डसनी फिक्सन- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

डसनी फिक्सन

त्यो रात डसनीले आँखैअघि ब्रह्माण्ड रित्तिएको देखी । सात दिन आफू रित्तिने गरी रोई । आँसु निख्रिएपछि आठौं दिन गोठवरपर चहलपहल बढ्यो । डसनीले बल्ल टाउको उठाएर हेरी ।
लेनिन बञ्जाडे

आख्यानको जग कथा हो । कथाले पाठकको मनमा बेग्लै संसार ठड्याइदिन्छ, जसमा लेखकले शब्दको बान्की मिलाएर सीमाहीन कल्पनाको राजमार्ग कोरिदिन्छ । म कथा लेख्छु— किनकि मलाई त्यस्ता बाटा कोर्न मन पर्छ । म कथा पढ्छु— किनकि मलाई त्यस्ता बाटामा हिँड्न मन पर्छ । अरूले कोरेको बाटो हिँड्नुमा जति आनन्द छ, आफूले कोरेको बाटामा अरूलाई हिँडाउँदा त्योभन्दा बढी सन्तोष हुन्छ । कथामा लेखकीय स्वतन्त्रता हुन्छ, पात्रहरू स्वतन्त्र हुन्छन् । लेखकले चाहेर पनि पात्रलाई निश्चित घेरामा बाँधेर राख्न सक्दैन । सिर्जनाको कापबाट ती पात्रले आफैं बाटो बनाउँदै र भत्काउँदै जान्छन् । मलाई यसकारण कथा मन पर्छ— म पात्र र घटनाको माध्यम भएर उनीहरूकै संसारमा विचरण गर्न पाउँछु ।

– कथाकार

...

(प्राक्कथन : यो कथा हर्ककोआई हेट म:म:’ शीर्षकको आत्मकथाबाट प्रेरित छ । सात वर्षअघि ‘कोसेली’ मा आत्मकथा प्रकाशित भएपछि उनी बेपत्ता छन् । )

भाले नबास्दै ट्रक बास्यो । आधारातमा ट्रक बासेको दिनपछि मजुवामा भाले बास्न छाडे ।

डसनी एक हप्तासम्म रोइरही । हर्के ट्रकमा कोचिएर सहर हिँडेको दिन उसका हातखुट्टा राम्ररी चलेनन् । काजीले तीन–चार भाटा हान्दा पनि ऊ चल्मलाइन । आँखामा सिंगो हर्के बोकेर सार फेरिरही ।

त्यो रात हर्केले डसनीको कानमा अन्तिमपटक फुस्फुसाएको थियो, ‘मान्छे आ’छन्, टरक ल्याछन् । मलाई डर ला’छ ।’

त्यो रात डसनीले आँखैअघि ब्रह्माण्ड रित्तिएको देखी । सात दिन आफू रित्तिने गरी रोई । आँसु निख्रिएपछि आठौं दिन गोठवरपर चहलपहल बढ्यो । डसनीले बल्ल टाउको उठाएर हेरी ।

विलौनामा डुबेर अन्न, सागपात केही खाएकी थिइन । ओइलाएको कमजोर शरीर हलचल भएन । मैसी आएर उसलाई अँठ्याई ।

‘दिदी, के गरेको यस्तो ? खानु त पर्छ नि,’ मैसीले डसनीलाई थाम्दै भनी, ‘हर्के भेना फर्केर आउँछन् । नआत्तेऊ । हामी छम् ।’

डसनीले मुन्टो उठाएर मैसीतिर हेरी । उसको आँखामा खै के देखी, चिच्याएर डाँको छाडी । उसको त्यो डाँको चारचौरास फैलियो ।

सिद्धको जोडीले पनि पखेंटा फिँजाउँदै आँगन टेक्यो ।

‘हाम्ले के गर्न सक्छम् भन्नुस् । यसरी चुपचाप बसेर केही हुन्न,’ गुरुले घ्यार्रर गर्‍यो, ‘हर्के दाइ फर्केर आएनन् भने खोज्न नजानी ?’

डसनी बोल्न सक्ने अवस्थामा थिइन । मुख सुकेर ओठमा फिँजको घेरा बसेको थियो ।

गुरुले कुलोबाट पराँतभरि पानी ल्याएर डसनीको छेउमा राखिदियो । उसले पानीमा मुख डुबाई र सासै नफेरी रित्याई । गुरुले फेरि पराँत भरिदियो ।

‘पुग्यो दाइ । यही पानीले त बचा’छ मलाई,’ रोएर बसेको घाँटी ख्वाङख्वाङ गर्दै डसनी सुस्तरी बर्बराई, ‘मेरै घरमा यस्तो बज्रपात किन परेको हो दाइ ?’

डसनी भक्कानिई । माईले थामथुम पारी । त्यही बेला आकाशमा चट्याङ पड्कियो । आँगनमा टुप्लुक्क भुकुरे देखा पर्‍यो ।

‘ब्यान बजार जाँदा हर्के दाइको बारेमा अलिअलि सुन्या थें । तुलसीपुरबाट घोराहीतिर लग्या हुन् रे ! मैले घोराहीतिर पनि खबर पुरा’छु,’ भुकुरेले स्याँस्याँ गर्दै भन्यो । उसको जिब्रो पनि उज्यालो देखियो ।

भुकुरेले केही कुरा भन्यो, केही लुकायो ।

‘त्यो टरक स्योर भेट्टिन्छ । क्वै नआत्तेऊ,’ आँखा तेजिलो पार्दै भुकुरेले थप्यो, ‘त्योभन्दा पैला त काजीको नसो काट्नुपर्छ । त्यसैले हैन हर्के दाइलाई टरकमा हुल्या ?’

वरपर जम्मा भएका सबै गुचुप्प भएर भुकुरेको छेउमा उभिए । उसले डसनीको सुक्खा मनमा आशाको सानो थोपा चुहाइदिएको थियो । डसनी पिलपिल गर्दै नजिक सरी ।

‘मैले भनेको मान्छौ भने हामी जातभात केही नभनी डसनी दिदीको साथमा उभिनुपर्छ । गाउँ, बजार, जंगल सबैतिरबाट उत्तिकै सहयोग चाहिन्छ,’ गुरुले जुरो थरर हल्लायो, ‘बरु बेपत्ता छानबिन समिति गठन गरौं । आजै ।’

सबैले मुखामुख गरे । आकाशमा फेरि चट्याङ पड्कियो । उत्तिखेरै हुरुरु पानी बर्सियो । त्यो पानीले डसनीको आङ भिज्यो । बिछोड, आशा र भोकले तातिएको ताप्केजस्तो शरीर बाफियो ।

माई उत्तर नपाएर उभिई । गुरु उत्तर पर्खिएर चुपचाप उभियो । भुकुरे प्रश्न बोकेर उभियो । छेवैको सिमलको काखीबाट तप्प चोप झर्‍यो ।

‘छानबिन मात्रै होइन, हामीलाई पशुजस्तो व्यवहार गर्ने सबैलाई यही गोठमा ल्याएर बान्नुपर्छ,’ भुकुरे ज्यान थरर हल्लाउँदै बम्कियो, ‘क–कसको समर्थन छ यसमा ?’

उसले वरपर मुन्टो बटार्‍यो । गुरुले समर्थनमा मुन्टो हल्लायो ।

‘ठीक हो । ठीक हो,’ गुरुको टाङमुनिबाट घुस्रिँदै सिद्ध बोल्यो, ‘छानबिन र बदला दुवैमा मेरो सहमति छ । मेरा आँखा तेजिला छन्, छानबिन समितिमा मलाई पनि राख्नू ।’

डसनी आठ दिनपछि फिस्स हाँसी । त्यो हाँसो उसको ओठ, आँखा हुँदै पैतालासम्म फैलियो । घाँटी खस्खसाउँदै सुस्तरी बोली, ‘एकरात मान्छेहरू आए र छोरो लगे । अर्को रात उस्तै मान्छेहरू आए र बूढालाई लगे । मलाई किन लगेनन् ? म एक्लै ...।’

डसनीको घाँटी ठप्प भयो । किर्नाले टोकेर घाउ भएको शरीर लम्पसार पारेर फैलिई । आँखा एक्कासि सेता भए । ओठको चेपबाट र्‍याल चुहियो । दर्किरहेको पानी हिउँदको घामझैं अलप भयो ।

माई हड्बडाउँदै चिच्याई, ‘कसैले सतुवा ल्याओ न । छिटो... ।’

ठीक त्यही बेला फेरि आकाश पड्कियो । यसपालि सिमल पनि हल्लियो ।

भुकुरे सबैलाई पन्छाउँदै भीडबाट बाहिर निस्कियो । र, यसरी दौडियो— मानौं सिंगो ब्रह्माण्ड उसलाई लखेटिरहेको छ ।

माई गुरुतिर फर्किएर बम्किई, ‘पानी ल्याऊ न बूढा । के वाल्ल परेको ?’

गुरु पराँत बोकेर कुलातिर लाग्यो । उत्तिखेरै घिसार्दै ल्यायो । र, ह्वाल्ल डसनीमाथि खन्याइदियो । डसनीका आँखा सेताबाट काला भए । जीउ थरर काम्यो । आँखाको चेपबाट तरर पानी बग्यो । कसैले थाहा पाएनन्— त्यो नुनिलो थियो कि अलिनो !

भुकुरे सतुवाका पात बोकेर आइसक्दा डसनी ठिंग उभिएकी थिई । ठीक त्यही बेला काजी दुई जना तिघ्रेहरूलाई अघि लगाएर आँगनमा झुल्कियो । उसका आँखा तिलबाट आलुजत्रा भए । कन्चटका नसामा अलि बढी रगत बग्यो । छिट्छिट् गर्‍यो । र, एक्कासि करेन्ट लागेझैं बम्कियो, ‘झ्याँक्नी छाँडाहरू । यिनरूको काल आयो आज ।’

ऊ धङ्धङिदै घरभित्र छिर्‍यो । र, उत्तिखेरै हातमा बाँसको लाठी लिएर निस्कियो । डसनीबाहेक सबैको भागदौड मच्चियो । काजीले त्यो बाँस डसनीको ढाडमा बजार्‍यो र उसैगरी चिच्यायो, ‘यत्रो दिन भइसक्यो, झ्याँक्नी । न खानु छ न दूध दिनु छ । मर् राँडी ।’

सिमलको ढाडमा छेलिएर बसेको भुकुरेको रगतमा कुन रसायन मिसियो कुन्नि, भक्भक् गर्दै उम्लियो । सिमललाई बेस्सरी कोपर्‍यो । तितरबितर भएका गुरु, मैसी र माईहरू बाटामा गुचुप्प परेर उभिएको देख्यो । सिमलमा छेलिएर ऊ फुत्त बाटामा हामफाल्यो । ऊसँगै सिद्ध पनि सिमलबाट जमिनमा झर्‍यो ।

गुरु फत्फतायो, ‘यो अन्याय अब सहन सकिन्न ।’

त्यसपछि गुरु जमिन र आकाश थर्किने गरी डुक्रियो । काजीले त बुझेन, तर ऊबाहेक संसारले बुझ्यो । सबै हुरुरु बाटामा जम्मा भए ।

‘जंगलका मित्रहरूसँग हाम्रो सम्बन्ध त्यति राम्रो छैन । हामीलाई देखेर झम्टिन्छन् । हाम्रो विद्रोहमा उनीहरूको साथ आवश्यक छ । कुरा पुर्‍याउनुपर्‍यो । तर, पुर्‍याउने कसले ?’

सबैले मुखामुख गरे । सबैका आँखामा त्यही प्रश्नका धर्सा देखिए । सन्नाटा चिर्दै गुरुको ढाडबाट ओर्लिएर सिद्ध बोल्यो, ‘मितुवासँग मेरो उठबस छ । धेरैपटक उसलाई मासु खुवाएको छु । एकपटक भनी हेर्छु । मितुवाले पाटे र लैनसिंहलाई फकायो भने हामीजति बलियो क्वै हुन्न ।’

सिद्धले लामो सास फेर्‍यो । गोठतिर हेर्‍यो । काजीलाई नदेखेपछि खुरुरु डसनीको छेउमा गएर भन्यो, ‘दिदी, अब तिम्रा रुने दिन सकिए ।’

डसनीका आँखा फैलिएर ठूला भए । उसले सिद्धको अनुहार धमिलो देखी ।

० ० ०

गह्रुंगो छाती लिएर सिद्ध वन पस्यो । टाढैबाट देख्यो— मितुवा जमिन खोस्रिँदै थियो । खान नपाएर ख्याउटिएको मितुवा देखेर सिद्धको मन अमिलियो ।

‘दाइ, के खोस्रिएको ?,’ रूखको हाँगाबाटै सिद्धले डराई–डराई सोध्यो ।

मितुवाले पुलुक्क माथि हेर्‍यो । सिद्धलाई देखेर अनुहार उज्यालो भयो । बोल्न खोज्यो, आवाज राम्ररी निस्किएन । सासैसासमा भन्यो, ‘भएभरका सबै सिकार चिडियाखाना गए । भोकले मरियो यार ।’

सिद्ध भुइँ झर्‍यो । मितुवाको नजिकै गएर शरीर सुँघ्यो । ‘पख्नुस् त’ भनेर दुई खुट्टाले भुइँ धकेल्यो र तिहारको रकेटझैं उड्यो । हनुमानले ल्याएको सञ्जिवनी पहाडजत्रो नभए पनि उसले मुख र पञ्जाले अँठ्याएर करिब–करिब आधा किलो मासु मितुवाको मुखैअघि खसालिदियो । मितुवाले कतै नहेरी मासु झम्टियो । कुवामा एक अम्खोरा पानी खन्याएजस्तो भो ।

तर, मितुवाले फिल गर्‍यो— एक अम्खोरा नै भए पनि उसको पेटमा जोडले छप्ल्याङ्ग गर्‍यो ।

‘थ्याङ्क्स यार,’ नाभिनेरबाट सुलुलु बग्दै आएको एक झोंक्का हावा एपिग्लोटिसमा ठक्कर खाएर धर्रर आवाज आयो, ‘बल्ल सास आयो ।’

सिद्धले त्यो सास अनुभूत गर्‍यो । भोकशिरोमणि भएर ऊ पनि धेरैपटक यस्तै सासको गीत गाएर बाँचेको छ ।

‘यसरी अरूको भर परेर हुन्न दाइ,’ सिद्धले पोयो फुकायो, ‘कमसेकम तपैंबाट यस्तो आसचाहिँ थिएन मलाई ।’

मितुवाले भुइँ कोतर्‍यो । ऊ जमिनमा बचेखुचेको मासु खोज्दै थियो ।

‘दाइ यार,’ मितुवाले खासै चासो नदिएपछि सिद्धले कोट्यायो, ‘कहिलेकाहीँ हाम्रा कुरा नि सुन्नू न । खालि पाटे र त्यो बूढो लैनसिंहको मात्रै सुन्नुहुन्छ यार ।’

मितुवाले पुलुक्क सिद्धको आँखामा हेर्‍यो । सिद्धका आँखा आकाशगंगाजस्ता देखिए । त्यो आकाशगंगामा मितुवाले आफ्नो ख्याउटो शरीर देख्यो । भुत्ला पनि खुइलिएर शरीरमा उम्रिएका टाटा देख्यो ।

‘क्लियर भन् जाँठा,’ मितुवाले आकाशगंगाबाट आँखा धर्तीमा ल्यायो । उसलाई समातेर काखमा राख्यो । निधारको कपालमा मुसार्‍यो । काखको न्यानोले सिद्धका आँखा लठ्ठिए ।

‘मासु ख्वाएर गुन लाइस् तैंले । अब भन्, किन मुन्टिस् आज ?’ मितुवाले उसको टाउकामा प्याट्ट हान्दै सोध्यो ।

लठ्ठिएका आँखा खोल्दा सिद्धले देख्यो, रुखमाथि हनु झुन्डिएर उनीहरूलाई टुलुटुलु हेरिरहेको थियो । सिद्धका आँखा पर्नेबित्तिकै ऊ उफ्रिएर भाग्यो ।

‘ओए हनु, तँ नि आइज,’ सिद्धले चिच्याएर बोलायो । अर्को रूख पुगिसकेको हनु टक्क अडियो । रातो नितम्बलाई हाँगामा धस्यो र पिर्लिक्क पछाडि हेर्‍यो ।

‘त्यो मितुवाले ३ दिनदेखि ढुकेर बस्या छ,’ हनुले रुँला–रुँलाझैं गरी भन्यो, ‘यसको डरले म ३ दिनदेखि झुन्ड्या झुन्ड्यै छु ।’

सिद्ध र मितुवा हाँसेको पर गाउँमा गुरुले पनि सुन्यो ।

‘खान्नँ के जाँठा । आइज,’ मितुवाले लामो जिब्रो निकालेर र्‍याल चुहायो, ‘खाने भए त यै दुई गाँस थियो ।’

जोगिँदै जोगिँदै हनुले धर्ती टेक्यो । ठीक त्यहीबेला सिरसिर बतास चल्यो । पानी परेर ओभाएको जमिनमा पात हल्लिए । रूखको टुप्पाबाट खसेका एकजोडी झुसिल्कीरा दुईतिर छुट्टिए र सुलुलु दुलोभित्र पसे ।

‘मान्छेहरूले हाम्रो अन्न, बास सबै लुटे । अब पनि बोलिएन र जागिएन भने यो वनमा सिमेन्टीका घरबाहेक केही हुन्न,’ सिद्धले मुठी कस्यो, ‘गाउँमा डसनी दिदीका बूढालाई मान्छेहरूले अपहरण गरेर लगे । भोलि हामीलाई पनि उठाएर लैजालान् । चुपचाप बस्ने ?’

मितुवाका कान ठाडा भए । हनुका आँखा फैलिए । दुलोभित्र पसेका झुसिल्कीरा फत्र्याकफुत्रुक गर्दै रूख चढे । आकाशमा बादल सल्बलायो । इन्द्रेणीले जंगल ढाक्ने गरी हात फैलायो ।

‘मान्छेहरूले हामीलाई जंगलबाट उठाएर कि चिडियाखाना पुर्‍याए, कि कुकरमा सिठी लगाए । अब फर्काउने बेला आयो,’ सिद्धले क्षेप्यास्त्र हान्यो ।

चिडियाखानाको कुरा सुनेपछि मितुवा र हनुको शरीरमा खै के पस्यो— जुरुक्क उठे । मितुवा भुइँचालो आएझैं हल्लियो । उसको जीउमा टाँसिएका पात भुर्रर उडे ।

‘गाउँमा सबैको रजामन्दी छ । पाटे, लैनसिंह र तपैंको डरले यता क्वै आउँदैन,’ सिद्ध रोकिएन, ‘आँट्नुस् दाइ । यसै पनि यहाँ भोकले खिल्टिएर सिद्धिसक्नुभो ।’

मितुवाले सिद्धलाई च्याप्प समात्यो र मुखनेर ल्याएर निधार चाट्यो । हनु एकछिन फुत्रुकफुत्रुक गर्‍यो र ठिंग उभियो । मितुवाको जिब्रोको तातोले रापिएर सिद्धका आँखा पग्लिए ।

‘एउटा टेक्निकल समस्या छ सिद्धे,’ मितुवाले उसलाई भुइँमा राख्यो र भन्यो, ‘मान्छेहरूसँग भिड्न सकिन्न । बन्दुक, राइफलको अगाडि हाम्रो केही लाग्दैन ।’ उसले हनुतिर देखाउँदै थप्यो, ‘यो दुईगाँसे त बाँसका भाटा देखे पनि तर्सिन्छ । कसैले चुइँगम पड्कायो भने चाक रातो पारेर कुद्छ ।’

हनुले देखाएका सेता दाँतले सिद्ध र मितुवा दुवैका आँखा तिर्मिराए ।

‘यसको रोल मैले सोचिसक्या छु दाइ । सबैका आ–आफ्ना काम छन्,’ सिद्धले हनुलाई तानेर मितुवाको काखमा बसालिदियो । मितुवाले उसको पनि निधार चाट्यो । हनुलाई यसअघि अन्तिम पटक सुन्दरीले चाटेकी थिई ।

‘म रामायणको बानरसेनाजस्तै लंका जलाउन सक्छु दाइ,’ हनुले मुठ्ठी कस्यो, ‘अहिलेसम्म पशुपतिनाथ र स्वयम्भू जोगाएको हाम्ले नै हो । राम र सीताको मिलन गराइदेको हाम्ले नै हो । डसनी दिदी र हर्के भिनाजुको मिलन पनि हामीले नै गराउँचम् ।’

यति सुनेपछि मितुवाको घाँटी खस्खसायो । उता फर्किएर आँखा चिम्म गर्‍यो ।

‘तपैंले पाटे र लैनसिंहसम्म कुरा पुर्‍याउनुस् अब,’ सिद्धले अलि ठूलो स्वरमा भन्यो, ‘अहिल्यै जानुस् ।’

‘मानेनन् भने ?’ मितुवाले साससँगै प्रश्न फ्याँक्यो ।

सिद्धले धेरैबेर सोचेन, ‘मान्नैपर्छ । मानेनन् भने यहाँ पनि गणतन्त्रको नारा लाग्छ दाइ ।’

सिद्ध र हनुका कुराले मितुवालाई खै कहाँ हान्यो, बज्र परेझैं रन्थनियो । रूखमाथि चढेका झुसिल्कीरालाई हेर्‍यो र भन्यो, ‘तिमीहरू पनि छिटो पुतली बनेर आऊ । अब घस्रिने होइन, उड्ने हो ।’

रूखको टुप्पामा बसेको एकजोडी कागे भुर्रर उड्यो ।

० ० ०

बादल चिरेर धर्तीमा पोखिएको घाम पश्चिम कुनाबाट अलप भएपछि गुरुले सुस्तरी भन्यो, ‘सबै आए ?’

भुकुरेले पालैपालो टाउको गन्यो । डसनीलाई देखेन ।

‘डसनी दिदीलाई त बाँधेर राख्या होलान् । कसैले खोल्दिनुपर्‍यो गएर,’ गुरुले भन्यो, ‘अलि तिखे यही भुकुरे छ । लुसुक्क गएर खोल्दे, जा ।’

बीचमा आँखा फट्टाएर बसेको लैनसिंहले भुकुरेलाई पुलुक्क हेर्‍यो । भुकुरे र उसका आँखा जुधे । पर गाउँमा बलेको बत्तीले लैनसिंहका आँखा हरिया र चम्किला देखिए । भुकुरे पुच्छर लुकाएर पछि सर्‍यो ।

‘मैले सबै खबर पाएँ । मितुवाले भनिसक्यो । अब हामी जातभातको वैरभाव केही नराखी मिल्नुपर्छ,’ भुकुरे हच्किएको देखेपछि लैनसिंह बोल्यो, ‘मलाई मेरो गद्दीको जिम्मेवारी थाहा छ । तिमीहरूको सुरक्षा गर्नु मेरो कर्तव्य हो ।’

अलि मिलाएर ताली पिट्न सक्ने हनु मात्रै थियो । उसैले पिट्यो । अरू कोही हिन्हिनाए, कोहीले जुरो हल्लाए । पाटेको ढाडमा कन्याइदिँदै सुनिरहेको सिद्धले फ्याटफ्याट गर्‍यो । हनु जोडले हात पड्काउँदै बोल्यो, ‘आदरणीय वनसमुदाय ! कुरो बुझियो ?’

लगभग सबैले टाउको तलमाथि हल्लाए ।

गुरु अघि सर्‍यो, ‘पहिले हामी शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा जानुपर्छ । मेरो प्रस्ताव यो छ कि आजबाट मैसी र माईको फौजले दूध बहिष्कार गर्छन् । मेरो फौजले घाँटीमा जुवा छिर्न दिन्नौं । सिद्धेको फौजले मरेका कुनै पनि प्राणी व्यवस्थापन गर्दैनन् । हनुको फौजले केरा र मकैबारीमा धावा बोल्छ । लैनसिंह, मितुवा र पाटे दाजुहरूले तीनतिरबाट हाम्रो सुरक्षा गर्नुहुन्छ ।’

लैनसिंह अलमल्ल पर्‍यो । सबै कुरा ठीक हुँदाहुँदै पनि उसलाई एउटा कुराले अँठ्यायो, ‘अनि हामीले के खाने नि गुरु भाइ ?’

गुरुले उत्तिखेरै जवाफ दियो, ‘तपाईंहरूबाहेक हामी सबै भेज हौं । यो भुकुरेले अन्न पनि खान्छ । थिति, परम्परा र शरीरले नदिए पनि आजबाट केही समय तपाईंहरू पनि भेज बन्नुस् । यो विद्रोह सफल भयो भने हामीले मजुवालाई ननभेज गाउँ बनाउँछौं ।’

दाम्लोसहित आएका मैसी र माईले निधारमा त्यसकै फेटा बाँधेर मुठ्ठी कसे, ‘हाम्रो समर्थन छ । आजबाट हामी दूध दिन्नौं ।’

‘हामी नभई मान्छेको प्राण टिक्दैन । आफ्नै लालाबालालाई एक थोपो दूध चुस्न नदिई तिनेर्का छाउँडाको ओठमा हाल्दिएका छम्,’ माई डुक्रिई, ‘आफ्ना छोर्छोरी भोकभोकै हुँदा उनीहरू मुस्कुराएको देखेर मन बुझाएका छौं । अब यस्तो हुँदैन ।’

माईको कुराले मैसीको आक्रोश चर्कियो, ‘अहिलेसम्म हाम्रा लाम्टामा उनीहरूले शासन गरे । अब हाम्रा लाम्टाबाट बारुद निस्किन्छ ।’

माई र मैसीले झोसेको यो आगोले सबैको शरीरमा रगत उमाल्यो ।

हनु मुठ्ठी उठाएर च्याइँयय गर्‍यो, ‘मान्नुस्, भोलि बिहानसम्म केरा र मकैबारी पनि सिद्धिए ।’

सबैभन्दा तोड मितुवालाई पर्‍यो । ६ दिनदेखिको भोकले निख्रिसकेको सास रोक्दै उसले सुस्तरी भन्यो, ‘भेज खानाले त मलाई पखाला लाग्छ ।’

लैनसिंहले उपाय सुझायो, ‘तैले छेरिस् भने सतुवा खालास् । हामी ननभेज भइराख्यौं भने यिनैको सिकार गर्नुपर्छ । कुरो बुझेनस् ?’

‘यिनैको’ भन्ने बेला लैनसिंहले वरिपरि हात घुमायो । सबैका आँखामा जिज्ञासाका धर्सा कोरिए ।

‘कोही आफ्नै कालगतिले मरे भने सिद्धेले खबर गर्छ । त्यसमै गुजारा गरौंला,’ लैनसिंहले चर्किएर हाँक हाल्यो, ‘नत्र हामीले आफैं आक्रमण गरेर मार्दैनौं । बुझ्यौ ?’

सबैले टाउको हल्लाए । सबैभन्दा बढी खुसी सिद्धको आँखामा देखियो । उसले डसनी खोच्याउँदै भुकुरेको पछिपछि आएको देख्यो । डसनी एउटा आँखामा सन्देह र अर्को आँखामा आशा बोकेर भीडमा मिसिई । लैनसिंहको छेउमा पुगेर चुपचाप उभिई ।

गुरुले देख्यो— पर पिलिकपिलिक बत्तीजस्तो केही थियो । सुरुमा मकैको गेडाजत्रो थियो । बिस्तारै बढेर आरुबखडा जत्रो भयो । बत्तीको आकार बढ्दै गयो, गुरुको धड्कन । उसले लैनसिंहलाई कोट्यायो । लैनसिंहले जुरुक्क उठेर नजर फ्याँक्यो । त्यो बत्ती थिएन । कोही हुरीझैं बत्तिएर त्यतै आउँदै थियो ।

लैनसिंहले पाटेलाई कोट्यायो । पाटेले जुरुक्क उठेर नजर फ्याँक्यो । भीरबाट गुडुल्किएको ढुंगाझैं त्यो बत्ती पाटेको पैतालानेर आएर टक्क अडियो । भुकुरेका ओठ थरर काँपे । सेता दाह्रा किट्किटाए । घ्यार–घ्यार गर्दै दुई पाइला पछि सार्‍यो ।

हातैले नाप्ने हो भने त्यो जीव दुई बित्ताजत्रो थियो । पाटेले ठम्यायो, ‘लौ ! मिल्ली मामा ? तपाईं ?’

मिल्लीले तिखा दाँतको सार्वजनिक प्रदर्शनी गर्‍यो । पाटेले उसलाई च्याप्प समातेर अँगाल्यो । तातो जिब्रोले शरीरभरि चाट्यो । उसको र्‍यालले मिल्ली निथु्रक्क भिजेको बिरालोजस्तो देखियो ।

‘भाञ्जा, थाहा पाउनेबित्तिकै दौडिएर आएँ । उता सुनौलीपुरमा पनि खबर पुगिसक्यो । मजुवाको निर्णय कुरेर बस्या छन्,’ मिल्लीले छिटो–छिटो सास फेर्दै भन्यो ।

पाटेले एकै सासमा खरर निर्णय सुनायो । मिल्लीले आँखा फट्टाएर सुन्यो । डसनीको आँखामा चमक आयो ।

‘शान्तिपूर्ण आन्दोलनले केही हुन्न भाञ्जा । लडाइँ जित्ने हो भने सिधै धावा बोल्नुपर्छ,’ मिल्लीले म्याउ गर्‍यो, ‘मान्छेले ठूलै धक्का नपाई सुन्दैन । शान्तिपूर्ण आन्दोलन भनेको गुरु दाइको सिटजस्तै हो ।’

गुरु ङिच्च गर्‍यो । माई लाजले उता फर्किई ।

‘ठीक हो, ठीक हो,’ अघिदेखि चुपचाप सुनिबसेको सिद्धले मुख खोल्यो, ‘यसो गरौं । बहिष्कार कार्यक्रमलाई यथावतै राखेर भौतिक आक्रमणमा अघि बढौं । अन्न खान पाएनन् भने मान्छे यसै कमजोर हुन्छन् ।’

भीडले आ–आफ्नो गच्छेअनुसार ताली पिट्यो । लेख्न जान्ने कोही नभएकाले मौखिक सहमति मात्रै भयो ।

‘त्यसो भए हर्के दाइलाई बेची पठाउने काजीलाई आजै राति कब्जामा लिऊँ । डिटेल मागौं । अनि, भोलि बिहानै सिद्ध र भुकुरेलाई हर्के दाइ खोज्न पठाऊँ,’ गुरु डुक्रियो ।

भीडले फेरि आ–आफ्नो गच्छेअनुसार ताली पिट्यो । डसनी मरुभूमिमा ओइरिएको झरी भई ।

त्यो रात मजुवामा कोही भुकेन । कोही डुक्रिएन । कोही म्याउ गरेन । एकपटक छस्याक्कचाहिँ गर्‍यो, जतिबेला काजी मुत्न बाहिर निस्किएको थियो । आधा थैलो खाली गर्दा काजीले देख्यो— उसको आँखै अगाडि दुई थान हरिया आँखा थिए । उसको मूत नलीमै अड्कियो । पैताला उल्टो सार्‍यो, जबसम्म उसका खुट्टा पाटेमा ठोक्किएनन् ।

‘काजी, चुपचाप सरेन्डर गर् । चिच्याइस् भने दुई गासमात्रै होस्,’ लैनसिंहका हरिया आँखा बोले ।

नलीमा अड्किएको मूत सुलुलु बग्दै काजीको जाँगेभरि फैलियो । निधारका स–साना चिराबाट खहरे बर्सियो । छातीको देव्रेतिर जात्राको बाजाजस्तै केही बज्यो । हरेक धमनी र शिरामा बरफजत्तिकै चिसो रगत बग्यो ।

र, बुंग भुइँमा ढल्यो । बज्रिएको आवाज सुनेर भित्रबाट कजिनी हामफाल्दै आई । आई, तर फर्किएर गइन । सिमलनेर लुकेर सेन्ट्री गरिरहेको भुकुरेले लामो हाँक हाल्यो । घरको चारैतिर फैलिएका गुरु, मिल्ली, सिद्ध, माई, हनु र मितुवा दौडिँदै आए ।

आँखा खुल्दा काजी र कजिनी डसनीको गोठमा बाँधिएका थिए । हर्के बाँधिने खाँबोमा काजी थियो । डसनीको दाम्लोमा कजिनी थिई ।

‘हर्के खै ?’ लैनसिंह अधैर्य भएर गर्जियो, ‘कहाँ बेचिस् ? कसले लग्यो ?’

पसिना र गोबरको आहालमा डुबेको काजीको रुद्रघण्टीमा मानौं बडेमानको आलु अड्कियो । आँखा उठाएर कजिनीलाई हेर्‍यो । उसले आँखा बन्द गरी र जोडले डाँको छाडी ।

‘तिमीहरूलाई रुन जिन्दगीभरि छ । बाँच्यौ भने । भन् । छिटो भन्,’ मितुवा अघि सर्‍यो ।

ठसठस कन्दै काजीले केही बोल्यो । कसैले केही बुझेन ।

‘अलि जोडले भन्,’ मितुवा चर्कियो ।

‘शेरबहादुर... शेरबहादुर,’ काजीले आँखा चिम्म गरेर भन्यो, ‘शेरबहादुरले लग्या हो ।’

‘को शेरबहादुर ?’ लैनसिंहले मितुवालाई पछि तान्दै भन्यो ।

‘शेरबहादुर दाहाल ।’

लैनसिंहले यताउति हेर्‍यो । सबै कान ठाडा परेर उभिएका थिए । ऊ काजीनजिक गयो र दाहिने हातले गर्दन समात्यो ।

‘ल नाम, नम्बर सबै भन्,’ लैनसिंह चर्कियो ।

हड्बडाउँदै काजीले खरर नाम, गाडी नम्बर र दलालको ठेगाना भन्यो । लैनसिंह ठूलो बोझबाट उम्किएजस्तो भयो । जोडले हुंकार गर्‍यो ।

‘भुकुरे र सिद्धे सहर जान्छन् । हर्केलाई खोज्छन् । गाउँका आन्दोलन हामी सम्हाल्छौं,’ लैनसिंहले भन्यो, ‘भोलि बिहानबाट नयाँ युग सुरु हुन्छ ।’

सबैले शारीरिक बनावटअनुसार ताली पिटे । डसनी सरासर काजीनेर गई । ऊ बाँधिएको किलो हेरी । त्यसमा अझै हर्केको गन्ध थियो । त्यो किलोमा बाँधिएको काजीको अनुहार हेरी । रिसले नाकका फोरा फर्फराए । आँखा चिम्म गरेर जोडले काजीको मुखमा लात्ता हानी । काजीको नाकबाट तरर तातो रगत बग्यो । उसको रगत देखेर कजिनी निस्लोट भई र गोबरमा पसारिई ।

‘ल, अब हामी हिँड्छौं, आशीर्वाद दिनुस् दिदी,’ भुकुरे आएर डसनीको पाउमा तेर्सियो । ऊसँगै सिद्ध पनि फटफट गर्दै पाउमा घुस्रियो ।

डसनीले रक्ताम्य काजीबाट भुकुरेतिर मुन्टो फर्काई । उसलाई लाग्यो— तीन महिनाअघि ट्रकमा हुलेर बेपत्ता छोरोजस्तै कोही उसको सामु लुट्पुटिएको छ । यसपटक उसले आँसु खस्न दिइन । मायाले उसका थुन कस्सिए । उसको जुरो थरर हल्लियो ।

भुकुरे गोठ पसेर किलो सुँघ्यो र निस्कियो । लैनसिंह, गुरु र मितुवा उसको नजिक गए र सुम्सुम्याए ।

अँध्यारोले गाउँलाई छपक्कै निलिसक्दा भुकुरेको टोली तुलसीपुर बजार कटिसकेको थियो । बाटामा हिँड्ने मान्छेहरू भुकुरेको डाढमा बसेको सिद्धलाई देखेर एकछिन वाल्ल पर्थे । कोही सातो गएझैं बटारिएर दगुर्थे ।

२४ किलोमिटर बाटो छिचोल्न उनीहरूलाई ८ घण्टा लाग्यो । अँध्यारो आकाश बैजनी देखिनै लाग्दा हर्नोकको डाँडामाथि रातो सूर्य टुप्लुक्क उदायो ।

‘सिद्धे, हामीलाई यसरी हिँडेको देखेपछि मान्छेले शंका गर्छन् । तँ माथि–माथिबाटै जा । म तल सोधखोज गर्छु,’ भुकुरे भुक्यो, ‘मलाई हेरिराख्नू । अरू बेला म पुच्छर हल्लाउन्नँ । चाहिएको बेला हल्लाउँछु, तँ कुदेर आउनू ।’

सिद्ध भुर्रर उडेपछि काठमाडौंको नाइट बसले चोकमा मान्छे उतार्‍यो । दसैं मान्न घर आउनेको लस्करले चोक भरियो । भुकुरेले देख्यो— एक जना भर्खरको केटो झिसमिसेमा पनि कालो चस्मा लगाएर बसबाट ओर्लिंदै थियो । भुकुरेका ओइलाएका आँखा र लत्रिएका कानमा मानौं एकैपटक परमाणु बम पड्कियो ।

भुकुरेले सम्झियो— हर्के हराएपछि खोज्दै जाँदा एकदिन ऊ चियापसल पुगेको थियो । त्यहाँ गुचुप्प परेर पढिरहेका मान्छे देखेको थियो । तीमध्ये एक जनाले भनेको सुनेको थियो, ‘हाहाहा... मान्छे भनेको त राँगो पो रै’छ । लास्टै उल्लु बनायो ।’

उनीहरूले पत्रिका त्यहीँ छाडेर गएपछि भुकुरेले सुटुक्क त्यो पत्रिका हेरेको थियो । अक्षर नबुझे पनि त्यहाँ छापिएको फोटो देखेको थियो । उत्सुक भएर गिलास धुने फुच्चेलाई सोधेको थियो, ‘सर, त्यो सम्चार सुनाइदिनुस् न ।’

अचानक चारखुट्टेले ‘सर’ भनेपछि भक्कानिन ठिक्क परेको फुच्चेले भनेको थियो, ‘को होस् बे तँ ?’

भुकुरेले लामो जिब्रो निकालेर भुकेको थियो, ‘भुकुर हुँ सर । हाम्रो गाउँको हर्के दाइ हरा’छन् । खोज्दै हिनेको । ह्याँ राँगो... राँगो... भनेको सुनें । हाम्रै हर्के दाइ हुन् कि ?’

फुच्चेले भुकुरेलाई खरर हेर्‍यो । २ कक्षा पढेर छाडे पनि अक्षर चिन्न सक्थ्यो । उसले पत्रिका बोकेर भुकुरेलाई कुनातिर लग्यो ।

दुई घण्टा पुग्नै लाग्दा फुच्चेले अन्तिम वाक्य पढ्यो, ‘अलि बेरपछि घाँटीमा केही छ्याक्क गर्‍यो । चसक्क भयो ।’

भुकुरे आऊँ परेझैं बटारियो । जिब्रो मुखभित्र हुल्यो । खुट्टाको भरमा थचक्क बस्यो । आँखाबाट बर्बरी आँसु बगायो । फुच्चेले पनि आँखा पुछ्यो ।

‘यो साँच्चैको हैन के, कथा हो,’ उसले भुकुरेलाई सम्झायो, ‘सोची सोची लेखेको । फिलिम जस्तै ।’

भुकुरेलाई कथा र फिल्म के थाहा ! तर, साँच्चैको हैन भनेपछि फेरि जिब्रो निकालेर स्याँस्याँ गर्‍यो । पुच्छर हल्लायो ।

‘यो लेख्ने मान्छेलाई हर्के दाइको बारेमा थाहा होला नि है सर ?’ भुकुरेले सोध्यो ।

‘सर’ भनेको सुनेदेखि नै फुच्चे पग्लिसकेको थियो ।

‘अब काँ छन् काँ,’ फुच्चेले कनीकुथी नाम पढ्यो र भन्यो, ‘बरु यो फोटो हेर्नुस् । पछि चिन्न सजिलो हुन्छ ।’

भुकुरेले त्यो नाम र फोटो क्यामेराको रिलझैं मनमा टाँस्यो ।

० ० ०

पत्रिकाको त्यही मान्छे आँखैअघि देखेपछि भुकुरेले जोडले पुच्छर हल्लायो र माथि हेर्‍यो । एउटा घरको छतमा उभिएको सिद्ध सुइँयय धर्तीमा ओर्लियो ।

कालो चस्मा लगाउने मान्छे झोला बोकेर आफ्नै सुरमा हिँड्यो । उनीहरूले पछ्याए । मूल बाटो छाडेर गल्लीतिर तेर्सिएपछि भुकुरे जोडले अगाडि दौडियो र ठिंग उभियो । सिद्ध उसको पछिपछि लाग्यो ।

बाटो छेकेर उभिएको जन्तु देखेपछि मान्छेका खुट्टा रोकिए । भुकुरेको नाकका पोरा फरफर गरे । मान्छे बिस्तारै पछाडि सर्किन थालेपछि भुकुरे भुक्यो, ‘हल्ट !’

मान्छेले वरपर हेर्‍यो । कोही नदेखेपछि हलचल नगरी मूर्तिझैं उभियो ।

‘भाग्ने कोसिस नगर्नुस् । मैले त रेबिजको सुइँ नि लगाको छैन । ज्यानको माया छ भने त्यहीँ उभिनुस्,’ दाहिने खुट्टाले भुइँ खोस्रिँदै भुकुरे बोल्यो । सिद्ध अलि टाढै बस्यो ।

‘मैले के गरें र ? तिमी को हौ ?’ मान्छे आत्तियो ।

‘केही गर्नुभा छैन । आफ्नो परिचय दिनुस्,’ परैबाट सिद्ध करायो ।

‘मेरो नाम लेनिन बञ्जाडे हो । दसैं मान्न काठमाडौंबाट आ’ हुँ,’ त्यो मान्छेले एकसासमा भन्यो ।

‘हर्के दाइको बारेमा लेख्ने तपाईं हैन ?’ भुकुरेले ढिलो नगरी सोध्यो ।

बस–ल्यागले तन्द्रामै ऐंठन परेझैं त्यो मान्छे निसास्सिएझैं भयो । कालो चस्मा झिकेर टाउकोमा अड्यायो । काँधको झोला भुइँमा राख्यो र आफू पनि टुसुक्क पेटीमा बस्यो ।

‘हो, तर, त्यो त कथा न हो । फिक्सन । कल्पना गरेर लेखेको,’ त्यो मान्छेले स्पष्टीकरण दियो ।

भुकुरेले पत्याएन, ‘त्यो कल्पना सल्पना केही हैन । त्यो टरकमा गएका हाम्रै गाउँका हर्के दाइ हुन् । डसनी दिदीले ८ दिन भो केही नखाएको ।’

हर्के र डसनीको नाम सुनेपछि त्यो मान्छेको टाउकोमा जोडले चट्याङ पर्‍यो । घाम हर्नोकको डाँडा उक्लिएपछि उसको अनुहार अझै प्रस्ट देखियो । भुकुरेले उसको अनुहारमा सल्बलाएको छटपटी देख्यो ।

‘हामीलाई हर्के दाइ गएको ठेगाना भन्दिनुस् र आफ्नो बाटो लाग्नुस्,’ अघिदेखि चुपचाप सुनिरहेको सिद्ध अघि सरेर बोल्यो । सिद्धको तिखो नाक र तेजिला आँखा देखेर मान्छे पसिनामा डुब्यो । ऊसँग कुनै ठेगाना थिएन ।

‘यदि कथाका हर्क तिम्रा हर्क दाइ हुन् भने उनी ज्युँदा छैनन्,’ उसले ठूलो आँट गरेर भन्यो, ‘उनी त्यही दिन म:म: बनिसके । तिमीहरू फर्केर गाउँ जाऊ । उनलाई बेच्ने तुलसीपुरको शेरबहादुर दाहाल हो ।’

काजीले भनेको दलाल र यो मान्छेले भनेको दाहाल एउटै थियो— शेरबहादुर !

भुकुरे थच्च भुइँमा बस्यो । सिद्ध माउ खोसिएको बचेराझैं रोयो । झोला टिपेर परै पुगिसकेको मान्छेले पुलुक्क पछाडि फर्केर हेर्‍यो र चुपचाप तेर्सिएर अलप भयो ।

त्यो दिनभरि भुकुरे र सिद्ध त्यही पेटीमै झोक्राएर बसे । घाम अस्ताउने बेला दर्किएको आकाशतिर फर्किएर भुकुरे जोडले भुक्यो, ‘हर्के दाइ, हाम्लाई माफ गर । तिमी जहाँ भए पनि सुक्खले बसे है !’

उसको आँसु त्यही पानीमा मिसिएर दक्षिण बग्यो ।

भुकुरे टोली दुई दिन त्यही पेटीमा सुत्यो । त्यही पेटीमा उठ्यो, त्यही पेटीमा खायो । सिद्धले खोजेर ल्याएका आन्द्रा र हड्डीले भुकुरेलाई दुई दिन जोगायो । ‘भुसाल फलफूल तथा जुस सेन्टर’ ले फ्याँकेका केरा र स्याउले केही सास जोगायो । फर्किनु त थियो नै । तर, मजुवा फर्केर दिने उत्तर उनीहरूसँग थिएन ।

‘म आजै गएर खबर दिन्छु । धेरै बेर लाग्दैन । एक घण्टामा त पुगिहाल्छु,’ तेस्रो दिन सिद्धले भुकुरेलाई ढाडस दियो र ग्वाम्म अँगालो हाल्यो । छुट्टिएपछि दुई खुट्टालाई जोडले भुइँमा धकेल्यो र धर्ती छोड्यो । भुकुरे आकाशतिर हेरेर धेरै बेरसम्म टोलाइरह्यो ।

० ० ०

मजुवा नपुग्दै भुकुरेले मान्छेहरू चिच्याउँदै भागेको देख्यो । हनुको फौजले बारी सोत्तर पारेको देख्यो । लैनसिंह, पाटे र मितुवाले ज्युँदा मान्छे समात्दै घिसारेको देख्यो । डसनीले भुसका घर भत्काउँदै विलौना गरेको देख्यो ।

र, देख्यो— गोठमा ढाडिएर प्राण त्यागेका काजी र कजिनीलाई । उनीहरूको छेउमा लहरै उभिएका सिद्धका परिवारलाई ।

लैनसिंह दौडिँदै आँगनमा आयो र जोडले हाँक हाल्यो । मजुवाभरि फैलिएका सबै आँगनमा भेला भए । एकजोडी पुतली उड्दै आएर मितुवाको पाखुरामा बस्यो ।

‘आजबाट मजुवा र सुनौलीपुर हाम्रो हो,’ लैनसिंहले आँगनमा किला गाड्दै भन्यो, ‘क–कसलाई कुन घर दिने, छिट्टै निर्णय हुनेछ । त्यो घरमा बस्ने मान्छेहरूले आजबाट हाम्रो सेवा गर्नेछन् । अटेर गर्नेहरू म:म: बन्नेछन् ।’

भीडले पिटेको ताली सुनौलीपुरसम्म सुनियो । घरका ढोका थुनेर लुकेका मान्छेले सास थुनेर झ्यालबाट चिहाए ।

लैनसिंहले थप्यो, ‘जमिनमा पाटे र मितुवाले पहरा दिनेछन् । आकाशबाट सिद्धका परिवारले निगरानी गर्नेछन् । म बूढो भएँ, धेरै ताकत छैन । मैले उत्तराधिकारीका रूपमा डसनीलाई नियुक्त गरेको छु । कसैलाई केही भन्नु छ ?’

कसैलाई केही भन्नु थिएन । स्वागतमा उनीहरूले मजुवा उचाले ।

भोलिपल्ट बिहानै भुकुरे, मितुवा र पाटेलाई अघि लगाएर डसनी सहर निस्किई । सारा तुलसीपुर बजार ढोका र सटर बन्द गरेर लुक्यो । सेना ब्यारेकबाट निस्किएन, प्रहरी पर्खालभित्रै सास थुनेर बस्यो ।

भुकुरे सरासर शेरबहादुरको घरअघि गएर भुक्यो । पाटे र मितुवाले ढोकामा जोडले पञ्जा हाने र भित्र पसे । शेरबहादुर चिच्याउँदै बार्दलीबाट हाम फाल्यो । ऊसँगै अर्को मान्छे पनि भुइँमा बजारियो । उनीहरू गुडुल्किँदै डसनीको पैतालामा गएर ठोक्किए ।

मितुवा नजिक आयो । भुइँमा लम्पसार दुई थान मान्छेलाई कठालोमा समातेर उठायो र सोध्यो, ‘तेरो नाम के हो ?’

‘शेरबहादुर दाहाल,’ एउटाले भन्यो ।

‘पुष्पकमल ओली,’ अर्कोले भन्यो ।

त्यो रात मजुवामा पनि म:म: पाक्यो ।

Twitter: @lendaai

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७९ १०:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गैरकम्युनिस्ट

ठूला कमरेडले गोलघरमा बिताएका दिनहरू स्मरण गर्‍यो । उसको हात र खुट्टामा हतकडी र नेल ठोकिएको थियो । तर, कसैले उसको विचारलाई हतकडी लगाउन सकेन । उसका परिवर्तनका पाइलाहरूमा नेल ठोक्न सकेन । दृढ विचार र इच्छा शक्तिले नै एक दिन ऊ नेल मुक्त भयो, जेल मुक्त भयो ।
महेशविक्रम शाह

म कथालाई अभिव्यक्तिको सरल, सुन्दर, सुरुचिपूर्ण, सुललित, संवेगात्मक र स्वाभाविक माध्यम मान्छु । साहित्यका अन्य विधाभन्दा आख्यान त्यो विधा हो, जुन मान्छेको मस्तिष्कभन्दा हृदयसँग नजिक हुन्छ । मैले लेखनको सुरुवाती अवस्थामा कविता लेखेँ, तर जीवनको प्रारम्भिक चरणमा कथा सुनेँ । बाआमा र हजुरआमाले कथेका कथा सुन्दै म हुर्कें । मेरो बाल मस्तिष्कमा कल्पनाशीलता जगाउने काम कथाले नै गरेको हो । कथाले नै मेरो मनमा सृजनाको मुना टुसाएको हो । कविता र गीतको प्रस्फुटन काव्यात्मक होला, तर त्यसले भन्न खोजेको पनि ‘कथा’ नै हो । सृजनाको पहिलो झिल्को कथाका रूपमा नै मानव मस्तिष्कमा उदय हुन्छ र त्यसपछि साहित्यका भिन्न स्वरूपमा परिणत हुन्छ । कथा प्रस्तुतिको विषय, शिल्प र शैली जस्तोसुकै भए पनि मानवीय संवेदनालाई स्पर्श गर्न सक्ने कथा नै सफल कथा हो भन्ने म ठान्छु ।

– कथाकार

...

कमरेडहरूको एक झुन्ड सिनेमाघरमा प्रवेश गर्‍यो । अघिअघि ठूला कमरेड र पछि साना कमरेडहरूको लस्कर । सिनेमाघरमा छिर्न थालेका आम दर्शकहरू आतंकित हुँदै कमरेडहरूलाई बाटो छोडेर छेउ लागे । ठूला कमरेडको सामुन्ने पर्नेहरूले कम्मर झुकाउँदै अभिवादन गरे । ठूला कमरेडले मुसुमुसु हाँस्दै अभिवादन फर्कायो । ठूला कमरेडको स्वागतमा लाम लागेका मान्छेहरूको ताँती देखेर सहकर्मी कमरेडहरूको फुर्ती झन् दुगुना भयो ।

‘हाम्रा कमरेड नेताज्यूले पाएको मान हामीले सम्पन्न गरेको सशस्त्र संघर्षप्रति जनताको अनुमोदन हो । होइन त कमरेड रु’ ठूला कमरेडको डायरी बोकेर पछिपछि हिँडिरहेको फुच्चे कमरेडले आफ्नो पावरदार चस्मा मिलाउँदै भन्यो । ठूला कमरेडले ङिच्च हाँस्दै शिर हल्लायो ।

सिनेमाहल दर्शकहरूले खचाखच भरिएको थियो । सबै जना ठूला कमरेडको आगमनको प्रतीक्षामा थिए । ठूला कमरेडले उद्घाटन गर्ने भएर होला वाम झुकाव राख्ने अभिनेता, अभिनेत्री, साहित्यकार, कलाकार, निर्देशक र सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाका हाकिमहरूको पनि उपस्थिति थियो ।

ठूला कमरेड र साथमा आएका वरिष्ठ कमरेडहरूलाई विशेष आसनमा आसनारूढ गराइयो । ठूला कमरेडले नयाँ चलचित्रको उद्घाटन गर्‍यो । चलचित्रको नाम थियो– ‘गैरकम्युनिस्ट’ । ठूला कमरेडले उद्घाटन गर्दै सोच्यो, ‘सिनेमाको विषयवस्तु राम्रै छानेका रैछन् । कम्युनिस्टमाथि घात गर्ने गैरकम्युनिस्टहरूको पर्दाफास हुने भो ।’

ठूला कमरेडको उद्घाटन सम्वोधन सुरु भयो, ‘हाम्रो देश गैरकम्युनिस्टका कारण बरबाद हुँदै छ । कम्युनिस्टभन्दा गैरकम्युनिस्ट बढेको बढ्यै छन् । कम्युनिस्टले संघर्ष गरी ल्याएको यस गणतान्त्रिक व्यवस्थामा अझै प्रतिगमनको खतरा ज्युँका त्युँ छ । तसर्थ गैरकम्युनिस्टहरूको भण्डाफोर गरौं ।’ ठूला कमरेडले हात उज्याएर उद्घोष गर्‍यो । सिनेमाहल तालीको गडगडाहटले गुञ्जायमान भयो । दर्शकको तालीमा बोली मिसाउँदै ठूला कमरेडले फेरि भन्यो, ‘देशको शान्ति र समृद्धिका लागि हरेक नागरिकमा कम्युनिस्ट चरित्रको निर्माण गर्नु हाम्रो परम कर्तव्य हो ।’ ठूला कमरेड एकछिन रोकियो । पुनस् बोल्न थाल्यो, ‘त्यसैले त म भन्छु स् म कम्युनिस्ट, तपाईं कम्युनिस्ट, हामी कम्युनिस्ट, यो देशै कम्युनिस्ट !!’ ठूला कमरेडले जोस्सिएर दुवै हात माथि उचाल्यो । ठूला कमरेडको आह्वानलाई शिरोपर गर्दै अन्य कमरेडहरूले लगभग एकै लयमा दुवै हात उचालेर ठूला कमरेडको वाक्य दोहोर्‍याए । सिनेमाहल फेरि तालीको गडगडाहटले रन्कियो ।

चलचित्रको प्रदर्शन सुरु भयो । पर्दामा चलचित्रका दृश्यहरू प्रकट हुन थाले । ठूला कमरेड अभिरुचिपूर्वक सिनेमा हेर्न थाल्यो । चलचित्रमा नायकको दुस्खान्त र संघर्षपूर्ण बाल्यकालका दृश्यहरू देखाइँदै थियो ।

‘म पनि गरिब किसानको छोरो थिएँ । मेरा मातापितालाई दिनभर मजदुरी गरेर पनि दुई छाकको गर्जो टार्न हम्मे हुन्थ्यो । भोको पेटमा मैले कैयौं रातहरू गुजारेको थिएँ । मेरो शरीरमा कहिलेकाहीँ एकसरो लुगा पनि हुँदैन थियो । म नांगोभुतुंगो गाउँ डुल्थें । गाउँका भुराभुरीहरू मलाई जिस्क्याउँदै लखेट्थे ।’ ठूला कमरेडले पुलुक्क आफ्ना सहकर्मी कमरेडहरूलाई हेर्‍यो । र, फेरि बोल्न थाल्यो, ‘दुस्खमा हुर्के पनि म पढाइमा मिहिनेती थिएँ । स्कुल र कलेजमै मैले माक्र्स, एंगेल्स र माओका ठेलीका ठेली पुस्तक पढें । ती पुस्तकले नै मलाई जीवनको सही मार्ग पहिल्याउन प्रेरणा दिए ।’ ठूला कमरेडको स्वर द्रवित भयो । आफ्ना ठूला कमरेडको संघर्षशील विगत सुनेर उपस्थित सबै कमरेडहरूको मन पनि भावुक बनिरहेको थियो ।

‘त्यसैले त हजुर आज यति ठूलो नेता भइस्यो नि ! एक महान् कम्युनिस्ट नेता ! हामी सबैका नेता ! हामी सबैका सर्वेसर्वा !!’ फुच्चे कमरेडले स्वरलाई सकेसम्म सुमधुर बनाउँदै आफूले जानेसम्मका आदरार्थी शब्दहरूको प्रयोग गरेर ठूला कमरेडको प्रशंसा गर्‍यो ।

ठूला कमरेडको अनुहारमा स्मित मुस्कान फैलियो । उसले फुच्चे कमरेडतिर हेर्दै शिर हल्लायो । यसको मतलब हुन्थ्यो, उसलाई उसको कुरो मन परिरहेको छ ।

चलचित्रका दृश्यहरू फेरिँदै थिए । नयाँ दृश्यमा नायकको बाल्यकाल देखाइँदै थियो । चलचित्रको नायक सानै उमेरदेखि नै निडर स्वभावको थियो । सितिमिति कसैसँग नदब्ने । ढुंगाले हानेर आफ्नी आमालाई गाली गर्ने पसलेको टाउको फोडेको थियो उसले ।

‘बच्चामा हाम्रो कमरेड पनि यस्तै हक्की स्वभावको होइसिन्थ्यो रे ! मैले कमरेडको बायोग्राफी पढेर थाहा पाएको,’ ठूला कमरेडको बायाँपट्टिको सिटमा बसिरहेको होचो कदको, मोटो जीउडाल भएको कमरेडले पछाडि फर्केर अरू कमरेडहरूलाई सुनायो ।

‘केको हक्की नि ! क्रान्तिकारी भन्नु नि । हुने बिरुवाको चिल्लो पात भनेको यसैलाई भन्छन् क्या !’ पछाडिपट्टिको सिटमा बसिरहेको फ्रेन्चकट दाह्रीवाल कमरेड चहकिँदै बोल्यो ।

आफ्नाबारेमा सहकर्मी कमरेडहरूबीच सवाल–जवाफ चलिरहेको देखेर ठूला कमरेड मुस्कुरायो । आफ्ना कमरेडहरूको माया र आत्मीयताले ऊ भावविभोर भयो ।

दर्शकदीर्घाबाट आएको तालीको गडहडाहटले उसको ध्यान भंग भयो । उसले हेर्‍यो– अघिको बालनायक अहिले युवा बनिसकेको छ । नायकको एक हातमा हँसिया र अर्को हातमा हथौडा छ । उसको पछि हजारौं नरनारीहरूको जुलुस छ । सबैका हातमा जलिरहेको मसाल छ । जुलुसले नारा लगाइरहेको छ ।

‘क्रूर तानाशाही व्यवस्था मुर्दावाद !’

‘लोकतन्त्र जिन्दावाद !’

‘गणतन्त्र जिन्दावाद !’

चलचित्रका दृश्यहरू उसलाई रोचक लागिरहेका थिए । सिनेमाका दृश्यहरू र उसले आफ्नो जीवनमा भोगेका घटनाहरू समान थिए । उसलाई अचम्म लागिरहेको थियो, यो चलचित्रको नाम किन ‘गैरकम्युनिस्ट’ राखिएको होला रु एउटा कम्युनिस्टले आफ्नो जीवनमा जति हन्डर खाएको हुन्छ, चलचित्रको नायकले पनि उस्तैउस्तै दुस्ख, पीडा र अत्याचार झेलिरहेको छ । आफ्नो समाज र देशका लागि संघर्ष गरिरहेको नायक कसरी गैरकम्युनिस्ट हुन सक्छ रु उसको मनमा यस्तै भावहरू तरंगित भइरहेका थिए ।

‘हाम्रा सर्वोच्च कमरेडको हातमा पनि धारिलो हँसिया र हथौडा थियो । हामी कमरेडको पछिपछि लामबद्ध हुँदै परिवर्तनको गीत गाउँथ्यौ । त्यो समय हाम्रो सपनाको समय थियो । हामी सपना देख्थ्यौं र हाम्रा कमरेडले हाम्रा सपनाहरूमा जीवन भर्थे,’ ठूला कमरेडको सबैभन्दा नजिक दायाँपट्टि बसिरहेको फुच्चे कमरेडले ठूला कमरेडतिर हेर्दै आफ्नो भावना पोख्यो । उसको दिमागमा संघर्षका दिनहरू सलबलाइरहेका थिए । चलचित्रका दृश्यहरूबाट ऊ उद्वेलित बनिरहेको थियो ।

‘हो कमरेड, त्यो समय हाम्रो स्वर्णिम समय थियो । त्यो समयले हामीलाई आँखा खुला राखेर नै सपना देख्न सिकाएको थियो । हामीले देखेको सपना परिवर्तनको सपना थियो । सैयौं वर्षदेखि पुरातन मूल्य र मान्यताको सिक्रीमा जकडिएको समाजलाई उन्मुक्ति दिने सपना थियो । हामीले सपना देख्यौं । अरूलाई पनि सपना देख्न लगायौं । त्यही सपनाको बुई चढेर आज हामीहरू यो ठाउँमा आइपुग्यौं,’ ठूला कमरेड भावुक बन्यो ।

‘हाम्रा सपना र चलचित्रको नायकले देखिरहेको सपना समान छ त कमरेड रु,’ फुच्चे कमरेडले जिज्ञासा राख्यो ।

‘यही त मलाई पनि अचम्म लागिरहेको छ कमरेड । यो चलचित्रको नाम किन ‘गैरकम्युनिस्ट’ राखियो रु ‘कम्युनिस्ट’ हुनुपर्ने हो !,’ ठूला कमरेड सोचमग्न भयो ।

‘यो चलचित्रको नाम फेर्न लगाउने हो कि कमरेड रु,’ फुच्चे कमरेडले ठूला कमरेडबाट आदेशको अपेक्षा गर्दै बोल्यो । उसले कर्के आँखाले ठूला कमरेडतिर हेर्‍यो । ठूला कमरेडको ध्यान चलचित्रतिर थियो । फुच्चे कमरेड पनि एकसुरले चलचित्र हेर्न थाल्यो । चलचित्रको कथा तीव्र गतिमा अघि बढ्दै थियो । कमरेडहरू कुराकानीमा व्यस्त भएका बेला धेरै दृश्यहरू फेरिईसकेका थिए ।

चलचित्रको नायकलाई राजद्रोहको अभियोगमा जेलमा थुनिसकिएको थियो । नायकको हातमा हतकडी र खुट्टामा नेल ठोकिएको थियो । उसलाई जेलभित्रको पनि छुट्टै जेल ‘गोलघर’ मा राखिएको थियो । गोलघरको भुइँमा किताबै किताब असरल्ल थिए । हतकडीमा जकडिएका हातमा एउटा मोटो किताब थियो । ऊ किताबमा घोत्लिरहेको थियो र सुस्तरी बोलिरहेको थियो, ‘मान्छेको शरीर बन्धक भए पनि विचार बन्धक हुँदैन । मान्छेको विपना कैद भए पनि सपना कैद हुँदैन ।’

सिनेमाहलमा तालीको पर्रा छुट्यो ।

‘वाह।।। क्या डायलग बोल्यो ! गज्जब डायलग बोल्यो ! हाम्रा नेताहरूले बोल्ने डायलग बोल्यो । मज्जा आयो,’ एक कुनाबाट आवाज आयो ।

ठूला कमरेडले टाउको घुमाएर आवाज आएको दिशातिर हेर्‍यो । अँध्यारोमा उसले मान्छे ठम्याउन सकेन । दर्शकहरू सिनेमामा देखाइरहेका दृश्यहरूको मजा लिइरहेका थिए ।

‘यिनीहरूलाई के थाहा कि यी दृश्यहरू सजीव हुन्,’ ठूला कमरेड आफैंसँग बोल्यो । उसले गोलघरमा बिताएका दिनहरू स्मरण गर्‍यो । उसको हात र खुट्टामा पनि त हतकडी र नेल ठोकिएको थियो । तर, कसैले उसको विचारलाई हतकडी लगाउन सकेन । उसका परिवर्तनका पाइलाहरूमा नेल ठोक्न सकेन । दृढ विचार र इच्छा शक्तिले नै एक दिन ऊ नेलमुक्त भयो, जेलमुक्त भयो ।

‘कमरेड तपाईं जेलमा हुँदा म कलेजमा पढ्थें । त्यसबेलादेखि नै हजुर मेरो आदर्श नेता ! एक सच्चा कम्युनिस्ट !! म त हजुरको तस्बिर सिरानीमा राखेर सुत्ने गर्थें । हजुरको मुक्तिका लागि हामी सधैं जुलुस निकाल्थ्यौं । कति दिन त मैले पुलिसको कालकोठरीमा बिताएँ । अहिले ती दिनहरू सम्झँदा पनि गौरव लाग्छ कमरेड,’ फुच्चे कमरेड चलचित्रको दृश्य हेर्दै द्रवित भयो । ऊ आफ्नो पावरदार चस्माभित्र रुमालले आँसु पुछ्दै थियो । ठूला कमरेडले फुच्चे कमरेडको काँधमा हात राख्दै थपथपायो । उसले मायालु नजरले फुच्चे कमरेडलाई हेर्दै भन्यो, ‘तपाईंजस्ता कर्तव्यनिष्ठ र समर्पित कमरेड नभएको भए यति सजिलै यी दिनहरू कहाँ देख्न पाइन्थ्यो र कमरेड !’

‘मेरा लागि यो देशभन्दा मेरो पार्टी ठूलो हो । यो पार्टीभन्दा मेरो आदर्श, मेरो सर्वोच्च कमरेड ठूलो हो !,’ फुच्चे कमरेड भक्कानियो । उसले शिर झुकाएर ठूला कमरेडप्रतिको आफ्नो आस्था र वफादारिता पुष्टि गर्ने प्रयास गर्‍यो । फुच्चे कमरेडको आफूप्रतिको समर्पण देखेर ठूला कमरेड गद्गद् भयो ।

‘गैरकम्युनिस्ट’ चलचित्रमा नयाँ मोड देखिएको थियो । ठूला कमरेड र फुच्चे कमरेडहरूले संघर्ष र सपनाका कुराहरू गर्दागर्दै चलचित्रको नायकले पर्दामा उँचो छलाङ मारिसकेको थियो । अघिका दृश्यहरूमा कारागारभित्रको गोलघरमा हतकडी र नेलमा जकडिएको नायक अहिले सडकमा थियो । ऊ जुलुसको नेतृत्व गरिरहेको थियो । जुलुसमा सामेल दीनहीन, गरिब र शोषित, पीडित नागरिकहरूको ऊ नायक थियो, मसिहा थियो । चलचित्रको नायकका आँखामा तिनका सपनाहरू तैरिरहेका थिए । नायक जब गर्जन् गथ्र्यो तिनीहरूलाई लाग्थ्यो, तिनीहरूको डर भागेको छ र विश्वास जागेको छ । ऊ हाँस्दा तिनीहरू सोच्थे– तिनका मृतप्रायस् आशाहरू पुनर्जीवित भएका छन् । अब तीनको जीवनले काँचुली फेर्नेछ । सैयौं वर्षदेखि कठ्याङ्ग्रिएको चिसो जीवनमा पहारिलो घाम लाग्नेछ ।

‘हाम्रो कमरेड हाम्रो देश,

प्राणभन्दा प्यारो छ !’

जनआन्दोलनका लागि उर्लेको मानव सागरले नायकलाई काँधमा चढाउँदै गगनभेदी नारा लगायो ।

चलचित्रमा घन्किरहेको नारा सुन्दै आफ्नो आसनमा अप्ठ्यारो मान्दै चलमलायो ठूला कमरेड । चलचित्रको भावपूर्ण दृश्य हेरेर उसको अनुहार भावहीन भयो । चलचित्रमा घन्किरहेका नागरिकका जोसिला र ओजपूर्ण आवाज सुनेर ऊ उदास र शिथिल भयो । त्यो दृश्य हेरिरहन उसको मनले मानेन । उसले आफ्ना आँखा चिम्ल्यो । उसले चाहँदा नचाहँदै पनि पटकैपिच्छे त्यो दृश्य उसको आँखाअगाडि आइरह्यो । उसले हडबडाउँदै आफ्ना आँखा खोल्यो ।

‘कमरेड यो सिनेमाको नायक त ठ्याक्कै हजुरजस्तै छ त !,’ फुच्चे कमरेडले हर्षित हुँदै भन्यो ।

‘हो नि, सप्पै कुरा काटीकुटी मिल्छ भन्या,’ मोटो जीउडालको कमरेडले आफ्नो धारणा राख्यो ।

‘तर, यो सिनेमाको नाम किन ‘गैरकम्युनिस्ट’ राखियो रु कथा देखाउने हाम्रो कमरेडको, नाम राख्ने गैरकम्युनिस्ट रु मिल्दै मिलेन नि,’ फुच्चे कमरेडले आफ्नो चिन्ता जतायो ।

कुनै गहिरो सोचमा डुबिरहेको ठूला कमरेड प्रतिक्रियाविहीन थियो । तिनका कुरा सुनेर पनि ऊ केही बोलिरहेको थिएन । वास्तवमा उसको दिमागमा जनआन्दोलनको दृश्य दोहोरिइरहेको थियो । उसलाई जनआन्दोलनका आन्दोलनकारीहरूले नायक बनाएर काँधमा चढाएको दृश्य याद आइरहेको थियो । ऊ छटपटिन थाल्यो । उसलाई औडाहा भयो । ‘कहाँबाट कहाँ पुगें म रु यो भयो कसरी रु,’ उसको अन्तरआत्मा बोल्यो । तर, एकै छिनमा उसले आफूलाई सम्हाल्यो । उसले आफ्नो मन दह्रो बनायो । भावुकतालाई कठोरताले कुल्च्यो । उसको दिमागबाट जनआन्दोलनको दृश्य लुप्त भयो । ऊ फेरि ठूला कमरेडको स्वरूपमा अवतरित भयो । ऊ खिस्स हाँस्यो । ‘कम्युनिस्टको मन कोमल र संवेदनशील होइन कठोर र गतिशील हुनुपर्छ । बुझ्यौ कमरेड रु,’ उसले फुच्चे कमरेडतिर हेर्दै भन्यो । फुच्चे कमरेडले नबुझीकनै टाउको हल्लायो र भन्यो, ‘म पनि त्यै सोचिराथें कमरेड !’

चलचित्रको कथा आफ्नै लयमा अघि बढिरहेको थियो । चलचित्रका दृश्यहरूमा तीव्र परिवर्तन आइरहेको थियो । जनआन्दोलनमा आफ्नो काँधमा चढाउने जनताले नायकलाई देशकै नायक बनाइदिएका थिए । नायक देशको सर्वोच्च कुर्सीमा आसनारूढ भएको थियो । सत्ताशीन नायकको शरीरको ढाँचा र रूप फेरिएको थियो । ऊ आलिसान महलमा रहन थालेको थियो । उसको जीउ खाइलाग्दो भएको थियो । पुट्ट भुँडी निस्केको थियो । पहिलेको चाउरिएको र कान्तिहीन अनुहार रातोपिरो देखिएको थियो । चलचित्रको ठूलो पर्दामा दौरा, सुरुवाल, कोट र टोपीमा सजिएको, दुई हात जोडेर उभिएको क्रान्तिको नायक बेग्लै स्वरूपमा प्रकट भएको थियो ।

‘बल्ल देखापर्‍यो गैरकम्युनिस्ट !’ दर्शकदीर्घाबाट एकजना बोल्यो ।

‘बिग्रको कम्युनिस्ट !,’ अर्को बोल्यो ।

त्यसपछि लामो हाँसो गुन्जियो ।

कमरेड, जो चलचित्रमा देखाइरहेको दृश्यलाई गम्भीर भएर हेर्दै थियो, आफू बसेको आसनमा चलमलायो । उसलाई किन हो किन यो दृश्य हेर्दा असजिलो महसुस भयो । उसले अँध्यारोमा नै दायाँ हातले आफ्नो अनुहार छाम्यो । त्यसपछि उसले निधार र गाला छाम्यो । पुक्क उक्सेका चिल्ला गालाहरू उसको सुख र समृद्धिका प्रतीक थिए । उसले आफ्नो हात बिस्तारै पेटतिर बढायो । पुट्ट उक्सेको छ भुँडी । भुँडीको चाप थेग्न नसकेर कमिजका दुई टाँकहरू खुलेका थिए । उसले हतपत दायाँ–बायाँ हेर्दै कमिजको टाँक लगायो ।

‘यस सिनेमाको गैरकम्युनिस्ट नायक कसरी मेरो वास्तविक जीवनसँग मेल खाइरहेको छ रु,’ कमरेडले आफैंसँग प्रश्न गर्‍यो ।

‘यो पर्दाको नायक गैरकम्युनिस्टबाट कम्युनिस्ट बनेको हो वा म कम्युनिस्टबाट गैरकम्युनिस्ट भइरहेको हुँ रु,’ कमरेडले कुर्चीमा टाउको अड्याउँदै आँखा बन्द गर्‍यो र सोचमग्न भयो ।

चलचित्रको नायक बैठक–कक्षमा विभिन्न पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरूसँग गम्भीर वार्तामा व्यस्त थियो । कमरेड बसेको सोफामा कुम जोरेर कालो सूचीमा परेको एक नामूद ठेकेदार बसेको थियो । बायाँतिरको सोफामा बसेको व्यक्ति राजधानीको कुख्यात डन थियो । उसले भर्खरै कमरेडको पार्टीमा प्रवेश गरेको थियो । अगाडिपट्टिको सोफामा एकातिर रियल स्टेट र हाउजिङको मालिक बसेको थियो भने अर्कातिर म्यानपावर सञ्चालक थियो । दुवै जना पार्टीका महत्त्वपूर्ण सहयोगी थिए ।

भवनको गेटमा मैलो कपडा र चप्पल लगाएका, निन्याउरो अनुहार लगाएका केही व्यक्तिहरू कमरेडसँगको भेटका लागि अनुनयविनय गरिरहेका थिए । विलौना गरिरहेका थिए ।

‘हाम्रो कमरेडसँग भेट गराइदिनुस् । हाम्रा गुनासाहरू छन्,’ एक जना बुज्रुकले अनुनय गर्‍यो ।

‘हामी बेरोजगार र बेसहारा छौं,’ युवा चिच्यायो ।

‘बाढीले खेत बगायो । पहिराले घर पुर्‍यो । हामी घरवारविहीन छौं,’ एउटी महिलाले क्रन्दन गरिन् ।

‘मेरा बाआमाले भोकले विक्षिप्त भएर नदीमा फाल हालेर मरे । म पनि भोको छु,’ बालकले चीत्कार गर्‍यो ।

‘भेटको आदेश छैन,’ सुरक्षा गार्ड बोल्यो ।

‘कमरेडलाई हाम्रो सन्देश सुनाइदेऊ । हामी उनको संघर्षकालका मित्र हौं,’ एक जना प्रौढ व्यक्ति बोल्यो ।

‘उहाँ भीआईपीसँगको भेटमा व्यस्त हुनुहुन्छ । जानुस् । यहाँ हल्ला नगर्नुस्,’ यति भन्दै सुरक्षागार्डले राइफल तेस्याउँदै सतर्क मुद्रामा उभियो ।

ठूला कमरेडले दायाँ हातले आफ्ना आँखा मिच्यो । चलचित्रको दृश्य हेर्दाहेर्दै ऊ आफ्नो जीवनमा फर्केको थियो । उसले आफ्नो दायाँबायाँ हेर्‍यो । कमरेडहरू सिनेमाको मजा लिँदै थिए । तर, उसको मनबाट आनन्द गायब थियो । चलचित्रको नायकझैं उसको अगाडि–पछाडि र दायाँबायाँ उसलाई साथ दिने संघर्षकालीन सहयोद्धाहरू कोही छैनन् । कसैलाई उसले आफैँ निकाल्यो, कोही आफैँ उसलाई चटक्क छोडेर अर्कै बाटो लागे । अहिले उसको साथमा जो जति छन् सबै जना कुनै न कुनै उद्देश्यले ऊसँग टाँसिएका छन् । कोही माननीय बन्न चाहन्छन् त कोही मन्त्री ! कसैलाई सधैंभर राजदूत रहिरहनु छ । कुनै संस्थाको हाकिम बन्न चाहनेको ताँती पनि लामै छ । ठूल्ठूला ठेक्का हत्याएर ठेकेदार बन्न चाहनेको लर्को पनि कम छैन । कसैलाई पार्टीको उच्च पद चाहिएको छ ।

‘तर म विवश छु । यो थाहा पाएर पनि म केही गर्न सक्दिनँ । यिनीहरूको साथ रहेन भने न म रहन्छु न त मेरो यो सर्वोच्च पद !’

‘उफ् !!,’ कमरेडले लामो र गहिरो सास तान्यो ।

‘कमरेडलाई के भयो रु किन लामो सास तानिबक्सेको रु सिनेमा मन परेन कि रु,’ चिन्तित मुद्रामा फुच्चे कमरेड बोल्यो ।

‘सिनेमा मन नपर्ने त कुरै भएन नि । कमरेडकै कथा रै’छ सिनेमामा । मलाई त गज्जबै मन पर्‍यो है,’ फ्रेन्चकट दाह्रीवाल कमरेडले आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्‍यो ।

‘सिनेमा त राम्रै हो, तर यो सिनेमाको नाम ‘गैरकम्युनिस्ट’ त भएन है । के हाम्रो कमरेड गैरकम्युनिस्ट होइसिन्छ र रु,’ अघिदेखि नबोली चुप लागेर पछाडिको सिटमा बसिरहेको टोपीधारी कमरेडले दबेको स्वरमा भन्यो ।

‘तीतो भए पनि कुरो त साँचो हो,’ ठूला कमरेडले आफैंसँग साउती गर्‍यो । ‘म पनि यही सोचेर तनावमा छु । सिनेमाको नायक गैरकम्युनिस्ट हो भने म कसरी कम्युनिस्ट रु हामी दुवै जनाको कथा यौटै हो । आफंैसँग इमानदार भएर भन्ने हो भने सिनेमाको कथा र मेरो जीवन कथामा कुनै अन्तर छैन । सिनेमा हेर्दा मलाई आफ्नै जीवनलाई फर्केर हेरेझैं लागिरेहको छ । सिनेमाको नायकको अभिनयमा म आफ्नो सक्कली रूपलाई भेट्टाइरहेको छु । सिनेमाको कथा साँचो हो भने के म पनि कम्युनिस्ट रहिनँ त रु के म कम्युनिस्टबाट गैरकम्युनिस्टमा परिणत भइसकें रु,’ ठूला कमरेड तनावग्रस्त बन्यो । जीउमा हनहनी जरो आउलाजस्तो भयो । टाउको पनि दुखेर पड्केलाजस्तो भयो । उसले आफ्ना बोझिल आँखा उठाएर सीधा हेर्‍यो । आँखाअगाडि सिनेमाका दृश्यहरू फनफनी नाच्न थाले । अनिच्छापूर्वक उसले सिनेमाको पर्दामा आफ्नो दृष्टि स्थिर गर्‍यो ।

सिनेमाका दृश्यहरू कहालीलाग्दा थिए । दृश्यहरूसँगसँगै संगीतको मार्मिक धुन पनि गुन्जिरहेको थियो । सिनेमाको पर्दामा ‘देश’ देखाइँदै थियो । बाँझो जमिन, सुकेको पानीको मूल, मास्सिँदै गएका हरित वन । पहिराले पुरेका गाउँ । बाढीले बगाएका हराभरा खेत । भास्सिएको सडक र भत्केको पुल । तुइनमा झुन्डिरहेका स–साना स्कुले नानीहरू । चिहान बनिरहेका कलकारखाना । खण्डहर बनिरहेका स्कुल र विश्वविद्याालयहरू । दिउँसै ढोकामा ताल्चा ठोकेका सरकारी कार्यालयहरू । र, चौरमा अँध्यारो अनुहार लगाएर उँघिरहेका विवस र व्यथित नागरिकहरू ।

सिनेमाको नायक राजधानीको पाँचतारे होटलमा भाषण गर्दै थियो, ‘हाम्रो देश सिंगापुर बन्दै छ, हामी हाम्रो देशलाई स्विजरल्यान्ड बनाउँदै छौं । हामी हाम्रा महान् जनताको सपना साकार पार्दै छौं ।’ नायकको भाषणले मख्ख परेका बँधुवा नागरिकहरू खुसीले ताली पिट्दै थिए । सिनेमा हेरिरहेको ठूला कमरेडको घाँटी सुक्खा भयो । उसले थुक निल्यो र ख्वाक्ख्वाक् गर्‍यो । यी दृश्यहरूबाट ऊ विचलित भएको थियो ।

सिनेमाको दृश्य परिवर्तन भयो । पर्दामा युवाहरूको झुन्ड देखिएको थियो । गाउँ र बस्तीबाट झरेका हजारौं युवा र युवतीको जमात गुन्टो बोकेर कामको खोजीमा भारतका सिमामा लाम लागेका थिए । हजारौं युवा र युवती हातमा पासपोर्ट बोकेर मलेसिया र अरब उड्न तम्तयार हुँदै थिए । गाउँहरूबाट युवा खाली हुँदै थिए । सहरबाट पढे–लेखेका व्यक्तिहरू रित्तिँदै थिए ।

सिनेमाको नायक विदेश सयर गरेर जेटमा स्वदेश फर्किंदै थियो । त्यही जेटमा विदेशी भूमिमा श्रम गर्दागर्दै मरेका श्रमिक युवाहरूको लास पोको पारिराखेका काठका बाकसहरू पनि स्वदेश फर्किंदै थिए ।

एयरपोर्टको भीआईपी कक्षमा उसले पत्रकारसँग संवाद गर्‍यो, ‘लाखौं नेपाली युवाहरूले विदेशबाट रेमिट्यान्स पठाइरहेका छन् । हाम्रा नागरिकको सुख र समृद्धिको सपना साकार हुँदै छ । हाम्रो देशको मुहार फेरिँदै छ...

‘देशको अनुहार फेरिस् बजिया !! केको देशको अनुहार फेर्थिस् । आफ्नो अनुहार फेरिस् । आफ्नो परिवारको अनुहार फेरिस् । कम्युनिस्टबाट गैरकम्युनिस्ट बनिस्,’ दर्शकमध्येबाट कसैको चर्को आवाज आयो ।

‘देशको सच्चा सपूत भनेर ‘नायक’ बनाइयो । कपूत परेछ । गैरकम्युनिस्ट भएछ,’ अर्को चिच्यायो ।

‘गैरकम्युनिस्ट ! गैरकम्युनिस्ट !!,’ आवाजमा आवाजहरू थपिए । सिटी, ताली र गालीगलौजले सिनेमाहलमा हल्लीखल्ली मच्चियो ।

सिनेमा हेर्दाहेर्दै कमरेडलाई भाउन्न भयो । उसले आँखा चिम्ल्यो । उसको मनमा एकतमासको भय उत्पन्न भइरहेको थियो । जरैदेखि हल्लिएको रूखझैं ऊ भित्रैदेखि काँपिरहेको थियो । उसले आफ्नो जीउ चिसो भएको अनुभव गर्‍यो । उसलाई के गरूँ रु के नगरूँ रु कहाँ जाऊँ रु कसो गरूँ रु भइरहेको थियो ।

‘युद्धकाल भइदिएको भए यी सबैलाई यहीँ सोत्तर पारिदिन्थें र देखाइदिन्थें कि म कम्युनिस्ट हुँ कि गैरकम्युनिस्ट !,’ ठूला कमरेड जोडले चिच्याउन खोज्यो । तर, आवाज निस्केन । क्रोधले उसको अनुहार विद्रूप भयो ।

ठूला कमरेडले क्रोधित मुद्रामै पर्दामा हेर्‍यो । सिनेमाको नयाँ दृश्यले ऊ छक्क पर्‍यो । सिनेमामा नयाँ नायकको उदय भएको थियो । सिनेमाको नयाँ नायक पुरानो नायकका विरुद्ध आन्दोलनको उद्घोष गर्दै थियो । गाउँ, सहर र बस्ती–बस्तीबाट हातमा नेपालको झन्डा बोकेका हजारौं नरनारी नारा घन्काउँदै जुर्मुराउँदै थिए ।

‘गाउँगाउँबाट उठ, बस्ती–बस्तीबाट उठ,

यो देशको नायक फेर्नलाई उठ... !’

सिनेमा हेरिरहेको ठूला कमरेडको अनुहारको भाव परिवर्तन हुँदै थियो । उसको अनुहार भय र त्रासले नीलो भइरहेको थियो । ऊ सोचिरहेको थियो– सम्भवतस् यी हजारौं नागरिकहरू ऊविरुद्ध नै नारा घन्काइरहेका छन् । उसको सत्ता र शक्तिको विरोधमा जुर्मुराइरहेका छन् । उसलाई आफ्नो मुटुको धड्कन रोकिएजस्तो, श्वासको गति थामिएजस्तो र मस्तिष्क सुन्न भएजस्तो अनुभूति भयो ।

‘बचाऊ... मलाई बचाऊ... !’

‘भीडले मलाई मार्न लाग्यो ... मलाई बचाऊ... !!’

सिनेमाको पुरानो नायकको करुण चीत्कारले ठूला कमरेडको ध्यान भंग भयो । ठूला कमरेडले सिनेमाको पर्दामा हेर्‍यो । नयाँ दृश्यले ऊ अवाक् भयो । किंकर्तव्यविमूढ भयो । सिनेमाको पुरानो नायकलाई नयाँ युवा नायकले लखेटिरहेको थियो । पुरानो नायक बदहवास भएर भागिरहेको थियो । उसले लगाएको लुगा च्यातिएको थियो । उसको अनुहार रगताम्मे थियो । ऊ खुट्टो खोच्याउँदै भागिरहेको थियो । उसको पछिपछि हातहातमा ढुंगामुढा, लाठी, मुंग्रो, हँसिया, हथौडा, भाला, खुकुरी बोकेका हजारौं नरनारीको जुलुस थियो । जुलुस ‘गैरकम्युनिस्ट’ नायकलाई लखेट्दै थियो र पछाडिबाट ढुंगामुढाले प्रहार गर्दै थियो ।

‘हामीलाई भ्रष्ट, दलाल र गद्दार नायक चाहिँदैन,’ जुलुसले गगनभेदी नारा लगायो ।

‘हामीलाई देशभक्त र इमानदार युवा नायक चाहियो,’ जुलुस कुल्र्यो ।

जुलुस अनियन्त्रित र उग्र भयो । जुलुसले गैरकम्युनिस्ट नायकमाथि धावा बोल्यो ।

‘मलाई मार्न लागे । बचाऊ... मलाई बचाऊ... !!’ गैरकम्युनिस्ट नायकको करुण चीत्कार ठूला कमरेडको कानमा ठोक्कियो ।

ठूला कमरेडले देख्यो– हजारौं नरनारीको जुलुसले नायकलाई लखेटिरहेको छ । ढुंगामुढा, हँसिया, हथौडा र भालाले आघात गर्दै छ । उसले त्रसित भएर आफ्नो अघिपछि र दायाँबायाँ हेर्‍यो । उसलाई लाग्यो, सिनेमाका दर्शकहरू उठेर ऊविरुद्ध नारा लगाउँदै छन् । र, उसलाई लखेट्न र प्रहार गर्न तम्तयार छन् । ठूला कमरेडले आतंकित हुँदै सिनेमाको दृश्य हेर्‍यो । सिनेमाको दृश्यमा गैरकम्युनिस्ट नायकको ठाउँमा ऊ स्वयं उभिएको छ । ऊ चिच्याउँदै, कराउँदै भागिरहेको छ । हजारौं नरनारीको जुलुस ढुंगामुढा गर्दै उसलाई लखेटिरहेको छ । केही ढुंगा र इँटाका टुक्राहरू बेतोडले उसलाई लक्षित गरी आइरहेका छन् । हेर्दाहेर्दै एक जनाले आफ्नो जुत्ता खोलेर जोडले हुत्त्यायो । जुत्ता बत्तिएर ऊ भएतिर तीव्र गतिमा आउँदै थियो । ठूला कमरेड भयभीत हुँदै आफ्नो सिटबाट जुरुक्क उठ्यो र करुण चीत्कार गर्दै भाग्न थाल्यो ।

‘हान्... हान्... ! देशको गद्दारलाई हान् ! भाग्न नदे!’

‘ठोक्... ठोक्... यो भ्रष्ट दलाललाई ठोक् !’

‘ठाउँको ठाउँ हुनेगरी ठोक्... यो माफियालाई !’

‘हाम्रा आशा, विश्वास र सपनाको हत्यारालाई नछोड् ! त्यसका पापहरूको दण्ड दे !’ सिनेमाहलका दर्शकहरू चिच्याउन थाले ।

ठूला कमरेड झन् बेतोडले भाग्यो । भाग्दाभाग्दै उसको जुत्ता फुस्कियो । जुत्ता छोडेर भाग्यो । कसैले पछाडिबाट कोट र प्यान्ट तानेझैं लाग्यो उसलाई । ऊ कोट निकालेर भाग्यो । ऊ प्यान्ट फुकालेर भाग्यो । ऊ भाग्दै ढोकामा पुग्यो र अचानक छाती समातेर डङ्ग्रङ्ग ढल्यो ।

चलचित्रको अन्तिम दृश्यमा पुरानो नायकले नयाँ युवा नायकले नेतृत्व गरेको हजारौं नरनारीको जुलुससमक्ष आत्मसमर्पण गर्‍यो । ‘गैरकम्युनिस्ट’ चलचित्रको पटाक्षेप भयो ।

सिनेमाहल दर्शकको चर्को सिटी, ताली र प्रफुल्लित स्वरले गुञ्जायमान भयो ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७९ १०:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×