म पनि जीवनमा रङ भर्दै छु- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

म पनि जीवनमा रङ भर्दै छु

धैरै विषयले सताउँथे मलाई । जवानीमा उत्रेका रङ लिएर गन्तव्यको खोजी त गर्थें, तर जीवनमा न लालीगुराँस देख्थें, न इन्द्रेणी ।
रेजिना पाण्डे

काठमाडौँ — बाबा निकै रक्सी पिउनुहुन्थ्यो । त्यसैले हाम्रो घरको अवस्था असाध्यै दयनीय बनिरहेको थियो । घरभित्रको कोलाहल र झगडाबाट उत्पन्न आवाज घरको भित्ता छेडेर बाहिरसम्मै पुग्थ्यो । र, छिमेकीहरूलाई डिस्टर्ब गर्थ्यो । त्यो झगडा कहिले आँगनमै मञ्चन हुन्थ्यो । र, छिमेकीहरू, हामीहरू त्यो झगडाको रमिते भइरहन्थ्यौं ।

त्यसैले घरको वातावरण निराशाजनक थियो । खेलाबैला र कर्कश आवाज हाम्रो घरको परिचय–पहिचानै थियो । आमा–बाको झगडाको सधैंको मूक साक्षी म सानैदेखि दुःखी, तनावग्रस्त र बोर हुन्थें । खास कुरा त बाबाले पिएको रक्सीले उनलाई त खाइरहेकै थियो, हाम्रो जिन्दगी पनि सँगै खाइरहेको थियो ।

बाबा राजनीतिक प्राणी हुनुहुन्थ्यो । वडा सदस्य हुनुहुन्थ्यो । र, एउटा राम्रो संस्थामा जागिरे हुनुहुन्थ्यो, तर रक्सीकै कारण बाबाले सबै कुरा गुमाउनुपर्‍यो । बाबाकै कारण बाल्यकालदेखि नै हामी बाल्यअवस्थामै पाउनुपर्ने स–साना सुखसुविधाबाट वञ्चित भयौं ।

हामी साना नानीहरूलाई समाजका मान्छे घृणा गर्थे, बाबाकै कारण । समाजले मलाई/आमालाई एउटा छाप लगाइदिएको थियो– जँड्याहाकी छोरी, जँड्याहाकी श्रीमती । समाजले हामीलाई हेर्ने आँखा फरक थिए । मान्छेहरू हामीसँग तर्केर हिँड्थे । हामी पिँजडाको सुगाझैं बन्देजमा हुर्कियौं । परिवार थियो, समाज पनि थियो, तर भरिभराउ समाजबीच नितान्त एक्लै थियौं हामी ।

जीवनमा धैरै विषयले सताउँथे मलाई । जवानीमा उत्रेका रङ लिएर म गन्तव्यको खोजी त गर्थें, तर न जीवनमा लालीगुराँस देख्थें, न इन्द्रेणी । लाग्थ्यो, जीवन लाचारीको अर्को नाम हो । एक्लै झ्यालमा बस्थें र घोरिइरहन्थें, टाढाटाढा हेर्दै । सोच्थें, अरूको र मेरो जिन्दगी किन फरक छ ? अरूको जिन्दगी उज्यालो, मेरो अँध्यारो किन छ ? इन्द्रेणी भरिएको अरूको जीवन देखेर मलाई साह्रै डाहा लाग्थ्यो । म कल्पना गर्थें– मेरो जीवनमा पनि इन्द्रेणी छाइदिए... !

0 0 0

१४ वर्षको छँदा एउटा नेपाली फिल्म हेरेँ, नाम याद छैन । हारेपछि, असफल जिन्दगीबाट हरेस खाएपछि फिल्मकी नायिकाले कोठाभित्र पासो लगाएर मरेको एक दृश्यले मलाई निकै बिथोल्यो । मैले पनि नायिकाजस्तै पासो लगाउने प्रयास गरेँ । तर, एउटा विन्दुमा अड्किएँ । आँखा चिम्लेँ अँध्यारो भयो संसार, अनि आँखा खोल्दा उज्यालो । मलाई उज्यालो प्रकाशले पासोबाट निकाल्यो । र, मैले उज्यालो संसार रोजेँ ।

त्यसपछिका दिनमा आकाशजस्तै खुल्न थालेँ । आजकाल सोच्छु, धर्तीजस्तो सहेर होइन, समुद्रजस्तो गहिराइ पनि चाहिँदैन बरु शान्त खोलाजस्तै सलल बग्न सकूँ । उचाइमा पुगेर होइन फेदीमै बसेर जीवन सार्थक बनाउन सकूँ । सानो छँदा हामीलाई घृणा गर्ने समाजको प्रतिकार गर्दै आफ्नो बाटो पहिल्याउन सकूँ । मेरो जिन्दगी मेरो हो, आफ्नै पाराले बाँच्न सकूँ ।

रक्सीले बिग्रिएको, ध्वस्त भएको परिवार धैरै छ । मजस्ता पीडित पनि धैरै छन् । रक्सीले घर बर्बाद गर्न हिँडिरहेका मानिस पनि धेरै छन् । समाजले खोट देखाउँछ, टोक्छ र पिँजडाबाट मुक्त हुन दिँदैन । तर, समाजबाट भाग्नु हुँदैन, लडिरहनुपर्छ । मैलै उतिबेलै पासो लगाएको भए कहाँ रहन्थ्यो मेरो अस्तित्वको लडाइँ ? मेरो स्वाभिमानको लडाइँ ? मैले लडेर उठ्नुपर्छ, हारेर पनि जित्नुपर्छ ।

केहीअघिको एक साँझ पशुपतिमा थिएँ, आरती हेर्न । घाटमा सिँगारिएको चितामा पोल्न तयार राखिएको पिताको लास हेरेर रुवाबासी गरिरहेका थिए एक युवक । अर्का युवक थिए श्रीमतीको जलिरहेको लास हेर्दै टोलाइरहेको । अर्की थिइन् श्रीमान्को लास अँगालेर रोइरहेकी श्रीमती । कत्ति जोडी त्यहीँ थिए, जो रोमान्समै जिन्दगीको अर्थ खोज्दै थिए । त्यहीँ सयौं मान्छे आरतीमा मग्नमस्त पनि थिए । जीवनको बेला त रोकिँदैन, चलिरहन्छ ।

हामी सपनाको पछिपछि दौडेर जीवन घिसारिरहन्छौं । त्यही घिस्रिनुमा आनन्द छ सधैंभरि । समाजमा हामी आफ्नैलाई घृणा गर्छौं, अरूलाई चोट पुर्‍याउँछौं । यसमा असाध्यै दुःख लाग्छ । तर, जीवनको अर्थ बुझ्नतिर लाग्दैनौं र हरेस खान्छौं । यसमा झन् दुःख लाग्छ । आफैंलाई पासोमा बेर्नै लागेको त्यही दिन बोध भएको थियो– जन्मेपछि मर्नु छँदै छ, बीचमै जीवन किन नाश गर्ने ? किन चिन्ता लिने ? जीवन चुनौतीपूर्ण त छ, तर सुन्दर पनि छ । चुनौतीले नै अघि बढ्न सिकाउँछ । र, जिन्दगी रहस्यमय लाग्दै जान्छ । आफ्नै जीवन बुढ्यौलीमा पुराना याद–कथाहरूको संग्रहालय बन्दै जान्छ । सोच्छु, म भाग्यमानी रहेछु, मेरो मृत्यु त्यो फिल्मकी नायिकाको जस्तो भएन । र, आज सुन्दर जीवनको परीक्षण गरिरहेकी छु ।

बेलाबेला विगत सम्झिन्छु– मरेकी भए यति सुन्दर संसार देख्थें कसरी ? बूढा मान्छेहरूले ठीक भनेका रहेछन्– जिन्दगी घाम–पानी रहेछ । आज म इन्द्रेणी भरिएको अरूको जीवन देखेर खुसी हुन्छु । म पनि जीवनमा रङ भर्दै छु । साँच्चै जीवनमा इन्द्रेणीहरू छन् ।

प्रकाशित : मंसिर ३, २०७९ १२:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

५० वर्षअघि, ५० वर्षपछि

कतारीको जीवन माछा र मोतीमाथि निर्भर थियो । मोती खोज्न समुद्रमुनि पस्नुपर्ने त्यो व्यवसाय बिस्तारै समाप्त भयो । र, कतारको जीवनमा भयानक संकट थपियो ।
होम कार्की

काठमाडौँ — २५ जुन २०१३ को बिहान ९ बजे कतारको भिलाजिओ मलतिर घुम्दै थिएँ । त्यस मलभित्र कतारी नागरकिको भीड थियो । त्यति ठूलो भीड मैले कहिल्यै देखेको थिइनँ । स्थानीय टेलिभिजनहरू कतारी नागरिकसँग एकपछि अर्को प्रतिक्रिया लिइरहेका थिए । कोही खुसी देखिन्थे, कोही निराश ।

उनीहरूले बोलेको अरबी भाषामा मैले दुई शब्द मात्रै बुझेँ– शेख हमाद र शेख तमिम । भीड नियालिरहेका एक नेपालीलाई सोधेँ– ‘कतारीहरूको यस्तो भीड किन हो ? यस्तो त कहिले थिएनँ !’

‘यहाँको अमीर (राजा) ले छोरो तमिमलाई राजा घोषणा गरिदिएछ’, अरबी भाषाका पोख्त ती नेपालीले भने, ‘युवालाई राजा बनाइदिएकोमा एकथरी खुसी छन्, अर्काथरी निराश ।’

खाडीमा राजाको मृत्यु नभएसम्म उत्तराधिकारीले शासन समाल्ने चलन थिएन । त्यस परम्परा तोड्दै ६१ वर्षीय अमीर शेख हमादले ३३ वर्षीय शेख तमिमलाई अमीरको जिम्मेवारी दिए । ‘परम्परागत कतार’ लाई ‘आधुनिक कतार’ बनाउने मुख्य श्रेय हमादलाई जान्छ, जसले आफ्ना पिता खलिफाबाट सन् १९९५ मा रक्तविहीन ढंगबाटै राज्यसत्ता खोसेका थिए । तमिम कतारका आठौं राजा हुन् । कतारमा अलथानी परिवारले १ सय ७२ वर्षदेखि शासनसत्ता सम्हाल्दै आएका छन् ।

कतार राज्यका संस्थापक शेख मोहम्मद विन अलथानी (१८५०–१८७८) हुन् । संविधानले नै अमीरलाई कार्यकारी र कानुन बनाउन पाउने अधिकार दिएको छ । सन् १९१३ मा बहराइनको नियन्त्रणबाट मुक्त भएपछि बेलायतले कतारलाई सार्वभौमसत्ता सम्पन्न देशको पहिचान दिएको थियो । कतारको आन्तरिक सुरक्षा र विदेश नीति बेलायतको नियन्त्रणमा थियो । कतारलाई पश्चिम राष्ट्रसँग नजिक भएर काम गर्ने मौका मिल्नुको साथै राजसंस्थाले निरन्तरता हुन पायो । कतारीको जीवन माछा र मोतीमाथि निर्भर थियो । समुद्रबाटै धानिएको थियो जीवन । मोती खोज्न उनीहरू समुद्रमुनि पस्थे । १९२० को दशकमा आइपुग्दा मोती व्यवसाय लगभग समाप्तै भयो । कतार र कतारी नागरिकको जीविकोपार्जनमै संकट थपियो ।

बेलायतको संरक्षित राज्य भएकै बेला कतारमा सन् १९३० को दशकमा तेलको भण्डार पत्ता लाग्यो । तेल उत्खनन गरी बाहिर पठाउने सामर्थ्य कतारसँग थिएन । ऊ पूर्ण रूपमा बेलायती कम्पनीमाथि भर पर्नुपर्थ्यो । बेलायतको ५१ प्रतिशत हिस्सामा एङ्लो पर्सियन ओइल कम्पनी खुल्यो । यसले सन् १९३८ मा कतारको पश्चिम भागमा पर्ने दुखानमा पहिलो पटक तेल निकाल्न खन्ने काम थाल्यो । त्यसको एक दशकपछि मात्रै सन् १९४९ बाट तेलको प्रशोधन हुन थाल्यो । त्यतिखेर कतारसँग आफ्नै शैक्षिक र दक्ष औद्योगिक श्रमशक्ति थिएन । पूर्ण रूपमा विदेशी श्रमिकमाथि भर पर्नुपर्थ्यो । भारतीय उपमहाद्वीप र अरबी देशबाट कामदार लैजान थालिएको थियो ।

५० को दशकमा मात्रै सहरी विकासको सुरुवात भयो । गाडी गुड्ने सडकहरू बन्न थाले । परम्परागत र पर्खाल लगाइएका घरको निर्माण भने ६० को दशकमा मात्रै सुरु भयो । सन् १९७१ मा बेलायत नियन्त्रणबाट स्वतन्त्र भयो– कतार । त्यो बेला कतारको जनसङ्ख्या १ लाख ११ हजार १ सय १३ थियो, जसमा कतारी नागरिक ४५ हजार ३९ र विदेशी कामदार ६६ हजार ९४ थिए । सुरुदेखि नै इरानी र भारतीयको दबदबा थियो ।

आधुनिक सहर, कामदारका लागि दोकनसहितको आवासीय घर, व्यापारिक प्रयोजनका भवनहरू बनाउने बृहत् विकास आयोजना ७० को दशकबाट सुरु भयो । त्यतिखेरसम्म कतारमा ठूला सडक थिएनन् । मुख्य राजधानी दोहामा गन्न सकिने अग्ला भवन भेटिन्थे । सरकारी कार्यालय पनि सानो भवनबाटै चलेका थिए । तेल र ग्यास उत्पादनमा बेलायतबाहेक जापानी कम्पनी आउन थाले । जब तेल र ग्यासबाट कतारको अर्थतन्त्र बलियो बन्दै गयो, तब कतारले ७० को दशकमा पहिलो पटक कतार बनाउने बृहत् गुरुयोजना ल्यायो ।

गुरुयोजना आएपछि निर्माणको कामले गति समात्यो । त्यो गुरुयोजनाअनुसारको दोहा देख्ने र वैदेशिक रोजगारीका लागि कतार पुग्ने पहिलो पुस्ताका नेपाली अझै कतारको सार्वजनिक सेवामा भेटिन्छन् । ८० को दशकबाट शिक्षित कतारी नागरिक र आप्रवासीले सार्वजनिक सेवामा रोजगारी पाउन थाले । सन् १९८६ मा कतार पुगेका तनहुँका करिमबक्स मिया भन्छन्, ‘हामी पुग्दा कतार पूरै मरुभूमि थियो । त्यो उजाड मरुभूमिमा दिउँसै स्यालहरू कराउँथे । सहरमा स–साना झुपडी थिए । नेपालीहरू गनेरै भेट्न पाइन्थ्यो । काठमाडौंको भन्दा सानो विमानस्थल थियो । नेपालबाट सिधै जहाज आएको थिएन । मलाई त कुनै अविकसित गाउँ आएजस्तो अनुभव भएको थियो । विदेश आएजस्तो लागेकै थिएन ।’

कतारसँग १५ बिलियन ब्यारल तेलको भण्डार र विश्वभरको प्राकृतिक ग्यासको १३ प्रतिशत छ । ९० को दशकमा १.५ बिलियन डलरको लगानीमा ग्यास उत्पादनको फेज–वान सम्पन्न भएपछि अर्थतन्त्र कायापलट हुन सुरु भयो । १९९६ मा कतारले जापानमा एलएनजी ग्यास पठाउन थालेपछि थप आर्थिक वृद्धिदर भयो । ९० को दशकबाट निजी र सरकारी कम्पनीले आफ्नो प्रोजेक्ट गर्न पाउने नीति सुरु भएपछि कतारको भौतिक विकासले गति लिन थालेको हो, जसकारण विदेशी कामदार आउने अवस्था डबलै हुन थाल्यो । जब कतारले नयाँ कतार बनाउन ठूला आयोजना योजना ल्याउन थाल्यो, तब अन्तर्राष्ट्रिय निर्माण कम्पनी कतार पस्न थाले । जुन तहको कम्पनी आए पनि ५१ प्रतिशत सेयरहोल्डर कतारी नागरिक नै हुनुपर्ने नियम थियो । यसले कतारी नागरिकलाई लगानीबिनाको मालिक बनाइदियो ।

सन् २००० मा मात्रै ‘लुसेल सिटी र पर्ल कतार’ भन्ने नयाँ सहरमा विदेशीले ९९ वर्षका लागि आफ्नै घर वा अपान्टमेन्ट लिन पाउने गरी ‘फरेन वनरसिप ल’ जारी भयो । लुसेल सिटीको निर्माणकार्य भर्खरै सम्पन्न भएको छ । समुद्र पुरेर बनाइएको पल कतार चरण चरणमा विस्तार भइरहेको छ । कतारले देशभित्र मात्रै लगानी गरेको छैन, उसले कतार इन्भेस्मेन्ट अथोरिटीमार्फत विश्वभरका ठूला कम्पनीमा झन्डै चार सय ५० विलियन डलर लगानी गरिसकेको छ ।

२००५ मा नेपाल र कतारबीच श्रम सम्झौता भएपछि त्यहाँ नेपालीको संख्या बढ्दै गएको हो । ९० को दशकदेखि विश्वकप आयोजना गर्ने समयसम्म आइपुग्दा झन्डै १९ लाख नेपालीले कतारमा काम गरिसकेका छन् । २००८ मा ल्याएको कतारको ३० वर्षे योजना अनुसार नै अहिले उसले विश्वकप गर्दै छ । २०१० मा विश्वकप पाएपछि भने कतार विश्व समुदायले खोज्न थालेको देश बन्यो । कतारसँग फुटबलको इतिहास धेरै पुरानो छैन । ७० को दशकमा मात्रै कतारले फिफासँग आफूलाई जोडेको थियो । विश्वकप आयोजना गर्ने जिम्मेवारी पाएपछि बल्ल त्यहाँ रेल बन्यो । सुविधासम्पन्न हमाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा आयो । अहिले यो विमानस्थलबाट विश्वको एक सय ६० देशमा कतार एयरवेज उड्छ । वार्षिक ७.८ मिलियन टन सामान भण्डारण गर्न सक्ने हमाद बन्दरगाह २०२० बाट सुरु भयो ।

समृद्ध अर्थतन्त्रले कतार अरब क्षेत्रको शक्तिशाली देशको रूपमा उदाएको छ । कतारी नागरिकको जीवनयापन उच्चस्तरको छ । तर, कतार बनाउने आप्रवासी कामदारलाई आधारभूत मानवअधिकार नदिइएको भन्दै पछिल्लो एक दशक कतारमाथि अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार र पश्चिमा मिडियाबाट आलोचना भइरहेको छ । विश्वकै धनी देशमा न्यूनतम तलबदर निकै कम हुँदा आप्रवासी कामदार खुसी छैनन् । ‘कतारले विश्वकप आयोजना गर्ने जिम्मेवारी प्राप्त गरेदेखि नै हामीमाथि अभूतपूर्व प्रहार हुने गरी अभियानको सामना गर्नुपर्‍यो । जुन कुनै पनि आयोजक देशले सामना गरेको छैन । हामीले सुरुमा यस विषयलाई असल नियतले छलफल गर्‍यौं र केही आलोचनालाई सकारात्मक र उपयोगी पनि ठानेका थियौं’, अमीर तमिमले हालै सुरा काउन्सिलसमक्ष भनेका थिए ।

प्रकाशित : मंसिर ३, २०७९ १२:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×