पितृलाई ८४ व्यञ्जन

कान्तिपुर संवाददाता

बर्दिया — दुना र टपरीभरि एकसेएक परिकार राखिएका छन् । सिद्रा, आलो माछा, सुंगुर, कुखुराको मासु र आलुका मात्रै अनेक परिकार छन् । ८४ व्यञ्जनजस्तै परिकार थारू समुदायमा वर्षको एक दिन पाक्छ । दसैंको नवमीको दिन गाउँभरिका महिलाले एकसेएक परिकार पकाएर एक ठाउँमा जम्मा गर्ने चलन छ । 

ती परिकार आफ्ना लागि भने होइन । आफ्ना दिवंगत पितृ/पुर्खाका लागि ८४ व्यञ्जन परिकार बनाइएका हुन् । पिट्टरवा अर्थात् नवमीका दिन साँझ नाचगान गर्दै महिला र पुरुष नदी वा खोला पुग्छन् । भएभरको परिकार र छाकी मृत्यु भइसकेका पुर्खाका नाममा चढाउँछन् । पुर्खा सम्झेपछि नाचगान गर्दै बचेखुचेको परिकार आफूले खाने चलन छ ।

‘हामी बाँचिरहेकाहरू दैनिक अनेक परिकार खान सक्छौं । तर, एक दिन मरिसकेका हाम्रा पुर्खाको सम्झनामा मिठो परिकार चढाउने चलन छ,’ बर्दिया ठाकुरबाबा नगरपालिका-३, मिर्चैयाकी लक्षनिया चौधरीले भनिन्, ‘पितृलाई सम्झिएर परिकार चढाए उहाँहरूको आत्माले शान्ति पाउने जनविश्वास छ ।’

फरक संस्कृति र रहनसहनमा रमाउने पश्चिम तराईका थारू समुदायले मनाउने दसंैं फरक तरिकाको छ । अन्य समुदायले नवरात्रको पूजा गर्छन् । तर, यहाँका थारू समुदायले भने कुलदेउताको पूजा गर्छन् । अन्य समुदायले दूध र फलफूल चढाउँछन् । थारू समुदायले भने कुलदेउता र पुर्खाका नाममा छाकी दिने चलन छ ।

‘दसैंको एक दिन मात्रै बलि दिने चलन छ । घटस्थापनादेखि भने कुलदेउताको पूजा सुरु हुन्छ । अष्टमी र नवमी रातदिन पुर्खालाई सम्झिँदै पूजा हुन्छ,’ थारू युवा राजकुमार चौधरीले भने, ‘थारू संस्कृति निकै वैज्ञानिक छ । वर्षको एक दिन भए पनि पुर्खाहरूलाई सम्झिने गरिन्छ ।’

थारू समुदाय बढीजसो खेतीपातीमा व्यस्त रहन्छ । त्यसैले पनि दसैं पर्वले उनीहरूका लागि बढी महत्त्व राख्छ । घटस्थापनाका दिनलाई स्थानिय भाषामा दिटिया भनिन्छ । छैटौं दिन (झोल झर्ना) घर सरसफाइ गर्ने, सप्तमीका दिन घर लिपपोत गर्ने चलन छ । अष्टमीका दिन ढिक्रहवा (कुलदेउतालाई ढिक्री) चढाइन्छ । ढिक्री चामलको पिठोलाई बफ्याएर बनाइएको मौलिक थारू परिकार हो । ‘पितृलाई पुज्ने चलन आजको होइन । पुस्तौंदेखि चलेको चलनलाई हामीले पनि निरन्तरता दिई आएका छौं,’ उनले भनिन् ।

प्रकाशित : आश्विन २७, २०७६ ०९:१९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

द्यो ब्वोय्केगु

लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — भक्तपुरको नवदुर्गा देवगण नाचको इतिहासमा पहिलोपल्ट आइतबार कोजाग्रत पूर्णिमाको अवसरमा द्यो ब्वोय्केगु (नवदुर्गा देवता प्रदर्शन) गरिएको छ । बडादसैंको अन्तिम दिन कोजाग्रत पूर्णिमाको अवसरमा राष्ट्रपति भण्डारी नवदुर्गा देवगणको दर्शन, पूजा र प्रसाद ग्रहण गर्न आउने अवसर पारेर द्यो ब्वोय्केगु आयोजना गरेको नवदुर्गा देवगण जात्रा तथा मन्दिर व्यवस्थापन समितिले जानकारी दिएको छ । 

प्रत्येक वर्ष कोजाग्रत पूर्णिमाको दिन राष्ट्र प्रमुख नवदुर्गा मन्दिरमा पूजाआजाका लागि आउने प्रचलन छ । सोही प्रचलनअनुसार कोजाग्रत पूर्णिमाको दिन दर्शनका लागि आउँदा राष्ट्र प्रमुखलाई द्यो ब्वोय्केगु कार्यक्रम गर्ने धेरै वर्ष अघिदेखिको प्रयास पूरा गरेको समितिका अध्यक्ष वृजेश वनमालाले बताए ।

द्यो ब्वोय्केगुका लागि सूर्यविनायक नगरपालिकाले १ लाख १५ हजार रुपैयाँ सहयोग गरेको समितिका सचिव रत्नमान वनमालाले बताए । नवदुर्गा देवगणको द्यो ब्वोय्केगु सर्वसाधरणले आफ्नो भाकल गरेको मनोकामना पूरा भएमा इच्छाअनुसार गर्न सकिने उनले बताए । द्यो ब्वोय्केगुमा नवदुर्गा देवगणलाई गच्छेअनुसार भोज चढाउने गरिन्छ ।

नवदुर्गा भवानीको नाच व्यवस्थापन एवं मौलिक जात्रा संरक्षणका लागि ५२ लाख १५ हजार रुपैयाँको अक्षयकोष स्थापना गरिने भएको छ । अक्षयकोषका लागि जिल्ला समन्वय समिति भक्तपुर प्रमुख नवराज गेलालको संयोजकत्वमा १५ लाख र भक्तपुर उद्योग वाणिज्य संघको ५ लाख १५ हजार रुपैयाँ गरी कुल २० लाख १५ हजार रुपैयाँ नवदुर्गा देवगण तथा मन्दिर व्यवस्थापन समितिलाई हस्तान्तरण गरेको छ । अक्षयकोषको उक्त रकम राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले श्री नवदुर्गा गण तथा मन्दिर व्यवस्थापन समितिलाई हस्तान्तरण गरेकी हुन् । अक्षयकोषका लागि समितिले ३२ लाख रुपैयाँ संकलन गरेको समितिका सचिव वनमालाले बताए ।

राष्ट्र प्रमुखका रूपमा राष्ट्रपति भण्डारीले पूजा तथा प्रसाद ग्रहण गरेकी छन् । प्रत्येक वर्ष वडादसैंको अन्तिम दिन राष्ट्र प्रमुखद्वारा नवदुर्गा भवानीको पूजाअर्चना गरी प्रसाद ग्रहण गर्ने प्रचलन छ । राजा हुँदा राष्ट्र प्रमुखको हैसियतले राजाबाट प्रसाद ग्रहण हुन्थ्यो । गणतन्त्र स्थापनापश्चात् राष्ट्रपतिबाट प्रसाद ग्रहण हुँदै आएको छ ।

राष्ट्रपतिलाई नवदुर्गा मन्दिरका पूजारी जुलाल कर्माचार्यले नवदुर्गा भवानीको पूजा गराई टीका एवं प्रसाद प्रदान गरेका छन् । राष्ट्रपति भण्डारीलाई नवदुर्गा देवगणका मूल पूजारी इन्द्रबहादुर वनमालाले नवदुर्गा देवगणको प्रसादका रूपमा फूलमाला, बिमिरो र पञ्चरङ्गी धागो प्रदान गरेका छन् । प्रसाद ग्रहण कार्यक्रममा राष्ट्रपति भण्डारीले नवदुर्गा नाच अवलोकन गरी नवदुर्गाका पूजारी, नाइके र देवगणलाई जनही १ सय ५० का दरले दक्षिणा प्रदान गरेकी छन् ।

प्रकाशित : आश्विन २७, २०७६ ०९:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT