शासकलाई प्रश्न गर्ने कल्पनाका कविता- साहित्य/विविध - कान्तिपुर समाचार

शासकलाई प्रश्न गर्ने कल्पनाका कविता

‘आफ्नो उमेरअनुसार कम्तीमा २–४ ठाउँ प्रेमका मादक कविता लेख्नुपर्ने हो कल्पनाले तर यस्तो लाग्छ, उनमा त बैंस पनि रिसकै चढेको छ ।’
दीपक परियार

पोखरा — गम्भीर स्वभाव । बिरलै देखिने मुस्कान । कवि कल्पना चिलुवाललाई अर्की कवि सरस्वती प्रतीक्षाले ‘रिसाहा कवि’ को उपमा दिइन् । कल्पनाको कवितासंग्रह ‘चुल्ठो’ को बुधबार पोखरामा परिचर्चा गर्दै कवि प्रतीक्षाले उनका कविता आक्रोश र विद्रोह बनेर पोखिएको बताइन् । 

कवितासंग्रह ‘चुल्ठो’ को बुधबार पोखरामा आयोजित परिचर्चा कार्यक्रममा कवि कल्पना चिलुवाल (बायाँ), सुमिना र सरस्वती प्रतीक्षा । तस्बिर : दीपक परियार/कान्तिपुर

‘कतै उपभोक्तावादी बजारसँग रिस, देशलाई यातनागृह बनाउने शासकहरूसँग रिस, हत्यारा न्यायाधीशहरूसँग रिस त कतै दलित र गैरदलितबीचको खाडलसँग रिस,’ प्रतीक्षाले भनिन्, ‘आफ्नो उमेरअनुसार कम्तीमा २–४ ठाउँ प्रेमका मादक कविता लेख्नुपर्ने हो कल्पनाले तर यस्तो लाग्छ, उनमा त बैंस पनि रिसकै चढेको छ ।’

कल्पनाका कवितालाई कुनै एउटा वादको फित्ताले मात्रै नाप्न खोजियो भने त्यो उनका कविताप्रति अन्याय हुन जाने प्रतीक्षालाई लाग्छ । ‘एउटा वाद होइन, थुप्रै वादका कोलाज भने कल्पनाका कवितामा भेटिन्छन्,’ प्रतीक्षा भन्छिन्, ‘कल्पनाका कवितामा कसैले एउटै वाद मात्रै देख्छ भने त्यो इन्द्रेणी एउटै रङले मात्रै बनेको भने जस्तै निरर्थक भनाइ हुन्छ ।’

प्रतीक्षाका अनुसार नारीवाददेखि प्रगतिवादसम्म, यथार्थवाददेखि अस्तित्ववादसम्म, मानवतावाददेखि माक्र्सवादसम्म सबै सबै रङले पोतिएका छन् कल्पनाका कविता । शीर्ष कविता ‘चुल्ठो’ मा परम्परागत चुल्ठोमा दासी बनाइएका नारीको मुक्तिको आवाज छ । थुप्रै कवितामा प्रबल नारीवादी स्वर सुन्न पाइन्छ । विद्यमान सरकार, शासक, शासन प्रणालीप्रति उनीभित्र यति जीवित तिक्तता छ कि त्यो तिक्तता उनका राजनीतिक कवितामा पढ्न पाइन्छ । उनको तिक्तता कतै आक्रोश र कतै विद्रोह बनेर पोखिएको छ ।

‘समसामयिक राजनीतिक परिवेशका विद्रूप चित्र हेर्नु छ भने कल्पनाका कविता हेर्दा हुन्छ,’ प्रतीक्षाले थपिन्, ‘उनको कविताको क्यानभासमा डोरम्याट बनाएर बिछयाइएका सर्वसाधारणको ऐठन छ । कम्युनिस्ट घोषणापत्रले आफ्ना खुट्टा पुछ्ने वामपन्थी नेताहरूको कुकृत्यको पर्दाफास छ । पूर्वछापामारको बेइज्जतीपत्र छ । हाम्रो समयको राजनीतिक स्खलनको दस्ताबेज हो चुल्ठो ।’

तर लेखनशैलीमा आफ्नो मौलिकपन नहुनु कल्पनाको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी ठान्छिन् उनी । ‘आफैंभित्रको सुन्दर कविता नपढेका कारण जे कुरामा पनि विद्रूप देख्ने बानी उनलाई परेको हो कि भन्ने शंका गर्न सकिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘मानवताका मुहारमा झल्कने प्रेम, करुणा र स्नेहलाई नरम भएर हेरिदिए कल्पनाका कविताको आयतन अझै बृहत्तर हुन सक्थ्यो कि †’

साहित्यकार डा. कृष्णराज अधिकारीले स्तरीय बनाउने नाममा जटिल विम्बको प्रयोग गर्नबाट कल्पनाका कविता मुक्त रहेको बताए । ‘कल्पनाका कविताको सबैभन्दा सबल पक्ष सरलता हो,’ पुस्तकको परिचर्चा गर्दै उनले भने, ‘कवितामा विद्रोह चेत अर्को शक्ति हो । शासकसँग आँखा जुधाएर प्रश्न गर्न सक्ने दुर्लभ कविता लेख्ने कवि हुन् कल्पना ।’

परिचर्चाकार सुमिनाले कल्पनाका कवितामा विशुद्ध वर्तमान समाजको दर्पण मात्रै नभएर परिवर्तनका लागि आवश्यक विचारहरू पनि भएको बताइन् । ‘उनका कविताले पाठकको मन र मस्तिष्कमा एक प्रकारको तहल्का मच्चाउँछन्, आँधीबेहरी सिर्जना गर्ने क्षमता राख्छन्,’ उनले भनिन्, ‘पाठकलाई कुण्ठा पढाएर तिक्ततातर्फ मात्रै धकेल्ने कविता छैनन्, बरु उमंग, ऊर्जा भर्दै सकारात्मकतातिर डोहोर्‍याउने कविता छन् ।’

पोखरालाई कर्मथलो बनाएकी कवि कल्पनाले कृतिमा आममानिससँग सरोकार राख्ने कविता संगृहीत गरेको बताइन् । ‘कवितामार्फत आममान्छेसँग जोडिन पाउँदा खुसी लागेको छ,’ उनले भनिन्, ‘लेख्ने कलम मेरो भए पनि कविताको श्रेय पोखरा र पोखरावासीप्रति जान्छ ।’ बेला पब्लिकेसन्सले बजारमा ल्याएको कृतिमा ५६ कविता छन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन २०, २०७७ १२:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तीन वर्षमा फेरिए ६ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत

कान्तिपुर संवाददाता

विराटनगर — विराटनगर महानगरपालिकामा जनप्रतिनिधि आएको झन्डै साढे तीन वर्षको अवधिमा ६ जना प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत परिवर्तन भएका छन् ।

आगामी बजेट र आधा दर्जन बढी विकासे योजनाको गुरुयोजना बनिरहेका बेला पछिल्लोपटक संघीय सरकारले समन्वय नै नगरी प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत इन्द्रमणि पोखरेलको सरुवा गरेको छ ।

पोखरेलको सरुवापछि सबै काम ठप्प भएको महानगर प्रमुख भीम पराजुलीले बताए । उनको ठाउँमा स्थानीय विकास मन्त्रालयबाट उमेशकुमार बस्नेत आउने भएका छन् । पराजुलीका अनुसार नयाँ आउने अधिकृतलाई सबै कुरा बुझ्न कम्तीमा दुई महिना लाग्छ । त्यसपछि उनले काम सुरु गर्छन् तर सरुवा भइहाल्छन् ।

पोखरेललाई १० महिना पनि नबित्दै ऊर्जा मन्त्रालयमा सारिएको हो । महानगरमा जनप्रतिनिधि आउँदा दीपक कोइराला प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत थिए । उनलाई जनप्रतिनिधि आएको तीन महिना नबित्तै सरुवा गरेर संघीय सरकारले प्रदीप निरौलालाई पठायो । उनले पनि ६ महिना काम गर्न नपाउँदै कुमार दाहाललाई पठायो । करिब आठ महिना महानगरमा बस्दा उनी र प्रमुख पराजुलीबीच विवादले विकासका योजना सञ्चालन हुनै सकेनन् ।

विवादकै बीच दाहालको सरुवा भएपछि एकदेव अधिकारी आए । विराटनगरकै बासिन्दा उनी १० महिना बस्दा विकासे योजनाले गति लिएको थियो तर उनलाई पनि संघीय सरकारले एक वर्ष काम गर्न नपाउँदै सरुवा गरेर इन्द्रमणि पोखरेललाई पठायो । पोखरेल आएलगत्तै कोरोना महामारी सुरु भयो । महानगर प्रमुख पराजुलीले भने, ‘कोरोनाको त्रास न्यून हुँदै गएपछि पोखरेलले विकास–निर्माणका कामलाई अगाडि बढाएका थिए तर उनको पनि सरुवा भयो ।

पोखरेल बजेट निर्माण, वीरेन्द्र सभागृहको मर्मत, आकाशे पुल निर्माण, महानगर प्रवेशद्वार र प्रधानमन्त्री पार्क निर्माणबारे गृहकार्य गर्दै थिए । उनको सरुवासँगै योजना प्रभावित छन् । संघीय सरकारले कांग्रेस र कम्युनिस्ट छुट्याएर व्यवहार गरेको महानगर प्रमुख पराजुलीको आरोप छ । ‘कांग्रेसले जितेका प्रायः सबै स्थानीय तहमा ६–६ महिनामा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतको सरुवा गरेर काम गर्न दिएन,’ उनले भने, ‘सरुवा भएर आएकाहरूले पनि नेकपाका केन्द्रीय सदस्य र मन्त्रीको अनुमतिबिना कुनै काम नै गरेनन् ।’

प्रकाशित : फाल्गुन २०, २०७७ १२:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×