मन्दिर छैन, पेटी बनाइँदै

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सम्पदा पुनर्निर्माणमा सरकार गम्भीर छैन । यसको पछिल्लो उदाहरणको हो वसन्तपुरको त्रैलोक्यमोहन मन्दिर । दसअवतार मन्दिर नामले पनि चिनिने त्रैलोक्यमोहनको निर्माण सम्झौताअनुसार भएको भए सकिइसक्थ्यो । तर, मन्दिर नबनाई यसको पेटी मात्र निर्माण गरिंदै छ ।

वसन्तपुर क्षेत्रको दसअवतार मन्दिरको पेटी निर्माण गरिंदै । सम्झौताअुनसार यही असोजभित्र मन्दिरको निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्ने भए पनि सुरुआतसमेत भएको छैन । तस्बिर : दामोदर न्यौपाने

‘हामी छक्क परेका छौं,’ सम्पदा संरक्षण संघर्ष समितिका संयोजक गणपतिलाल श्रेष्ठ भन्छन्, ‘हामीलाई मन्दिर चाहिएको हो । पेटी होइन । मन्दिर निर्माण गर्दा पेटी फेरि भत्कँदैन । कस्तो गैरजिम्मेवारपूर्ण काम हो ? सम्पदामा जे गरे पनि हुने ?’

पुरातत्त्व विभागले २०७३ भदौमै यो मन्दिर पनर्निर्माणका लागि टेन्डर आह्वान गरेको थियो । यसको निर्माणको ठेक्का प्राकृतिक सानो सुवाल (एसपी जेभी) ले पाएको हो । टेन्डर परेको ६ महिनासम्म पनि यसको पुनर्निर्माण सुरु भएको थिएन । गत वर्ष यसलाई चारैतिर छोपेर पुनर्निर्माण सुरु गरिएको थियो । छोपेर काम सुरु गरेपछि काम रोकिएको थियो ।

स्थानीयवासीले ठेक्कामा काम दिन नहुने भन्दै तालाबन्दीसमेत गरेका थिए । ‘पहिला स्थानीयवासीले ताला लगाए । ठेकेदारलाई दिनु हुँदैन भने,’ पुरातत्त्व विभागका महानिर्देशक भेषनारायण दाहालले भने, ‘फेरि उही ठेकेदारलाई उही ताला लगाउनेहरूले काम गर्न दिए ।’ ‘यो मन्दिर इन्द्रजात्रासँग जोडिएको छ,’ इन्द्रजात्रा व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष गौतम बज्राचार्य भन्छन्, ‘यसको निर्माण किन यसरी भयो ? हामीलाई किन सोधिएन ? केही थाहा पाएको छैन ।’ इन्द्रजात्राका अवसरमा वसन्तपुर दरबार क्षेत्रका सबै मठमन्दिरमा कुनै न कुनै उत्सव मनाइन्छ । ‘हरेक मठमन्दिरमा संस्कृति पनि जोडिएको छ । एउटा इँटा राख्न र हटाउन सोच्नुपर्छ,’ उनी भन्छन् । उनले आफूहरूलाई सहभागी नगराई ठेकेदारले बार लगाएर काम गरेको भन्दै असहमति जनाए ।

मन्दिरको ठेक्का प्रक्रिया र लागत पारदर्शी नभएको स्थानीयको गुनासो छ । स्थानीयको विरोधपछि पुरातत्त्व विभागले आयोजनाको लागत र सम्पन्न गर्ने मितिसहितको सानो बोर्ड राखेको छ । तर, उल्लिखित र ठेकेदारले सर्वसाधारणलाई भन्ने गरेको लागत फरक रहेको स्थानीयले बताए । पुरातत्त्व विभागका अनुसार मन्दिर पुनर्निर्माण गर्न ३ करोड ७५ लाख ९ हजार रुपैयाँमा ठेक्का दिइएको हो । सम्झौताअनुसार निर्माण कार्य २०७५ असोज मसान्तसम्म सम्पन्न गरिसक्नुपर्ने हो । तर, मन्दिरको भने निर्माण नै सुरु भएको छैन ।

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७५ ०८:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सिकर्मी अभावले पुनर्निर्माण ढिलो

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सिकर्मी अभावले चोभारस्थित आदिनाथ मन्दिर पुनर्निर्माणमा ढिलाइ भएको छ । केही दिनअघि सिकर्मी नाइकेको मृत्यु भएपछि आनन्दादि लोकेश्वर भनेर चिनिने मन्दिरका काठको काम प्रभावित भएको छ ।

काठमाडौंको चोभारस्थित आदिनाथको मन्दिर । तस्विर : बिजु महर्जन

‘१५/१६ दिन भइसक्यो सिकर्मी नाइकेको मृत्यु भएको । काठको काम प्रभावित भएको छ,’ कच्छपाल सुवर्णगिरि महाविहार सुधार समितिका सचिव सरोज शाक्यले भने, ‘अन्य काम भइरहेका छन् । तर, तोकिएको समयमै काम सम्पन्न हुन गाह्रो छ ।’ उपत्यकाका सबैजसो सम्पदा क्षतिग्रस्त भएकाले पुनर्निर्माणको काम भइरहेको छ । यसले पनि कामदार पाउन गाह्रो भएको छ ।

पुरानै शैलीको प्रयोग गर्न जान्ने, पुरानो जोडाइ, मसिनो बुट्टा बनाउन सक्ने व्यक्तिमध्ये धेरैको मृत्यु भइसक्यो भने अन्य काम गर्न सक्ने अवस्थामा छैनन् । शाक्यका अनुसार पुराना कलात्मक बुट्टा कुँद्ने मान्छेको अभाव हुने गरेको छ । ‘कीर्तिपुरमा पनि धेरै सिकर्मी छन्, पुराना र अनुभवी । तर, मन्दिरको काम कसैले जिम्मा लिन चाहँदैनन्,’ शाक्यले भने ।

गत वर्ष मन्दिर भत्काउने क्रममा जग खन्दा पुराना सिक्का र धातुका सामग्री भेटिएका थिए । उपत्यकाका चार मच्छिन्द्रनाथ/करुणमयमध्ये आदिनाथ पनि एक हो । प्यागोडा शैलीमा निर्मित यो मन्दिरमा प्रत्येक वर्ष कोजाग्रात पूर्णिमादेखि एक महिना र चैतेदसैंमा मेला लाग्छ ।

विशेषगरी छालाका रोगीले यहाँ भाकल गरे, पूजाआजा गरे रोग निको हुने विश्वास छ । मृतकका नाममा भाँडा चढाउने चलन भएका कारण भित्ताभरि थरीथरीका भाँडाकुँडा टाँगिएको देख्न सकिन्छ । मन्दिर परिसरभित्रकै अर्को संरचना क्षतिगर्व बोधिसत्वको मन्दिर पनि पुनर्निर्माणकै क्रममा छ । शिखरकूट शैलीमा बनेको उक्त मन्दिर उपत्यकाको अष्टवैतरागमध्ये सातौंमा पर्छ ।

कीर्तिपुर नगरपालिकाको प्रमुख पर्यटकीय स्थल र हिन्दु तथा बौद्धमार्गीको आस्थाको केन्द्र आदिनाथलाई २०७२ को भूकम्पले क्षतिग्रस्त बनाएपछि पुनर्निर्माण भइरहेको हो । ठेकेदार लोकनाथ महर्जनले भने मन्दिरको तीन तलासम्मको काम भइसकेकाले समयमै काम सक्ने दाबी गरे ।

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७५ ०८:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्