सेकेन्ड ह्यान्डमा सरर...

नुमा थाम्सुहाङ

काठमाडौं, टोखाका आत्मज श्रेष्ठ स्कुटर चलाउँछन्  । तर, खाल्डाखुल्डी सडकमा स्कुटर चलाउन जोखिमपूर्ण भएकाले उनी कार किन्ने सोचाइमा छन्  ।

‘मैले लाइसेन्स लिएको धेरै भएको छैन । स्टेयरिङमा राम्ररी हात बसिनसकेकाले सेकेन्ड ह्यान्ड कार किन्न लागेको छु,’ उनले भने, ‘रिकन्डिसनको गाडी नयाँजस्तो नभए पनि नराम्रो हुँदैन । सस्तोमा पनि आउँछ ।’
दुईपांग्रे वा चारपांग्रे सवारी साधन आवश्यक परेका तर नयाँ लिने आर्थिक हैसियत नभएकाहरूका लागि सेकेन्ड ह्यान्ड सवारीको बजारले राहत दिएको छ । यसले गाडी चढ्न धेरैको रहर पनि पूरा गरिदिएको छ ।
रिकन्डिसनमा भएको सवारी साधन बिग्रिएको हुन्छ भन्ने सोच गलत रहेको सेकेन्ड ह्यान्ड सवारीका विक्रेताहरू बताउँछन् । ड्राइभिङ सेन्टरले पनि भर्खर सिकेकाहरूलाई प्रायः सेकेन्ड ह्यान्ड गाडी लिन सुझाव दिने गर्छन् । ‘पुरानो गाडीमा हात बसाएपछि नयाँ लिन्छु,’ आत्मजले भने ।
ललितपुरको बालकुमारीस्थित पशुपति कार सेन्टरका अशोक श्रेष्ठले नयाँ लिन नसक्ने अवस्था नभएका मानिसलाई लक्षित गरेर ९ वर्षदेखि सेकेन्ड ह्यान्ड कारको किनबेचमा लागेको बताए । ‘सबैले नयाँ गाडी लिन सक्दैनन्,’ उनी भन्छन्, ‘सेकेन्ड ह्यान्ड कार भने कम लागतमै लिन सकिन्छ । आफ्नो आवश्यकता पूरा हुन्छ ।’
अशोकले पुरानो गाडीलाई रिपेयर गरेर नयाँजस्तै बनाएर बेच्ने गरेको बताए । ‘नयाँ गाडी किनिसकेपछि चित्त नबुझेर बेच्दा धेरै घाटा बेहोर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘पुरानो गाडीमा थोरै दाम थपेर अर्को लिन सकिन्छ । पुरानो गाडी किन्दा ऋण पनि थोरै पर्छ ।’ पुराना गाडी ग्राहकहरू र डिलर सोरुमबाट लिने गरेको उनले बताए । ‘डिलरले आफ्ना ग्राहकसँग साटेर पुरानो गाडी लिन्छन् । ती गाडी हाम्रोमा आइपुग्छन्,’ उनले भने ।
अशोकले पुरानो गाडी लिँदा प्राविधिकलाई देखाउने गरेको बताए । ‘गाडीको इन्जिन, लुक्स, टायर, गियर, बिमाको कागजपत्र सबै हेरेपछि मात्र लिने गर्छौं । ठोकेको र पल्टेको गाडी लिँदैनौं,’ उनले भने, ‘रिकन्डिसनको गाडीमा हामीले धेरै मिहिनेत गरेका हुन्छौं । पुरानो गाडीलाई नयाँजस्तै बनाएर बिक्री गर्नुपर्छ । ग्राहकले गुनासो गर्ने बाटो राखेका हुँदैनौं ।’ अशोकले महिनामा १५ वटा गाडी बिक्री हुने र एउटा गाडीबाट २० हजारसम्म नाफा लिन सकिने बताए ।
अहिलेको समयमा हरेक व्यक्तिको चाहना मोटरसाइकल भएको छ । नयाँ मोटरसाइकल महँगो हुन्छ । यही समस्यालाई ख्याल गर्दै अन्जनकुमार श्रेष्ठले बानेश्वरमा १२ वर्षदेखि तेज अटो इन्टरप्राइजेज सञ्चालन गर्दै आएका छन् । ‘सेकेन्ड ह्यान्ड बाइक आवश्यक परेको हुन्छ तर सबैसँग नयाँ किन्ने क्षमता हुँदैन,’ उनले भने, ‘त्यस्ता ग्राहकलाई लक्षित गरेर यो सोरुम सुरु गरेको हो । पैसा नभएका ग्राहकलाई खुसी बनाउने हाम्रो लक्ष्य हो ।’
सेकेन्ड ह्यान्ड मोटरसाइकल भन्नासाथ बिग्रिएको हुन्छ भन्ने बुझाइ धेरैमा हुन्छ तर अञ्जन यो कुरा मान्दैनन् । ‘हामी बाइकको इन्जिन, चक्का, टायरलगायत सबै पाटर््स हेर्छौं,’ उनले भने, ‘कागजपत्र हेरेर र यातायात विभागबाट स्वीकृतिपत्र ल्याएपछि मात्र लिन्छौं ।’
आफ्नो आर्थिक अवस्थालाई हेरेर मानिसले सेकेन्ड मोटरसाइकल लिन्छन् । यस्तो मोटरसाइकल नयाँजस्तै देखिन्छन् । अञ्जनले सोरुमहरूबाट पुराना मोटरसाइकल ल्याइने गरेको बताए । ‘केहीले मात्र यहाँ ल्याएर बेच्छन्,’ उनले । अञ्जन महिनामा २० वटासम्म मोटरसाइकल बेच्छन् । ५ देखि ७ जनासम्म ग्राहक सेकेन्ड ह्यान्ड मोटरसाइकल बेच्नका लागि आउने गरेको उनले सुनाए । अनामनगरका राज जीसीले सेकेन्ड ह्यान्डकै सोरुमबाट किनेर मोटरसाइकल चलाइरहेको सुनाए । ‘सेकेन्ड ह्यान्डक मोटरसाइकल राम्रै हुन्छ,’ उनले भने, ‘अहिले दाइका लागि त्यस्तै मोटरसाइकल लिन खोजिरहेको छ,’ उनले भने । कुनै व्यक्तिबाट भन्दा रिकन्डिसनको सोरुमबाट मोटरसाइकल लिँदा सहज र विश्वासिलो हुने उनले बताए । ‘कम मूल्यमा आफूलाई मन परेको मोटरसाइकल लिन सकिन्छ । पैसा पनि बचत हुन्छ,’ उनले भने ।सेकेन्ड ह्यान्ड बजारले फेरी–फेरी सवारी साधन चढ्ने सोख भएकाहरूको पनि इच्छा पूरा गरिदिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७६ १२:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हर्मिताको हँकाइ

हर्मिता बिहान ७ बजे ग्यारेज पुग्छिन् । दिनभर साझा बस हाँकेर राति ९ बजे मोटरसाइकलमा हुइँकिएर घर फर्किन्छिन् ।
लिला श्रेष्ठ

हझ्सिलो अनुहार  । यात्रु हुन् वा सहचालक  ।

सबैसँग मीठो बोल्छिन् । दैनिक १४–१५ घण्टासम्म चक्रपथको धुलाम्मे यात्रामा स्टेयरिङ घुमाउँदा पनि मुहारको चमकमा कुनै कमी देखिँदैन । उनी हुन्, साझा यातायातकी महिला चालक हर्मिता श्रेष्ठ । उनलाई तब मात्र नमीठो लाग्छ, जब सडक सुरक्षामा खटिएका ट्राफिक प्रहरीले ‘छुद्र व्यवहार’ गर्छन् । ‘ट्राफिक प्रहरीको ड्युटी पनि सडकमै सवारी चालकको ड्युटी पनि सडकमै, हार्दिकता हुनुपर्नेमा त्यस्तो छैन,’ उनले भनिन्, ‘ट्राफिक प्रहरीहरू ड्राइभरलाई देखी सहँदैनन् ।’
गल्ती नगरेको चालकलाई पनि ट्राफिक प्रहरीले हेर्ने दृष्टिकोण उही देख्दा हर्मितालाई दुःख लाग्छ ।
हर्मिताको दैनिकी यस्तो छ, बिहान ५ बजे उठ्छिन् । घरायसी धन्दा सकेर छोरीलाई होस्टलका लागि तयार पार्छिन् । ७ बजे छोरीलाई होस्टल पुर्‍याएर ग्यारेजको बाटो तय गर्छिन् । ७ बजेपछि उनको व्यस्तता बढ्छ । हर्मिता दिनभर साँझा बस हाँकेर यात्रुलाई तिनका गन्तव्यमा पुर्‍याएपछि राति ९ बजे मात्र घर पुग्छिन् । ‘दिनभरि गाडी हाँक्यो हरेक यात्रुलाई उनीहरूको गन्तव्यसम्म पुर्‍यायो अनि मोटरसाइकलमा हुइँकिँदै घर पुग्छु,’ उनले भनिन् ।
२०३५ मा धरानको भानुचोकमा जन्मिएकी हुन्, हर्मिता । आमाबुबाकी साँइली छोरी । परिवारमा ६ दाजुभाइ र ५ दिदिबहिनीको ठूलो परिवार थियो । ‘गाउँघरको जिन्दगी उही हो, विद्यालय जान्थें, फुर्सदको समयमा बुवाआमालाई काममा सहयोग गर्थें,’ उनी बाल्यकाल स्मरण गर्छिन्, ‘कक्षा १० सम्म मात्र पढें । धेरै पढेर डाक्टर वा इन्जिनियर त्यस्तो केही बन्ने चाहना थिएन । तर, ठूलो भएपछि चालक बन्ने रहर भने थियो ।’ हर्मिताको घरमा मारुती भ्यान थियो । चालकले मारुती भ्यान चलाएको देख्दा उनलाई पनि चलाउने रहर लाग्थ्यो । १३ वर्षको उमेरदेखि नै उनले भ्यान चलाउन सिकिन् । यसले उनमा रहेको चालक बन्ने इच्छाले पखेटा फिँजाउन थाल्यो ।
झन्डै २४ वर्षअघि हर्मिता घुम्नका लागि काठमाडौं आइन् । आफन्तको घरमा बसिन् । काठमाडौं बसेको एक वर्षपछि नै विवाह भयो । त्यसपछि उनी श्रीमान्सँग सिन्धुपाल्चोक गइन् । केही समय त्यहाँ बसेर पुनः काठमाडौं फर्किन् । विवाहपछि पारिवारिक जिम्मेवारी बढ्दै गयो । श्रीमान् एक्लैको कमाइले मात्र काठमाडौंको बसाइ त्यति सहज भएन । ‘जीवन धान्न केही त गर्नैपर्‍यो,’ उनले भनिन्, ‘जागिर खोज्ने सिलसिला जारी नै थियो, पारिवारिक जिम्मेवारी थपियो । छोरा जन्मियो ।’
हनुमानढोकामा सिलाइबुनाइको काम सिकिन् । कम ज्याला भएकाले कामलाई निरन्तरता भने दिन सकिनन् । ‘मेहनत बढी आम्दानी कम हुने के गर्नु? यही काम पुरुष पनि गर्छन् तर ज्याला हामीभन्दा धेरै पाउँछन् । काम एउटै तर ज्याला फरक । त्यसै माथि महिलालाई गर्ने व्यवहार पनि फरक पाएँ,’ उनले भनिन् । यस्तो प्रवृत्तिसँग उनको चित्त बुझेन । सिलाइबुनाइको काम चटक्कै छाडिन् ।
त्यसपछि उनी भित्र रहेको बाल्यकालीन रुचि जाग्यो । सानैदेखिको सपना पूरा गर्न टेम्पो चलाउने निर्णय गरिन् । दुई दिनमै टेम्पो चलाउन सिकिन् । टेम्पो चलाउनका लागि लाइसेन्स निकाल्नुपर्‍यो । ट्रायल दिइन् तर उनले झ्यालबाट हेरेका कारण पहिलो पटकमा फेल भइन् । अर्को पटकको प्रयासमा भने पास भइन् । ‘जसरी नि काम गर्नु थियो, बिनालाइसेन्स सडकमा कसरी गाडी कुदाउनु,’ हर्मिताले ती दिन सम्झिन् । लाइसेन्स लिइसकेपछि काठमाडौंको एनएसी–चाबहिल–जोरपाटी रुटको टेम्पो चलाउन थालिन् । टेम्पो चलाउँदा पनि त्यति सहज थिएन । सडकको अवस्था नाजुक भए पनि परिवारको खर्च धान्न उनले टेम्पो चलाइरहिन् ।
टेम्पोबाट राम्रो आम्दानी हुन्थ्यो । घरभाडा, छोरा र आफूलाई टेम्पोको आम्दानीले पुग्थ्यो । दुई वर्ष टेम्पो चलाएपछि उनलाई अरू गाडी चलाउने इच्छा जाग्यो । त्यसपछि २०५९ तिर राष्ट्रिय महिला आयोगका अध्यक्ष दुर्गा पोखरेलको गाडी चालक बनिन् । सरकारी कार्यालयमा सवारी साधन चलाउने पहिलो महिला कर्मचारीका रूपमा दरिइन् ।
त्यो समयमा धेरै पत्रपत्रिका पढ्थिन् उनी । ‘एकदिन पत्रिका हेरिरहेकी थिएँ, संयुक्त राष्ट्रसंघको नेपालस्थित कार्यालयका लागि सवारी चालकको माग भएको देखें,’ हर्मिताले भनिन्, ‘महिला र पुरुष चाहिएको र बराबरी नम्बर ल्याएमा महिलालाई प्राथमिकता दिइने उल्लेख थियो, सायद समयले साथ दिएर होला त्यहाँ पनि पहिलो महिला चालक कर्मचारीका रूपमा काम पाएँ ।’
उनी काममा लगनशील थिइन् । जस्तोसुकै जोखिम उठाउन पनि तत्पर रहन्छिन् । काठमाडौंका सडकमा टेम्पो हाँकेकी उनले उक्त संस्थामा आबद्ध भएपछि विकट ठाउँसम्म पुगिन् । झरी परेको समयमा यात्रा गर्दा ठाउँठाउँमा पहिरो खसिरहेको हुन्थ्यो । डोजर बोलाएर बाटो मिलाउने क्रममा माथिबाट ढुंगा झर्छ या पहिरो जान्छ । मनमा सधैं डर खेल्थ्यो । यसरी गाडी लिएर बाहिर जाँदा उनले छोरा घरमै छोड्नुपर्थ्यो । ‘अरूका बच्चा आमासँगै खेलेको देख्दा मन पोल्थ्यो, आखिर यात्रामा हिँडेपछि गन्तव्यसम्म पुग्नैपर्‍यो,’ हर्मिताले भनिन्, ‘सन्तानकै लागि त गरिरहेकी छु भन्दै अघि बढ्थें ।’
उनले उक्त संस्थामा १५ वर्ष काम गरिन् । १५ वर्षको जागिरले हर्मिताले चोभारको पाण्डे छापमा दुई तले घर जोडिन् । उनले त्यसपछि दोस्रो सन्तानका रूपमा छोरी जन्माइन् । करिब चार महिना आराम गरेपछि काठमाडौं र काँकडभिट्टा रुटको माइक्रोको चालक बनिन् ।
गत असार १५ देखि उनी साझा यातायातको एक मात्र महिला बस चालक भएकी छन् । जीवनको दौरानमा धेरै साधन चलाए पनि ठूलो गाडी (साझा यातायात) चलाउन लागेको डेढ महिना मात्र भएको उनी बताउँछिन् । साझा यातायातले बस थप्दै छ भन्ने कुरा थाहा पाएपछि उनी गएकी थिइन् । ‘नाम निस्किन्छ कि भनेर कोसिस गरेकी थिएँ । महिलालाई प्राथमिकता दिएछन्, एकदमै खुसी लाग्यो,’ उनी खुसी देखिइन् । हर्मिताले साना गाडीहरू वषौंदेखि सडकमा कुदाएकी थिइन् । तर, यति ठूलो बस पहिलोपटक चलाइरहेकी छन् । ठूलो गाडी चलाउन कुनै असजिलो नभएको उनले बताइन् । ‘हुन त साझा यातायात अरू गाडीभन्दा फरक छ तर आत्मविश्वासले चलाउँदा कुनै गाह्रो नहुने रहेछ,’
उनले भनिन् ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७६ १२:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्