अझै बनेन चाँगुनारायण

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — भुइँमा यत्रतत्र छोडिएका कलाात्मक बुट्टे झ्यालहरू घामपानीले थप जीर्ण बनेको छ । कतिपय काठहरू कुहिसकेका छन् भने पछि प्रयोगमा आउन सक्ने बुट्टे झ्याल, खापालगायत काठ छरिएकै अवस्थामा छन् ।

विश्व सम्पदामा सूचीकृत चाँगुनारायण मन्दिर परिसरमा छरिएका क्षतिग्रस्त चौघेरा सत्तल र कलात्मक बुट्टे झ्याल । तस्बिर : लीला श्रेष्ठ/कान्तिपुर 

२०७२ वैशाखको भूकम्पको धक्काले प्राचीन सम्पदा चाँगुनारायण मन्दिर र मन्दिर परिसरको चौघेरा सत्तल क्षतिग्रस्त भयो । स्मारक संरक्षण तथा दरबार हेरचाह कार्यालय (पुरातत्त्व विभाग) भक्तपुरले चाँगुनारायण मन्दिरको जीर्णोद्धार गरे पनि चौघेरा सत्तलको अवस्था उस्तै छ ।

सत्तलको तला छोट्याएर जस्तापाताले छोपिएको छ । केही भाग भने अझै भग्नावशेष अवस्थामा गुज्रिएको छ । क्षतिग्रस्त सत्तलको भग्नावशेष घाँसेझाडीमा परिणत छ । पुरातत्त्व विभागले महत्त्वपूर्ण पुरातात्त्विक निर्माण सामग्री संरक्षणका लागि जस्ताको टहरामा राखे पनि पर्याप्त नभएको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन् । ‘भूकम्प गएको साढे तीन वर्ष बितिसक्यो, क्षतिग्रस्त सत्तल पुनर्निर्माण सुरु हुन सकेको छैन,’ चाँगुनारायण मन्दिरका मूल पुजारी एवं मन्दिर विकास समिति अध्यक्ष चक्रधरानन्द राजोपाध्यायलेभने, ‘समयमै सत्तलको पुनर्निर्माण नहुँदा विश्व प्रसिद्ध चाँगुनारायण मन्दिरको स्वरूपमै असर पुगेको छ ।’

दिनहुँ सयौं आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक चाँगुनारायण मन्दिर अवलोकनका लागि पुग्छन् । चौघेरा सत्तलको पुनर्निर्माण ढिलाइले मेला भर्न आउने भक्तजन तथा पर्यटकलाई ओत लाग्ने ठाउँसमेत नभएको राजोपाध्यायले बताए ।

मन्दिर प्रवेशद्धार जीर्ण छ । मन्दिर प्रवेश क्षेत्रमा स्थानीयले सडक ढाक्ने गरी निर्माण सामग्री थुपारिएका छन् । जसका कारण चाँगुनारायण मन्दिर आउने पर्यटक/भक्तजनको आवागमनमा असर पुगेको उनीहरू बताउँछन् ।

नगरपालिकाले नगरकोटसँगै चाँगुनारायण मन्दिर अवलोकनका लागि आउने बाह्य पर्यटकको प्रवेश सेवा शुल्क उठाउने गरेको छ । तर, मन्दिर क्षेत्र संरक्षणका लागि कुनै कार्य नगरेको स्थानीयको गुनासो छ । चाँगुनारायण मन्दिर क्षेत्रमा गतिलो शौचालय छैन । भएकै शौचालय झाडीले छोपिएको छ । शौचालय जान सक्ने अवस्था छैन । संरक्षण र सरसफाइको अभावमा शौचालय दुर्गन्धित छ ।

पर्यटक लक्षित सेवा शून्य छ । मन्दिर घुम्न आउने पर्यटकले मन्दिर परिसरको चौघेरा सत्तल, क्षतिग्रस्त भीमसेन सत्तललगायतको अवलोकन गर्दैै दु:ख व्यक्त गर्ने गरेको स्थानीय एवं किलेश्वर महादेव मन्दिरका पुजारी लक्ष्मण भट्ट बताउँछन् ।

पुरातत्त्व विभाग भक्तपुरले भने चाँगुनारायण मन्दिरको चौघेरा सत्तलको पुनर्निर्माण प्रक्रिया सुरु भएको जनाएको छ । चौघेरा सत्तल पुनर्निर्माणका लागि गत जेठमै ठेक्का प्रक्रिया सुरु भएको र इभ्यालुसनलगायत प्राविधिक प्रक्रिया ढिलाइले पुनर्निर्माणको थालनीमा ढिलाइ भएको विभाग प्रमुख मोहनसिं लामाले बताए । प्राविधिक चौघेरा सत्तलको लागत इस्टमेट २४ करोड रुपैयाँ प्रस्ताव गरेको छ । विभाग प्रमुख लामाका अनुसार चौघेरा सत्तल पुनर्निर्माणका लागि बहुवार्षिक योजनाअनुरूप चालु आर्थिक वर्ष ०७५/७६ मा ३ करोड रुपैयाँ विनियोजन भएको छ ।

गैरसरकारी संघसंस्थाका कारण पनि सम्पदा पुनर्निर्माणमा ढिलाइ भएको उनी बताउँछन् । ‘एक आईएनजीओले सत्तल पुनर्निर्माण गर्ने प्रस्तावसहित एमओयू गरेर धेरै समय ठाउँ ओगटिरह्यो,’ उनले भने, ‘दाता नपाएको बनाउन सकेन ।’ कात्तिक मसान्तभित्र विभागले पुनर्निर्माण थाल्ने तयारी गरेको जनाएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७५ ०८:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आन्दोलनमा उत्रिए मेडिकल विद्यार्थी

रिक्त सिटमा भर्ना गर्दैनन् कलेज 
फातिमा बानु

काठमाडौँ — धरानकी मुस्कान श्रेष्ठले यसपालि त्रिवि चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान (आईओएम) बाट एमबीबीएसको परीक्षा दिइन् । एक सय पूर्णाङ्कमा ७३ अंक ल्याएपछि रोजेको मेडिकल कलेजमा भर्ना पाइनेमा उनी ढुक्क थिइन् ।

महाराजगन्जस्थित आईओएमअन्तर्गतको चिकित्सा क्याम्पस गेटमा आइतबार आन्दोलनमा उत्रेका परीक्षार्थी । तस्बिर : फातिमा/कान्तिपुर

आईओएमले गत कात्तिक ८ गते गरेको परामर्शमार्फत उनले नेपाली सेना स्वास्थ्य विज्ञान संस्थान रोजिन् । कलेजमा भर्ना सिट खाली नभएपछि उनले दोस्रो परामर्शमा सहभागी भएर अर्को कलेज रोज्ने निर्णय गरिन् । अहिले नेपाली सेना स्वास्थ्य विज्ञान संस्थानमा ४ सिट खाली छ । तर उनले भर्ना पाएकी छैनन् । उनी भन्छिन्, ‘मैलेभन्दा धेरै कम अंक ल्याएको विद्यार्थीले त्यही कलेजमा भर्ना पाइसकेको छ, मैले किन नपाउने ?’

आईओएमबाटै एमबीबीएस परीक्षा दिएका अविनाशकुमार महतोको पनि उस्तै पीडा छ । एक सय पूर्णाङ्कमा ७७ अंक प्राप्त गरेका उनले पनि एमबीबीएस अध्ययन गर्न नेपाली सेना स्वास्थ्य विज्ञान संस्थान नै रोजेका थिए । उनी पहिलो चरणको परामर्शमा सहभागी हुँदा रोजेको कलेजमा सिट पूरा भइसकेको थियो । दोस्रो चरणको परामर्शमा आफूभन्दा कम अंक ल्याएको विद्यार्थीले भर्ना पाएपछि उनी निराश छन् । उनी भन्छन्, ‘मिहिनेतलाई प्राथमिकतामा नराखी जसलाई मन लाग्यो उसलाई भर्ना लिने भए परीक्षा किन लिएको, हाम्रो मिहिनेत र पैसा मात्रै बर्बाद भयो, अन्याय पनि भयो ।’

आईओएमले एमबीबीएस भर्नामा विभेद र अन्याय गरेको विद्यार्थीको आरोप छ । आईओएमले त्रुटिपूर्ण भर्ना प्रक्रियाको विरोध गर्दै विद्यार्थी आन्दोलनमा उत्रिएका छन् । आइतबार बिहानैदेखि विद्यार्थी समूहले महाराजगन्ज चिकित्सा क्याम्पस परिसरमा आन्दोलन गरे । क्याम्पस गेटमा ताला लगाए । सुरक्षाकर्मी र विद्यार्थीबीच केहीबेर भनाभन भयो । बिहानभरि क्याम्पस परिसर तनावमय भएको थियो ।

यसबारे बिहानै विद्यार्थी र आईओएम प्रशासनबीच भएको वार्ता पनि निष्कर्षविहीन भएको छ । भर्ना प्रक्रिया न्यायपूर्ण हुनुपर्ने विद्यार्थी समूहको माग छ । माग पूरा नभएसम्म आन्दोलनमा बस्ने उनीहरूको अडान छ । वार्तामा पनि प्रशासनले विद्यार्थीको कुरा सुन्न अस्वीकार गरेको उनीहरूको भनाइ छ । क्याम्पस परिसरमा नाराजुलुस गरे बाँकी भएको सिट पनि विदेशी विद्यार्थीलाई दिने धम्की दिएको उनीहरूले बताए ।

पहिलो चरणको परामर्शबाट कलेज छनोट गरेका केही परीक्षार्थीले भर्ना नगरेपछि अहिले त्रिविअन्तर्गतबाट देशभर ८ मेडिकल कलेजमा ४७ सिट रिक्त छन् । नियमअनुसार बढी अंक ल्याउनेलाई दोस्रो चरणको परामर्शबाट रिक्त सिटमा भर्ना गर्नुपर्छ । अधिकांश विद्यार्थीको काठमाडौं उपत्यकाका मेडिकल कलेजमा पढ्ने रहर छ । यहाँका कलेजमा नियमित पढाइ हुने र अभ्यास गर्ने अस्पतालमा बिरामीको चाप बढी हुने हुँदा यहाँका कलेजमा विद्यार्थीको बढी मोह हुने गरेको छ ।

विद्यार्थी भर्ना प्रक्रियामा त्रुटि भएको आईओएमले स्विकारेको छ । आईओएमका डिन डा. जगदीश अग्रवाल भन्छन्, ‘केही त्रुटि भएको हो, तर विद्यार्थी भर्ना फिर्ता हुन सक्दैन, अर्को वर्ष सुधार गरौंला ।’
नियमअनुसार बढी अंक ल्याउनेले रोजेको मेडिकल कलेजमा भर्ना नपाएको उनीहरूको आरोप छ । अन्यायपूर्ण भएको विद्यार्थी भर्ना फिर्ता नलिए आफूहरू अदालती प्रक्रियामा जाने विद्यार्थी समूहले बताएका छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७५ ०८:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्