साँखु खोज्दै स्रष्टा

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — बुहारी भित्र्याउने भिन्नै ढोका, छोरी अन्माउने अर्कै । देउतालाई स्वागत गर्ने र मृत्यु संस्कारमा प्रयोग गर्ने ढोका पनि भिन्नाभिन्नै । बीचमा झुरुप्प बस्ती, मन्दिर, डबली र कलात्मक घरहरू । यो हो उत्तरी काठमाडौंको पुरानो बजार साँखुको दृष्य । यही बजारमा छ, तिब्बत जान हिँडेको हात्तीको सालिक । अलिक मास्तिरको बज्रयोगिनी पुज्न थालेको बखत मञ्जुश्रीले चोभारको डाँडो काटेकै थिएन भन्ने मिथक छ स्थानियमा । यिनै मिथकीय कथा, सम्पदा र संस्कृति खोतल्दै यो सांस्कृतिक सहरमा शनिबार एक हूल चित्रकार र कविहरू पुगे । 

कला, साहित्य र रंगमञ्चमार्फत स्थानिय संस्कृति, सम्पदा र विषयवस्तु उजागर गर्ने ‘जेसुम यात्रा’ अर्न्तगत स्रष्टाहरूले यसपटक साँखु चुनेका हुन् । उनीहरूले शाली नदीदेखि हाइकिङ गर्दै बजार घुमे, एक घण्टा लाएर बज्रयोगिनी मन्दिरको सिँडी उक्ले । चित्रकारहरूले सांस्कृतिक सम्पदाका अनेक पक्षलाई क्यानभासमा उतार्दै गर्दा कवि/लेखकहरूले डायरी कोरे । घुम्ती प्रदर्शनी गर्दै तल ओर्लेर नगरपालिकाको सभाहलमा सिर्जना सुनाए ।

चित्रकार दीपेन्द्रमान बनेपालीले बज्रयोगिनीकै मन्दिरको प्रत्यक्ष दृश्यचित्र उतारे । कृष्णगोपाल श्रेष्ठ मन्दिरमाथिको चोकमा रहेको पुरानो हिटीभित्र पसे । उनले खिइँदै गइरहेको ढुंगेधारालाई चित्रको विषय बनाए । संस्कृतिविद प्रकाशमान सकोका अनुसार लिच्छविकाल भन्दा अगाडिको मानिने यो ढुंगेधाराको स्वरूप पहिले अर्कै थियो । समयक्रममा बदलियो । ‘पहिले यो धारामाथि ठूलो सिंहले एउटा जनावर च्यापिरहेको र उक्त जनवारले चाहिँ न्याउरी मुसा च्यापिरहेको देखिन्थ्यो’, उनले भने, ‘अहिले यसको स्वरुप हरायो ।’

कृष्णगोपालसँगै चित्रकारहरू अमुल्य डंगोल र स्वयल श्रेष्ठले पनि बज्रयोगिनीमा रहेको बुद्धको मुहारचित्रदेखि मन्दिरका टुँडालसम्म कलामा उतार्न भ्याए । हाइकिङ अघि स्रष्टाहरूलाई शंखरापुर नगरपालिका मेयर सुवर्ण श्रेष्ठ र उपमेयर शुक्रलक्ष्मी श्रेष्ठले टिका र खादा लगाइदिएर स्वागत गरेका थिए । साँखुको ऐतिहासिक-सांस्कृतिक पक्षबारे बोल्दै मेयर श्रेष्ठले भुकम्पको पीडाबाट भर्खरै उठ्दै गएको साँखुले आफ्नो मौलिक पहिचान जोगाउने प्रयास गरिरहेको बताए ।

हाइकिङ क्रममा संस्कृतिविद प्रकाशमान सकोले स्रष्टाहरूलाई विभिन्न शिलापत्र, तामपत्रलगायतका सन्दर्भहरू बताएका थिए । उनले ‘मणिशैल महाबदान’ ग्रन्थमा उल्लेख भएर अनुसार साँखुको बस्ती ३३ सय वर्ष पुरानो भएको र शिलालेखहरूले पनि त्यो पुष्टि गर्ने बताए । ‘साँखुको पुरानो नाम सको हो’, उनले भने, ‘नेवार भाषामा यसको अर्थ तिब्बतमुनिको देश भन्ने लाग्छ ।’ यही ‘तिब्बतमुनिको देश’ घुम्दै दिनभर कविहरूले कोरेका रचना भने साँझ नगरपालिका हलमा सुनाएका थिए ।

कवि छविरमण सिलवालले साँखुको वर्णन गर्दै ‘अदृश्य ईश्वरको नाममा’ रचना सुनाए । गणेश बुढाले ‘नयाँ युगको नयाँ चित्र’ भन्दै साँखुको बौद्ध र हिन्दु सम्पदा दुवैको वर्णन गरे । जेसुम संयोजक एवं कवि अनिता लामाले चाहिँ आधुनिकताको नाममा सभ्यतामाथि हुँदै आएको प्रहारलाई ‘सभ्यताको ट्राजेडी’ कवितामा समेटिन् । सगरमाथा आहोरीसमेत रहेकी कवि एवं अभिनेत्री रोजिता बज्राचार्यले पुरानो संझनासँग अहिलेको चेतना जोडेर आफ्नो मौलिक पहिचानको वकालत गरिन् ।

धर्मानन्द भट्ट, रामेश्वर श्रेष्ठ, मंगल बाडे, रामकृष्ण सिंह, मुकुन्द पौडेल, शंकर सन श्रेष्ठ लगायतले कविता सुनाए । मेयर, उपमेयर र वडा अध्यक्ष हितमान तामाङले स्थानिय सांस्कृतिक पहिचान बचाउन आफूहरू लागिपरेको र स्रष्टाहरूको सिर्जनामा सकारात्मक सन्देश भेटिएको बताए । जेसुम यात्राको यो दसौं शृंखला हो । जेसुम संयोजक अनिता लामाले मुलुकका विभिन्न थलोमा स्थलगत सिर्जना गरिएको चित्रहरूको छिट्टै एकमुष्ट प्रदर्शनी र कविताहरूको पुस्तक प्रकाशन गर्ने योजना रहेको सुनाइन् ।

प्रकाशित : आश्विन १३, २०७६ ०८:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जापानमा रोजगारी- भाषा परीक्षामा निजी क्षेत्र हाबी

होम कार्की

काठमाडौँ — नेपाली कामदार जापान पठाउने प्रक्रियामा दुई देशबीच सहमति भए पनि भाषा परीक्षामा जापानी निजी क्षेत्र हाबी भएको छ । यसमा नेपाल सरकारको सहभागिता छैन । जापानले भाषा परीक्षामा सहभागी गराउने र छनोट गर्ने अधिकार त्यहाँको निजी क्षेत्रलाई दिएको छ । परीक्षार्थीको संख्या उसले नै तोक्नेछ । केयर गिभरको भाषा परीक्षामा सहभागी गराउन निजी क्षेत्रले विद्युतीय लक्की-ड्र गराउने भएको छ । 

‘जापानसँग द्विपक्षीय बैठकमा केयरगिभरको भाषा परीक्षामा एक हजार जनासम्म सामेल गराउने छलफल भएको थियो । त्यतिखेर जसले पहिला आवेदन दिन्छ, उसैलाई परीक्षामा सहभागी गराउने भनिएको थियो,’ श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयका रोजगार व्यवस्थापन महाशाखाका सहसचिव उमेश ढुंगानाले कान्तिपुरसँग भने, ‘मन्त्रालयलाई विद्युतीय लक्की ड्रबाट परीक्षार्थी छान्ने औपचारिक सूचना आएको छैन ।’

नेपाल र जापानबीचको द्विपक्षीय बैठकले सूचना आदानप्रदान गर्न सम्पर्क व्यक्ति तोकेको थियो । सम्पर्क व्यक्तिलाई प्रशिक्षार्थी छान्ने प्रक्रियाका विषयमा स्पष्ट जानकारी दिइएको छैन । श्रम मन्त्रालयले भाषा परीक्षामा कस्तो सहयोग चाहिन्छ भनेर जापानी पक्षलाई सोधेको थियो । त्यसमा पनि जापानले प्रतिक्रिया दिइसकेको छैन । जापानले पहिलो पटक केयरगिभर काममा नेपाली कामदार लैजान भाषा परीक्षा लिन लागेको हो ।

भाषा परीक्षा कात्तिक १०, ११ र १२ गते, १९, २०, २१ र २६, २७ र २८ गते गरी ९ दिन गर्ने कार्यतालिका सार्वजनिक भएको थियो । प्रशिक्षार्थीले एकै दिन ६० मिनेटको सामान्य भाषा र ३० मिनेटको सीपसम्बन्धी विशेष भाषाको परीक्षा दिनुपर्नेछ । कम्प्युटरबाट दिइने भएकाले नतिजा तुरुन्तै थाहा हुने ढुंगानाले जानकारी दिए । केयरगिभरका लागि महिला र पुरुष दुवै भाषा परीक्षामा सहभागी हुन पाउनेछन् ।

‘कामदार आपूर्ति प्रक्रियामा मात्रै सरकार-सरकारबीचको संयन्त्रले काम गर्ने देखिएको छ । भाषा र सीप परीक्षा गरी योग्य उम्मेदवार छनोट प्रक्रियामा भने जापानी निजी क्षेत्रले काम गरेको देखियो,’ ढुंगानाले भने, ‘यो कोरिया मोडलभन्दा केही फरक छ ।’ पहिलो चरणमा परीक्षा उत्तीर्ण भएका कति जनासम्म जापान जान पाउने भन्ने विषय तय भइसकेको छैन । ‘रोजगारदाताको मागअनुसार नै नेपाली जान पाउनेछन् । यसैमा हाम्रो छलफल भएको हो,’ उनले भने, ‘भाषामा उत्तीर्ण भएकाहरूमध्ये कुन रोजगारदाताले कसरी छनोट गर्नेछ भन्ने विषय स्पष्ट भइसकेको छैन । यो छलफलकै क्रममा छ ।’

नेपाल र जापानबीचको श्रम समझदारीअनुसार जापान जान छानिएका कामदारको लागत शून्य हुनेछ । म्यानपावरको संलग्नताबिना कामदारलाई सरकारी संयन्त्रले समन्वय गरी पठाउनेछ । यसका लागि श्रम मन्त्रालयले वैदेशिक रोजगार विभागअन्तर्गत एउटा शाखा स्थापना गरिसकेको छ । ‘हाम्रो मुख्य सरोकार नै जापान जाने कामदारमाथि अनावश्यक ठगी र झन्झट नहोस् भन्ने हो,’ ढुंगानाले भने, ‘कामदार पठाउन दुवै देशका सरकारी संयन्त्र सक्रिय हुनेछन् ।’

वैदेशिक रोजगारीका लागि सरकार आफैं संलग्न भएको यो तेस्रो देश हो । यसअघि दक्षिण कोरिया र इजरायलमा सरकारी स्तरबाटै कामदार पठाइँदै आएको छ । दक्षिण कोरिया सफल मोडल हो । इजरायल भने असफल जस्तै छ । जापानले दक्ष र अदक्ष कामदार लैजानेछ । आवश्यकताअनुसार प्रत्येक वर्ष कामदार लैजाने उसको भनाइ छ ।

प्रकाशित : आश्विन १३, २०७६ ०८:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्