झन्डै ५ सय मतगणनास्थलमा तारजाली- स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

झन्डै ५ सय मतगणनास्थलमा तारजाली

–दलका कार्यकर्तामाथि अविश्वास बढ्दा सम्भावित दुर्घटना रोक्न कतै तारजाली, कतै सीसी क्यामराको निगरानी
—विवेक र संस्कारयुक्त राजनीति विकसित गर्नुपर्नेमा तारजाली नै लगाउनुपर्ने ‘बाँदरे संस्कृति’ विकास भयो ः नीलकण्ठ उप्रेती, पूर्वनिर्वाचन आयुक्त
कान्तिपुर टिम

काठमाडौँ — चितवनको भरतपुर महानगरपालिकामा मतगणना चलिरहेको थियो । कभर्ड हलमा जारी गणना टुंगिनै लाग्दा माओवादी केन्द्रका प्रतिनिधिले अचानक मतपत्र च्यातेर चपाएपछि विवाद सुरु भयो । पुनः मतगणना हुँदा एमालेका देवी ज्ञवालीलाई पछि पार्दै माओवादीकी रेनु दाहालले प्रमुख पदमा जित हासिल गरिन् ।

फाइल तस्बिर ।

२०७४ को ‘भरतपुर काण्ड’ पछि मतगणनास्थल सुरक्षाको विषय पेचिलो बन्यो । देशैभरका मतगणनास्थलमा सुरक्षाका लागि फलामे बार वा तारजाली राख्न निर्वाचन आयोगलाई त्यही एउटा घटना काफी बन्यो । हाल मतगणना भइरहेका करिब ५ सय ठाउँमा कडा सुरक्षा व्यवस्था अपनाइएको छ ।

मतगणना जारी रहेका ४ सय ८८ स्थानीय तहमध्ये १२ वटाबाहेक सबै मतगणनास्थलमा तारजाली लगाइएको छ । केन्द्रीय सुरक्षा समितिबाट पारित कार्यविधिअनुसार ७१ हजारभन्दा धेरै नेपाली सेना, ३२ हजारभन्दा धेरै सशस्त्र प्रहरी, ६२ हजारभन्दा धेरै प्रहरी निर्वाचन सुरक्षामा खटिए पनि सबैजसो मतगणनास्थलमा तारजालीको प्रयोग गरिएको छ । भरतपुरमा हाल भरतपुर एक्स्पो सेन्टरको हलमा मतगणना चलिरहेको छ । जहाँ निर्वाचनअघिदेखि नै जिल्ला निर्वाचन कार्यालयले फलामका पाइपको सपोर्ट राखेर तारजाली नै वेल्डिङ गरेको थियो ।

यस्तै अवस्था अन्य गणनास्थलमा देख्न सकिन्छ । गणक र मतदान अधिकृत जालीभित्र बस्छन्, दलका प्रतिनिधि जालीबाहिर बेन्चमा । फलामका डन्डीलाई भुइँ र छतमा वेल्डिङ गरेर जाली कसिएको छ । भित्रबाहिर गर्न ढोका बनाइएको छ, जहाँ दुईवटा चुकुल छन् । ‘गणनापछि यहाँ कुखुरा पालन गरे हुन्छ, क्या गजबको खोर बनाएछन्,’ रूपन्देहीको भैरहवा नमुना उच्च मावि गणनास्थलमा भेटिएका दलका एक प्रतिनिधिले व्यंग्य गर्दै भने । लुम्बिनी प्रदेशका अधिकांश जिल्लामा तारबार र कडा सुरक्षा व्यवस्थाबीच मतगणना जारी छ । दाङका १० वटै पालिकामा तारजाली लगाएर गणना गर्ने व्यवस्था मिलाएको मुख्य निर्वाचन अधिकृत रितेन्द्र थापाले बताए । ‘मतगणना असुरक्षित हुँदै गएपछि तारबार लगाउनुपरेको हो,’ उनले भने, ‘समयअनुसार सुरक्षा सतर्कता अपनाइएको छ ।’

कपिलवस्तुका अधिकांश मतगणनास्थलमा तटबन्धका लागि प्रयोग गरिने जीआई तारकै जाली प्रयोग गरिएको छ भने कपिलवस्तु नगरपालिकामा भने फलामका डन्डीले गणनास्थल बारिएको छ । रोल्पामा पनि सबै गणनास्थलमा तारजाली र सीसी क्यामेराले निगरानी गरिएको छ । त्रिवेणी गाउँपालिकाका अध्यक्ष शान्तकुमार वलीले तारजाली लगाएको देख्दा लोकतान्त्रिक प्रणाली र दलका आचरणप्रति थप आशंका लाग्ने स्थिति उत्पन्न भएको बताए । ‘जनताले स्वेच्छाले प्रदान गरेको मतदानप्रति स्वतन्त्र रूपमा गणना गर्दा विश्वास नहुने आचरण दलका नेता–कार्यकर्ताले देखाउनु दुःखद अवस्था हो,’ उनले भने, ‘यो आफैंप्रति अविश्वास गरिएको अवस्था हो ।’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी नवराज सापकोटाले मतपेटिका र गणनास्थलको सुरक्षाका लागि तारजाली लगाउने निर्णय भएको बताए ।

पाल्पाका १० वटै स्थानीय तहको मतगणनास्थलमा तारजाली छ । नागरिक समाजका अगुवा र सर्वसाधारण तारजाली लगाउने अवस्था दलहरूले नै सिर्जना गरेको बताउँछन् । नागरिक समाजका सचिव भेषराज सुवेदीले भने तारजाली लगाउनु दल आफैंप्रतिको अविश्वास हुन सक्ने बताए । ‘अघिल्ला निर्वाचनमा मतपत्र च्यात्ने, खाने, लुट्ने प्रयास तिनै दलका कार्यकर्ताले गरे,’ उनले भने, ‘त्यस्ता उच्छृंखल कार्यकर्ताकै लागि तारजाली जरुरी हुन थाल्यो ।’ लोकतन्त्रको नाममा छाडातन्त्र मौलाएकाले नै यस्तो अवस्था आएको उनले बताए । नागरिक समाजका अगुवा तथा शिक्षासेवी चित्रवलीराम सुवालले राजनीतिक दल, सञ्चारमाध्यमले नै सही ढंगले अनुगमन गर्न नपाउने गरी गरिएको मतगणना जनताको मतलाई हेयभाव राखिएको ठहर हुने बताए ।

रूपन्देही, अर्घाखाँची, नवलपरासी, रुकुम पूर्व, बर्दियालगायत जिल्लाका सबै स्थानीय तहमा तारजालीभित्र मतगणना जारी छ । रूपन्देहीका मुख्य निर्वाचन अधिकृत धनसिंह महराले जनताले दिएको मत गन्न पनि तारजाली लगाउनुपर्ने अवस्था आउनु दुर्भाग्य भएको बताए । ‘पाँच वर्षका लागि भएको निर्वाचनको नतिजा स्वच्छ रूपले जनतामाझ राख्न पाइयोस् भनेर हामीले पनि सतर्कता अपनाएका छौं,’ उनले भने ।

गण्डकी प्रदेशका एकाधबाहेक मतगणनास्थलमा तारजालीले बारिएको छ । केन्द्रीय नीतिअनुसारै तारजाली लगाइएको निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयले जनाएका छन् । यसका लागि कतिपय पालिकामा विभिन्न सरकारी निकायबाट तारजाली सहयोगस्वरूप लिइएको छ भने कतिपयमा छुट्टै बजेटको व्यवस्था गरिएको छ । १ महानगर, २६ नगरपालिका र ५८ गाउँपालिका गरी ८५ स्थानीय तह रहेको प्रदेशमा ५ बाहेक सबै पालिकाका मतगणनास्थलमा तारजाली लगाइएको छ । पर्वतको फलेबास, म्याग्दीको बेनी र धवलागिरि, मनाङको नार्पाभूमि र तनहुँको व्यास नगरपालिकाका मतगणनास्थलमा भने तारजाली लगाइएको छैन । तनहुँको व्यासमा तारजालीको सट्टा बाँसले बारिएको छ ।

पोखरा महानगरपालिकाको मतगणनास्थलमा सिँचाइ कार्यालयबाट तारजाली ल्याई बाँस किनेर बारिएको मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयका अधिकृत नील पनेरुले बताए । पर्वतको कुस्मा नगरपालिकाको मतगणनस्थलमा तारजाली बेर्न करिब ४० हजार रुपैयाँ खर्च भएको एक कर्मचारीले बताए । गोरखाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी शंकरहरि आचार्यले जिल्लाका सबै मतगणनास्थलमा तारजाली लगाइएको बताए ।

नेपाल बारका निवर्तमान उपाध्यक्ष सुरेन्द्र थापामगरले मतको सुरक्षा गर्ने दृष्टिकोणबाट तारजाली लगाउनुलाई लोकतान्त्रिक अभ्यास नै रहेको ठान्छन् । ‘विगतमा भएका घटनाबाट पाठ सिकेर निर्वाचन आयोगले सुरक्षाको प्रबन्ध गर्नु लोकतान्त्रिक अभ्यास हो,’ उनले भने, ‘मतपत्र कागज होइन जनताको अभिमत हो । अभिमत सुरक्षा गर्नु लोकतन्त्रको पनि सुरक्षा गर्नु हो ।’

प्रदेश १ का १ सय ३७ पालिकामध्ये १ सय ३० वटा स्थानीय तहको मतगणनास्थल तारजालीले घेरिएको छ । उदयपुरका ८ स्थानीय तहमध्ये चौदण्डीगढीमा मात्रै तारजालीले घेराबन्दी गरिएको छैन । मोरङका १७ वटै पालिकाको मतगणना तारजालीको घेराभित्रै सुरु गरिएको छ । विगतको निर्वाचनमा तारजालीले नघेर्दा दलका प्रतिनिधिले मतपत्र च्यात्ने र गणक कर्मचारीलाई आक्रमण गर्ने प्रवृत्ति देखिएकाले सम्भावित घटना रोक्न तारजालीको घेराभित्र गणना सुरु गरिएको मुख्य निर्वाचन अधिकृत कार्यालयका सूचना अधिकृत हेमबहादुर बुढाथोकीले बताए ।

अघिल्लो वर्ष झापाका १५ वटै स्थानीय तहको मतगणनास्थल सामान्य बैठक कोठामा थियो । यस पटक दृश्य फरक छ । कचनकवलका निर्वाचन अधिकृत वीरेन्द्र बस्नेत भन्छन्, ‘मतपत्र सुरक्षित होस् भन्ने हेतुले गणना व्यवस्थित गरिएको हो ।’ केही दिनअघि निर्वाचन आयोगले जिल्लाका कार्यालयलाई गणनास्थल व्यवस्थित र सुरक्षित पार्न निर्देश गरेको थियो । निर्वाचन कार्यालय झापाका प्रमुख तुलसीकुमार नेपालले भने, ‘मत च्यातिने, अर्कोतिर मिसिने, हावाले उडाउने समस्याबाट बचाउन बाध्यताले त्यसो गरिएको हो ।’

सुनसरीका १२ पालिकाकै मतगणनास्थलमा तारजाली हालिएको छ । चुनावी नतिजा पनि करिब सय मिटर टाढैबाट सुन्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको सहायक निर्वाचन अधिकृत गणेश खतिवडाले बताए । धनकुटामा पनि बन्द कोठाभित्र तारघेरा हालेर मतगणना गरिएको छ । मतगणना कार्यमा अवरोध भएका केही घटनाका कारण सुरक्षा अपनाइएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी युवराज कटेलले बताए ।

गणना गरिने कोठामा सीसीटीभी क्यामेरासहित संखुवासभाका पनि १० वटै स्थानीय तहको मतगणना स्थलमा तारजाली लगाइएको छ । दलका प्रतिनिधि र गणक बस्ने स्थानको झन्डै ५ मिटर वरिपरि तारजाली रहेको छ । यहाँ २०७४ को स्थानीय, प्रदेश एवं संघीय निर्वाचनमा तारजाली र सीसीटीभी जडान गरिएको थिएन । जिल्ला बार एकाइका अध्यक्ष उमेश शाक्य ५ वर्षअघिको ‘भरतपुर काण्ड’ ले सबैलाई त्रसित पारेको बताउँछन् । आठवटा पालिका रहेको सोलुखुम्बुको सबै गतगणनास्थलमा पहिलो पटक तारजाली लगाइएको छ । खोटाङका १० र भोजपुरका ९ गणनास्थलमा समेत तारजाली हालिएको छ । भोजपुरका डीएसपी राजकुमार राईले तारजाली गरेपछि नियतवश बिथोल्न खोज्नेलाई सहज नहुने बताए । १० पालिका भएको इलाम, ६ पालिका भएको तेह्रथुम, ८ पालिका भएको ओखलढुंगा, ८ पालिका भएको पाँचथर र ९ पालिका भएको ताप्लेजुङमा पनि सबैतिर तारजालीभित्र मतगणना भइरहेको छ । दलका नेता–कार्यकर्ता इमानदार नहुँदा मतगणनास्थलमा कडा सुरक्षा व्यवस्था गर्नुपर्ने अवस्था देखिएको उदयपुरका नागरिक समाजका सीएम गुरागाईंले बताए । ‘मतदानजस्तो पवित्र दान अरू केही हुँदैन, त्यही दान दिएको वस्तु गणना गर्नसमेत तारजाली लगाउनुपर्ने अवस्था हुनु दुःखद हो,’ उनले भने ।

कर्णालीका सबैजसो स्थानीय तहमा मतगणनास्थलमा तारजाली लगाइएको छ । ‘मतपत्रको सुरक्षाका लागि यति त गर्नैपर्‍यो नि,’ सल्यानका डीएसपी सुमित खड्काले भने, ‘माथिसम्म नलगाइए पनि घुँडासम्म पुग्ने गरी गणनास्थलमा तारबार लगाएका छौं ।’ सुर्खेतमा भने सिसाको ‘पार्टेसन’ गरिएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी खगेन्द्रप्रसाद रिजालले बताए । मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक कमल लम्सालले भने, ‘अहिले मतपत्र जोगाउन सकिन्न कि भन्ने चुनौती देखियो । आवेगमा जे पनि गर्न सक्ने भएकाले तारजाली लगाएर मत गणनास्थल सुरक्षित पारिएको होला ।’

सभ्य र सुसंस्कृत ठाउँमा तारजाली लगाउनु नपर्ने भए पनि नेपालको लोकतन्त्र कलिलो भएकाले यस्तो उपाय अवलम्बन गरिएको अधिवक्ता दुर्गाप्रसाद सापकोटा बताउँछन् । ‘यदि मतपत्रको सुरक्षा भएन भने पुनः निर्वाचनमा जाँदा खर्चिलो र झन्झटिलो हुन्छ, मतदातामा पनि नैराश्य देखिन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले पनि मतपत्र जोगाउन तारजालीको विकल्प देखिएन ।’

सुदूरपश्चिमका ९ जिल्लाका ८८ वटै मतगणना स्थल ग्याबेन वायरको तारजालीभित्र सुरु गरिएको छ । निर्वाचन आयोगको कार्यालय कैलालीका प्रमुख प्रेम भट्टले मतपत्रको सुरक्षाका साथै स्थानीय सुरक्षा चुनौतीलाई मध्यनजर गरी यस्तो गरिएको बताए । ‘सुदूरपश्चिमका स्थानीय तहका मतदाताको संख्या हेरेर १ देखि तीन समूहले गणना गर्न सक्ने ठाउँमा तारबार लगाइएको छ,’ उनले भने ।

बझाङ नागरिक समाजका अगुवा धर्मजंगबहादुर सिंहले यस्तो हुनुमा लोकतन्त्रमा ‘बाँदर प्रवृत्ति’ हावी भएको बताए । लोकतन्त्रमा मतको सुरक्षा चुनौती हुनु भनेको शासन व्यवस्थामाथि नै चुनौती थपिएको उनको भनाइ छ । डडेलधुरा क्याम्पसका उपप्राध्यापक मोहन भट्टले निर्वाचन गराउन सुरक्षा व्यवस्था गर्न सक्ने सरकारले मतगणना तारजालीभित्र गर्नु भनेको लोकतन्त्रका लागि हास्यास्पद भएको बताए ।

२०७४ को स्थानीय निर्वाचनमा मतगणनाका बेला धनुषाको नगराइन नगरपालिकामा मतपत्र नै चपाउन खोजेपछि ठूलै हल्लीखल्ली भएको थियो । मतगणना गर्ने क्रममा आफूपक्षीय उम्मेदवारले सन्तोषजनक मत नपाएको झोंकमा मतपत्र नै चपाउने प्रयास गरे । तर, सुरक्षाकर्मीको सहयोगमा गणकले उनको मुखभित्र हालिएको मतपत्र सुरक्षित रूपमै निकाल्न भ्याए । त्यतिबेला, मतगणनास्थल खुल्ला र सहज पहुँचमा थियो । त्यसकै फाइदा उठाउँदै उम्मेदवारका समर्थकले मतपत्र सजिलैसँगै थुतेर चपाउने प्रयास गरे । अहिले मधेस प्रदेशका सबै १ सय २६ स्थानीय तहमा मतगणनास्थल तारजालीले बारिएको छ । देशकै सबभन्दा बढी स्थानीय तह २० वटा रहेको सर्लाहीमा पनि मतगणनास्थलको सुरक्षा गर्न भन्दै सबै तारजाली हालिएको छ । सदरमुकाम मलंगवा नगरपालिकाको मतगणना जिल्ला समन्वय समितिको हलमा भइरहेको छ । जहाँ कडा सुरक्षा व्यवस्था भए पनि तारजाली राखिएको छ ।

लोकतन्त्रमा जनताको अभिमत बुझ्न तारजालीभित्र मतगणना गर्नु लोकतन्त्रको उपहास भए पनि दलकै कार्यकर्ताका कारण सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाइएको नागरिक अगुवा रजनीकान्त झा बताउँछन् । राजनीतिमा नीति र सिद्धान्त हराएकाले यस्ता समस्या आइरहेको उनको भनाइ छ । नागरिक समाजका महासचिव शिवचन्द चौधरीले जनताको अभिमतको सुरक्षा गर्नु निर्वाचन आयोगको धर्म भएकाले पनि यो स्थिति आएको जनाए । ‘आनो पक्षमा माहोल भएन भने दलका नेता तथा कार्यकर्ताहरू जे पनि गर्न तयार हुन्छन्,’ उनले भने, ‘यसतर्फ निर्वाचन आयोग सतर्क भएको देख्न पाइरहेको छ ।’

दलहरूले आफ्ना कार्यकर्तालाई लोकतान्त्रिक संस्कार दिन नसक्दा मतगणनास्थलमा तारजाली बारबेर गर्नुपर्ने अवस्था आएको पूर्वनिर्वाचन आयुक्त नीलकण्ठ उप्रेती बताउँछन् । उनले प्रत्येक निर्वाचनमा मतपत्रको सुरक्षाको विषय पेचिलो बन्दै गएको र तारजाली लगाउनुपर्ने अभ्यासबाट लोकतन्त्र संस्थागत नहुने बताए । ‘विवेक र संस्कारयुक्त राजनीति विकसित गर्नुपर्नेमा तारजाली नै लगाउनुपर्ने बाँदरे संस्कृति विकास भयो । यसलाई सुधार गर्न दलहरू नै नलागी हुन्न ।’

निर्देशिकामा के छ ?

स्थानीय तह निर्वाचन निर्देशिका २०७८ को दफा १५ को उपदफा १ क–ले मतगणनास्थलमा पुग्ने व्यक्तिबारे स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ । गणना कार्यका लागि खटाइएका कर्मचारी, सुरक्षाका लागि खटिएका सुरक्षाकर्मी, उम्मेदवार वा निजको निर्वाचन प्रतिनिधि वा मतगणना प्रतिनिधि, आयोगबाट पर्यवेक्षकका लागि अनुमति प्राप्त व्यक्ति वा आयोगबाट खटिएको पदाधिकारी वा अनुमति पाएको कर्मचारी वा व्यक्ति मात्र गणनास्थलमा बस्न पाउने व्यवस्था छ । त्यस्तै, गृह मन्त्रालयको स्थानीय तह निर्वाचन ‘सुरक्षा निर्देशन’ ले पनि मतगणनास्थल सुरक्षाका लागि ‘पारदर्शी छेकाबार’ लगाउन निर्देशन गरेको छ । त्यहीअनुसार निर्वाचनका लागि खटिएका सबै निर्वाचन अधिकृतहरूले मतगणनास्थलमा तारबार, फलामका डन्डी, डोरी प्रयोग गरेर घेरा बनाएका छन् ।

०००

पर्वत पोर्तेल (झापा), प्रदीप मेन्याङ्बो (सुनसरी), रमेशचन्द्र अधिकारी (धनकुटा), भानुभक्त निरौला (सोलुखुम्बु), डिल्लीराम खतिवडा (उदयपुर), डम्बरसिं राई (खोटाङ), दीपेन्द्र शाक्य (संखुवासभा), विनोद भण्डारी (विराटनगर), अजित तिवारी (जनकपुर), ओमप्रकाश ठाकुर (सर्लाही), घनश्याम गौतम (रूपन्देही), दुर्गालाल केसी (दाङ), माधव अर्याल (पाल्पा), सञ्जु पौडेल (लुम्बिनी), मनोज पौडेल (कपिलवस्तु), वीरेन्द्र केसी (अर्घाखाँची), नवीन पौडेल (नवलपरासी), कमल पन्थी (बर्दिया), हरि गौतम (रुकुम पूर्व), काशीराम डाँगी (रोल्पा), चित्रांग थापा (धनगढी) र कृष्णप्रसाद गौतम (सुर्खेत)

प्रकाशित : जेष्ठ १, २०७९ ०२:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

३७ ठाउँमा झडप, गोली लागेर एकको मृत्यु

५१ ठाउँमा हवाई फायर । रौतहटमा मतपेटिका लुट्ने प्रयास । मानवअधिकार आयोग भन्छ– निर्वाचन शान्तिपूर्ण हुन सकेन
कान्तिपुर टिम

काठमाडौँ — स्थानीय तह निर्वाचनका क्रममा देशभर तीन दर्जन ठाउँमा झडपका घटना भएका छन् । स्थितिलाई नियन्त्रणमा लिन प्रहरीले दुई ठाउँमा गोली चलाएको छ भने ५१ ठाउँमा हवाई फायर गरेको छ ।

उदयपुरको कटारीमा प्रहरीको गोली लागेर एक जनाको मृत्यु भएको छ । विभिन्न ठाउँमा भएका झडपमा एक दर्जनभन्दा बढी घाइते भएका छन् । रौतहटमा दलका कार्यकर्ताले मतपेटिका लुट्ने प्रयास गरेका छन् । केही केन्द्रको मतदान प्रक्रिया स्थगन गरिएको छ ।

उदयपुरको कटारी नगरपालिका–१० सोरुङछबिसेमा शुक्रबार मतदान केन्द्र सुरक्षार्थ खटिएका प्रहरीले चलाएको गोली लागेर एक युवकको मृत्यु भएको छ । एक बालक र प्रहरी जवान घाइते भएका छन् । प्रहरीले चलाएको गोली छातीमा लाग्दा स्थानीय १९ वर्षीय नवीन कटुवालको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो । खुट्टामा गोली लागेका १४ वर्षीय मोहन श्रेष्ठ घाइते भएका छन् । उनी घरमा बसिरहेका थिए । त्यसैगरी सर्वसाधारणसँगको झडपमा टाउकामा ढुंगाले लागेर प्रहरी जवान विष्णु तामाङ घाइते भएका छन् । घाइतेलाई उपचारका लागि कटारी अस्पताल लगिएको छ ।

कालिका मावि मतदान केन्द्रमा मतदान सम्पन्न भएपछि गोली चलेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी वीरेन्द्रकुमार यादवले बताए । घटनास्थल विकट क्षेत्रमा रहेकाले मृत्यु पुष्टि भइनसकेको उनले बताए । मृतक कटुवाल नेत्रविक्रम चन्द नेतृत्वको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका तर्फबाट स्वतन्त्र उम्मेदवार बनेका गौरबहादुर कटुवालका भतिज हुन् । विप्लवका जिल्ला सेक्रेटरी लक्ष्मण पौडेलले भने आफ्नो पार्टीका कार्यकर्ताको प्रहरीको गोली लागेर ज्यान गएको बताएका छन् । उनले कांग्रेस कार्यकर्ताले फर्जी मत खसाल्न लाग्दा रोक्ने क्रममा विवाद सिर्जना भएपछि प्रहरीले गोली चलाएको बताए । सिलबन्दी गर्नेक्रममा ५०/६० जनाको समूहले मतपेटिका लुट्ने प्रयास गरेपछि स्थिति तनावग्रस्त भएको प्रजिअ यादवले बताए । प्रहरीले एसएलआरबाट ४ र थ्रीनटथ्री राइफलबाट ४ गरी ८ राउन्ड गोली फायर गरेको जनाएको छ ।

बाँकेको कोहलपुरमा एमाले र माओवादी कार्यकर्ताबीच खुकुरी हानाहान हुँदा दुई जना तथा हुम्लाको खार्पुनाथमा कांग्रेस–माओवादी र एमालेबीच झडप हुँदा १० जना घाइते भएका छन् । तनहुँको व्यास नगरपालिकाका मेयर उम्मेदवार दीपकराज जोशीमाथि कांग्रेस कार्यकर्ताले आक्रमण गरेका छन् । दैलेखको ठाटीकाँध, काभ्रेको चौरी देउराली ६, बाराको पचरौती २ मा पनि मतदानस्थलमा झडप भएका छन् ।

धनुषाको सहिदनगर १ मा प्रहरीले रबरको गोली प्रहार गरेको थियो भने ओखलढुंगाको चम्पादेवी, मोरङको जदाहा, झापाको गौरादह, मधेस प्रदेशका बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाहीका विभिन्न स्थान, बाजुराको बूढीनन्दा नगरपालिकाको पिस क्रिएटर एकेडेमी, खप्तड छेडेदह गाउँपालिकाको मालिका मावि र धनाल्त आधारभूत विद्यालय, बझाङको केदारस्युँ गाउँपालिका ४ थलारा, रामेछापको दोरम्बा, शैलुङ र खाँडादेवी, गोरखाको घ्याल्चोक, सर्लाहीको धनकौलका मतदान केन्द्रमा प्रहरीले हवाई फायर गरेर स्थिति नियन्त्रणमा लिएको थियो ।

बर्दियाको बाँसगढी नगरपालिका ९ धुमनीको लालीगुराँस मावि माछागढमा विक्रम भण्डारीले मतदान गर्न गएका बखत मतपत्रमा छाप लगाई मतपेटिका नजिक पुगेर स्थानीय तह निर्वाचन बहिष्कार गरौं भन्दै मतपत्र च्यातेपछि स्थिति बिग्रिएको थियो । लगत्तै उनलाई प्रहरीले पक्राउ गरेपछि मतदान स्थगन भएको थियो । रुकुमपश्चिमको मुसिकोट नगरपालिका ९, चौखावाड मतदान स्थलमा अर्कैको नाममा मत दिन खोजेपछि विवाद हुँदा झडप भएको थियो । डोल्पाको जगदुल्लास्थित आधारभूत विद्यालयमा मतपत्रमा सिरिन्जबाट मसी पोतेर मतपेटिकामा हाल्ने प्रयास भएको थियो । मतदानस्थलमा जम्मा भएका नेता–कार्यकर्ता र सुरक्षाकर्मीबीच झडप हुँदा २४ सर्वसाधारण र ६ प्रहरी घाइते भएका छन् । हिंसात्मक गतिविधि गरेको आरोपमा १६ जनालाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ ।

दोलखाको बैतेश्वरमा भएको चुनावी झडप रोक्न प्रहरीले १३ राउन्ड, हुम्लाको चंखेलीमा स्वतन्त्र र माओवादी उम्मेदवारबीच भएको झडप नियन्त्रण गर्न सशस्त्र प्रहरीले ८ राउन्ड र सप्तरीको बसबिट्टीमा ५ राउन्ड र हुम्लाकै अदानचुलीमा भएको झडप नियन्त्रणका लागि प्रहरीले ५ राउन्ड हवाईफायर गरेको थियो । सर्लाहीको धनकौलमा कांग्रेस, एमाले र माओवादीबीच भएको त्रिपक्षीय झडपमा प्रहरीले एक दर्जनभन्दा धेरै हवाई फायर गरेर स्थिति नियन्त्रणमा लिएको थियो । पर्साको मिर्जापुरमा सत्ता गठबन्धन र एमालेबीच विवाद बढेपछि प्रहरीले ४ राउन्ड, अछामको साँफेबगरमा झडप भएपछि प्रहरीले ३ राउन्ड र दार्चुलाको शैल्यशिखर नगरपालिका ६ मा एमाले र कांग्रेसबीच भएको चुनावी झडपमा प्रहरीले ५ राउन्ड हवाई फायर गरेको थियो ।

रौतहटको यमुनाई गाउँपालिका–२ स्थित भेडियाही मतदान केन्द्रमा शुक्रबार बिहान निकै उत्साहपूर्वक मतदान भइरहेको थियो । अपराह्न लोसपा र अन्य दलका कार्यकर्ताबीच मतदानकै विषयलाई लिएर विवाद बढ्दा झडपको स्थिति बन्यो । यहीबीच केही स्थानीयले मतदान केन्द्र प्रवेश गरेर मतपेटिका लुटे । हवाईफायर गर्दै सुरक्षाकर्मीले लखेटेपछि झन्डै ३ सय मिटर पर पुगेका उनीहरू मतपेटिका छाडेर भागेका थिए । उनीहरूले पहिले नै मतपेटिकामा पानी हालिसकेका थिए । मतपत्र भिजेर कामै नलाग्ने भएको छ । घटनाका विषयमा प्रहरी प्रधान कार्यालयले रौतहटका एसपी विनोद घिमिरेलाई स्पष्टीकरण सोध्ने भएको छ । जिल्ला निर्वाचन कार्यालयले १ र २ वडाको मतदान स्थगित गरेको जनाएको छ । शुक्रबार अपराह्न ४ बजे लोसपा कार्यकर्ता र अन्य दलबीच विवाद सुरु भएको थियो । त्यसै मौकामा स्थानीयले मतपेटिका लुटेको सुरक्षा अधिकारीको भनाइ छ ।

मतपेटिका काँधमा राखेर भागेका स्थानीयलाई सुरक्षाकर्मीले पनि रोक्न सकेनन् । सुरक्षाकर्मीको बीचबाटै पेटिका लुटिएको हो । २ हजार ९२ मतदाता रहेको उक्त केन्द्रमा अपराह्नसम्म ५ सयमात्र मत खसेको थियो । मतदाता चर्को गर्मीका कारण दिउँसो ढिलो गरी मतदानका लागि आइरहेका थिए । त्यहीबीच मतदान केन्द्रमा विवाद सुरु भइसकेको स्थानीय कृष्णदेव यादवले बताए । ‘लोसपाका कार्यकर्ता बिहानदेखि विवाद निकाल्ने मुडमा थिए,’ उनले भने, ‘दिउँसो मतदाता बढ्न थालेपछि सामान्य कुरामा पनि निहुँ खोज्न थाले । त्यसपछि मतपेटिका बोकेर भागे ।’

प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णबहादुर शाहीका अनुसार भेडियाही मतदान केन्द्रमा ३० प्रतिशत मात्र मतदान भएको थियो । त्यहीबीच विवाद सुरु भएको र बल प्रयोग गर्न लाग्दा हूलहुज्जत गरी मतपेटिका लगेको बताए । ‘स्थानीयले लुटेर लगेको मतपेटिका सुरक्षाकर्मीले फिर्ता ल्याएका छन्,’ उनले भने, ‘सुरक्षा व्यवस्था फितलो होइन, बल प्रयोग गर्नुअघि विवाद मिलाउन छलफल गर्ने भन्दै गर्दा केही व्यक्ति आएर मतपेटिका

उठाएर लगे ।’

प्रहरी महानिरीक्षक धीरजप्रताप सिंहले रौतहटमा मतपेटिका लुटिएको घटनाले दुःखी भएको बताए । ‘मैले पनि मतपेटिका बोकेर स्थानीय भाग्दै गरेको तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा देखें,’ उनले भने, ‘रौतहटका एसपी विनोद घिमिरेलाई स्पष्टीकरण सोध्छु । यो लापरबाही हो ।’ यस्तै, बौधीमाई नगरपालिकाको कंकालीमाई मावि सरमुजवा मतदान केन्द्र र इनर्वा मतदान केन्द्रमा बाकस तोडफोड गरी आगो लगाइएको छ । मतदान केन्द्रमा थोरै सुरक्षाकर्मीको भर पर्दा धेरै स्थानमा झडपका घटना भएका हुन् ।

यमुनामाई गाउँपालिका–१ स्थित मावि चिकना जेठरहिया ‘क’ मतदान केन्द्रमा दिउँसो विवादपछि झडप हुँदा स्थानीयले मतपेटिका तोडफोड गर्दै पानी खन्याइदिएका छन् । मतपेटिका तोडफोड गरिए पनि सुरक्षाकर्मीले घटनालाई रोक्न सकेन । जिल्लाका विभिन्न स्थानमा झडप रोक्न ३० राउन्ड बढी हवाई फायर गरेको जिल्ला प्रहरीका प्रवक्ता डीएसपी सुनिल मल्लले बताए । फतुवा विजयपुर नगरपालिकामा रातिसम्म झडप र गोली चलेको डीएसपी मल्लले सुनाए । जिल्ला निर्वाचन अधिकारी छोटेलाल दासले अहिलेसम्म बौधीमाईको मात्र मतदान स्थगित गरिएको पत्र निर्वाचन अधिकृतबाट पाइएको बताए । विवाद भएका यमुनामाई, गढीमाई, फतुवा विजयपुर केन्द्रको पनि स्थगित हुन सक्ने उनले बताए ।

फर्जी मतदान गरेको विषयमा विवाद हुँदा धनकुटाको सहिदभूमि गाउँपालिका–६ स्थित ठाकुरदेवी माध्यमिक विद्यालय र वडा कार्यालय स्थलका तीनवटा केन्द्रमा मतदान स्थगित भएको छ । अनुपस्थितका नाममा मतदान गरेको विषयमा सत्ता गठबन्धन र एमाले कार्यकर्ताबीच विवाद बढ्दै गएपछि मतदान स्थगित गर्नुपरेको मुख्य निर्वाचन अधिकृत फणिन्द्रप्रसाद पराजुलीले बताए । घटनास्थलमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी युवराज कट्टेल, मुख्य निर्वाचन अधिकृत पराजुली, सुरक्षा प्रमुखहरू पुगेर विवाद टुंग्याउने प्रयास गरेका थिए । उक्त मतदानस्थलका तीन केन्द्रमा २० प्रतिशत मत खसेको थियो । विवाद उत्पन्न भए पनि मतदानका लागि टाढाटाढाबाट आएकाहरू लामबद्ध भएर दिनभर बसेका थिए । ‘स्थगित गरिएकोबारे निर्वाचन आयोगमा जानकारी पठाइने छ,’ पराजुलीले भने, ‘आयोगले अर्को मिति तय गरेपछि पुनः मतदान हुनेछ ।

काभ्रेको पाँचखाल–१३ कोसीदेखास्थित श्रीराम मतदान केन्द्रमा पनि मतदान स्थगित गरिएको निर्वाचन अधिकृत जीवनप्रसाद दुलालले बताए । विवाद बढेपछि भएको छलफलबाट पनि सुचारु गर्ने स्थिति नबनेपछि मतदान स्थगित गरिएको दुलालले बताए । निर्वाचनमा खटिएका कर्मचारीले एमालेका एक स्थानीय नेतालाई एकै पटक १० वटा मतपत्र दिन लागेको भन्दै कांग्रेसका कार्यकर्ताले मतपत्र नियन्त्रणमा लिएपछि सुरु भएको विवाद झडपमा परिणत भएको थियो । मतदानका लागि प्रयोग भएका टेबल, कुर्सी तोडफोड भएको थियो । करिब ३ सय मत खसेपछि विवाद सुरु भएको थियो । कांग्रेस र माओवादी केन्द्रका कार्यकर्ताबीच भएको झडपका कारण रामेछापको खाँडादेवी गाउँपालिका—१ राकाथुम मतदान केन्द्रको मतदान स्थगित भएको छ । प्रहरीले स्थिति नियन्त्रणमा लिन केही राउन्ड हवाई फायर गरी थप घटना हुन दिएन तर मतदान कार्य भने दिनभरको प्रयास गर्दा पनि सम्भव नभएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीपककुमार पहाडीले बताए ।

दलका कार्यकर्ताबीचको विवाद नसल्टिँदा अछामका तीन मतदान केन्द्रमा शुक्रबार मतदान स्थगित भएको छ । मुख्य निर्वाचन अधिकृत मनोज श्रेष्ठका अनुसार पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका–५ लयाटीमा स्वतन्त्र उम्मेदवार पक्ष र कांग्रेस–माओवादी गठबन्धनका उम्मेदवारबीच झडप भएपछि बिहानैदेखि मतदान हुन सकेन । झडपका क्रममा मतपेटिका तोडफोडका साथै मतपत्र च्यातिएका छन् भने ४ जना घाइते भएका छन् । कांग्रेस–एकीकृत समाजवादी गठबन्धन र एमाले कार्यकर्ताबीचको विवादले साँफेबगर नगरपालिका–१३ बाब्लामा पनि मतदान स्थगित भएको छ । अछामको ढकारी गाउँपालिकास्थित कालिका मावि मतदान केन्द्रमा पनि दलका कार्यकर्ताबीच आपसमा कुटाकुट भएपछि मतदान स्थगित भएको छ । स्थगित गरिएको मतदान निर्वाचन आयोगको निर्देशनअनुसार अर्को मितिमा सुरु गरिने मुख्य निर्वाचन अधिकृत श्रेष्ठले बताए ।

बझाङका दुई मतदानस्थलमा अज्ञात समूहले बम राखेका कारण ढिलो गरी मतदान सुरु भएको थियो भने विवादका कारण चारवटा केन्द्रको मतदान स्थगित गरिएको छ । जयपृथ्वी नगरपालिका–१ स्थित नारायण मावि मतदान केन्द्रमा अज्ञात व्यक्तिले दुईवटा प्रेसर कुकर बम र बुंगल नगरपालिका–८ स्थित महादेव मावि अठपाली जाने बाटोमा बट्टामा विस्फोटक पदार्थ फेला परेको थियो । नेपाली सेनाको टोलीले दुवै ठाउँमा भेटिएको विस्फोटक पदार्थ निष्क्रिय बनाए पनि बम राखिएको खबरले जिल्लाभर मतदातामा त्रास फैलिएको थियो ।

यस्तै जिल्लाका चार केन्द्रमा तनावको अवस्था सिर्जना भएपछि मतदान नै स्थगित गर्नुपरेको छ । केदारस्युँ गाउँपालिको सैन्सु मतदान केन्द्रमा फर्जी मत हालेको विषयमा भएको विवादले झडपको रूप लिएपछि मतदान स्थगित गरिएको छ । त्यसैगरी जयपृथ्वी नगरपालिका–७ को सुनिपीपलचौर माविमा नेकपा माओवादी केन्द्रकी प्रतिनिधि रमा जोशीले मतपेटिका फुटाएपछि एमाले र गठबन्धनका कार्यकर्ताबीच झडप भएको थियो । स्थिति नियन्त्रणमा लिन प्रहरीले तीन राउन्ड हवाई फायरसमेत गर्नुपरेको थियो । झडपपछि जोशीलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएर केहीबेरपछि छाडेको थियो भने उक्त केन्द्रको मतदान स्थगित गरिएको छ । यस्तै सुर्मा गाउँपालिकाको डोगडी र काटै केन्द्रमा पनि झडप भएपछि मतदान स्थगित गरिएको छ । अपांगता भएका तथा अशक्त व्यक्तिको मत हाल्ने विषयमा दुई पक्षबीच झडप भएको थियो । स्थगित भएका सबै केन्द्रमा केही दिनभित्रै फेरि मतदान गरिने मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयले जानकारी दिएको छ ।

राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगले शुक्रबारको निर्वाचन शान्तिपूर्ण हुन नसकेको निष्कर्ष निकालेको छ । निर्वाचन अनुगमनपछि आयोगले पत्रकार सम्मेलन नै गरेर यस्तो बताएको हो । सम्मेलनमा आयोगका अध्यक्ष तपबहादुर मगरले निर्वाचन अपेक्षाकृत रूपमा शान्तिपूर्ण हुन नसकेको बताए । आयोगका ४५ टोलीले ७७ जिल्लाको निर्वाचनको अनुगमन गरेको थियो ।

प्रमुख निर्वाचन आयुक्त दिनेश थपालियाले अधिकांश स्थानमा निर्वाचन शान्तिपूर्ण भए पनि एकै पटक निर्वाचन हुँदा केही स्थानमा सुरक्षा प्रबन्धमा समस्या भएको महसुस भएको बताए । सप्तरी, बझाङ, बारा र रौतहटका केही मतदान केन्द्रमा अप्रत्याशित र अवाञ्छित गतिविधि भएको बताए । उनले देशभर ३२ वटा केन्द्रमा झडप र विवादका कारण मतदान स्थगित भएको जनाए । निर्वाचन शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न गर्ने विषयमा राजनीतिक दलहरूको भूमिकाप्रति चिन्तित भएको उल्लेख गरे । ‘राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरूबीच जुन सुझबुझपूर्ण सम्बन्ध र सहयोग हुनुपर्ने हो, तदअनुसार व्यवस्था गर्नै नसकिँदा, साह्रै सानातिना विवादमा पनि अनावश्यक विवाद सिर्जना भई उग्ररूप लिँदा सुरक्षा व्यवस्था र राजनीतिक दलहरूको व्यवस्थापनका विषयमा आयोग चिन्तित र सशंकित भएको अवस्था स्पष्ट गर्न चाहन्छु,’ शुक्रबार मतदानको समय सकिएपछि उनले भने ।

गृह मन्त्रालयले भने केही स्थानमा बाहेक निर्वाचन शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको जनाएको छ । गृह प्रवक्ता फणीन्द्रमणि पोखरेलले केहीबाहेक अधिकांश स्थानमा शान्तिपूर्ण रूपमा निर्वाचन सम्पन्न भएको बताए । ‘केही ठाउँमा निर्वाचनविरोधी गतिविधि भए, बिथोल्ने प्रयास भयो,’ उनले भने, ‘जुन–जुन ठाउँमा निर्वाचनविरोधी गतिविधि भए, ती ठाउँको मतदान रद्द भएको छ ।’ उनले निर्वाचनविरोधी गतिविधि गर्नेलाई नियन्त्रणमा लिइएको, परिस्थिति नियन्त्रणमा लिन हवाई फायर भएको र त्यस क्रममा केही मानिस र सुरक्षाकर्मी घाइते भएको उनले बताए । प्रहरी प्रवक्ता एसएसपी विष्णुकुमार केसीले शान्तिसुरक्षा व्यवस्थापन चुस्त बनाइएका कारण छिटपुटबाहेकमा शान्तिपूर्ण रूपमा निर्वाचन सम्पन्न भएको बताए ।

निर्वाचन आयोगले बढी प्रतिस्पर्धा हुने, दलहरूका बागी उम्मेदवार भएका, भूमिगत समूह पहिचान गरिएका क्षेत्र, चुनाव बहिष्कार गर्ने समूहका गतिविधिलक्षित गरेर एक जना सचिव र थप १८ सहसचिव नेतृत्वका छुट्टाछुट्टै संयन्त्रलाई मतदान निगरानीका लागि खटाएको थियो । निर्वाचनपूर्व तयारीदेखि मतपरिणाम नआएसम्मका लागि फिल्ड र मतगणना स्थलमा खटिने गरी १ लाख म्यादीसहित ७० हजारभन्दा बढी सेना, ३२ हजारभन्दा बढी सशस्त्र र करिब ६५ हजार प्रहरीलाई तैनाथ भएका छन् । मतगणना स्थलमा निर्वाचन आयोगले सीसीटीभी जडान गरेर निगरानी गर्न भनिसकेको छ । मतपत्र च्यात्ने जोखिमलाई ध्यानमा राखेर सुरक्षा सावधानी अपनाइएको हो ।

मातृका दाहाल (काठमाडौं), डिल्लीराम खतिवडा (उदयपुर) शिव पुरी (रौतहट), रमेशचन्द्र अधिकारी (धनकुटा), नगेन्द्र अधिकारी (काभ्रे), टीकाप्रसाद भट्ट (रामेछाप), मेनुका ढुंगाना (अछाम) र वसन्तप्रताप सिंह (बझाङ)

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७९ ०७:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×