गुमनाम ‘महानन्द पुरस्कार’

कान्तिपुर संवाददाता

काँकडभिट्टा — कुनै समय पूर्वका सर्जकहरूमा एउटा खुल्दुली हुने गर्थ्यो, वर्षको महानन्द पुरस्कार कसले पाउला भन्ने । प्रतिष्ठित यो पुरस्कारको अहिले भने चर्चासम्म चल्दैन । दशकयता उक्त पुरस्कार अलपत्र परेको छ । 

खासमा पञ्चायती शासनकालमै २०३८ मा एउटा साहित्यिक संस्था स्थापना भएको थियो । नेपाली साहित्य विकास समितिको नाममा स्थापित उक्त संस्थाका अगुवा थिए– रामबाबु प्रसाईं, दान खालिङ, बैरागी काइँला, भवानी घिमिरे, गणेशबहादुर प्रसाईंलगायत ।

संस्थाको मुख्य उद्देश्य सबै राजनीतिक दल आवद्ध लेखकहरूलाई एउटै छातामा समेटेर लैजानु पनि थियो । त्यही भएर त्यो बेला भन्ने गरिन्थ्यो, कम्युनिस्ट, कांग्रेस र पञ्चायत (ककाप) । अर्थात् सबै दलका लेखक अटाउने संस्था । यही संस्थाले २०४३ सालमा देउसी खेलेर महानन्द पुरस्कार स्थापना गरे । जनस्तरबाट संकलित एक लाख रुपैयाँको अक्षयकोष खडा गरिएको थियो । पहिलो पुरस्कार २०४४ सालमा शनिश्चरे माविको प्रांगणमा वितरण गरिएको थियो ।

महानन्द सम्मान इलामका कवि स्वर्गीय विष्णु नवीनलाई र प्रोत्साहन पुरस्कार कवि दुर्गा दाहाललाई दिइएको पूर्वअध्यक्ष कृष्ण धरावासीले बताए । उनका अनुसार पुरस्कार भाषाशास्त्री महानन्द सापकोटाको स्मृतिमा स्थापना गरिएको थियो ।

खासगरी मेची अञ्चलको साहित्यिक विकासका लागि प्रत्येक दुई वर्षमा पुरस्कार वितरण गरिन्थ्यो । धरावासी भन्छन्, ‘अहिले सुन्दै छु, लामो समयदेखि यो संस्था निस्क्रिय छ रे । यो संस्थालाई मर्न दिनु हुँदैन भन्ने मेरो बुझाइ छ ।’

कृष्ण धरावासी, रविमान लम्जेल, हीरा आकाश, सरोज ओली, रोहिणीविलास लुइँटेल, चूडामणि रेग्मी, स्वयम्भूलाल श्रेष्ठलगायत अग्रजहरूले यो पुरस्कार पाइसकेका छन् । पछिल्लो समय २०६८ मा झापाको धरमपुरमा पुरस्कार वितरण गरिएको थियो । पछिल्लो सम्मान कवि कृष्ण बराललाई दिइएको थियो ।

त्यसयता यो संस्था पूरै मुर्झाएको आरोप मेची अञ्चलका साहित्य सर्जकहरूको छ । महानन्द पुरस्कार समितिका पूर्वसचिव चिन्तामणि दाहालका अनुसार ऐतिहासिकसंस्था भएकाले यसलाई सक्रिय बनाउनुपर्छ ।

पुरस्कार समितिका अध्यक्ष कवि केशव आचार्यले आठ वर्षदेखि पुरस्कारको गतिविधि सेलाएको बताए । उनले आफ्नो अस्वस्थताका कारण काम गर्न नसकेको बताए । ‘मेरो नेतृत्वमा दुइटा पुरस्कार वितरण भए, त्यसपछि काम गर्न नसकिएको यथार्थ हो ।’

उनका अनुसार बिर्तामोडको एक्सेल बैंकमा पुरस्कारको करिब डेढ लाख अक्षयकोष छ । ब्याज बढेको बढ्यै छ । तर, पुरस्कार वितरण गर्न सकिएको छैन । समितिका सचिव चन्द्र भण्डारीले आगामी माघभित्रमा पुरस्कार प्रदान गरिने दाबी गरे ।‘गत वैशाखमै पुरस्कार वितरणको योजना थियो तर विशेष कारणले सकिएन,’ उनले भने, ‘अब माघमा वितरण गर्ने छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०८:१४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अष्टमीको सुम्रौती

कान्तिपुर संवाददाता

बर्दिया — एक पात लर्चा रे दुई पात लर्चा रेसखी रे, तीन पात लर्चा भैनई रे सारा बुंँद सुम्रौती भाकाको यो गीत पश्चिम तराईका थारू गाउँमा शुक्रबार अपराहृनदेखि गुन्जिरहेको थियो ।

बर्दियाका महिला अष्टमीको पूजा गर्दै । यस अवसरमा स्थानीय सुम्रौती भाकामा गीत गाउने परम्परा छ । तस्बिर : ठाकुरसिंह थारू/कान्तिपुर 

यो क्रम शनिबार बिहान ३/४ बजेसम्म चल्यो । थारू महिलाले विशेष रूपमा मनाउने कृष्णजन्माष्टमी पर्वका दिन यसरी गाइन्छ । सुरुमा कुलदेउता, धर्ती मातालाई गीतमार्फत सम्झिने चलन छ । दोस्रो चरणमा प्रकृतिलाईसम्झिने परम्परा छ । तेस्रो चरणमा भगवान् कृष्णका लीलाका बारेमा परम्परागत गीत गाएर यहाँका बस्तीमा रमाइलो गरिन्छ ।

थारू समुदायलाई प्रकृतिको पुजारी मानिन्छ । उनीहरू लर्चा भनिने एक प्रकारको सागसमेतलाई गीत (सुम्रौती)मार्फत् सम्झिन्छन् । बढैयाताल गाउँपालिका–६ की सुमतरानी चौधरीले लर्चाको साग सम्झिँदै अष्टामीको गीत सुरु गरिन् । ‘अष्टमीको पूजा गरेपछि रातभरि गीत गाएर रमाइलो गर्ने चलन छ । सागपात, कुलदेउता र कृष्ण भगवान्को जीवनमाआधारित गीत गाउँछौँ,’ उनले
अष्टमी मनाउने विधिबारे सुनाइन्, ‘गीत निकै लामो हुन्छ । रात कटेको पत्तै हुँदैन ।’

थारू समुदायले आफ्ना परम्परागत पर्व फरक र खास तरिकाले मनाउँछन् । उक्त समुदाय संस्कृतिको खानी पनि मानिन्छ । अष्टमीको अघिल्लो दिनदेखि तयारी सुरु हुन्छ । बिहानैदेखि गाउँको बडघरको घर, मन्दिर र सबैलाई पूजाका लागिपायक पर्ने व्यक्तिको घरको भित्तामा अष्टिमकी लेखिन्छ ।

बिहानैदेखि ब्रत बसेका युवायुवतीले कृष्ण, रावण, डोली बोकेका डोले, घरको चित्र कोरेर अष्टिमकी बनाउँछन् । सर्प, बिच्छी, घोडा, गाईगोरु, मयूरलगायतका पशुपन्छीको चित्र पनि त्यसमा समावेश गरिएका हुन्छन् ।

त्यससँगै सूर्य, चन्द्रामा, कमलको फूल लगायतका चित्र अटाइएका हुन्छन् । यसरी दिनभरि लगाएर बनाइएको अष्टिमकीमा अपराहृन चार/पाँच बजेबाट पूजाआजा सुरु हुन्छ । पूजा सामूहिक रूपमा गर्ने परम्परा छ । पूजा पनि विशेष तरिकाले गरिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०८:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्