‘चित्रले गर्छ मनोपचार’

विपिन श्रीस

काठमाडौँ — कला किन ? कसका लागि ? र केका लागि ? बहस पुरानै हो । चित्रकार प्रकाश रञ्जितले भने आफ्नै लागि कलाकर्म गरे । ललितकलाका यी स्नातकले आफ्नै मनोवैज्ञानिक उतारचढावलाई चित्रमा उतारे, प्रदर्शनीमा ल्याए ।

हालै ग्यालरीबाट बिदा भएका उनी घरमा चित्रहरूकै माझ घेरिरहेकाहुन्छन् । टेबुलदेखि भित्तासम्म चित्र नै चित्र भेटिन्छन् ।

चित्रकलासँग यति धेरै संगतको पछाडि उनको आफ्नै दर्दनाक कथा जोडिएको छ । अनेक कारणले लामो समय उनी डिप्रेसनको सिकार बन्नुपर्‍यो । काठमाडौं झोछेँका यिनले चित्रकलाको नियमित अभ्यासमार्फत डिप्रसेनको उपचार पद्धति थाले ।

अभिभावकको ‘स्पोइलिङ’ (पुल्पुल्याउने) व्यवहार र रुचिको भिन्नताका कारण डिप्रेसनमा फसेको बताउने रञ्जितले मनोचिकित्सको सल्लाहमा चित्र कोर्दै डिप्रेसन मुक्तिको बाटोमा लागेका हुन् । ‘मलाई ‘बोर्डलाइन पर्सनालिटी डिसअर्डर’ भएको थियो ।

डाक्टरले डायरी लेख्न सल्लाह दिएका थिए, मेरो रुचिको विषय भने चित्रकारिता थियो’ डिप्रेसनका कारण आत्महत्याको प्रयास समेत गर्न पुगेका रञ्जितले भने, ‘आफ्नो रुचिको बारेमा डाक्टरसँग परामर्श गरेपछि डायरी लेखनको सट्टा चित्र बनाउन थाले ।’

सिर्जना कलेज अफ फाइन आर्टबाट ललितकलामा स्नातक गरेका रञ्जितले मनोचिकित्सकको सल्लाहअनुसार प्रत्येक दिन जे देखे, जे सोचे त्यसलाई चित्रमार्फत उतार्न थालेको बताए । आफूले बनाएका चित्रहरू फेसबुक, इन्स्टाग्राममा सेयर गर्दा अन्तरक्रिया बढेको उनको अनुभव छ । यसरी कलाको क्षेत्रमा र सामाजिक रूपमा सक्रिय हुदाँ हल्का महसुस गर्न थालेको उनले सुनाए ।

‘दैनिक चित्र बनाउन थालेको आठ/नौ महिनापछि मेरो अवस्था सुधार हुँदै गयो, आत्मविश्वास बढै गयो,’ रञ्जित भन्छन्, ‘यो अनगोइङ प्रोसेसमा छ, डिप्रेसन हुन समय लिएजस्तै निको हुन पनि समय लाग्दो रहेछ । अहिले पनि पूर्ण रूपमा डिप्रेसन मुक्त भएको दाबी गर्दिनँ म ।’

कलामार्फत बाहिरी संसारमा परिचित गराउन भने उनलाई आर्टिभिस्ट अस्मिना रञ्जित र श्रीमतीले सघाएको सुनाए । रञ्जितले डिप्रेसनबाट मुक्त हुने क्रममा कोरेका चित्रहरू संकलन गरी नेक्सस कल्चरल सेन्टरमा हालै ‘नट जस्ट अ नम्बर’ शीर्षकको एकमहिने एकल प्रदर्शनीसमेत गरिसकेका छन् ।

प्रदर्शनीमा उनले प्रत्येक दिन बनाएका तीन सय ६५ चित्र राखेका थिए । उनी अहिले पनि दैनिक रूपमा चित्र बनाउँदै आएका छन् ।

आर्टिभिस्ट अस्मिना रञ्जितले प्रकाशको चित्रमा उनको आफ्नै मानसिक अवस्था, काठमाडौंको अस्तव्यस्त सहरी जनजीवन,फेन्टासी, व्यंग्यलगायतका विषयवस्तु देख्न सकिने बताइन् ।

‘प्रकाशका सबै चित्र मलाई उत्तिकै मात्रामा मन पर्दैन,’ प्रकाशलाई डिप्रेसन मुक्त हुन सहयोगसमेत गरेकी आर्टिभिस्ट रञ्जितले भनिन्, ‘प्रकाशका चित्रहरूले उनको मानसिक अवस्था र समस्याबाट पार पाउन उनले गरेको प्रयास दुवैलाई देखाउँछ ।’ चित्रकलामार्फत पनि मानसिक स्वास्थ्यको बारेमा ‘डिस्कोर्स’ चलाउन सकिने आर्टिभिस्ट रञ्जितको मत छ ।

प्रकाशजस्तै कैयौं विद्यार्थी पनि आफ्नो रुचिको विषयभन्दा अभिभावकको दबाबमा पढ्न बाध्य हुन सक्छन् । यसले समस्या ल्याउन सक्छ । यस्तो अवस्था आउन नदिन विद्यार्थीभन्दा पनि अभिभावक बढी जिम्मेवार र सचेत हुनुपर्ने आर्टिभिस्ट रञ्जितले बताइन् । डिप्रेसनमा नजान र डिप्रसेनमुक्त हुन विचार, मनोभाव साटासाट गर्नुपर्ने प्रकाशको बुझाइ छ । भन्छन्, ‘हामीले हाम्रो कथा भन्नुपर्छ ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७६ ०९:३६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

३ वडाध्यक्षमाथि कर्तव्य ज्यान मुद्दा

कान्तिपुर संवाददाता

मोरङ — विराटनगर महानगरपालिका १४ का अध्यक्ष बलदेव यादव, १८ का सञ्जय साह र जहदा गाउँपालिका १ का प्रदीपचन्द्र यादवविरुद्ध कर्तव्य ज्यान मुद्दा दर्ता भएको छ । उनीहरू फरार हुँदा वडाको काम प्रभावित भएको छ । 

तीनै जना वडाध्यक्षको उपस्थितिमा भएको सामाजिक पञ्चायतमा कुटपिट हुँदा विराटनगर १४ का ६५ वर्षीय श्यामनन्दन यादवको मृत्यु भएको थियो । श्यामनन्दनका छोराले बिहे गर्न अस्वीकार गरेपछि केटी पक्षले बसाएको सामाजिक पञ्चायतमा उनलाई कुटपिट गरिएको थियो । उनको उपचारका क्रममा बिहीबार मृत्यु भएको हो ।

कुटपिटबाट घाइते यादवको विराट नर्सिङ होममा उपचार सम्भव नभएपछि सिलिगुडीमा समेत उपचार गराइएको थियो । सिलिगुडीमा चिकित्सकले गर्धनको नसामा गम्भीर चोट लागेकाले निको नहुने बताएपछि फर्काएर कोसी अस्पतालमा राखिएको थियो । विराटनगर १४ का वडाध्यक्ष बलदेवको घरमा जेठ ३२ गते बोलाइएको पञ्चायतमा श्यामनन्दनलाई कुटपिट गरिएको हो ।

विराटनगर १८ का भोला यादवकी छोरीसँग बिहेको कुरा छिनेपछि केटा पक्षलाई ५१ हजार रुपैयाँसमेत दिइसकेको थियो । त्यसपछि श्यामनन्दनका छोरा राजेशले भाइ मुकेशलाई केटी हेर्न पठाएको तर उनले केटी मन नपराएपछि विवाद सुरु भएको थियो । केटी पक्षले विवाहका लागि सबै तयारी गरिरसकेको अवस्थामा बिहे नहुँदा सामाजिक रूपमा बेइज्जत हुने र अरू ठाउँमा छोरीको बिहे गर्न कठिन हुने भन्दै पञ्चायत डाकेको थियो । जेठ ३२ गते भोला गाउँका भद्रभलाद्मीका साथै विराटनगर १८, जहदा १ का वडाध्यक्षलगायतलाई लिएर बलदेवको घरमा पञ्चायत गर्न पुगेका थिए ।

छलफलका क्रममा श्यामनन्दनले बिहेको दबाब अस्वीकार गर्नेबित्तिकै उनीमाथि हातपात भएको र त्यही चोटले मृत्यु भएको मुकेशको दाबी छ । ‘कुटपिट हुन थालेपछि वडाध्यक्षले नकुट्न भनेपछि रोकियो । तर पछि वडाध्यक्षले नै गाली गर्दै कुट्न आदेश दिए,’ उनले भने, ‘वडाध्यक्षले छोराको विवाह नगरे ५ लाख जरिवाना तिर्नुपर्ने निर्णय सुनाए ।

बुबाले त्यो मान्नुभएन । नमानेपछि उनले नै पुन: कुट्न आदेश दिएका हुन् ।’ घटनामा संलग्न ९ जनामाथि जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङमा जाहेरी दर्ता गराएको उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७६ ०९:३४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×