ब्रह्मनाल–२०२८ (शिखरनाथ भाष्यको सहयोगमा)- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

ब्रह्मनाल–२०२८ (शिखरनाथ भाष्यको सहयोगमा)

के रातारात यो सहर फेरिएको हो ? के अहिले म उभिएको सहर नेपालगन्ज होइन ? हो भने म बसेको होटल कहाँ हरायो ? कसले लगाइदियो मेरो पाउमा चप्पल ? कसले थपक्क राखिदियो मेरो शिरमा भादगाउँले टोपी ?
नयनराज पाण्डे

कथा मेरा लागि पाठकको अदालतमा दर्ता गरेको फिरादपत्र या जाहेरी दरखास्त हो । म चाहन्छु, यो फिरादपत्र या जाहेरी दरखास्त पढेर पाठकहरू सर्जमिनका लागि घटनास्थलमा आऊन् र समाजमा व्याप्त बेथितिविरुद्धको मुचुल्कामा मसँगै हस्ताक्षर गरून् । म समयसितको झगडामा पाठकलाई आफूसँगै सामेल गराउनकै लागि कथा लेखिरहेको छु ।

– कथाकार

...

यो कुन ठाउँ हो ? म कहाँ आइपुगें ? राति सुत्दा त म धम्बोझीजस्तो व्यस्त ठाउँको सिटी प्यालेस भन्ने होटलको आरामदायक कोठामा बडेमानको पलङमा सुतेको थिएँ । तर, ब्युझँदा म केही खपडैल घर र खरका छाना भएका केही झुपडीहरूको सुनसान बस्तीभित्रको एउटा सानो झुपडीमा डोरी बुनेर बनाएको खटियामा उत्तानो अवस्थामा थिएँ । के कसैले मलाई निद्रामै अपहरण गरेर यो छाप्रोको आँगनमा अलपत्र छाडेर गएको हो ?

म अत्तालिएर खटियाबाट उठें र पैतानातिर एकछिन घोरिएर बसिरहें । धेरैबेर त्यसरी बस्न सकिनँ । मनमा अनेकथरीको आशङ्का उत्पन्न भएको थियो । हतारहतार त्यहाँबाट हिँडेर धूलौटे सडकमा आएँ । सडकमा फाट्टफुट्ट एक्का, टाँगा र लढियाहरू गुडिरहेका थिए ।

के रातारात यो सहर फेरिएको हो ? तर, रातभरिमा यसरी सिङ्गै सहरलाई पुरानो संरचनामा फेर्नु सम्भव छ र ? के अहिले म उभिएको सहर नेपालगन्ज होइन ? हो भने म बसेको होटल कहाँ हरायो ? मसित भएका मोबाइल र ल्यापटपहरू कसले लिएर गयो ? मेरो स्केचर्सको जुत्ता कहाँ गयो ? कसले लगाइदियो मेरो पाउमा चप्पल ? मैले लगाइरहेको हिजोको लुगा खै ? मलाई दौरा र सुरुवाल कसले लगाइदियो ? कसले थपक्क राखिदियो मेरो शिरमा भादगाउँले टोपी ?

आफूमा र आफू वरिपरिको परिवेशमा भएको यस्तो अकल्पनीय परिवर्तन देखेर म एकछिन नराम्ररी अत्ताल्लिएँ । त्यसैले शरीरमा धोती–कुर्ता लगाएका र काँधमा गम्छा बेरेर हिँडिरहेका एक जना अधबैंसे पुरुषसित सोधें, ‘यो कुन ठाउँ हो ?’

उनले सायद मेरो कुरो बुझेनन् । सायद मेरो भाषा पनि बुझेनन् ।

केहीबेर म अलमल्ल परेर हिँडिरहें । बिहानीको समय भएकाले मानिसहरूको चहलपहल खासै थिएन । एकछिनमा लोटा लिएर मैदान जाँदै गरेका एक जना अर्का व्यक्तिलाई देखें । मैले उनैसित अवधी भाषामा सोधें, ‘यो कुन ठाउँ हो ?’

उनले भने भोजपुरीमा जवाफ दिए, ‘नयाँ मुलुक । बाँके बजार ।’

बाँकेबजार ? यो त नेपालगन्जकै पुरानो या अर्को नाम हो । यो भने मलाई चकित बनाउने खालको जवाफ थियो । म केहीबेर ट्वाल्ल उभिएँ । उनले भोजपुरीमै सोधे, ‘तपाईं कहाँबाट आउनुभएको हो ?’

अहिले काठमाडौंमा बासस्थान भए पनि म हुर्किएको ठाउँ त नेपालगन्ज नै हो । बाल्यकालदेखि युवावस्थाको सबैभन्दा उर्वर दिनहरू मैले यही नेपालगन्जमै बिताएको छु । मेरो बुवा यहींको स्कुलमा हेडमास्टर हुनुहुन्थ्यो । हाम्रो घर पनि यहीं थियो । ‘तपाईं कहाँबाट आउनुभएको’ भन्ने उनको प्रश्नमा मैले अरू ठाउँको नाम लिनु जरुरी नै थिएन । त्यसैले भनें, ‘म त नेपालगन्जकै मान्छे हुँ । तर, हिजो रातिको नेपालगन्ज अर्कै थियो । सडकहरू पक्की र फराकिला थिए । अनेक खालका मोटरकारहरू गुडिरहेका थिए । पुराना रिक्सा र टाँगाहरू विस्थापित भएर ईरिक्साहरू चलिरहेका थिए । सहरभरि छ–सातवटा त क्यासिनो नै सञ्चालनमा थिए । भाटभटेनी सुपरमार्केट पनि थियो । सोल्टी होटल पनि थियो । राँझामा विमानस्थल पनि थियो । अङ्ग्रेजी माध्यममा पढाइ हुने विद्यालयहरू थिए । अनेक पुस्तक पसलहरू थिए । तर, यी सबै हिजोसम्मका कुरा थिए । आज बिहान म उठ्दा यहाँ ती कुनै कुरा पनि देखिनँ मैले । रातारात यो के चमत्कार भयो ? मैले त केही बुझ्नै सकेको छैन ।’

मेरो कुरा उनले बुझ्दै बुझेनन् । वाल्ल परिरहे । मैले भनेको कुरा खासमा उनले बुझ्ने खालको पनि थिएन । यतिखेर म उनका लागि दिमागको पेच खुकुलो भएको मान्छे भएको थिएँ ।

‘मचाहिँ यहाँको बासिन्दा होइन । म वीरगन्जबाट आएको हुँ । रक्सौलबाट कम्पनी तीन रुपैयाँको टिकट काटेर यहाँ आएको हुँ । सुगौली जक्सन, मुजफ्फरपुर, छपरा, भटनी अनि गोरखपुरबाट गोन्डा हुँदै करिब चार सौ माइलको यात्रा गरेर आएको हुँ । मेरो दामादलाई डकैतीको आरोपमा गोश्वाराबाट समन आएको रहेछन् । गिरफ्तार भएको पनि छ महिना भैसक्यो । पेसी चलिरहेछ । बिटिया त्यही पीरले मरिगई । त्यसैले म आफैं गोश्वाराका बडाहाकिमलाई भेट्न आएको हुँ । उनले चाहे भने मेरो दामादलाई माफी दिन सक्छन् । हिजो पनि एक्का चढेर गोश्वारा गएको थिएँ । तर, त्यहाँ नायब सुब्बा, तहरिर खरिदार र सुबेदार मात्र भेट भए । एक जना सुब्बाले मलाई भोलि अमिनी आउनू भनेका थिए । त्यहाँ आज देवानी र फौजदारी मुद्दाको फैसला गर्न बडाहाकिम आउने कुरा छ रे ।’

उनको कुरा सुनेपछि मैले बुझिहालें, म वर्तमानमा छैन । अतीतमा आइपुगेको छु । किनभने गोश्वारा र अमिनीजस्ता अड्डाहरू यहाँ अतीतमा थिए । अतीतमा पुगेको बोध हुनासाथ मलाई आफू कुन समय र कालखण्डमा छु भन्ने बुझ्नु जरुरी छजस्तो लाग्यो ।

उनी अवधी नबुझ्ने, म भोजपुरी बोल्न नसक्ने । त्यसैले दुवैलाई सजिलो हुने हिन्दी भाषामा सोधें, ‘आजको मिति थाहा छ तपाईंलाई ?’

‘विक्रम संवत् १९७१ साल आश्विन १५ गते ।’

०००

म लेखक हुँ । मेरा लागि अतीतका कुराहरू लेख्नु चुनौतीपूर्ण कुरा हो । किनभने त्यसका लागि मैले इतिहासको पर्याप्त अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ । इतिहासमा घुसपैठ गरेर आफूलाई चाहिएको सामल बटुल्नु सजिलो कर्म होइन । तर, यो त मेरा लागि अचानक आइलागेको गजबको अवसर थियो । किनभने यतिबेला म आफैं इतिहासमा आइपुगेको थिएँ । मैले यो अवसरको सदुपयोग गर्ने निश्चय गरें । तर, मनभित्र कताकता एउटा संशय भने थियो । कतै म जीवनपर्यन्त अतीत या इतिहासमै प्रेतझैं भट्किइरहने त होइन ? बडो डरका साथ मेरो मनले मेरै मनसित सोध्यो, ‘भोलि बिहान उठ्दा म फेरि विक्रम संवत् २०७९ मा फर्किसकेको हुनेछु या १९७१ मै भौंतारिइरहनेछु ?’

मनले जवाफ दिन सकेन ।

तर, अहिले संशयबाट मुक्त भएर इतिहासमै चप्पलसहित चहलपहल गर्नु नै मेरा लागि उचित थियो । त्यसैले केहीबेर म वीरगन्जबाट बाँकेबजार आएका ती व्यक्तिसितै यहाँका धूले बाटामा हिँडिरहें । उनीसितै म अमिनी पुगें । अमिनीमा केही व्यक्तिहरू एउटा ज्यान मुद्दाको फैसलाको तयारी गर्दै थिए । तिनीहरू अमिनीका लेफ्टिनेन्ट, खरिदार र सुबेदार रहेछन् ।

एकछिन उभिएर त्यहाँको रमिता हेरेपछि वीरगन्जबाट आएका ती व्यक्तिलाई त्यहीँ छाडेर म भने डुल्दै–डुल्दै नजिकैको अर्को कार्यालयमा पुगें । त्यो भने अडिटरको अफिस रहेछ । एक जनासित सोधें, ‘यहाँ के भैरहेछ ?’

‘बाँकेमा भएका अड्डाहरूको ‘तहबिल मौज्दात’ को जाँच भैरहेको छ ।’

मैले कुरो खासै बुझिनँ । त्यहाँ टाढाको कुनै गाउँमा नदीले छाडेर गएपछि बढेको जग्गाको लगत थप्ने या बढाउने काम पनि भइरहेको थियो । यी सबै कुरा मेरा लागि एकदमै अनौठा थिए ।

त्यहाँबाट अलिबेर हिँडेपछि म ‘बजार अड्डा’ मा पुगें । त्यहाँ व्यापारीहरूको भीडभाड थियो । मैले तीमध्ये एक जनालाई सोधें, ‘तपाईं यहाँ किन आउनुभएको ?’

‘म महाजन हुँ । यहाँ अस्थायी दोकान लगाएर बिक्रीबट्टाका लागि मैले देशबाट केही लत्ताकपडा र सामान ल्याएको छु । त्यसको महसुल तिर्नु छ । आज वनकस, महुवा, मह, मइन, सतावरी र पिपलाको ठेक्का लिएका महाजनहरू पनि महसुल तिर्न आएका छन् यहाँ । अनि केहीले चाहिँ माथि पहाडबाट हर्रो, बर्रो, तेजपात, टिम्मुर, हलेदो, चिउरीको घिउ, जटामसी, खोटो लगायतका जडीबुटीहरू लिएर आएका छन् । केहीले च्याखुरा, मैना पनि बेच्न ल्याएका छन् । देशबाट यता आएको र यताबाट देशमा निकासी भएको मालको महसुल तिर्नुपर्छ यहाँ ।’

उनको कुरा सुनेर म झनै अलमलमा परें । सोधिहालें, ‘अनि देशबाट माल ल्याउने भनेको कहाँबाट ल्याउने हो ?’

उनी हाँसे र भने, ‘गोरखा भाषामा के भन्छन् थाहा छैन, यताको पक्की भाषामा देश भनेको इन्डियालाई भन्छन् हजुर ।’

त्यसपछि म अलिक अगाडिको अर्को एक भवनमा पुगें । त्यहाँ पनि भीडभाड थियो । त्यो भने ‘वनजाँच कचहरी’ रहेछ । त्यहाँ महाजनले बिक्रीका लागि ल्याएका लकडी र लट्ठाहरूको नापजाँच हुँदै थियो र लकडी चोर्ने केहीलाई पाता कसेर पनि राखिएको थियो ।

म त्यहाँ पनि रोकिइनँ । यताउता घुमिरहेँ । मैले देखें, लास बोकेर केही मानिसहरू दाहसंस्कारका लागि ‘राम नाम सत्य है’ भनेर लावा र पैसा छर्कंदै कतै जाँदै छन् । मैले मलामी जाँदै गरेका एक जनासित सोधें, ‘कहाँ जान लागेको ?’

उनले दु:खी स्वरमा भने, ‘नजिकै सिधनियाँ भन्ने सानो गंगा छ । हामी मृतकको दाहसंस्कारका लागि त्यतै जाँदै छौं । राप्ती टाढा पर्छ । त्यहाँसम्म जाने आदमी पनि कम छन् ।’

त्यही बेला कसैले पछाडिबाट मेरो नामै लिएर बडो मधुरो स्वरमा आत्मीयताका साथ बोलायो, ‘नयन बाबु ?’

०००

मैले आवाज आएतिर फर्केर हेरें । ती भर्खर–भर्खर जुँगाको रेखी बस्न थालेका एक किशोर थिए । उनले जीउमा तुनावाला भोटो, कम्मरमुनि इजारवाला सुरुवाल र शिरमा कालो भादगाउँले टोपी लगाएका थिए । तर, मैले उनलाई चिनिनँ । त्यसैले मैले सोध्नैपर्ने भयो, ‘मैले त बाबुलाई चिनिनँ नि ?’

ती किशोर मुस्कुराए र भने, ‘म गुरुप्रसाद मैनाली हुँ ।’

मलाई एकछिन भाउन्न होला–होलाजस्तो त भयो । तर, भएन । सोधें, ‘तपाईं त उहिल्यै खुस्किसकेको होइन र ?’

उनी फेरि उसैगरी मुस्कुराए र भने, ‘लेखक कहिले मर्छ र ? ऊ त आफ्ना रचनाहरूमा सधैं जीवित रहन्छ । फेरि यो त १९७१ साल हो । म मर्ने त दुई हजार अट्ठाइसमा हो नि । म मर्न त अझै झन्डै छ दशक बाँकी छ ।’

मैले अनौठो मानेर उनका कुरा सुनिरहेको थिएँ । उनले स्थितिलाई केही सहज बनाउँदै भने, ‘तपाईं भविष्यबाट यहाँ आउनुभयो र म पनि तपाईंले पढ्ने गरेको इतिहासबाट यहाँ आएको छु । हामी यस्तो कालखण्डमा छौं, जहाँ तपाईं जन्मनै बाँकी छ र मैले मर्नै बाँकी छ ।’

उनले यस्तो बोलिरहँदा, हल्काहल्का फुलबसिया हावा चलिरहेको थियो । त्यो हावामा मिसिएको थियो, सडक छेउछाउका धानका फाँटहरूमा लहलहै हुर्किरहेका कुनै रैथाने धानको वास्ना । उनी त्यही फुलबसिया हावामा आफ्नो आवाज मिसाएर भन्दै थिए, ‘नयन बाबु, नियतिले तपाईं र मलाई भेट गराइहाल्यो । अब मेरो एउटा काम गरिदिनुस् ।’

उनले आफूसित भएको एउटा गरुङ्गो फाइल मतिर बढाए र भने, ‘यो भविष्यमा निस्कने मेरो कथासङ्ग्रह ‘नासो’ को पाण्डुलिपि हो । कृपया अब यो तपाईं लिनुस् । यसको पहिलो संस्करण तपाईं जन्मनुअघि नै छापिनेछ । त्यसपछि तपाईंले लेखक भएपछि कुनै प्रकाशकलाई भनेर आकर्षक कलेवरमा यसको नयाँ संस्करण छपाइदिनुहोला । भविष्यमा एक जना सचिन यगोल श्रेष्ठ भन्ने कलाकार जन्मिनेछन्, आवरणको डिजाइन उनैलाई बनाउन लगाउनुहोला । किताब भने ‘फाइनप्रिन्ट’ या ‘बुकहिल’, जहाँबाट छापे पनि हुन्छ । तत्कालीन कपीराइट–कानुन अनुसार, त्यतिबेला त यो कपिराइट फ्री पनि भइसक्नेछ । प्रकाशकले लेखकस्व दिनै पर्दैन् । तिनलाई फाइँदै होला । बरु भविष्यमा जन्मिने गुरुङ सुशान्त नामका समालोचकले यसको पुनर्समालोचना गरिदिए त्यतिबेलाका नयाँ पाठकका लागि उचितै होला ।’

पाण्डुलिपि मेरो हातमा थमाएर छुट्टिने बेलामा किशोरवयका मैनालीले भने, ‘एक दिन भविष्यमा टहल्दा–टहल्दै मैले जमलस्थित एजुकेसन बुक हाउसमा तपाईंको ‘जियरा’ भन्ने कथासङ्ग्रह किनेको थिएँ । तर, हतारमा फेरि यो समयमा फर्किनुपर्‍यो । तपाईंको ‘जियरा’ समयको उलट–यात्रामा कौना स्टेसनमा, कौना ठाउँमा, कता छुट्यो कता । मेरा लागि एक प्रति ‘जियरा’ राखिछाड्नुहोला । त्यतिबेला कुमार नगरकोटीको ‘कल्पग्रन्थ’ पनि देखेको थिएँ । तर, त्यो प्रि–बुकिङ गरेका पाठकहरूले मात्र पाउने रहेछन् । यसो केही पाना पल्टाएर हेरें । केही बुझिनँ । अनि फेरि त्यहीं छाडेर हिँडेँ । कुनै बेला म यो समयबाट टहलिँदै–टहलिँदै त्यो समयमा पुगें भने तपाईंको ‘जियरा’ कथासङ्ग्रह भने म अवश्य पढ्नेछु ।’

यति भनेर उनी एउटा गल्लीमा पसे र अदृश्य भइहाले । तर, म एउटा अधबैंसे लेखकले किशोरवयका गुरुप्रसाद मैनालीलाई यसरी भेट्नु गजबको रोचक कुरा थियो । मैले एकछिनलाई यो अतीतबाट फेरि वर्तमानमा फर्कन पाउँछु कि पाउँदिनँ भन्ने चिन्ता बिर्सिएँ र धेरैबेर मैनालीजीको ‘नासो’ लाई सुम्सुम्याइरहें ।

त्यही बेला अचानक अर्का एक परिचितसित मेरो जम्काभेट भयो ।

०००

आफ्नासामु आफ्नै समयका लेखक तथा पत्रकार चन्द्रकिशोरजीलाई देखेर म जिल्ल परें । एकअर्कालाई इतिहासमा अलपत्र अवस्थामा देखेर हामी दुवै चकित भयौं । हाँस्यौं पनि ।

हाँसो रोकेर मैले सोधें, ‘तपाईं यहाँ कसरी ?’

‘विक्रम संवत् २०८२ को साहित्य सम्मेलनमा सहभागी हुने क्रममा यहाँ आएको थिएँ । राति धम्बोझीको सिटी प्यालेसमा सुतेको थिएँ । बिहान उठ्दा त म इतिहासमा आइपुगेछु ।’

अनि उनले हाँस्दै भने, ‘मित्र, जब इतिहासमै आइपुगियो भने, अब इतिहासकै मजा लिऊँ । यसो गरौं, हामी यतैबाट वीरगन्ज जाऊँ । केही दिन बसेर हामी दुवै सँगसँगै काठमाडांै जाउँला । हुन्न ?’

इतिहासमा मेरो समयको अर्को लेखक भेटिनु र उनीसँगै यात्रा गर्न पाउनु त मेरा लागि थप खुसीको कुरा थियो । मैले उनको प्रस्ताव सहर्ष स्वीकार गरें र मैनालीजीको पाण्डुलिपि काखीमा च्यापेर म चन्द्रकिशोरजीसितै यात्रारत् भएँ ।

हामी सीमापार गरेर भारतीय भूमिमा आयौं । रेल्वे स्टेसन पुग्नेबित्तिक्कै रेल पनि आइहाल्यो । हामी जसै रेल चढ्ने सुरसार गर्दै थियौं, रेलबाट ओर्लंदै गरेका एक जनाले मेरो पाखुरा समाते ।

‘नयन बाबु, म शिखरनाथ सुवेदी हुँ । चाँडै मेरो ‘शिखरनाथ भाष्य’ छापिँदै छ । तपाईं अतीतबाट यहाँ आइपुग्नुभएको रहेछ । भविष्यमा यसबारेमा जरुर कथाकहानी लेख्नुहुनेछ । तपाईंको आख्यानलाई आवश्यक पर्ने केही जानकारी बटुल्नुपर्‍यो भने मेरो त्यही किताब पढ्नुहोला ।’

उनले यति भन्न नपाउँदै रेलले सिटी बजायो । धूवाँको मुस्लो उडाउँदै गुड्न पनि थाल्यो । मैले उनीसित थप वार्तालाप गर्न पाइनँ ।

गोरखपुर अनि नरकटियागन्ज हुँदै हामी रक्सौल पुग्यौं । मैले सोचेको थिएँ, रक्सौल पुगेपछि केहीबेरमै वीरगन्ज पुगिहालिन्छ । तर, यो त इतिहास पो थियो । मैले छोडेर आएको भविष्यजस्तो छरितो कहाँ थियो र यो इतिहास † इतिहासको वीरगन्जको सीमामा पस्नु त्यति सहज रहेनछ । भेडिया नदीमा स्नान नगरी वीरगन्ज पस्नै नपाइने नियम रहेछ । हामीले नदीमा नुहायौं । अनि मात्र वीरगन्ज प्रवेश गर्न पायौं ।

०००

इतिहासको वीरगन्जमा केही दिन चन्द्रकिशोरजीसित घुमघाम गरेपछि मेरो काठमाडांै जाने समय आयो । चन्द्रकिशोरजी पनि सँगै जाने भए । तर, त्यसका लागि हामीले पहिला अस्पतालबाट पास लिनुपर्ने रहेछ । अस्पतालमा प्लेग लागेको छैन भन्ने प्रमाणसहितको सिफारिसवाला पास पाएपछि मात्र काठमाडांै जान पाइने रहेछ । तर, अप्रिय कुरा के भयो भने, चन्द्रकिशोरजीले पास पाउने सम्भावना भएन । किनभने मेरो नाडी जाँचेर प्लेग नलागेको यकिन भएपछि अस्पतालका डाक्टर बाबुले नै भने, ‘पास तपाईं नेपालीको मात्र बन्छ, यो मदिसे चन्द्रकिशोरको बन्दैन । मदिसेले नेपाल जाने राहदानी पाउँदैनन् । यिनीहरू शिवरात्रिमा मात्र नेपाल जान पाउँछन् । जानु नै छ भने कोही वारेस चाहिन्छ ।’

वारेस या जमानी राखी–राखी ‘नेपाल’ जान चन्द्रकिशोरजीको स्वाभिमानले दिएन । उनको अनुहारमा आवेश देखियो । तर, आवेशलाई नियन्त्रित गर्दै मसित भने, ‘तपाईं जानुस् । म भविष्यमा आउनेछु ।’

‘कहिले आउनुहुन्छ ?’, मैले रुन्चे स्वरमा सोधें ।

‘भविष्यमा मधेस आन्दोलन हुनेछ । त्यसपछि गणतन्त्र आउनेछ । नयाँ संविधान जारी हुनेछ । त्यतिबेलासम्म त यो ‘नेपाल’ मेरो पनि होला नि । त्यतिबेला मदेसी भनेर हेपिनु नपर्ला । पास लिएर आउनु नपर्ला,’ उनले आश्वस्त पारे मलाई ।

मैले अस्पतालबाट पास लिएँ । पासमा लेखिएको थियो–

‘उप्रान्त नेपालसम्म जान भनी लेखक नयनराज शर्मा पाण्डेयलाई जाँचदा प्लेग रोगको र शंकासमेत देखियेन ।’

त्यो पास देखाएपछि वीरगन्ज गोश्वाराले मलाई निम्न व्यहोराको राहदानी दियो–

‘स्वस्ति श्री वीरगन्ज गोश्वारा कचहरी कस्य चीसापानी गढीका हाकिम कारिन्दा के पुर्जी । उप्रान्त बाँके बजारबाट रक्सौल हुँदै वीरगन्ज आएर आफ्ना घर नेपालस्थित टोखासम्म जान भनी लेखक नयनराज शर्मा पाण्डेय जना १ तेस तर्फको बाटो गरी आयाका छन् । आफ्ना नाउँमा भयाका सवाल सनद बमोजिम गरने काम गर ।

तपसिल

निज लेखक नयनराज शर्मा पाण्डेय जवान १ वर्ष ५६ वर्ण गहुँगोरो

इतिसंवत् १९७१ कार्तिक ९ गते रोज १ शुभम् ।’

०००

यही राहदानीको नक्कल निस्सा सिमराको झाडीबीचको चौकीमा बुझाएँ । त्यसपछि भीक्षाखोरी र चुरेमा पनि बुझाएँ । अनि सुपारीटार, भैंसे र चिसापानी गढीमा पनि यही राहदानी देखाएँ ।

चिसापानी गढीमा भएको बटुक भैरवको मन्दिरमा भीडभाड थियो । भीडभित्र छिरेपछि मैले देखें, मन्दिर परिसरमा एकजना महिला र गोरुको लास अलपत्र रहेछ । गाउँलेहरू खासखुस गर्दै थिए, ‘यो मन्दिरमा आइमाई र गोरुलाई पस्न निषेध छ । पसे भने मृत्यु निश्चित छ । खै, राति कसरी हो, यो आइमाई गोरु लिएर पसिछ । भैरव साह्रै रिसाएछन् क्यार † बिहान हेर्दा त दुवै रगतपच्छे भएर मरिरहेका रहेछन् ।’

के विक्रम संवत् २०७९ मा पनि महिलाहरूलाई यो मन्दिरमा यसैगरी प्रवेश निषेध गरिनेछ ? मनमा आफैंसित यस्तै–यस्तै प्रश्नहरू सोध्दै म ‘नेपाल’ अर्थात् काठमाडौं आइपुगें । गुरुप्रसाद मैनालीको पाण्डुलिपिसहित ।

बीचमा गढी घुम्दै गर्दा एकछिन मेरो आँखाअगाडि झ्याप्प अँध्यारो त भएको थियो । तर, त्यतिबेला मलाई के थाहा, म विक्रम संवत् २०७९ को कालखण्ड पुग्ने–पुग्ने बेलामा फेरि आधा–आधीमै कतै अल्मलिनेछु ।

मनमा संशय भएपछि मैले एक जना बटुवासित सोधें, ‘दाजु, आज कुन मिति हो ?’

उनले भने, ‘२०२८ साल जेठ ५ गते । बुधबार ।’

मैले आफ्नो हातैमा भएको पाण्डुलिपितिर हेरें र सोचें, ‘यसको पहिलो संस्करण छापिएको पनि आठ वर्ष भैसकेछ । फाइनप्रिन्ट र बुकहिलका प्रकाशकहरू त अझै यस धरतीमा जन्मिएका पनि छैनन् । म यो पाण्डुलिपिको बोझ अब धेरै कालसम्म कसरी बोकिरहनु सकुँला र ?’

अन्तत: मैले त्यो पाण्डुलिपि गुरुप्रसाद मैनालीलाई नै फिर्ता दिने निर्णय गरें । सोचें, उनी अहिले ७०–७१ वर्षका भए होलान् । वृद्ध भएकोले हिँडडुल खासै छैन होला । त्यसैले यतिबेला आफ्नै घरमा आराम गरिरहेको अवस्थामा भेटिएलान् ।

अनेक व्यक्तिहरूसित सोध्दैसोध्दै म पुगें गुरुप्रसाद मैनालीको घर । सात घुम्ती । पकनाजोल ।

तर, त्यहाँ पुगेपछि थाहा पाएँ, केही वर्षदेखि मधुमेह र उच्च रक्तचापका कारण उनको मिर्गौलाले काम गर्न छाडेको रहेछ । सिकिस्त अवस्थामा पुगेपछि तीन दिनअघि मात्र घाटे वैद्यको सल्लाहमा उनलाई आर्यघाट लगिएको रहेछ ।

उनकै आफन्त कसैले मलाई जानकारी दिए, ‘उहाँलाई अहिले ब्रह्मनालमा राखिएको छ । जुनसुकै बेला पनि उहाँको प्राणपखेरु उड्न सक्छ ।’

०००

म आत्तिँदै आर्यघाट पुगें । ‘नासो’ का स्रष्टा गुरुप्रसाद मैनालीलाई ब्रह्मनालमा अचेतावस्थामा मृत्यु कुरिरहेको देखें । मैले पुग्नासाथ अत्यन्त श्रद्धापूर्वक उनको पाऊ समातें । कालजयी कथाहरू लेख्ने उनका औंलाहरूलाई स्पर्श गर्न मन लाग्यो मलाई । उनको दाहिने हत्केलालाई आफ्नो हातमा लिएर बडो स्नेहले सुम्सुम्याएँ । उनले बिस्तारै आँखा खोले र मतिर हेरे । सम्भवत: उनले जीवनकालमा देखेको अन्तिम दृश्य यही थियो, जसमा उनको आँखाको आयतनमा मेरो दु:खी र मलिन अनुहार पनि अटाएको थियो । तर, उनको हेराइमा मप्रति गहिरो वितृष्णाको भाव थियो । उनले मसित केही बोल्न खोजे । मैले उनको मुखैनिर कान थापें ।

‘मैले त्यति दु:खकष्ट गरेर अतीतमा हराएको तँलाई आफूले लेख्नै बाँकी ‘नासो’ को पाण्डुलिपि दिएको थिएँ । नयाँ संस्करण, नयाँ आवरणमा फाइनप्रिन्ट या बुकहिलजस्ता प्रकाशकले छाप्लान् भनेर नै मैले त्यो पाण्डुलिपि तँलाई दिएको थिएँ । केही दिनअघि मात्र म २०७९ साललाई एक फन्को लगाएर आएँ । त्यो मेरा लागि बहुतै कष्टकर यात्रा रह्यो । त्यतिबेला मैले देखें, धेरैजसो कथाकार भनाउँदाले मेरै कथाहरूलाई अनेक जलप लगाएर आफ्नो नाममा छापिरहेका रहेछन् ।’

गुरुप्रसाद मैनालीजीका कुरा सुनेर म चकित परिरहेको थिएँ । उनले घृणामिश्रित कमजोर आवाजमा खुसुक्क सोधे, ‘भन् केटा, तैंले मेरो पाण्डुलिपिबाट कतिवटा कथा चोरिस् ?’

मैले केही जवाफ दिनै सकिनँ । म नाजवाफ ब्रह्मनालनिर उभिइरहें । ठीक गुरुप्रसाद मैनालीको प्राणपखेरु उड्नै लागेको बेलामा मैले देखें, केही अग्रज, केही मेरा समकालीन र केही मेरा भाइबैनीपुस्ताका कथाकारहरू अतिशय तीव्र गतिमा दौडँ्दै मतिरै आउँदै थिए । उनीहरूको दृष्टि भने मतिर थिएन । मेरो काखीमा च्यापिएको ‘नासो’ को पाण्डुलिपिमा थियो । उनीहरू अत्ताल्लिँदै अतीतको राजमार्ग हुँदै विक्रम संवत् २०७९ सालबाट २०२८ सालमा आएका थिए । मनिर आउनासाथ ती सबैले एकसाथ मेरो हातको पाण्डुलिपि खोसेर फेरि विक्रम संवत् २०७९ तिरै भागे । म स्तब्ध थिएँ । मैले हेर्दाहेर्दै मेरो हातबाट ‘नासो’ अलप भएको थियो ।

०००

अतीतबाट फेरि विसं २०७९ सालमा फर्किएपछि पो मैले गजबको कुरा थाहा पाएँ । उतिबेला ब्रह्मनालबाट हराएको ‘नासो’ आजका मितिमा पनि अनेक लेखकका नामले प्रकाशित भइरहेका छन् । म चकित परिरहेकै बेलामा कविद्वय गोपालप्रसाद रिमाल र भूपि शेरचन आ–आफ्ना पाण्डुलिपि च्यापेर मनिर आए र बडो त्रस्तभावमा सोधे, ‘भाइ, कथाको त यस्तो पारा रैछ अचेल पनि । नेपाली कविताको हालचाहिँ के कस्तो छ कुन्नि ?’

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७९ १०:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

डसनी फिक्सन

त्यो रात डसनीले आँखैअघि ब्रह्माण्ड रित्तिएको देखी । सात दिन आफू रित्तिने गरी रोई । आँसु निख्रिएपछि आठौं दिन गोठवरपर चहलपहल बढ्यो । डसनीले बल्ल टाउको उठाएर हेरी ।
लेनिन बञ्जाडे

आख्यानको जग कथा हो । कथाले पाठकको मनमा बेग्लै संसार ठड्याइदिन्छ, जसमा लेखकले शब्दको बान्की मिलाएर सीमाहीन कल्पनाको राजमार्ग कोरिदिन्छ । म कथा लेख्छु— किनकि मलाई त्यस्ता बाटा कोर्न मन पर्छ । म कथा पढ्छु— किनकि मलाई त्यस्ता बाटामा हिँड्न मन पर्छ । अरूले कोरेको बाटो हिँड्नुमा जति आनन्द छ, आफूले कोरेको बाटामा अरूलाई हिँडाउँदा त्योभन्दा बढी सन्तोष हुन्छ । कथामा लेखकीय स्वतन्त्रता हुन्छ, पात्रहरू स्वतन्त्र हुन्छन् । लेखकले चाहेर पनि पात्रलाई निश्चित घेरामा बाँधेर राख्न सक्दैन । सिर्जनाको कापबाट ती पात्रले आफैं बाटो बनाउँदै र भत्काउँदै जान्छन् । मलाई यसकारण कथा मन पर्छ— म पात्र र घटनाको माध्यम भएर उनीहरूकै संसारमा विचरण गर्न पाउँछु ।

– कथाकार

...

(प्राक्कथन : यो कथा हर्ककोआई हेट म:म:’ शीर्षकको आत्मकथाबाट प्रेरित छ । सात वर्षअघि ‘कोसेली’ मा आत्मकथा प्रकाशित भएपछि उनी बेपत्ता छन् । )

भाले नबास्दै ट्रक बास्यो । आधारातमा ट्रक बासेको दिनपछि मजुवामा भाले बास्न छाडे ।

डसनी एक हप्तासम्म रोइरही । हर्के ट्रकमा कोचिएर सहर हिँडेको दिन उसका हातखुट्टा राम्ररी चलेनन् । काजीले तीन–चार भाटा हान्दा पनि ऊ चल्मलाइन । आँखामा सिंगो हर्के बोकेर सार फेरिरही ।

त्यो रात हर्केले डसनीको कानमा अन्तिमपटक फुस्फुसाएको थियो, ‘मान्छे आ’छन्, टरक ल्याछन् । मलाई डर ला’छ ।’

त्यो रात डसनीले आँखैअघि ब्रह्माण्ड रित्तिएको देखी । सात दिन आफू रित्तिने गरी रोई । आँसु निख्रिएपछि आठौं दिन गोठवरपर चहलपहल बढ्यो । डसनीले बल्ल टाउको उठाएर हेरी ।

विलौनामा डुबेर अन्न, सागपात केही खाएकी थिइन । ओइलाएको कमजोर शरीर हलचल भएन । मैसी आएर उसलाई अँठ्याई ।

‘दिदी, के गरेको यस्तो ? खानु त पर्छ नि,’ मैसीले डसनीलाई थाम्दै भनी, ‘हर्के भेना फर्केर आउँछन् । नआत्तेऊ । हामी छम् ।’

डसनीले मुन्टो उठाएर मैसीतिर हेरी । उसको आँखामा खै के देखी, चिच्याएर डाँको छाडी । उसको त्यो डाँको चारचौरास फैलियो ।

सिद्धको जोडीले पनि पखेंटा फिँजाउँदै आँगन टेक्यो ।

‘हाम्ले के गर्न सक्छम् भन्नुस् । यसरी चुपचाप बसेर केही हुन्न,’ गुरुले घ्यार्रर गर्‍यो, ‘हर्के दाइ फर्केर आएनन् भने खोज्न नजानी ?’

डसनी बोल्न सक्ने अवस्थामा थिइन । मुख सुकेर ओठमा फिँजको घेरा बसेको थियो ।

गुरुले कुलोबाट पराँतभरि पानी ल्याएर डसनीको छेउमा राखिदियो । उसले पानीमा मुख डुबाई र सासै नफेरी रित्याई । गुरुले फेरि पराँत भरिदियो ।

‘पुग्यो दाइ । यही पानीले त बचा’छ मलाई,’ रोएर बसेको घाँटी ख्वाङख्वाङ गर्दै डसनी सुस्तरी बर्बराई, ‘मेरै घरमा यस्तो बज्रपात किन परेको हो दाइ ?’

डसनी भक्कानिई । माईले थामथुम पारी । त्यही बेला आकाशमा चट्याङ पड्कियो । आँगनमा टुप्लुक्क भुकुरे देखा पर्‍यो ।

‘ब्यान बजार जाँदा हर्के दाइको बारेमा अलिअलि सुन्या थें । तुलसीपुरबाट घोराहीतिर लग्या हुन् रे ! मैले घोराहीतिर पनि खबर पुरा’छु,’ भुकुरेले स्याँस्याँ गर्दै भन्यो । उसको जिब्रो पनि उज्यालो देखियो ।

भुकुरेले केही कुरा भन्यो, केही लुकायो ।

‘त्यो टरक स्योर भेट्टिन्छ । क्वै नआत्तेऊ,’ आँखा तेजिलो पार्दै भुकुरेले थप्यो, ‘त्योभन्दा पैला त काजीको नसो काट्नुपर्छ । त्यसैले हैन हर्के दाइलाई टरकमा हुल्या ?’

वरपर जम्मा भएका सबै गुचुप्प भएर भुकुरेको छेउमा उभिए । उसले डसनीको सुक्खा मनमा आशाको सानो थोपा चुहाइदिएको थियो । डसनी पिलपिल गर्दै नजिक सरी ।

‘मैले भनेको मान्छौ भने हामी जातभात केही नभनी डसनी दिदीको साथमा उभिनुपर्छ । गाउँ, बजार, जंगल सबैतिरबाट उत्तिकै सहयोग चाहिन्छ,’ गुरुले जुरो थरर हल्लायो, ‘बरु बेपत्ता छानबिन समिति गठन गरौं । आजै ।’

सबैले मुखामुख गरे । आकाशमा फेरि चट्याङ पड्कियो । उत्तिखेरै हुरुरु पानी बर्सियो । त्यो पानीले डसनीको आङ भिज्यो । बिछोड, आशा र भोकले तातिएको ताप्केजस्तो शरीर बाफियो ।

माई उत्तर नपाएर उभिई । गुरु उत्तर पर्खिएर चुपचाप उभियो । भुकुरे प्रश्न बोकेर उभियो । छेवैको सिमलको काखीबाट तप्प चोप झर्‍यो ।

‘छानबिन मात्रै होइन, हामीलाई पशुजस्तो व्यवहार गर्ने सबैलाई यही गोठमा ल्याएर बान्नुपर्छ,’ भुकुरे ज्यान थरर हल्लाउँदै बम्कियो, ‘क–कसको समर्थन छ यसमा ?’

उसले वरपर मुन्टो बटार्‍यो । गुरुले समर्थनमा मुन्टो हल्लायो ।

‘ठीक हो । ठीक हो,’ गुरुको टाङमुनिबाट घुस्रिँदै सिद्ध बोल्यो, ‘छानबिन र बदला दुवैमा मेरो सहमति छ । मेरा आँखा तेजिला छन्, छानबिन समितिमा मलाई पनि राख्नू ।’

डसनी आठ दिनपछि फिस्स हाँसी । त्यो हाँसो उसको ओठ, आँखा हुँदै पैतालासम्म फैलियो । घाँटी खस्खसाउँदै सुस्तरी बोली, ‘एकरात मान्छेहरू आए र छोरो लगे । अर्को रात उस्तै मान्छेहरू आए र बूढालाई लगे । मलाई किन लगेनन् ? म एक्लै ...।’

डसनीको घाँटी ठप्प भयो । किर्नाले टोकेर घाउ भएको शरीर लम्पसार पारेर फैलिई । आँखा एक्कासि सेता भए । ओठको चेपबाट र्‍याल चुहियो । दर्किरहेको पानी हिउँदको घामझैं अलप भयो ।

माई हड्बडाउँदै चिच्याई, ‘कसैले सतुवा ल्याओ न । छिटो... ।’

ठीक त्यही बेला फेरि आकाश पड्कियो । यसपालि सिमल पनि हल्लियो ।

भुकुरे सबैलाई पन्छाउँदै भीडबाट बाहिर निस्कियो । र, यसरी दौडियो— मानौं सिंगो ब्रह्माण्ड उसलाई लखेटिरहेको छ ।

माई गुरुतिर फर्किएर बम्किई, ‘पानी ल्याऊ न बूढा । के वाल्ल परेको ?’

गुरु पराँत बोकेर कुलातिर लाग्यो । उत्तिखेरै घिसार्दै ल्यायो । र, ह्वाल्ल डसनीमाथि खन्याइदियो । डसनीका आँखा सेताबाट काला भए । जीउ थरर काम्यो । आँखाको चेपबाट तरर पानी बग्यो । कसैले थाहा पाएनन्— त्यो नुनिलो थियो कि अलिनो !

भुकुरे सतुवाका पात बोकेर आइसक्दा डसनी ठिंग उभिएकी थिई । ठीक त्यही बेला काजी दुई जना तिघ्रेहरूलाई अघि लगाएर आँगनमा झुल्कियो । उसका आँखा तिलबाट आलुजत्रा भए । कन्चटका नसामा अलि बढी रगत बग्यो । छिट्छिट् गर्‍यो । र, एक्कासि करेन्ट लागेझैं बम्कियो, ‘झ्याँक्नी छाँडाहरू । यिनरूको काल आयो आज ।’

ऊ धङ्धङिदै घरभित्र छिर्‍यो । र, उत्तिखेरै हातमा बाँसको लाठी लिएर निस्कियो । डसनीबाहेक सबैको भागदौड मच्चियो । काजीले त्यो बाँस डसनीको ढाडमा बजार्‍यो र उसैगरी चिच्यायो, ‘यत्रो दिन भइसक्यो, झ्याँक्नी । न खानु छ न दूध दिनु छ । मर् राँडी ।’

सिमलको ढाडमा छेलिएर बसेको भुकुरेको रगतमा कुन रसायन मिसियो कुन्नि, भक्भक् गर्दै उम्लियो । सिमललाई बेस्सरी कोपर्‍यो । तितरबितर भएका गुरु, मैसी र माईहरू बाटामा गुचुप्प परेर उभिएको देख्यो । सिमलमा छेलिएर ऊ फुत्त बाटामा हामफाल्यो । ऊसँगै सिद्ध पनि सिमलबाट जमिनमा झर्‍यो ।

गुरु फत्फतायो, ‘यो अन्याय अब सहन सकिन्न ।’

त्यसपछि गुरु जमिन र आकाश थर्किने गरी डुक्रियो । काजीले त बुझेन, तर ऊबाहेक संसारले बुझ्यो । सबै हुरुरु बाटामा जम्मा भए ।

‘जंगलका मित्रहरूसँग हाम्रो सम्बन्ध त्यति राम्रो छैन । हामीलाई देखेर झम्टिन्छन् । हाम्रो विद्रोहमा उनीहरूको साथ आवश्यक छ । कुरा पुर्‍याउनुपर्‍यो । तर, पुर्‍याउने कसले ?’

सबैले मुखामुख गरे । सबैका आँखामा त्यही प्रश्नका धर्सा देखिए । सन्नाटा चिर्दै गुरुको ढाडबाट ओर्लिएर सिद्ध बोल्यो, ‘मितुवासँग मेरो उठबस छ । धेरैपटक उसलाई मासु खुवाएको छु । एकपटक भनी हेर्छु । मितुवाले पाटे र लैनसिंहलाई फकायो भने हामीजति बलियो क्वै हुन्न ।’

सिद्धले लामो सास फेर्‍यो । गोठतिर हेर्‍यो । काजीलाई नदेखेपछि खुरुरु डसनीको छेउमा गएर भन्यो, ‘दिदी, अब तिम्रा रुने दिन सकिए ।’

डसनीका आँखा फैलिएर ठूला भए । उसले सिद्धको अनुहार धमिलो देखी ।

० ० ०

गह्रुंगो छाती लिएर सिद्ध वन पस्यो । टाढैबाट देख्यो— मितुवा जमिन खोस्रिँदै थियो । खान नपाएर ख्याउटिएको मितुवा देखेर सिद्धको मन अमिलियो ।

‘दाइ, के खोस्रिएको ?,’ रूखको हाँगाबाटै सिद्धले डराई–डराई सोध्यो ।

मितुवाले पुलुक्क माथि हेर्‍यो । सिद्धलाई देखेर अनुहार उज्यालो भयो । बोल्न खोज्यो, आवाज राम्ररी निस्किएन । सासैसासमा भन्यो, ‘भएभरका सबै सिकार चिडियाखाना गए । भोकले मरियो यार ।’

सिद्ध भुइँ झर्‍यो । मितुवाको नजिकै गएर शरीर सुँघ्यो । ‘पख्नुस् त’ भनेर दुई खुट्टाले भुइँ धकेल्यो र तिहारको रकेटझैं उड्यो । हनुमानले ल्याएको सञ्जिवनी पहाडजत्रो नभए पनि उसले मुख र पञ्जाले अँठ्याएर करिब–करिब आधा किलो मासु मितुवाको मुखैअघि खसालिदियो । मितुवाले कतै नहेरी मासु झम्टियो । कुवामा एक अम्खोरा पानी खन्याएजस्तो भो ।

तर, मितुवाले फिल गर्‍यो— एक अम्खोरा नै भए पनि उसको पेटमा जोडले छप्ल्याङ्ग गर्‍यो ।

‘थ्याङ्क्स यार,’ नाभिनेरबाट सुलुलु बग्दै आएको एक झोंक्का हावा एपिग्लोटिसमा ठक्कर खाएर धर्रर आवाज आयो, ‘बल्ल सास आयो ।’

सिद्धले त्यो सास अनुभूत गर्‍यो । भोकशिरोमणि भएर ऊ पनि धेरैपटक यस्तै सासको गीत गाएर बाँचेको छ ।

‘यसरी अरूको भर परेर हुन्न दाइ,’ सिद्धले पोयो फुकायो, ‘कमसेकम तपैंबाट यस्तो आसचाहिँ थिएन मलाई ।’

मितुवाले भुइँ कोतर्‍यो । ऊ जमिनमा बचेखुचेको मासु खोज्दै थियो ।

‘दाइ यार,’ मितुवाले खासै चासो नदिएपछि सिद्धले कोट्यायो, ‘कहिलेकाहीँ हाम्रा कुरा नि सुन्नू न । खालि पाटे र त्यो बूढो लैनसिंहको मात्रै सुन्नुहुन्छ यार ।’

मितुवाले पुलुक्क सिद्धको आँखामा हेर्‍यो । सिद्धका आँखा आकाशगंगाजस्ता देखिए । त्यो आकाशगंगामा मितुवाले आफ्नो ख्याउटो शरीर देख्यो । भुत्ला पनि खुइलिएर शरीरमा उम्रिएका टाटा देख्यो ।

‘क्लियर भन् जाँठा,’ मितुवाले आकाशगंगाबाट आँखा धर्तीमा ल्यायो । उसलाई समातेर काखमा राख्यो । निधारको कपालमा मुसार्‍यो । काखको न्यानोले सिद्धका आँखा लठ्ठिए ।

‘मासु ख्वाएर गुन लाइस् तैंले । अब भन्, किन मुन्टिस् आज ?’ मितुवाले उसको टाउकामा प्याट्ट हान्दै सोध्यो ।

लठ्ठिएका आँखा खोल्दा सिद्धले देख्यो, रुखमाथि हनु झुन्डिएर उनीहरूलाई टुलुटुलु हेरिरहेको थियो । सिद्धका आँखा पर्नेबित्तिकै ऊ उफ्रिएर भाग्यो ।

‘ओए हनु, तँ नि आइज,’ सिद्धले चिच्याएर बोलायो । अर्को रूख पुगिसकेको हनु टक्क अडियो । रातो नितम्बलाई हाँगामा धस्यो र पिर्लिक्क पछाडि हेर्‍यो ।

‘त्यो मितुवाले ३ दिनदेखि ढुकेर बस्या छ,’ हनुले रुँला–रुँलाझैं गरी भन्यो, ‘यसको डरले म ३ दिनदेखि झुन्ड्या झुन्ड्यै छु ।’

सिद्ध र मितुवा हाँसेको पर गाउँमा गुरुले पनि सुन्यो ।

‘खान्नँ के जाँठा । आइज,’ मितुवाले लामो जिब्रो निकालेर र्‍याल चुहायो, ‘खाने भए त यै दुई गाँस थियो ।’

जोगिँदै जोगिँदै हनुले धर्ती टेक्यो । ठीक त्यहीबेला सिरसिर बतास चल्यो । पानी परेर ओभाएको जमिनमा पात हल्लिए । रूखको टुप्पाबाट खसेका एकजोडी झुसिल्कीरा दुईतिर छुट्टिए र सुलुलु दुलोभित्र पसे ।

‘मान्छेहरूले हाम्रो अन्न, बास सबै लुटे । अब पनि बोलिएन र जागिएन भने यो वनमा सिमेन्टीका घरबाहेक केही हुन्न,’ सिद्धले मुठी कस्यो, ‘गाउँमा डसनी दिदीका बूढालाई मान्छेहरूले अपहरण गरेर लगे । भोलि हामीलाई पनि उठाएर लैजालान् । चुपचाप बस्ने ?’

मितुवाका कान ठाडा भए । हनुका आँखा फैलिए । दुलोभित्र पसेका झुसिल्कीरा फत्र्याकफुत्रुक गर्दै रूख चढे । आकाशमा बादल सल्बलायो । इन्द्रेणीले जंगल ढाक्ने गरी हात फैलायो ।

‘मान्छेहरूले हामीलाई जंगलबाट उठाएर कि चिडियाखाना पुर्‍याए, कि कुकरमा सिठी लगाए । अब फर्काउने बेला आयो,’ सिद्धले क्षेप्यास्त्र हान्यो ।

चिडियाखानाको कुरा सुनेपछि मितुवा र हनुको शरीरमा खै के पस्यो— जुरुक्क उठे । मितुवा भुइँचालो आएझैं हल्लियो । उसको जीउमा टाँसिएका पात भुर्रर उडे ।

‘गाउँमा सबैको रजामन्दी छ । पाटे, लैनसिंह र तपैंको डरले यता क्वै आउँदैन,’ सिद्ध रोकिएन, ‘आँट्नुस् दाइ । यसै पनि यहाँ भोकले खिल्टिएर सिद्धिसक्नुभो ।’

मितुवाले सिद्धलाई च्याप्प समात्यो र मुखनेर ल्याएर निधार चाट्यो । हनु एकछिन फुत्रुकफुत्रुक गर्‍यो र ठिंग उभियो । मितुवाको जिब्रोको तातोले रापिएर सिद्धका आँखा पग्लिए ।

‘एउटा टेक्निकल समस्या छ सिद्धे,’ मितुवाले उसलाई भुइँमा राख्यो र भन्यो, ‘मान्छेहरूसँग भिड्न सकिन्न । बन्दुक, राइफलको अगाडि हाम्रो केही लाग्दैन ।’ उसले हनुतिर देखाउँदै थप्यो, ‘यो दुईगाँसे त बाँसका भाटा देखे पनि तर्सिन्छ । कसैले चुइँगम पड्कायो भने चाक रातो पारेर कुद्छ ।’

हनुले देखाएका सेता दाँतले सिद्ध र मितुवा दुवैका आँखा तिर्मिराए ।

‘यसको रोल मैले सोचिसक्या छु दाइ । सबैका आ–आफ्ना काम छन्,’ सिद्धले हनुलाई तानेर मितुवाको काखमा बसालिदियो । मितुवाले उसको पनि निधार चाट्यो । हनुलाई यसअघि अन्तिम पटक सुन्दरीले चाटेकी थिई ।

‘म रामायणको बानरसेनाजस्तै लंका जलाउन सक्छु दाइ,’ हनुले मुठ्ठी कस्यो, ‘अहिलेसम्म पशुपतिनाथ र स्वयम्भू जोगाएको हाम्ले नै हो । राम र सीताको मिलन गराइदेको हाम्ले नै हो । डसनी दिदी र हर्के भिनाजुको मिलन पनि हामीले नै गराउँचम् ।’

यति सुनेपछि मितुवाको घाँटी खस्खसायो । उता फर्किएर आँखा चिम्म गर्‍यो ।

‘तपैंले पाटे र लैनसिंहसम्म कुरा पुर्‍याउनुस् अब,’ सिद्धले अलि ठूलो स्वरमा भन्यो, ‘अहिल्यै जानुस् ।’

‘मानेनन् भने ?’ मितुवाले साससँगै प्रश्न फ्याँक्यो ।

सिद्धले धेरैबेर सोचेन, ‘मान्नैपर्छ । मानेनन् भने यहाँ पनि गणतन्त्रको नारा लाग्छ दाइ ।’

सिद्ध र हनुका कुराले मितुवालाई खै कहाँ हान्यो, बज्र परेझैं रन्थनियो । रूखमाथि चढेका झुसिल्कीरालाई हेर्‍यो र भन्यो, ‘तिमीहरू पनि छिटो पुतली बनेर आऊ । अब घस्रिने होइन, उड्ने हो ।’

रूखको टुप्पामा बसेको एकजोडी कागे भुर्रर उड्यो ।

० ० ०

बादल चिरेर धर्तीमा पोखिएको घाम पश्चिम कुनाबाट अलप भएपछि गुरुले सुस्तरी भन्यो, ‘सबै आए ?’

भुकुरेले पालैपालो टाउको गन्यो । डसनीलाई देखेन ।

‘डसनी दिदीलाई त बाँधेर राख्या होलान् । कसैले खोल्दिनुपर्‍यो गएर,’ गुरुले भन्यो, ‘अलि तिखे यही भुकुरे छ । लुसुक्क गएर खोल्दे, जा ।’

बीचमा आँखा फट्टाएर बसेको लैनसिंहले भुकुरेलाई पुलुक्क हेर्‍यो । भुकुरे र उसका आँखा जुधे । पर गाउँमा बलेको बत्तीले लैनसिंहका आँखा हरिया र चम्किला देखिए । भुकुरे पुच्छर लुकाएर पछि सर्‍यो ।

‘मैले सबै खबर पाएँ । मितुवाले भनिसक्यो । अब हामी जातभातको वैरभाव केही नराखी मिल्नुपर्छ,’ भुकुरे हच्किएको देखेपछि लैनसिंह बोल्यो, ‘मलाई मेरो गद्दीको जिम्मेवारी थाहा छ । तिमीहरूको सुरक्षा गर्नु मेरो कर्तव्य हो ।’

अलि मिलाएर ताली पिट्न सक्ने हनु मात्रै थियो । उसैले पिट्यो । अरू कोही हिन्हिनाए, कोहीले जुरो हल्लाए । पाटेको ढाडमा कन्याइदिँदै सुनिरहेको सिद्धले फ्याटफ्याट गर्‍यो । हनु जोडले हात पड्काउँदै बोल्यो, ‘आदरणीय वनसमुदाय ! कुरो बुझियो ?’

लगभग सबैले टाउको तलमाथि हल्लाए ।

गुरु अघि सर्‍यो, ‘पहिले हामी शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा जानुपर्छ । मेरो प्रस्ताव यो छ कि आजबाट मैसी र माईको फौजले दूध बहिष्कार गर्छन् । मेरो फौजले घाँटीमा जुवा छिर्न दिन्नौं । सिद्धेको फौजले मरेका कुनै पनि प्राणी व्यवस्थापन गर्दैनन् । हनुको फौजले केरा र मकैबारीमा धावा बोल्छ । लैनसिंह, मितुवा र पाटे दाजुहरूले तीनतिरबाट हाम्रो सुरक्षा गर्नुहुन्छ ।’

लैनसिंह अलमल्ल पर्‍यो । सबै कुरा ठीक हुँदाहुँदै पनि उसलाई एउटा कुराले अँठ्यायो, ‘अनि हामीले के खाने नि गुरु भाइ ?’

गुरुले उत्तिखेरै जवाफ दियो, ‘तपाईंहरूबाहेक हामी सबै भेज हौं । यो भुकुरेले अन्न पनि खान्छ । थिति, परम्परा र शरीरले नदिए पनि आजबाट केही समय तपाईंहरू पनि भेज बन्नुस् । यो विद्रोह सफल भयो भने हामीले मजुवालाई ननभेज गाउँ बनाउँछौं ।’

दाम्लोसहित आएका मैसी र माईले निधारमा त्यसकै फेटा बाँधेर मुठ्ठी कसे, ‘हाम्रो समर्थन छ । आजबाट हामी दूध दिन्नौं ।’

‘हामी नभई मान्छेको प्राण टिक्दैन । आफ्नै लालाबालालाई एक थोपो दूध चुस्न नदिई तिनेर्का छाउँडाको ओठमा हाल्दिएका छम्,’ माई डुक्रिई, ‘आफ्ना छोर्छोरी भोकभोकै हुँदा उनीहरू मुस्कुराएको देखेर मन बुझाएका छौं । अब यस्तो हुँदैन ।’

माईको कुराले मैसीको आक्रोश चर्कियो, ‘अहिलेसम्म हाम्रा लाम्टामा उनीहरूले शासन गरे । अब हाम्रा लाम्टाबाट बारुद निस्किन्छ ।’

माई र मैसीले झोसेको यो आगोले सबैको शरीरमा रगत उमाल्यो ।

हनु मुठ्ठी उठाएर च्याइँयय गर्‍यो, ‘मान्नुस्, भोलि बिहानसम्म केरा र मकैबारी पनि सिद्धिए ।’

सबैभन्दा तोड मितुवालाई पर्‍यो । ६ दिनदेखिको भोकले निख्रिसकेको सास रोक्दै उसले सुस्तरी भन्यो, ‘भेज खानाले त मलाई पखाला लाग्छ ।’

लैनसिंहले उपाय सुझायो, ‘तैले छेरिस् भने सतुवा खालास् । हामी ननभेज भइराख्यौं भने यिनैको सिकार गर्नुपर्छ । कुरो बुझेनस् ?’

‘यिनैको’ भन्ने बेला लैनसिंहले वरिपरि हात घुमायो । सबैका आँखामा जिज्ञासाका धर्सा कोरिए ।

‘कोही आफ्नै कालगतिले मरे भने सिद्धेले खबर गर्छ । त्यसमै गुजारा गरौंला,’ लैनसिंहले चर्किएर हाँक हाल्यो, ‘नत्र हामीले आफैं आक्रमण गरेर मार्दैनौं । बुझ्यौ ?’

सबैले टाउको हल्लाए । सबैभन्दा बढी खुसी सिद्धको आँखामा देखियो । उसले डसनी खोच्याउँदै भुकुरेको पछिपछि आएको देख्यो । डसनी एउटा आँखामा सन्देह र अर्को आँखामा आशा बोकेर भीडमा मिसिई । लैनसिंहको छेउमा पुगेर चुपचाप उभिई ।

गुरुले देख्यो— पर पिलिकपिलिक बत्तीजस्तो केही थियो । सुरुमा मकैको गेडाजत्रो थियो । बिस्तारै बढेर आरुबखडा जत्रो भयो । बत्तीको आकार बढ्दै गयो, गुरुको धड्कन । उसले लैनसिंहलाई कोट्यायो । लैनसिंहले जुरुक्क उठेर नजर फ्याँक्यो । त्यो बत्ती थिएन । कोही हुरीझैं बत्तिएर त्यतै आउँदै थियो ।

लैनसिंहले पाटेलाई कोट्यायो । पाटेले जुरुक्क उठेर नजर फ्याँक्यो । भीरबाट गुडुल्किएको ढुंगाझैं त्यो बत्ती पाटेको पैतालानेर आएर टक्क अडियो । भुकुरेका ओठ थरर काँपे । सेता दाह्रा किट्किटाए । घ्यार–घ्यार गर्दै दुई पाइला पछि सार्‍यो ।

हातैले नाप्ने हो भने त्यो जीव दुई बित्ताजत्रो थियो । पाटेले ठम्यायो, ‘लौ ! मिल्ली मामा ? तपाईं ?’

मिल्लीले तिखा दाँतको सार्वजनिक प्रदर्शनी गर्‍यो । पाटेले उसलाई च्याप्प समातेर अँगाल्यो । तातो जिब्रोले शरीरभरि चाट्यो । उसको र्‍यालले मिल्ली निथु्रक्क भिजेको बिरालोजस्तो देखियो ।

‘भाञ्जा, थाहा पाउनेबित्तिकै दौडिएर आएँ । उता सुनौलीपुरमा पनि खबर पुगिसक्यो । मजुवाको निर्णय कुरेर बस्या छन्,’ मिल्लीले छिटो–छिटो सास फेर्दै भन्यो ।

पाटेले एकै सासमा खरर निर्णय सुनायो । मिल्लीले आँखा फट्टाएर सुन्यो । डसनीको आँखामा चमक आयो ।

‘शान्तिपूर्ण आन्दोलनले केही हुन्न भाञ्जा । लडाइँ जित्ने हो भने सिधै धावा बोल्नुपर्छ,’ मिल्लीले म्याउ गर्‍यो, ‘मान्छेले ठूलै धक्का नपाई सुन्दैन । शान्तिपूर्ण आन्दोलन भनेको गुरु दाइको सिटजस्तै हो ।’

गुरु ङिच्च गर्‍यो । माई लाजले उता फर्किई ।

‘ठीक हो, ठीक हो,’ अघिदेखि चुपचाप सुनिबसेको सिद्धले मुख खोल्यो, ‘यसो गरौं । बहिष्कार कार्यक्रमलाई यथावतै राखेर भौतिक आक्रमणमा अघि बढौं । अन्न खान पाएनन् भने मान्छे यसै कमजोर हुन्छन् ।’

भीडले आ–आफ्नो गच्छेअनुसार ताली पिट्यो । लेख्न जान्ने कोही नभएकाले मौखिक सहमति मात्रै भयो ।

‘त्यसो भए हर्के दाइलाई बेची पठाउने काजीलाई आजै राति कब्जामा लिऊँ । डिटेल मागौं । अनि, भोलि बिहानै सिद्ध र भुकुरेलाई हर्के दाइ खोज्न पठाऊँ,’ गुरु डुक्रियो ।

भीडले फेरि आ–आफ्नो गच्छेअनुसार ताली पिट्यो । डसनी मरुभूमिमा ओइरिएको झरी भई ।

त्यो रात मजुवामा कोही भुकेन । कोही डुक्रिएन । कोही म्याउ गरेन । एकपटक छस्याक्कचाहिँ गर्‍यो, जतिबेला काजी मुत्न बाहिर निस्किएको थियो । आधा थैलो खाली गर्दा काजीले देख्यो— उसको आँखै अगाडि दुई थान हरिया आँखा थिए । उसको मूत नलीमै अड्कियो । पैताला उल्टो सार्‍यो, जबसम्म उसका खुट्टा पाटेमा ठोक्किएनन् ।

‘काजी, चुपचाप सरेन्डर गर् । चिच्याइस् भने दुई गासमात्रै होस्,’ लैनसिंहका हरिया आँखा बोले ।

नलीमा अड्किएको मूत सुलुलु बग्दै काजीको जाँगेभरि फैलियो । निधारका स–साना चिराबाट खहरे बर्सियो । छातीको देव्रेतिर जात्राको बाजाजस्तै केही बज्यो । हरेक धमनी र शिरामा बरफजत्तिकै चिसो रगत बग्यो ।

र, बुंग भुइँमा ढल्यो । बज्रिएको आवाज सुनेर भित्रबाट कजिनी हामफाल्दै आई । आई, तर फर्किएर गइन । सिमलनेर लुकेर सेन्ट्री गरिरहेको भुकुरेले लामो हाँक हाल्यो । घरको चारैतिर फैलिएका गुरु, मिल्ली, सिद्ध, माई, हनु र मितुवा दौडिँदै आए ।

आँखा खुल्दा काजी र कजिनी डसनीको गोठमा बाँधिएका थिए । हर्के बाँधिने खाँबोमा काजी थियो । डसनीको दाम्लोमा कजिनी थिई ।

‘हर्के खै ?’ लैनसिंह अधैर्य भएर गर्जियो, ‘कहाँ बेचिस् ? कसले लग्यो ?’

पसिना र गोबरको आहालमा डुबेको काजीको रुद्रघण्टीमा मानौं बडेमानको आलु अड्कियो । आँखा उठाएर कजिनीलाई हेर्‍यो । उसले आँखा बन्द गरी र जोडले डाँको छाडी ।

‘तिमीहरूलाई रुन जिन्दगीभरि छ । बाँच्यौ भने । भन् । छिटो भन्,’ मितुवा अघि सर्‍यो ।

ठसठस कन्दै काजीले केही बोल्यो । कसैले केही बुझेन ।

‘अलि जोडले भन्,’ मितुवा चर्कियो ।

‘शेरबहादुर... शेरबहादुर,’ काजीले आँखा चिम्म गरेर भन्यो, ‘शेरबहादुरले लग्या हो ।’

‘को शेरबहादुर ?’ लैनसिंहले मितुवालाई पछि तान्दै भन्यो ।

‘शेरबहादुर दाहाल ।’

लैनसिंहले यताउति हेर्‍यो । सबै कान ठाडा परेर उभिएका थिए । ऊ काजीनजिक गयो र दाहिने हातले गर्दन समात्यो ।

‘ल नाम, नम्बर सबै भन्,’ लैनसिंह चर्कियो ।

हड्बडाउँदै काजीले खरर नाम, गाडी नम्बर र दलालको ठेगाना भन्यो । लैनसिंह ठूलो बोझबाट उम्किएजस्तो भयो । जोडले हुंकार गर्‍यो ।

‘भुकुरे र सिद्धे सहर जान्छन् । हर्केलाई खोज्छन् । गाउँका आन्दोलन हामी सम्हाल्छौं,’ लैनसिंहले भन्यो, ‘भोलि बिहानबाट नयाँ युग सुरु हुन्छ ।’

सबैले शारीरिक बनावटअनुसार ताली पिटे । डसनी सरासर काजीनेर गई । ऊ बाँधिएको किलो हेरी । त्यसमा अझै हर्केको गन्ध थियो । त्यो किलोमा बाँधिएको काजीको अनुहार हेरी । रिसले नाकका फोरा फर्फराए । आँखा चिम्म गरेर जोडले काजीको मुखमा लात्ता हानी । काजीको नाकबाट तरर तातो रगत बग्यो । उसको रगत देखेर कजिनी निस्लोट भई र गोबरमा पसारिई ।

‘ल, अब हामी हिँड्छौं, आशीर्वाद दिनुस् दिदी,’ भुकुरे आएर डसनीको पाउमा तेर्सियो । ऊसँगै सिद्ध पनि फटफट गर्दै पाउमा घुस्रियो ।

डसनीले रक्ताम्य काजीबाट भुकुरेतिर मुन्टो फर्काई । उसलाई लाग्यो— तीन महिनाअघि ट्रकमा हुलेर बेपत्ता छोरोजस्तै कोही उसको सामु लुट्पुटिएको छ । यसपटक उसले आँसु खस्न दिइन । मायाले उसका थुन कस्सिए । उसको जुरो थरर हल्लियो ।

भुकुरे गोठ पसेर किलो सुँघ्यो र निस्कियो । लैनसिंह, गुरु र मितुवा उसको नजिक गए र सुम्सुम्याए ।

अँध्यारोले गाउँलाई छपक्कै निलिसक्दा भुकुरेको टोली तुलसीपुर बजार कटिसकेको थियो । बाटामा हिँड्ने मान्छेहरू भुकुरेको डाढमा बसेको सिद्धलाई देखेर एकछिन वाल्ल पर्थे । कोही सातो गएझैं बटारिएर दगुर्थे ।

२४ किलोमिटर बाटो छिचोल्न उनीहरूलाई ८ घण्टा लाग्यो । अँध्यारो आकाश बैजनी देखिनै लाग्दा हर्नोकको डाँडामाथि रातो सूर्य टुप्लुक्क उदायो ।

‘सिद्धे, हामीलाई यसरी हिँडेको देखेपछि मान्छेले शंका गर्छन् । तँ माथि–माथिबाटै जा । म तल सोधखोज गर्छु,’ भुकुरे भुक्यो, ‘मलाई हेरिराख्नू । अरू बेला म पुच्छर हल्लाउन्नँ । चाहिएको बेला हल्लाउँछु, तँ कुदेर आउनू ।’

सिद्ध भुर्रर उडेपछि काठमाडौंको नाइट बसले चोकमा मान्छे उतार्‍यो । दसैं मान्न घर आउनेको लस्करले चोक भरियो । भुकुरेले देख्यो— एक जना भर्खरको केटो झिसमिसेमा पनि कालो चस्मा लगाएर बसबाट ओर्लिंदै थियो । भुकुरेका ओइलाएका आँखा र लत्रिएका कानमा मानौं एकैपटक परमाणु बम पड्कियो ।

भुकुरेले सम्झियो— हर्के हराएपछि खोज्दै जाँदा एकदिन ऊ चियापसल पुगेको थियो । त्यहाँ गुचुप्प परेर पढिरहेका मान्छे देखेको थियो । तीमध्ये एक जनाले भनेको सुनेको थियो, ‘हाहाहा... मान्छे भनेको त राँगो पो रै’छ । लास्टै उल्लु बनायो ।’

उनीहरूले पत्रिका त्यहीँ छाडेर गएपछि भुकुरेले सुटुक्क त्यो पत्रिका हेरेको थियो । अक्षर नबुझे पनि त्यहाँ छापिएको फोटो देखेको थियो । उत्सुक भएर गिलास धुने फुच्चेलाई सोधेको थियो, ‘सर, त्यो सम्चार सुनाइदिनुस् न ।’

अचानक चारखुट्टेले ‘सर’ भनेपछि भक्कानिन ठिक्क परेको फुच्चेले भनेको थियो, ‘को होस् बे तँ ?’

भुकुरेले लामो जिब्रो निकालेर भुकेको थियो, ‘भुकुर हुँ सर । हाम्रो गाउँको हर्के दाइ हरा’छन् । खोज्दै हिनेको । ह्याँ राँगो... राँगो... भनेको सुनें । हाम्रै हर्के दाइ हुन् कि ?’

फुच्चेले भुकुरेलाई खरर हेर्‍यो । २ कक्षा पढेर छाडे पनि अक्षर चिन्न सक्थ्यो । उसले पत्रिका बोकेर भुकुरेलाई कुनातिर लग्यो ।

दुई घण्टा पुग्नै लाग्दा फुच्चेले अन्तिम वाक्य पढ्यो, ‘अलि बेरपछि घाँटीमा केही छ्याक्क गर्‍यो । चसक्क भयो ।’

भुकुरे आऊँ परेझैं बटारियो । जिब्रो मुखभित्र हुल्यो । खुट्टाको भरमा थचक्क बस्यो । आँखाबाट बर्बरी आँसु बगायो । फुच्चेले पनि आँखा पुछ्यो ।

‘यो साँच्चैको हैन के, कथा हो,’ उसले भुकुरेलाई सम्झायो, ‘सोची सोची लेखेको । फिलिम जस्तै ।’

भुकुरेलाई कथा र फिल्म के थाहा ! तर, साँच्चैको हैन भनेपछि फेरि जिब्रो निकालेर स्याँस्याँ गर्‍यो । पुच्छर हल्लायो ।

‘यो लेख्ने मान्छेलाई हर्के दाइको बारेमा थाहा होला नि है सर ?’ भुकुरेले सोध्यो ।

‘सर’ भनेको सुनेदेखि नै फुच्चे पग्लिसकेको थियो ।

‘अब काँ छन् काँ,’ फुच्चेले कनीकुथी नाम पढ्यो र भन्यो, ‘बरु यो फोटो हेर्नुस् । पछि चिन्न सजिलो हुन्छ ।’

भुकुरेले त्यो नाम र फोटो क्यामेराको रिलझैं मनमा टाँस्यो ।

० ० ०

पत्रिकाको त्यही मान्छे आँखैअघि देखेपछि भुकुरेले जोडले पुच्छर हल्लायो र माथि हेर्‍यो । एउटा घरको छतमा उभिएको सिद्ध सुइँयय धर्तीमा ओर्लियो ।

कालो चस्मा लगाउने मान्छे झोला बोकेर आफ्नै सुरमा हिँड्यो । उनीहरूले पछ्याए । मूल बाटो छाडेर गल्लीतिर तेर्सिएपछि भुकुरे जोडले अगाडि दौडियो र ठिंग उभियो । सिद्ध उसको पछिपछि लाग्यो ।

बाटो छेकेर उभिएको जन्तु देखेपछि मान्छेका खुट्टा रोकिए । भुकुरेको नाकका पोरा फरफर गरे । मान्छे बिस्तारै पछाडि सर्किन थालेपछि भुकुरे भुक्यो, ‘हल्ट !’

मान्छेले वरपर हेर्‍यो । कोही नदेखेपछि हलचल नगरी मूर्तिझैं उभियो ।

‘भाग्ने कोसिस नगर्नुस् । मैले त रेबिजको सुइँ नि लगाको छैन । ज्यानको माया छ भने त्यहीँ उभिनुस्,’ दाहिने खुट्टाले भुइँ खोस्रिँदै भुकुरे बोल्यो । सिद्ध अलि टाढै बस्यो ।

‘मैले के गरें र ? तिमी को हौ ?’ मान्छे आत्तियो ।

‘केही गर्नुभा छैन । आफ्नो परिचय दिनुस्,’ परैबाट सिद्ध करायो ।

‘मेरो नाम लेनिन बञ्जाडे हो । दसैं मान्न काठमाडौंबाट आ’ हुँ,’ त्यो मान्छेले एकसासमा भन्यो ।

‘हर्के दाइको बारेमा लेख्ने तपाईं हैन ?’ भुकुरेले ढिलो नगरी सोध्यो ।

बस–ल्यागले तन्द्रामै ऐंठन परेझैं त्यो मान्छे निसास्सिएझैं भयो । कालो चस्मा झिकेर टाउकोमा अड्यायो । काँधको झोला भुइँमा राख्यो र आफू पनि टुसुक्क पेटीमा बस्यो ।

‘हो, तर, त्यो त कथा न हो । फिक्सन । कल्पना गरेर लेखेको,’ त्यो मान्छेले स्पष्टीकरण दियो ।

भुकुरेले पत्याएन, ‘त्यो कल्पना सल्पना केही हैन । त्यो टरकमा गएका हाम्रै गाउँका हर्के दाइ हुन् । डसनी दिदीले ८ दिन भो केही नखाएको ।’

हर्के र डसनीको नाम सुनेपछि त्यो मान्छेको टाउकोमा जोडले चट्याङ पर्‍यो । घाम हर्नोकको डाँडा उक्लिएपछि उसको अनुहार अझै प्रस्ट देखियो । भुकुरेले उसको अनुहारमा सल्बलाएको छटपटी देख्यो ।

‘हामीलाई हर्के दाइ गएको ठेगाना भन्दिनुस् र आफ्नो बाटो लाग्नुस्,’ अघिदेखि चुपचाप सुनिरहेको सिद्ध अघि सरेर बोल्यो । सिद्धको तिखो नाक र तेजिला आँखा देखेर मान्छे पसिनामा डुब्यो । ऊसँग कुनै ठेगाना थिएन ।

‘यदि कथाका हर्क तिम्रा हर्क दाइ हुन् भने उनी ज्युँदा छैनन्,’ उसले ठूलो आँट गरेर भन्यो, ‘उनी त्यही दिन म:म: बनिसके । तिमीहरू फर्केर गाउँ जाऊ । उनलाई बेच्ने तुलसीपुरको शेरबहादुर दाहाल हो ।’

काजीले भनेको दलाल र यो मान्छेले भनेको दाहाल एउटै थियो— शेरबहादुर !

भुकुरे थच्च भुइँमा बस्यो । सिद्ध माउ खोसिएको बचेराझैं रोयो । झोला टिपेर परै पुगिसकेको मान्छेले पुलुक्क पछाडि फर्केर हेर्‍यो र चुपचाप तेर्सिएर अलप भयो ।

त्यो दिनभरि भुकुरे र सिद्ध त्यही पेटीमै झोक्राएर बसे । घाम अस्ताउने बेला दर्किएको आकाशतिर फर्किएर भुकुरे जोडले भुक्यो, ‘हर्के दाइ, हाम्लाई माफ गर । तिमी जहाँ भए पनि सुक्खले बसे है !’

उसको आँसु त्यही पानीमा मिसिएर दक्षिण बग्यो ।

भुकुरे टोली दुई दिन त्यही पेटीमा सुत्यो । त्यही पेटीमा उठ्यो, त्यही पेटीमा खायो । सिद्धले खोजेर ल्याएका आन्द्रा र हड्डीले भुकुरेलाई दुई दिन जोगायो । ‘भुसाल फलफूल तथा जुस सेन्टर’ ले फ्याँकेका केरा र स्याउले केही सास जोगायो । फर्किनु त थियो नै । तर, मजुवा फर्केर दिने उत्तर उनीहरूसँग थिएन ।

‘म आजै गएर खबर दिन्छु । धेरै बेर लाग्दैन । एक घण्टामा त पुगिहाल्छु,’ तेस्रो दिन सिद्धले भुकुरेलाई ढाडस दियो र ग्वाम्म अँगालो हाल्यो । छुट्टिएपछि दुई खुट्टालाई जोडले भुइँमा धकेल्यो र धर्ती छोड्यो । भुकुरे आकाशतिर हेरेर धेरै बेरसम्म टोलाइरह्यो ।

० ० ०

मजुवा नपुग्दै भुकुरेले मान्छेहरू चिच्याउँदै भागेको देख्यो । हनुको फौजले बारी सोत्तर पारेको देख्यो । लैनसिंह, पाटे र मितुवाले ज्युँदा मान्छे समात्दै घिसारेको देख्यो । डसनीले भुसका घर भत्काउँदै विलौना गरेको देख्यो ।

र, देख्यो— गोठमा ढाडिएर प्राण त्यागेका काजी र कजिनीलाई । उनीहरूको छेउमा लहरै उभिएका सिद्धका परिवारलाई ।

लैनसिंह दौडिँदै आँगनमा आयो र जोडले हाँक हाल्यो । मजुवाभरि फैलिएका सबै आँगनमा भेला भए । एकजोडी पुतली उड्दै आएर मितुवाको पाखुरामा बस्यो ।

‘आजबाट मजुवा र सुनौलीपुर हाम्रो हो,’ लैनसिंहले आँगनमा किला गाड्दै भन्यो, ‘क–कसलाई कुन घर दिने, छिट्टै निर्णय हुनेछ । त्यो घरमा बस्ने मान्छेहरूले आजबाट हाम्रो सेवा गर्नेछन् । अटेर गर्नेहरू म:म: बन्नेछन् ।’

भीडले पिटेको ताली सुनौलीपुरसम्म सुनियो । घरका ढोका थुनेर लुकेका मान्छेले सास थुनेर झ्यालबाट चिहाए ।

लैनसिंहले थप्यो, ‘जमिनमा पाटे र मितुवाले पहरा दिनेछन् । आकाशबाट सिद्धका परिवारले निगरानी गर्नेछन् । म बूढो भएँ, धेरै ताकत छैन । मैले उत्तराधिकारीका रूपमा डसनीलाई नियुक्त गरेको छु । कसैलाई केही भन्नु छ ?’

कसैलाई केही भन्नु थिएन । स्वागतमा उनीहरूले मजुवा उचाले ।

भोलिपल्ट बिहानै भुकुरे, मितुवा र पाटेलाई अघि लगाएर डसनी सहर निस्किई । सारा तुलसीपुर बजार ढोका र सटर बन्द गरेर लुक्यो । सेना ब्यारेकबाट निस्किएन, प्रहरी पर्खालभित्रै सास थुनेर बस्यो ।

भुकुरे सरासर शेरबहादुरको घरअघि गएर भुक्यो । पाटे र मितुवाले ढोकामा जोडले पञ्जा हाने र भित्र पसे । शेरबहादुर चिच्याउँदै बार्दलीबाट हाम फाल्यो । ऊसँगै अर्को मान्छे पनि भुइँमा बजारियो । उनीहरू गुडुल्किँदै डसनीको पैतालामा गएर ठोक्किए ।

मितुवा नजिक आयो । भुइँमा लम्पसार दुई थान मान्छेलाई कठालोमा समातेर उठायो र सोध्यो, ‘तेरो नाम के हो ?’

‘शेरबहादुर दाहाल,’ एउटाले भन्यो ।

‘पुष्पकमल ओली,’ अर्कोले भन्यो ।

त्यो रात मजुवामा पनि म:म: पाक्यो ।

Twitter: @lendaai

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७९ १०:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×