इतिहासका विद्रोह

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — लेखक तथा पत्रकार राजकुमार दिक्पालद्वारा लिखित ‘आदिवासी विद्रोहको इतिहास’ पुस्तक सार्वजनिक गरिएको छ । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका पूर्वकुलपति बैरागी काइँला, लेखकी आमा चन्द्रमाया लिम्बूलगायतले राजधानीमा पुस्तक सार्वजनिक गरेका हुन् ।

पुस्तकमा लिम्बू विद्रोह (१८४८), तामाङ विद्रोह (१८५०), माझकिरात विद्रोह (१८६४), भोटे विद्रोह (१९०७), मगर विद्रोह (१९३३), गुरुङ विद्रोह (१९३३) र आठपहरिया राई विद्रोह (१९३३) प्रमाणसहित चर्चा गरिएको छ । इतिहासविद् दिनेशराज पन्तले पुस्तकभित्र समयको कालखण्डमा राज्यसत्ताविरुद्ध उठेका विद्रोह र त्यसबाट घटेका घटनालाई यथार्थ ढंगले विश्लेषण हुन सकेको बताए । ‘तर कुनै पनि कालखण्डमा घटेको घटना अर्थात् लखन थापा नै पहिलो सहिद हो भनेर दाबी गर्नुचाहिँ अन्याय हुनेछ,’ उनले भने, ‘यथार्थलाई स्वार्थअनुकूल गर्नु इतिहास बंग्याउनु मात्र हो । लेखक दिक्पालले प्रमाण पुर्‍याएर इतिहास पुस्तक बाहिर ल्याएका छन् ।’


बैरागी काइँलाले जित्नेको मात्र इतिहास लेखिने परम्परा भए पनि अब हार्नेहरूको पनि इतिहास लेखिन थालेको बताए । ‘नेपालको सन्दर्भमा आदिवासी जनजातिले आफ्नो इतिहास आफैंले लेख्ने क्रम बढेको छ,’ आवेगमा इतिहास लेखन हुन नसक्ने उल्लेख गर्दै उनले भने, ‘इतिहास खोज, अध्ययन, अनुसन्धान कार्य आवेगमा हुन सक्दैन, निरन्तर गर्दै जाँदा मात्र विश्वासयोग्य बन्न सक्छ ।’

प्रकाशित : पुस १५, २०७६ ०८:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भट्टराईको आत्मसंस्मरण

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — लेखक गोविन्दराज भट्टराईले आफ्नो जीवन र संघर्षका प्रारम्भिक दिनहरूलाई सम्झेर लेखेको ‘सम्झनाको सागरमा केही दिन’ आत्मसंस्मरण प्रकाशित भएको छ । निजात्मक अनुभूति दिने शैलीमा लेखिएका डेढ दर्जन संस्मरणमा हाङ्देवा (ताप्लेजुङ), च्याङ्थापु (पाँचथर) देखिको संघर्षमय क्षण र झापाको घैलाडुब्बामा आएर माध्यमिक तहको पढाइमा भेटिएका केपी ओलीसहितका साथीसंगीको चर्चा भट्टराईले गरेका छन् ।

घैलाडुब्बाको आदर्श विद्या मन्दिरमा माध्यमिक तहको विद्यार्थी छँदा २०२५ सालतिर चर्किएको राजनीतिक खैलाबैलाबारे भट्टराईले लेखेका छन्– ‘ती दिनमा प्रतिबन्धित दलहरू झापामा र सिमानापारि सक्रिय थिए । एकपल्ट राधाकृष्ण मैनाली, सीपी मैनाली, उमाराम प्रसाईं आएर हड्ताल गर्ने विषयमा हामीलाई सम्झाएका थिए । खड्ग ओली मेरा एक वर्ष जुनियर हुन्, उनी कक्षा ९ मै पक्राउ परिसकेका थिए ।’

भट्टराईले अहिले प्रकाशित संस्मरण कृतिमा आफ्नो जीवनको युवाकालसम्मको महत्त्वपूर्ण घटना र संघर्षका क्षणलाई उतारेको बताए । रत्न पुस्तक भण्डारले प्रकाशित गरेको यो संस्मरणअघि भट्टराईका ‘एक्लै एक्लै एक्लै’ र ‘विश्वविद्यालयमा अग्निपूजा’ पनि रत्नबाटै प्रकाशित छन् । यसबाहेक, उनका ‘सँगै बसौं यो रात’, ‘गोधूलीमा दश पाइला’ र ‘मिर्मिरेमा दश पाइला’ जस्ता निबन्ध संग्रह प्रकाशित छन् । उनका ‘मुगलान’, ‘मणिपुरको चिठी’, ‘सुकरातका पाइला’, ‘सुकरातको डायरी’ लगायतका आख्यान पनि चर्चित छन् ।

प्रकाशित : पुस १५, २०७६ ०८:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×