तामाङ ज्ञान महोत्सव : जस्तो क्षण उस्तै नाचगान

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — मेलापात जाँदा होस् या कुनै पर्व मनाउँदा, जन्मँदा होस् या मृत्यु हुँदा, तामाङ समुदायमा समयअनुसारका गीत र नाच छन् । समयअनुसार गीत गाउँदै नाच्ने र गीतको बोलअनुसार अभिनय गर्ने परम्परा अझै पनि छ । तर बिस्तारै यो परम्परा लोप हुँदै गएको विज्ञहरू बताउँछन् ।

नेपाल पर्यटन बोर्डमा आयोजित तामाङ ज्ञान महोत्सवको अन्तिम दिन बिहीबार तामाङ समुदायमा प्रचलित र लोपोन्मुख गीत, नाच र नाटकबारे बहस चल्यो।


‘तामाङ लोक नाटक’ शीर्षकमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै प्रवीण पुमाले दोइला, घेवा, छेस्युग, दोरा, झ्युङा, छ्योत्पा, भाक्पा, स्याब्रु, डम्फु, छेची, म्हेन्दोमायालगायत तामाङ जीवनशैली, उत्पत्ति, संस्कृति, परम्परा झल्किने विभिन्न लोक नाटकको चर्चा गरे । त्यस्तै रमेशकुमार तामाङले ‘तामाङ गीतसंगीत’ शीर्षकमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै ताम्बा गीत, शेरगमला व्हाई (प्रार्थना गीत), डम्फुसेङाला व्हाई (डम्फु उत्पत्तिको गीत), रुइला व्हाई (थर उत्पत्तिको गीत), म्हेन्दोमाया लगायतका लोक गीतहरू चर्चा गरे । ‘यी गीतहरूको अभिलेखीकरण र व्याख्या विश्लेषणमा काम हुन सकेको छैन,’ उनले भने । प्रतिभा पुनले ‘तामाङ लोक नाच’ बारे कार्यपत्र प्रस्तुत गरिन् ।


उनले प्रदेश नम्बर ३ को तामाङ समुदायमा २० वटा लोक नाच रहेको बताइन्। ‘तर तामाङ जाति भन्नेबित्तिकै मानिसलाई सेलो नाच नै याद आउँछ,’ उनले भनिन्, ‘अरू नाचबारे पनि अनुसन्धान गरी प्रकाशमा ल्याउनुपर्छ ।’ यो सत्रको अध्यक्षता गर्दै प्राज्ञ पुष्कर गुरुङले ‘अघिल्लो महिना मात्रै राजधानीमा सम्पन्न सेलो महोत्सवमा तामाङ लोक नाटक हेर्न पाएको’ बताउँदै लोक नाटकलाई आधुनिक स्टेजमा ल्याउनुपर्ने औंल्याए ।


पहिलो सत्रमा भने आदिवासी साहित्यिक अभियानका अभियन्ता काजीमान थिङले तामाङ समुदायको संस्कृति र यसमा आएको विचलनबारे प्रकाश पार्दै आफ्नो मौलिकता र संस्कृतिबारे अनभिज्ञ रहेको दाबी गरे । उनले धार्मिक र सांस्कृतिक हिसाबले पवित्र बुद्धमन्त्र राखिएको खादाको महत्त्व बुझाउन नसक्दा अरू वस्तुले प्राथमिकता पाएको दाबी गरे । तामाङ बस्तीलाई तामाङ संस्कृति र खानाको पयर्टकीय गन्तव्य बनाउन सकिने सम्भावना उनले औंल्याए । महोत्सवमा ‘नेपालको राजनीतिक आन्दोलनमा तामाङ जातिको योगदान’ माथि रामबहादुर बुढाले कार्यपत्र पेस गरे ।


लेखक एवं राजनीतिकर्मी सीताराम तामाङले विस्तारै तामाङको भूमि, ताम्बा परम्परा, लामा परम्परा संकटमा पर्दै गएको बताए । अन्तिम दिन खोजराज गोले, सिङ्ग मोक्तान तामाङ, अनिसकुमार थोकर, आरके तामाङ, सामसूर्य तामाङ, बालकृष्ण बल र मवि दोङ तामाङले कार्यपत्र प्रस्तुत गरे ।


पुस्तक, पुरानो सांस्कृतिक सामग्री, भेषभूषा प्रदर्शनीसहितको महोत्सव यसपटक लोभलाग्दो सहभागिता रहेको महोत्सव संयोजक गणेश योञ्जनले बताए । अन्तिम दिन फूलमान वल निर्देशित छोटो फिल्म ‘सेलफोन’ समेत देखाइयो।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ २०:५८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

देउवाको आरोप, 'सरकारले नै दोषी जोगाउन खोज्यो'

‘निर्दोष नागरिकलाई दोषी किटानी गरेर कारबाही अघि बढाएको विषय अपराधको पराकाष्ठा नै हो । म आग्रह गर्न चाहन्छु सरकार गम्भीर बनोस् ।’
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले कञ्चनपुरकी किशोरीको बलात्कारपछि हत्या घटनामा सरकारले नै दोषी जोगाउन खोजेको आरोप लगाएका छन् । राज्य नै अपराधी बचाउन लाग्ने हो न्याय माग्न कहाँ जाने भन्ने प्रश्न उनले गरेका छन् ।

प्रतिनिधिसभाको आइतबारको बैठकमा बोल्दै देउवाले निर्दोष नागरिकलाई दोषी किटानी गरेर सरकारले कारबाही प्रक्रिया अघि बढाएको विषय अपराधको पराकाष्ठा नै भएको टिप्पणी गरे ।

कञ्चनपुर घटनाको अनुसन्धान प्रक्रियामा ढिलाइ भएको उनको भनाइ छ । ‘कञ्चनपुर घटनामा राज्य नै दोषीलाई जोगाउन लागेको देखियो । हामी कस्तो राज्य बनाउन गइरहेका छौं ? अपराधमा सामेललाई जोगाउन गरिएको प्रयत्न पनि अपराध हो,’ देउवाले भने, ‘निर्दोष नागरिकलाई दोषी किटानी गरेर कारबाही अघि बढाएको विषय अपराधको पराकाष्ठा नै हो । म आग्रह गर्न चाहन्छु सरकार गम्भीर बनोस् ।’

उनले दोषीलाई जोगाउन खोज्दा नागरिकमा आक्रोश बढ्नु स्वाभाविक भएको बताए । राज्यले संयमता अपनाउन नसक्दा प्रहरीको गोलीबाट अर्का किशोर सन्नी खुनाको मृत्यु भएको उनले बताए । एउटी बालिकालाई न्याय माग्दा अर्को बालकले मारिनुपर्ने गलत लोकतन्त्रको अभ्यास भएको उनले बताए ।

मुलुकमा बलात्कार घटना बढिरहेको उल्लेख गर्दै उनले राजनीतिक आग्रहभन्दा माथि उठेर छोरीचेलीको मर्यादा, सुरक्षा र सम्मान गर्न गम्भीर हुनुपर्ने बताए । देउवाले कञ्चनपुरमा जस्तै देशका अन्य भागमा समेत बलात्कारका घटना बढिरहेको बताए । ‘यस्ता घटना किन बढिरहेका छन्, यसलाई कसरी समाप्त गर्न सकिन्छ ?’ उनले भने ।

‘दोहोरो चरित्रको मारमा न्यायालय’
सभापति देउवाले प्रधानमन्त्री केपी ओलीको दोहोरो चरित्रको मारमा न्यायालय परेको आरोप पनि लगाए । संवैधानिक परिषद्मा ओलीले प्रधानन्यायाधीशको नाम प्रस्ताव गरेर सुनुवाइ समितिबाट अस्वीकृत गर्न लगाएको उनको भनाइ थियो ।

‘प्रधानमन्त्रीज्यूको दाहोरो चरित्रको मारमा न्यायालय परेको छ । कार्यपालिका र व्यवस्थापिकाको लाचार छाया न्यायालयलाई बनाउने प्रवृत्तिले परम्पराको रूप लिनुहुन्न भनेर मैले गम्भीर विमति राखें,’ उनले भने, ‘न्यायालयलाई नेतृत्वविहीन हुन नदिन हालै पुन: अर्को सर्वसम्मत सिफारिस परिषद्बाट गरेका छौं । सुनुवाइ समितिबाट चाँडै यसलाई टुंगोमा पुर्‍याइयोस् ।’ संवैधानिक परिषद्ले दीपकराज जोशीलाई प्रधानन्यायाधीशमा सिफारिस गरे पनि सुनुवाइ समितिले अस्वीकृत गरेको थियो । परिषदको बिहीबार बसेको बैठकले फेरि प्रधानन्यायाधीशमा ओमप्रकाश मिश्रलाई प्रस्ताव गरेको छ । सुनुवाइ समितिको आइतबारको बैठकले मिश्रविरुद्ध उजुरी गर्ने समय भदौ २० सम्मलाई तोकेको छ ।

बजार मूल्यमा भएको चर्को वृद्धिको मार नागरिकले भोगिरहेका बेला स्थानीय तहले गरेको अचाक्ली कर वृद्धिले नागरिक मारमा परेको देउवाले बताए । कर तिर्नु जिम्मेवार नागरिकको दायित्व भए पनि न्यायोचित ढंगले निधारित हुनुपर्ने उनले बताए । ‘कर तिरेअनुरूपको सुविधा नागरिकले पाइरहेका छन् कि छैनन् भन्ने व्यावहारिक पक्ष बिर्सन मिल्दैन,’ देउवाले भने, ‘यस विषयमा तत्कालै अध्ययन गरी न्यायोचितलाई कायम राख्ने र अचाक्ली करलाई फिर्ता लिई नागरिक जीवन सहज बनाउन आवश्यक समन्वयका लागि म सरकारलाई आग्रह गर्न चाहन्छु ।’

राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोग गठन गर्न ढिलाइ हुँदा अराजकता बढेको देउवाको आरोप छ । भदौ १ देखि लागू भएको मुलुकी फौजदारी/देवानी संहितामा देखिएका कमजोरीलाई संशोधन गरेर मात्रै लागू गर्न उनले आग्रह गरे । प्रेस स्वतन्त्रतामा असर पुग्ने, चिकित्सकको मर्यादामा आँच पुग्ने र प्रहरी अनुसन्धानलाई असर पुर्‍याउन सक्ने प्रावधान संशोधनका लागि आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाउन पनि देउवाले सरकारलाई आग्रह गरे ।

पञ्चायतकालको गन्ध आयो : भट्टराई
पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले नेत्रविक्रम चन्द नेतृत्वको नेकपाका प्रवक्ता खड्गबहादुर विश्वकर्मालाई राजनीतिक रूपमा व्यवहार गर्न सरकारलाई आग्रह गरेका छन् ।

‘अदालतले छोड्ने फेरि सरकारले समात्ने गर्दा पञ्चायतकालको गन्ध आयो,’ प्रतिनिधिसभाको बैठकमा बोल्दै भट्टराईले भने, ‘हामी सबैले पञ्चायतकालको व्यवहार सामना गर्दै आइसकेकाले त्यस्तो गर्नुहुँदैन । राजनीतिक ढंगले उनलाई व्यवहार गरिनुपर्छ ।’ चन्द समूहले लिएको बाटोमा आफू सहमत नभए पनि मुद्दा उठाउन पाउने उनीहरूको अधिकार भएको भट्टराईले बताए । उनीहरूलाई पनि राजनीतिक शक्तिका रूपमा लिन उनले सरकारलाई आग्रह गरे ।

कैलाली १ बाट निर्वाचित रेशम चौधरीलाई सदनमा शपथग्रहण गराउन नसक्नु दुर्भाग्यपूर्ण भएको उल्लेख गर्दै उनले त्यसका लागि व्यवस्था मिलाउन सरकारलाई आग्रह गरे । ‘चौधरीलाई यस सदनमा शपथग्रहण गराउन नसक्नु अत्यन्त दुर्भाग्यपूर्ण भएको छ । टीकापुरको घटना दु:खद थियो, व्यक्ति हत्या हुनु दु:खद परिघटना थियो,’ भट्टराईले भने, ‘हामी सबैले त्यसको निन्दा गरेका छौं । कुनै मुद्दा नै नचलाईकन त्यत्तिकै अपराधी करार गरेर शपथग्रहण गर्न नदिनु उपयुक्त हुँदैन ।’ उनले फौजदारी र देवानी संहितामा भएका कमजोरी एवं त्रुटि सच्याउन सरकारको ध्यानाकर्षण गराए ।

वैयक्तिक गोपनीयतामा राखिएका प्रावधानमध्ये शैक्षिक प्रमाणपत्र, आपराधिक विवरण, राजनीतिक आबद्धता, तस्बिर खिच्न पाउने व्यवस्था गलत भएको भट्टराईले बताए । गाईलाई राष्ट्रिय जनावर मान्न सबै तयार नभएकाले संविधान संशोधन गरेर सच्याउनुपर्ने उनले माग राखे ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ २०:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×