन् ।

सोलुको भकान्जे हुँदै नुम्बुर हिमालसम्मको क्षेत्रमा पर्ने दुधुले लगायतको क्षेत्रमा दुई जिल्लाको विवाद भएपछि २०३१ सालको नापी रोकिएको थियो । रामेछापको गुम्देलतर्फका बासिन्दाले जिल्लाको सिमाना भकान्जे खोला, उत्तिसेघारी, दुधुले, पाडाफर्के हुँदै नुम्बुर भएको दाबी गरी २०३१ सालमा नापी गराउँदा सोलुतर्फका बासिन्दाले रोकेका थिए । पछि सोलुतर्फ नापी नक्सा गर्ने प्रयत्न गर्दा रामेछापेलीले रोकेकाले उक्त क्षेत्र दुवै जिल्लामा नापी नक्सा हुन सकेको थिएन ।

रामेछापतर्फका बासिन्दाले आफूले विगतदेखि चर्चेको उक्त जग्गा सोलुले आफ्नोतर्फ पर्ने दाबी गरी नापी नक्सा गर्न थालेको भन्दै उजुरी गरेपछि २०३४ सालमा तत्कालीन सरकारले विवादित दुधुले क्षेत्रको उक्त भूमि सोलुको भकान्जेतर्फ गाभेको थियो । पछि पुन: रामेछाप जिल्लामा कायम गरियो । उक्त निर्णयको आधारमा रामेछापतर्फको जग्गामा पुन: नापी भए पनि तयार भएको नक्सा प्रमाणित नगरी थन्क्याइएको थियो ।

प्रमाणितबिनाको नक्साबाट भूमि प्रशासनसम्बन्धी काम हुँदैन । दुई जिल्लाको सिमाना विवाद टुंगोमा नपुग्दा पुस्ताैंदेखि भोगचलन गरेको जग्गाको धनीपुर्जाबाट स्थानीय वञ्चित छन् । साविकमा दुधुले क्षेत्रमा रहेका ७ परिवारले जिल्लाको विवाद भएपछि आफ्नो बसोबास नै दुईतिर सारेका थिए ।

पहिले खनजोत हुने उक्त जग्गमा हाल खेती कमाइ पनि गरिँदैन । जंगल र जडीबुटी रहेको उक्त क्षेत्रको जग्गा रामेछापतर्फकै नागरिकले भोगचलन गर्दै आएको स्थानीय आङनिमा शेर्पाले बताए । शेर्पाका अनुसार नापी नक्सा भएर पनि दर्ता हुन बाँकी रहेको क्षेत्रमध्ये एक चौथाइ क्षेत्र निजी आवादी छ ।

बाँकी जग्गा भीर, जंगल र हिउँले ढाकिएको छ । पाडाफर्केभन्दा उत्तरी भाग नम्बुरसम्म हिउँ रहन्छ । जिल्लाले नम्बुर हिमाललाई आफ्नो सबैभन्दा उच्च भूमिको रूपमा परिचय गराउँदै पुस्तक आदि प्रकाशन गर्दै आएको छ ।

प्रकाशित : पुस २६, २०७५ ०७:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्