सिनेमाको बौद्धिक चिन्तन- साहित्य/विविध - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सिनेमाको बौद्धिक चिन्तन

सिनेमाले संस्कृतिको तरलतालाई दस्तावेजीकरण गर्दै भविष्यका लागि वर्तमानमा सिर्जना गरिएको स्थिर र गति दुवै चित्र जगेर्ना गर्छ ।
सचिन घिमिरे

कोरोनाको कालो बादलले नेपाली सिनेजगत् ढपक्कै भएको समय लेखक मनोज पण्डितले पुस्तक निकालेका छन्– ‘सिनेमा मन्थन’ । यो पुस्तक एक सिनेफिलिकले सिनेमासँगको प्रेममा रचेको बौद्धिक प्रेमपत्रजस्तै लाग्छ ।

सिनेमामा प्रयोग हुने दर्शनको तत्त्वमीमांसाको व्याख्या गर्दै पुस्तकमा पण्डित लेख्छन्, ‘जीवन बुझ्न कथा बुझ्नुपर्दछ र कथा बुझ्न जीवन बुझ्नुपर्छ । जीवन र कथाको यही अन्तरसम्बन्धबाट नै सिनेमाको कथा जन्मिन्छ ।’ मलाई लाग्छ– मानिसको जीवनलाई सिनेमाको कथामा प्रभावकारी तरिकाले रूपान्तरण गर्न सिनेमाका दिग्दर्शक (दर्शनको ज्ञान भएका निर्देशक) हरूमा निहित सिनेमासम्बन्धी ज्ञान, सौन्दर्यशास्त्र र कलात्मक चेतको पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ ।

सिनेमाका पात्रहरू कसरी जन्मिन्छन् ? सिनेमा निर्देशकसमेत रहेका पण्डितको मत छ, ‘असामान्य परिस्थितिले नै सामान्य मानिसलाई असामान्य पात्र बनाउँछ । कारण असामान्यता आधारभूत तहमा क्रियाशीलताको परिणाम हो र क्रियाशीलता सोचको परिणाम ।’ मेरो विचारमा निष्क्रियभन्दा सक्रिय क्रियाशीलता र उद्देश्यकेन्द्रित संघर्षशील उल्झनहरूले मात्र सामान्य मानिसलाई असामान्यतातिर धकेल्छ । यद्यपि, सिनेमाका कथाहरूमा उद्देश्यविहीन पात्रहरू पनि परिस्थितिको जटिलतामा फस्दै गएर अन्य अस्तित्वहरूसँगको उल्झनमा जीवनको लक्ष्य हासिल गरेको पनि देखाइन्छ । यस सन्दर्भमा लेखकले सुझाउन खोजेको क्रियाशीलता मूलतः दिग्दर्शक (निर्देशक) कै सोचको क्रियाशीलता हो भन्ने अर्थ लाग्छ । त्यसको अर्थपूर्ण रुझानहरूले असामान्य परिस्थितिको बाटो गरेर पात्रले गर्ने संघर्षशील यात्राको कारण सामान्य मानिस सिनेमाको कथाभित्र असामान्य पात्रको भूमिकामा प्रस्तुत हुन पुग्छ ।

लेखकको बुझाइमा जीवनको अवरोधले कुण्ठित मानिसका चाहना पूरा गर्न नै कथाको परिकल्पना गरिन्छ । यो अवधारणामा अर्को आयाम थपेर भन्नुपर्दा कुनै पनि पात्र आफैंमा सिनेमाको दिग्दर्शकको देखाइ र भोगाइको अभिव्यक्ति, उसमा निहित प्रगतिशील, यथास्थितिवादी वा पिछलग्गू सोच, गर्व र कुण्ठा, उच्चताभास र लघुताभासजस्ता अनुभूतिहरूको सम्मिश्रण मिलेर तयार भएको हुन्छ । तसर्थ, यस सन्दर्भमा लेखकले व्याख्या गरेको पात्रको चाहना र विश्वासजस्ता आयामलाई सर्जक बाँचेको समयको अनुभूति, विचार र उसमा निहित सौन्दर्यचेतले प्रभावित बनाउँछ ।

पण्डित लेख्छन्, ‘पात्रभित्र अन्तरनिहित सकारात्मक र नकारात्मक गुणहरूको कारण पात्र आफैंमा द्वन्द्वात्मक हुन्छ । फलस्वरूप कथामा अनिश्चितता र जटिलता सिर्जना हुन्छ । जटिलता त्यस्तो अवस्थाहरूको संयोजन हो, जहाँ जीवनका मूलतत्त्व एकआपसमा टकरावको उच्चतम विन्दुमा पुग्छ । द्वन्द्वले नै पात्रको अस्तित्व सम्भव तुल्याउँछ र कथालाई आवश्यक परिस्थितिजन्य जटिलताहरूको शृंखला निर्माण गर्छ ।’ लेखकले आफ्नो पुस्तकमा अर्थ्याएका पात्रको द्वन्द्वात्मक जटिलताको सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक, भावनात्मकजस्ता अनगिन्ती आयाम हुन्छन् । पात्रको जीवनमा आउने हरेक प्रकारको मनोवैज्ञानिक जटिलताको सामाजिक निर्धारकहरू हुन्छन् । मानिसको जीवनमा व्याप्त असन्तुष्टि, बेखुसी, गरिबी, अशिक्षा, भोकमरी, युद्ध, त्रासदी तथा महामारीजस्ता जटिलताले पात्रको मनोवैज्ञानिक पाटोमा गहिरो असर पार्ने हुनाले जटिलता अवश्य पनि एकांकी नभईकन बहुआयामिक र द्वन्द्वात्मक हुन्छ ।

यस परिस्थितिमा समाजमा बेथितिहरूलाई सिनेमाको कथामा उतार्नका लागि सिनेमाका दिग्दर्शकहरूमा निहित सामाजिक संवेदनशीलताको पाटोले अहम् भूमिका खेल्छ । यही सन्दर्भलाई थप प्रस्ट्याउँदै पण्डित लेख्छन्, ‘चुनौती स्वीकार गर्दै अनिश्चतताको मार्गमा पात्रलाई हिँडाउँदा आउने अनिश्चित अवरोधहरूको कारणले कथालाई जटिलता उपलब्ध गराउँछ ।’ लेखकले भन्न खोजेको त्यस किसिमका जटिलता एकरेखीय मात्र नभई बहुरेखीय र तहगत हुन्छन् । कथामा उपलब्ध हुने बहुरेखीय तहगत जटिलता नै सिनेमाका मेरुदण्ड हुन्, जसले सिनेमालाई एकपछि अर्को घटनाको बहावमा लगेर सिनेमारूपी श्रव्यदृश्य रूपको परिकल्पना सम्भव गराउँछ । सिनेमामा पात्रहरूबीच मात्र द्वन्द्व हुँदैन, संवेदनशील सिनेमा निर्माणको क्रममा कथाले बोकेको विषयवस्तु दबाउन चाहने र देखाउन चाहने दुई फरक ध्रुवहरूको बीचमा पनि द्वन्द्व हुन्छ । यसका लागि दिग्दर्शकमा चुनौती मोल्न सक्ने साहस हुनुपर्छ । एक सर्जक पनि सिनेमा निर्माणको क्रममा आफूले सिर्जना गरेको पात्रमार्फत आफ्नो अस्तित्व प्रमाणित गर्न संघर्ष गरिरहेको हुन्छ ।

सर्जकले आत्मगत र वस्तुगत दुवै रूपका द्वन्द्वहरूसँग संघर्ष गरेर नै एक सजीव पात्र जन्म दिन्छ । पुस्तकमा पण्डितले गरेको दृश्यहरूको ज्ञान–मीमांसाका अनुसार, सिनेमाका दृश्यहरूको संयोजन केवल दृश्यहरू जोड्ने नभई अर्थहरूको उत्पादन प्रक्रिया हो । दृश्य सृजनाको दौरान कस्तो अर्थसँग सम्बन्धित गरिन्छ, पात्रको संघर्ष कस्तो अर्थ प्राप्तिका लागि भइरहेछजस्ता पाटाहरूको अर्थ खोजेर नै सिनेमाका दृश्यहरूको सिर्जना हुन्छ । दृश्यमा पृष्ठभूमि, भूगोल तथा समय हुन्छ अनि यी दुईले बनाएको परिस्थितिको नियति हुन्छ । निर्देशकले नै कथालाई दृश्यमा रूपान्तरण गर्ने मात्र नभई दृश्यलाई कथामा पनि रूपान्तरण गर्न सक्नुपर्छ । यस क्रममा छायाकार र सम्पादकको भूमिका पनि अहम् हुन्छ । मलाई लाग्छ– चलचित्रमा दृश्य निर्माणको क्रममा सिनेमाको दिग्दर्शकले ध्वनिसँगको सम्बन्धमा पनि आफ्नो जीवनको परावर्तित अर्थ खोजिरहेको हुन्छ ।

सिनेमामा दृश्य कथाको पात्र, पृष्ठभूमि, द्वन्द्व, संघर्षको उतारचढाव, संवेदना आदिले निर्माण गर्छ । कथाको मनोविज्ञानले निर्माण गर्छ, अझ गहिरिएर भन्दा कथाको संस्कृतिले निर्माण गर्छ । लेखकले पुस्तकमा व्याख्या गर्न खोजेको असामान्यता आफैंमा तरल अवस्था हो जसले समय र परिस्थितिसापेक्ष अर्थ ग्रहण गरिरहेका हुन्छन् । साथै, कथाको संस्कृति निर्माणमा पनि अवधारणात्मक तरलता निहित हुन्छ कारण संस्कृति एकै ठाउँमा स्थीर भएर बस्दैन । यद्यपि, सिनेमाले संस्कृतिको तरलतालाई दस्तावेजीकरण गर्दै भविष्यका लागि वर्तमानमा सिर्जना गरिएको स्थिर र गति दुवै चित्र जगेर्ना गर्छ ।

पण्डित आफ्नो पुस्तकमा मूल्य–मीमांसा अर्थात् एक्जियोलोजिकल पाटोको चर्चा गर्छन्– ‘पात्रले कस्तो समस्या समाधान गर्न संघर्ष गरिरहेछ भन्ने आधारमा सिनेमाको कथाले समाजमा कस्तो राजनीति गरिरहेछ, त्यसको मूल्यांकन गरिन्छ । पात्रमार्फत निर्देशकले उठाउने प्रश्न उसका नियतपूर्वक राजनीतिक अभिव्यक्ति हुन् । दर्शकहरूको मनोविज्ञानमा कुनै अवधारणा प्रवेश गराउनु नै गहकिलो राजनीति हो । हरेक पात्र इतिहास संस्कृति, राजनीति, धर्म र बजारले निर्माण गरेको नियतिमा जन्मन्छ र आफ्नो अनुभवको आधारमा नियत निर्माण गर्दै हुर्कन्छ ।’ पात्रको जीवनमा आउने नियतिहरूलाई व्यक्तिगत, सामाजिक र अर्थराजनीतिगत आयामले प्रभाव बनाउँछ ।

जीवन संघर्षको क्रममा प्रत्येक दिन भोग्नुपर्ने बाध्यतारूपी नियतिहरूसँग जुधेर पनि एउटा सर्जकले आफूलाई पात्रको रूपमा अभिव्यक्त गर्छ । कारण सिनेमाबाहिर सर्जक आफैंमा एउटा त्यस्तो पात्र हो, जसले जीवनका यावत् नियति भोगेको हुन्छ । यही सन्दर्भलाई थप अर्थ्याउँदै पुस्तकले भन्छ, ‘सिनेमा जीवनको प्रोटोटाइप सिर्जना गरेर कथामार्फत जीवनलाई बुझ्ने एक प्रयत्न हो । जीवन आखिर कथा नै त हो सिनेमाले देखाउने पनि कथा नै हो । तसर्थ हरेक सिनेमाको जन्म एउटा जीवनको जन्म हो ।’ पुस्तक भन्छ– ‘सिनेमाको हरेक दृश्यको उद्देश्य प्रभाव सिर्जना गर्नु हो, जुन प्रभावको आयतनमा सर्जक र दर्शकबीचको सम्बन्ध स्थापित हुन्छ ।

सिनेमाको अस्तित्वको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष दर्शकको ज्ञान हो । दर्शक हरेक समय प्रश्न बोकेर उत्तर खोजिरहेको हुन्छ । तसर्थ, दर्शक निरपेक्ष र निष्क्रिय हुँदैन ।’ मलाई लाग्छ, दर्शक पनि सक्रिय र निष्क्रिय वा अर्ध सक्रिय वा अर्ध निष्क्रिय धेरै रूपमा विभाजित अस्तित्व हो । वास्तवमा दर्शक एक हेटोरोजनस अस्तित्व हो, जसको कुनै खास रूप हुँदैन र एकै किसिमको चाहना पनि हुँदैन । दर्शकको खास स्वरूपको निश्चितता वा ठोस आकारको आकलन गरेर सिनेमा बनाइँदैन । सर्जकले आफूलाई अभिव्यक्त गर्न सिनेमा निर्माण गर्छ र दर्शकले आफ्नो समय, आवश्यकता र परिस्थितिअनुसार सक्रिय वा निष्क्रिय रूपमा सिनेमाले पस्किएको भाव र सौन्दर्य ग्रहण गर्छन् ।

लिबरेटरी सिनेमा मानिसलाई आफ्नो यथास्थितिबाट रूपान्तरण गर्न सक्ने गुण बोकेर जन्मिएको हुन्छ । समयचेत र युगचेतको प्रतिनिधित्व गर्ने त्यस्ता सिनेमाले आफूभित्र निहित अन्तरवस्तु र शिल्पको गुणतत्त्वमा अमरत्व प्राप्त गर्छन् । कालजयी सिनेमा निर्माण आफैंमा ज्ञान, दर्शन, कला र प्रविधिको कठोर साधनाबाट तयार हुने कलात्मक सम्मिश्रण हो । विश्व सिनेमाले आफ्नो दार्शनिक अस्तित्व प्रमाणित गरेर थुप्रै नजिर प्रस्तुत गरिसकेको अवस्थामा सिनेमाको दार्शनिक चिन्तनबिना नेपाली सिनेमाको बौद्धिक रूपान्तरणको बहस अपुरो हुन्छ । अहिले नेपाली सिनेजगत्को दार्शनिक खडेरीमा जलसिञ्चन गर्ने मनोज पण्डितको प्राज्ञिक सक्रियता नेपाली सन्दर्भमा आफैंमा नवीनतम् र बहसयोग्य छ ।

प्रकाशित : पुस ११, २०७७ १२:२१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अस्पष्ट परीक्षण प्रोटोकल 

बझाङ, बाजुरा, रूपन्देही र पाल्पामा क्वारेन्टिनपछि परीक्षण नै नगर्नु अनि र्‍यापिड टेस्टको भरमा नेगेटिभ आउँदैमा त्यत्तिकै घर पठाउनुले सरकार परीक्षण प्रोटोकलमा नीतिगत रूपमै अस्पष्ट देखिएको छ । 
सचिन घिमिरे

काठमाडौँ — कोभिड–१९ संक्रमणको स्थति पत्ता लगाउन मुख्य गरी दुई प्रकारका परीक्षण विधि हाम्रोमा छन् । पहिलो, पीसीआर विधिबाट एन्टिजन परीक्षण ।

चिकित्साशास्त्रमा एन्टिबडी भन्नाले स्वस्थ मानिसलाई कोभिड–१९ को संक्रमण भइसकेपछि शरीरले भाइरसको प्रतिक्रियास्वरूप निकालेको प्रतिरक्षक प्रोटिनहरू भन्ने बुझिन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनअनुसार कोभिड–१९ संक्रमण पत्ता लगाउन एन्टिजन जाँच गर्ने पीसीआर विधि अहिलेसम्मको प्रभावकारी विधि हो । यो परीक्षण विधिमा शंकास्पद व्यक्तिको नाक तथा घाँटीको भित्री भागबाट नली घुसाएर र्‍याल झिकिन्छ । नमुना संकलन कार्यमा संघ र स्थानीय सरकारको तालमेल नमिलेको र गुणस्तरीय पीपीई आवश्यक मात्रामा उपलब्ध नभएको गुनासो प्राविधिकहरूले गरिरहेका छन् । घाँटी वा नाकबाट नमुना संकलन गर्दा शंकास्पद संक्रमितले खोक्ने वा हाछ्युँ गर्न सक्ने हुनाले संक्रमणको डरले प्राविधिकहरूले सही तरिकाले नमुना संकलन नगरेको पनि हुन सक्छ । नमुना संकलन गर्ने प्राविधिकहरूलाई यथेष्ट तालिम, सचेतना र सुरक्षाको प्रत्याभूति भएन भने झूटो नेगेटिभ अर्थात् पोजेटिभ व्यक्तिको पनि नेगेटिभ नतिजा आउन सक्छ ।

राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाले प्राविधिकहरूका लागि आवश्यक व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्री उपलब्ध गराउने मामलामा तदारुकता देखाएको छैन । संकलित नमुनालाई समयमा नै प्रयोगशालामा पुर्‍याउन सकिएन भने भाइरसको जैविक तत्त्व आरएनए क्षय हुँदै जाने हुनाले झूटो नतिजा आउने सम्भावना हुन्छ । केहीअघि मात्र जिल्लाबाहिर सयौंको संख्यामा संकलन गरिएका नमुनाहरू राजधानी ल्याएर थुपारियो र चार दिनसम्म पनि जाँचिएन ।

कोभिड–१९ परीक्षणको दोस्रो विधि – र्‍यापिड टेस्ट हो । यो विधि उपलब्ध भए पनि विश्व स्वास्थ्य संगठनले अनुसन्धान उद्देश्यबाहेक सक्रिय संक्रमण जाँच्न नहुने जानकारी गराएको छ । हाम्रोमा र्‍यापिड टेस्ट विधिबाट संक्रमित व्यक्तिहरूको रगतको नमुना लिइन्छ र एन्टिबडी परीक्षण गरिन्छ । र्‍यापिड टेस्ट विधिमा पनि सम्भावित संक्रमितहरूको समीपमा पुगेर रगतको नमुना संकलन गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्तोमा प्राविधिकहरूलाई आवश्यक व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्री यथेष्ट मात्रामा उपलब्ध नभएको गुनासो आइरहेको छ । सही तरिकाले एन्टिबडी परीक्षण गर्दा इम्युनोग्लोब्युलिन एम र जीको अवस्था हेनुपर्ने हुन्छ । स्वस्थ व्यक्तिलाई कोभिड–१९ को संक्रमण भएको अन्दाजी सात दिनमा इम्युनोग्लोब्युलिन एमको विकास हुन्छ र झन्डै पन्ध्र दिनपछि शरीरमा इम्युनोग्लोब्युलिन जी बन्न थाल्छ । हाल भइरहेको र्‍यापिड टेस्ट किटमा इम्युनोग्लोब्युलिन एम र जीको बेग्लाबेग्लै अवस्था मापन गर्नेभन्दा पनि एउटै मात्र ‘होल एन्टिबडी’ जाँच भइरहेको छ । संकलित नमुनालाई र्‍यापिड किटको माध्यमबाट परीक्षण गर्दा इम्युनोग्लोब्युलिन एम देखिने अवस्थामा पीसीआर विधिबाट पनि पोजेटिभ देखिनुपर्छ । तर एन्टिबडीको इम्युनोग्लोब्युलिन जीको परीक्षण गर्दा पोजेटिभ देखियो भने पीसीआर नेगेटिभ पनि आउन सक्छ । हाल नेपालमा प्रयोग गरेको र्‍यापिड किटमा कुन एन्टिबडी पोजेटिभ आएको हो छुटाउन सकिने अवस्था छैन । तसर्थ, र्‍यापिड किट र पीसीआरले बताउने संक्रमणको अवस्था फरक हुने भएकाले पीसीआरको बदलामा र्‍यापिड टेस्टको विधि उपयुक्त हुँदैनन् । कोभिड–१९ संक्रमणपछि आफूलाई निको भए–नभएको थाहा पाउन पीसीआर परीक्षणमा नेगेटिभ र एन्टिबडी परीक्षणमा इम्युनोग्लोब्युलिन जी पोजेटिभ आउनुपर्छ भन्ने धारणा वैज्ञानिकहरूको छ । इम्युनोग्लोब्युलिन एम पोजेटिभ देखिएमा संक्रमणको अवस्था नै छ भन्ने अर्थ लाग्छ । त्यस्तै, इम्युनोग्लोब्युलिन जी पोजेटिभ देखिएमा संक्रमण भएर निको हुने चरणमा रहेको भन्ने बुझिन्छ ।

कोही व्यक्तिलाई साधारण लक्षण र कसैलाई गम्भीर जटिलताहरू देखापर्ने हुनाले संक्रमणको प्रभावबारे तुलनात्मक अध्ययन गर्न एन्टिबडीभित्रको इम्युनोग्लोब्युलिन एम र जीको परीक्षण प्रभावकारी मानिन्छन् । यसरी परीक्षण गर्दा समुदायमा भाइरसको फैलावट दर अवगत हुनुको साथै कुनै व्यक्तिलाई संक्रमण भएर निको भइसकेको अवस्थाको पनि जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ । कतिपय युवालाई संक्रमणपछि पनि लक्षण देखिएन वा बढी उमेरका मानिसमा देखियो भन्नेजस्ता तथ्यको आकलन गर्न पनि इम्युनोग्लोब्युलिन एम र जीको परीक्षण महत्त्वपूर्ण हुन्छ । हाम्रोमा अत्यन्त कम मात्रामा पीसीआर जाँच भइरहेको छ । पछिल्लो समय सरकारी ध्यान र्‍यापिड टेस्ट किटतिर बढी गएकाले समुदाय वा व्यक्तिमा सक्रिय संक्रमणको अवस्थाको यकिन गर्न सकिएको छैन ।

कोभिड–१९ संक्रमणपछि पनि शरीरमा एन्टिबडी बनेन भने संकमित व्यक्ति छुट्ने सम्भावना हुन्छ । कैलालीमा संक्रमण पुष्टि भएकी महिलामा पहिला एन्टिबडी जाँच्दा नेगेटिभ आए पनि पीसीआर परीक्षणबाट पोजेटिभ देखिएको थियो । क्वारेन्टिनमा बसेका मानिसहरूलाई १४ दिनपछि परीक्षण नै नगरी छोड्नु वा र्‍यापिड टेस्टको नतिजाको भरमा मात्र छोड्नु नै थप जोखिम निम्ताउने कारकहरू हुन् । र्‍यापिड टेस्टबाट झूटो नेगेटिभ नतिजा आउने सम्भावना धेरै छ । पीसीआरको परीक्षण विधिमा आन्तरिक कन्ट्रोलको रूपमा आरएनएज—पीको ग्राफले झूटो नेगेटिभ हो–होइन भनेर छुटाउन मद्दत गर्छ तर यसको प्रयोग भएको छैन । जसले गर्दा पीसीआर रिपोर्टमा पनि झूटो नेगेटिभ आउने सम्भावना देखिन्छ । सरकारले चीनबाट ‘हुक एन्ड क्रुक’ विधि लगाएर हतारमा मगाएको र्‍यापिड टेस्ट किटको गुणस्तरमा शंका गरिनु र आन्तरिक कन्ट्रोल ग्राफ सही नदेखिनुले परीक्षणको विश्वसनीयतामा प्रश्नचिह्न उठाउनुपर्ने ठाउँहरू उब्जिएको छ । कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका–९ स्थित सनसिटी अर्पाटमेन्टमा बेलायतबाट फर्केका एकै परिवारका तीन सदस्यको पीसीआर परीक्षण गर्दा दुईको पोजेटिभ र तेस्रो सदस्यको नेगेटिभ आउनुको पछाडिको कारणबारे सरकारले कुनै पनि स्पष्टीकरण दिन जरुरी सम्झेको छैन ।

आईसीएमआर ‘इन्डियन काउन्सिल अफ मेडिकल रिसर्च’ र नेपाल स्वास्थ्य मन्त्रालयले जारी गरेको परीक्षण प्रोटोकलमा फरक–फरक मान्यता देखिएका छन् । मन्त्रालयको प्रोटोकलमा चौध दिनभित्र विदेशबाट नेपाल फर्किएका व्यक्तिहरूलाई पीसीआर वा र्‍यापिड टेस्ट जे गरे पनि हुन्छ भनिएको छ । आईसीएमआरको प्रोटोकलमा ‘इन्फुल्एन्जा’ जस्तो लक्षण भएका, खोकी लागेका घाँटी दुखेका र मन्द ज्वरो आइरहेका बिरामीहरूले १४ दिनसम्म घरमा क्वारेन्टिनमा बसेपछि र्‍यापिड टेस्ट गर्नुपर्छ भन्ने स्पष्ट उल्लेख गरिएको छ । यदि र्‍यापिड टेस्ट पोजिटिभ आएमा कोभिड–१९ भएको प्रमाणित हुने हुनाले स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहअनुसार स्वास्थ्य केन्द्रमा राख्ने वा घरमा राख्ने भन्ने निर्णय लिइने भनिएको छ । र्‍यापिड टेस्टअन्तर्गत एन्टिबडी परीक्षण गर्दा नेगेटिभ आएको खण्डमा र पीसीआर नगरिएको सन्दर्भमा क्वारेन्टिनमा बस्नुपर्ने र त्यसको दस दिनपछि पुनः एन्टिबडी जाँच गर्नुपर्ने बताइएको छ । र्‍यापिड टेस्ट नेगेटिभ आएका मानिसहरूको फेरि जाँच गर्नुपर्ने हो तर हाम्रोमा जाँचिएन । बझाङ, बाजुरा, रूपन्देही र पाल्पामा क्वारेन्टिनपछि परीक्षण नै नगर्नु अनि र्‍यापिड टेस्टको भरमा नेगेटिभ आउँदैमा त्यत्तिकै घर पठाउनुले सरकार परीक्षण प्रोटोकलमा नीतिगत रूपमै अस्पष्ट देखिएको छ ।

आईसीएमआरको अनुसार क्वारेन्टिनमा बसेको दस दिनपछि र्‍यापिड टेस्ट पोजेटिभ आएमा त्यस्ता व्यक्तिलाई पुनः पीसीआर परीक्षण गरिने भन्ने छ । र्‍यापिड टेस्ट नेगेटिभ देखिएको तर लक्षणहरू छ भने मात्र फेरि पीसीआर गरिने व्यहोरा प्रोटोकलमा छ । र्‍यापिड टेस्ट नेगेटिभ र लक्षणहरू नदेखिएको अवस्थामा पनि कोभिड–१९ संक्रमण हुन सक्छ । यो विषयमा सरकारी प्रोटोकलले केही बताइएको छैन । त्यसैले सरकारको यो निर्णयमा प्रश्न उठाउनुपर्ने देखिएको छ । र्‍यापिड टेस्टअन्तर्गत एन्टिबडी नेगेटिभ देखिएमा जोखिम समूहबाट र्‍यान्डम्ली दस प्रतिशत नमुना संकलन गरेर पीसीआर जाँच गर्ने भन्ने सरकारी प्रोटोकलमा उल्लेख छ । समुदायमा र्‍यान्डम नमुना छनोट प्रक्रिया उपनाउँदा संक्रमित नपर्न वा संक्रमण नभएकाको मात्र टेस्ट हुने खतरा पनि हुन्छ । यो विधिको आफ्नै किसिमका प्रक्रियागत संकुचन छ । यस्तोमा के कति कारणले र्‍यान्डम टेस्ट विधि अविलम्बन गर्न खोजिएको हो भन्नेमा सरकारी धारणा स्पष्ट बाहिर आउनुपर्छ । अहिले कति पीसीआर परीक्षण गरियो र कुन प्रोटोकलको पालना भइरहेको छ भन्ने स्पष्ट सूचनाहरू सरकारले सार्वजनिक गर्नुपर्छ । मन्त्रालयको नियमित प्रेस ब्रिफिङमा पोजेटिभ र नेगेटिभ देखिनेहरूको तथ्यांक मात्र सार्वजनिक गर्नुभन्दा प्रयोगशाला परीक्षणसम्बन्धी कुन प्रोटोकलको पालना गर्दा कसरी ती नतिजाहरू आइरहेको छ भन्ने विस्तृत जानकारी गराउनुपर्छ । पोजेटिभ आइसकेपछि कसरी उपचार गरिन्छ भन्ने स्पष्ट धारणा सरकारले सार्वजनिक गरिसकेको छैन । कोभिड–१९ उपचारका लागि विज्ञ चिकित्सकले सिफारिस गरिएको औषधि तथा आवश्यक उपकरण खरिद प्रक्रियाको प्रगतिको सन्दर्भमा पनि सरकारले यथाशीघ्र सार्वजनिक गराउनु अनिवार्य हुनेछ ।

अन्त्यमा, मन्त्रालयका विज्ञ सल्लाहकारहरूको बौद्धिक ऊर्जा सरकारको ढाकछोप गरेर सामाजिक सञ्जालमा अरूको खोइरो खन्ने कार्यमा खर्च गर्नुभन्दा समस्याको जटिलता मनन गरेर समाधान निकाल्ने कार्यमा बढी प्रयोग हुन सकेमा वर्तमान संकट पार पाउन सहज हुनेछ ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७७ १९:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×