प्रयोग हुनै छाडे धर्मशाला

‘ऐतिहासिक स्थल, कला र संस्कृति तथा सम्पदाको जगेर्ना गर्नुपर्ने दायित्व लिएका स्थानीय तहहरुले पनि वास्ता गरेनन्’
तृप्ति शाही

(बैतडी) — दशरथचन्द नगरपालिका ४ का वीरबहादुर चन्द पूर्व प्रहरी हुन् । ८० वर्षको उमेरमा पनि फुर्तिला देखिने उनले जागिरको दौरान जिल्लाजिल्लामा जाने क्रममा कैयौं पटक धर्मशालाहरूमा बसेको अनुभव सुनाए । 

चन्दको पालामा अहिलेको जस्तो सडक सुविधा, ठाउँठाउँमा बास बस्ने होटलहरू थिएनन् । ‘टाढाटाढाको गन्तब्यमा पुग्ने क्रममा धर्मशालाहरूमै बास हुन्थ्यो’ उनले भने ‘त्यसबेला बाटोमा बस्नुपर्ने धर्मशालाको विकल्प हुन्थेन ।’

एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा आवतजावत गर्दा धर्मशालामा रात विताएका सम्झनाहरू यहाँका बुढापाकाहरू अहिले पनि सुनाउँछन् । ‘आफुलाई आवश्यक पर्ने दालचामल पकाउने भाँडाहरू साथैमा बोकेर लैजाने चलन हुन्थ्यो’ जहाँ रात पर्‍यो त्यहीँ नजिकको धर्मशालामा गएर बस्ने चलन हुथ्यो’ उनले भने । डोटीको तेले लेकमा रहेको धर्मशाला कहिल्यै खाली हुन्थेन । पत्थरले छाएर बनाइएको धर्मशालामा काठलगायत अरु कुनै सामानको प्रयोग गरिएको हुन्थेन ।

ती धर्मशालाको संरक्षण पनि भइरहन्थ्यो । ‘विभिन्न जिल्लाका यात्रीहरूबीच धर्मशालामै भेट हुँदा चिनापरिचय हुन्थ्यो’ उनले सम्झिँदै भने ‘एकआपसमा सम्बन्ध पनि बन्थ्यो ।’

दशरथचन्द नगरपालिका ४ कै गणेश भण्डारी पनि धेरै पटक तेलेको धर्मशालामा बास बसेको सुनाउँछन् । घरको लागि चाहिने सामान ल्याउन हाट जाने बेला धर्मशालामामा बास बसेको उनले सुनाए ।

अहिले ती धर्मशालाहरू लोप हुने अवस्थामा पुगेका छन् । कतिपय संरक्षणको अभावमा जीर्ण भएर भत्किने अवस्थामा छन् । उपयोग हुन छाडेपछि संरक्षणमा कसैको चासो छैन । सरकारी निकायलेसमेत ऐतिहासिक स्थलहरूको संरक्षणका लागि कुनै पहल गरेको पाइँदैन । आफ्नो क्षेत्रमा रहेका ऐतिहासिक स्थल, कला र संस्कृति तथा सम्पदाको जर्गेना गर्नुपर्ने दायित्व लिएका स्थानीय तहहरूले पनि यसतर्फ ध्यान नदिएको स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन् ।

बैतडी सदरमुकाम खलंगा आसपासमै ५ वटा धर्मशाला रहेको बताउँदै चन्दले जिल्लाभर ८० बढी रहेको अनुमान लगाए । ‘कतिपय भत्किसके, कतिपय भत्किने क्रममा छन्’ उनले भने ‘ऐतिहासिक महत्वका संरचनालाई जोगाउनु युवा पुस्ताको दायित्व हो ।’ संरक्षण गरे यस्ता स्थलहरूले पर्यटक आकर्षक गर्न सक्ने उनी औल्याउँछन् ।

पहिलेपहिले धर्मकर्म गर्नेहरूले धर्मशालाहरू बनाउने गर्थे । कतिपयले आफन्तको स्मृतिमा धर्मशाला निर्माण गर्थे । जिल्लामा कतिपय ठाँउमा महिलाहरूले आफ्ना मृत्यु भएका श्रीमान्हरूको नाममा पनि धर्मशालाहरू बनाएको उनले बताए । ‘अहिले त धर्मशाला भत्काएर कार्यालय, विद्यालय बनाउन थालिएको देखिन्छ’ उनले भने ।

आफ्ना बुवाहरूले धर्मशालामा बसेका कुराहरू गर्ने गरेको बताउँदै स्थानीय शुसीला चन्दले पुराना सम्पदा जोगाएर राखेमा राम्रो हुने बताइन् । उनले भनिन्, ‘बुवाहरू सामान ल्याउन भारतको टनकपुर जाँदा धर्मशालामा बास बसेको सुनाउनु हुन्थ्यो’ हिँड्दाहिँड्दै कैयौ पटक अकस्मात हिउँ परेपछि धर्मशालाकै आश्रय लिएको बुवाले सुनाउनु हुन्थ्यो ।’

धर्मशाला जोगाउन कुनै काम गर्न नसकेको पाटन नगरपालिकाका प्रमुख केशव बहादुर चन्दले बताए । उनले भने, ‘अहिले गाउँगाउँमा सडक यातायात पुगेपछि धर्मशालाको औचित्य समाप्त भएको हो’ उनले भने ‘केहीलाई ऐतिहासिक स्थलका रुपमा जोगाएर राख्न सके राम्रै हुन्छ ।’

प्रकाशित : कार्तिक ५, २०७६ १०:०४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बक्राहामा तटबन्ध : योजना ४९ करोड, बजेट ५ करोड

देवनारायण साह

(मोरङ) — बक्राहा नदीमा आउने बाढी नियन्त्रणका लागि चालु वर्षमा ४९ करोडको लागतमा ६ वटा प्याकेजको काम गर्नुपर्ने छ । सरकारले भने ५ करोड ३५ लाख मात्रै बजेट उपलब्ध गराइदिएको आयोजनाले जनाएको छ । बाढीले बर्सेनि क्षति पुर्‍याउँदै आएको छ ।

बाढीले चुरेदेखि दक्षिणी सीमासम्मका गाउँबस्ती डुबान, कटानकासाथै खेतीबालीमा समेत ठूलो क्षति गर्दै आएको हो ।

उक्त नदीमा आउने बाढीबाट क्षति न्यूनीकरणका लागि सरकारले तटबन्ध निर्माण गर्न गत वर्षबाट कोसी तथा बक्राहा नदी व्यवस्थापन आयोजना कार्यालय विराटनगरमा स्थापना गरेर काम अघि बढाएको छ । उक्त नदीमा ३ अर्ब ९४ करोड ४७ लाखको लागतमा दायाँबायाँ गरी ६८ दशमलव ३५ किमि तटबन्ध, ८८ वटा स्पर, २६ वटा कल्भर्ट लगायतका निर्माण काम गर्न १० वर्षे गुरु योजना ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले स्वीकृत गरेको छ ।

स्वीकृत गुरु योजनामा कुन आर्थिक वर्षमा के के र कति काम, कति लागतमा गर्ने बारेसमेत तोकिएको छ । गुरु योजनामा यसअघि निर्माण भएको ५३ दशमलब २७ किमि तटबन्धको मर्मतसमेत गर्नुपर्ने उल्लेख छ । आयोजना प्रमुख भिलानन्द यादवले बक्राहा नदीमा आउने बाढीले बर्सेनि क्षति पुर्‍याउँदै आएकाले तटबन्ध निर्माणको काम समयमा गर्नु आवश्यक रहेको बताए ।

‘बक्राहा नदीको क्याचमेन्ट एरिया ४ सय ३० वर्ग मिटर भएकाले बर्सेनि अत्यधिक बाढी आउने गरेको छ,’ उनले भने, ‘वर्षा भएपछि एकैचोटि बाढीको भेल आउँदा बालुवा माटोको तटबन्ध कटान गरेर गाउँ पस्दा क्षति हुने गरेको छ ।’

गत वर्षदेखि आव ०८४/८५ सम्ममा तटबन्ध निर्माण गर्नुपर्ने विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदन तत्कालीन जल उत्पन्न प्रकोप व्यवस्थापन विभागले ०७४ कात्तिक १५ गते स्वीकृत गरेको यादवले बताए ।

‘मन्त्रालयका सचिव डा. संजय शर्माले ४ वर्षको १ अर्ब ४७ करोड २ लाख १५ हजारको खरिद गुरु योजना ०७६ असार १ गते स्वीकृत गरेर काम अघि बढाएको छ,’ उनले भने, ‘स्वीकृत गुरु योजना अनुसार चालु वर्षमा ४९ करोड बजेटमा ५ वटा ठेक्का र एउटा प्याकेजको काम उपभोक्ता समितिबाट गराउनु पर्ने हो तर सरकारले ५ करोड ३५ लाख मात्रै बजेट विनियोजन गरिदिएर समस्या भएको हो ।’

असार २२ गते आएको बाढीबाट तटबन्ध र गाउँ जोगाउन तटबन्ध, स्पर निर्माण र बाँसको परकुपाइन राख्न ३ करोड २१ लाख भएको खर्च पनि यही बजेटबाट भुक्तानी गर्दा चालु वर्षमा काम गर्न २ करोड १४ लाख बजेट मात्रै बाँकी रहेको उनले सुनाए । उक्त बजेट एउटा पनि प्याकेजको काम सम्पन्न गर्न नसकिने र नदीमा अधुरो काम गरेर बाढीले बगाउने भएकाले चालु वर्षमा काम अगाडि बढाउन नसकिने यादवको भनाइ छ ।

आयोजनामा तीन नदी थप
सरकारले यस वर्ष तटबन्द निर्माणका लागि मोरङस्थित लोहन्द्रा, चिसाङ र डाँस खोलासमेत कोसी तथा बक्राहा नदी व्यवस्थापन आयोजना कार्यालयको कार्य क्षेत्रभित्र राखेर बजेट विनियोजन गरेको छ । चालु वर्षमा तीन वटै खोलाको तटबन्ध निर्माणका लागि ३०/३० लाख र सर्वेक्षण, अध्ययन र गुरुयोजना निर्माणका लागि ५/५ लाख बजेट आएको आयोजना प्रमुख यादवले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक ५, २०७६ ०९:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT