'मेघदूत' को महाआनन्द - कोसेली - कान्तिपुर समाचार
किताब वार्ता

'मेघदूत' को महाआनन्द 

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — गएको वर्ष लेखक मोहन मैनालीका तीनवटा अनूदित कृति प्रकाशनमा आए– हिमाचली लोकगीत ‘हे मेरी आमा’, अन्वेषक, चिन्तक र द्रष्टाका निबन्धको संग्रह ‘आकाशमुखी’ र नेपाल आउने पहिलो फ्रेन्च अन्वेषक गुस्ताब बोनको ‘नेपाल यात्रा वृत्तान्त’– 

म ननफिक्सन बढी पढ्छु । मेरा जिज्ञासा मेटाउने, आनन्द दिने र उपयोगी जानकारी दिने किताब मन पर्छन्, तर तिनमा किताबमा नभई नहुने गुण भने हुनुपर्छ ।

पछिल्लोपटक मैले इरावती कर्वेको ‘युगान्त : महाभारतको महामृत्यु’ (अनुवाद : सुजित मैनाली), जोन स्टेनबेकको ‘मुसा मानुष’ (अनुवाद : गनेस पौडेल), जेडी हुकरको ‘कञ्चनजंघा जुहार’ (अनुवाद : हस्त गुरुङ), कालिदासको ‘मेघदूत’ र रवीन्द्रनाथ ठाकुरको ‘जीवनस्मृति’ पढें ।

कञ्चनजंघा जुहार

म पछिल्ला तीन किताबको मात्रै चर्चा गर्छु । हिमालयका वनस्पतिको सर्वेक्षण गर्ने क्रममा वनस्पतिविद् जेडी हुकर सन् १८४८ मा दार्जिलिङबाट नेपाल पसेर इलाम, पाँचथर, तेह्रथुम र ताप्लेजुङ जिल्ला घुमेका थिए । यो र यस्ता धेरै अध्ययन भ्रमणमा पाएका कुरा समेटेर उनले ‘द हिमालयन जर्नल’ नामक किताब लेखेका थिए । सोही किताबको नेपाल खण्डको नेपाली अनुवाद हो ‘कञ्चनजंघा जुहार’ । यस किताबमा उनले वनस्पतिको मात्रै कुरा गरेका छैनन्, खेतीपाती गर्ने हाम्रो नराम्रो शैली, नेपालका हिमाली भेगका बासिन्दा, त्यहाँको भौगोलिक अवस्था, वन्यजन्तु र कञ्चनजंघाजस्ता हिमालको सौन्दर्य आदिको पनि वर्णन गरेका छन् ।

वैज्ञानिकहरूको धेरैजसो लेखाइ अरू मानिसले नबुझ्ने र टर्रो हुनेगर्छ, तर यस किताबको लेखाइ सरल र सरस छ । हाम्राबारे लेखकले कतै खुलेर प्रशंसा गरेका छन् भने कतै दिलैदेखि हामीलाई घृणा गरेका छन् । यो त्यतिबेलाको नेपालको कुरा हो, जतिबेला नेपालमा आलुको बीउ आइपुगेको थिएन । यो त्यतिबेलाको कुरा हो, जतिबेला हाम्रो देशमा अध्ययन–अनुसन्धान गर्ने चलन थिएन । अध्ययन–अनुसन्धान गर्न खोज्ने विदेशीलाई नेपाल आउन हत्तपत्त दिइँदैनथ्यो । यसले गर्दा पनि यो त्यस्ता दुर्लभ किताबमध्येमा पर्छ, जसले आजभन्दा पौने दुई सय वर्षअघिको नेपालको अवस्था बताउँछ ।

बजारमा नआएको, हस्त गुरुङले अनुवाद गरेको यो किताब छापिन प्रेसमा जानुअघि मैले पढ्ने मौका पाएँ ।

मेघदूत

स्वर्गको दरबारमा काम गर्ने कुनै यक्ष आफ्नी प्रियसीसँग बढ्तै लहसिएर आफ्नो कर्तव्यबाट च्युत भए । यसबापत उनलाई उनका मालिकले एक वर्षसम्म प्रियसीबाट टाढा रहनुपर्ने श्राप दिए । निर्वासनमा रहँदा उनको शरीर ख्याउटे भयो । उनको मन विरहले पिल्सियो । यस्तै बेला असार १ गते उनले आफू निर्वासित भएको ठाउँ रामगिरिको छेउमा मनसुनी बादल देखे । प्रियसीलाई आफ्नो खबर लगिदिन उनले त्यही बादललाई अनुरोध गरे । प्रियसीसम्म पुग्ने बाटो, प्रियसी बसेको ठाउँ र प्रियसी सबैको वर्णन गरिदिए । कुन ठाउँ कस्तो छ, त्यहाँ बादलले के गर्नुपर्छ, बादलले बाटामा अरू कसकसलाई भेट्छ आदि कुरा पनि ।

खण्डकाव्य ‘मेघदूत’ को कथा यही हो । संस्कृतका ख्यातिप्राप्त कवि कालिदासले लेखेको ‘मेघदूत’ ले यथार्थपरक कल्पना र त्यसको सुन्दर अभिव्यक्तिका लागि ख्याति कमाएको छ । अनूदित अक्षरबाट मात्रै यसको स्वाद पाइँदैन भन्ने बुझेर मेरा कानले यसको अनुवाद र टीका युट्युबमा पढे । सर्वज्ञभूषणले युट्युबमा चलाएको संस्कृतगंगा नामक क्लासमा उनले यसको वाचन पनि गरेका छन्, त्यसका शब्दशब्दको अनुवाद गरेका छन्, त्यहाँ उल्लेख भएका कुराको प्रसंग र ब्याख्या गरेका छन् ।

‘मेघदूत’ लगायतका कालिदासका विभिन्न कृति पढेपछि उनीभन्दा धेरै सय वर्षपछिका कवि नागार्जुन आफूले नभोगेको कुरा पनि आफैंले भोगेजस्तै गरी लेख्न सक्ने कालिदासको कलाबाट मोहित भए । त्यसैले उनले एउटा कविता लेखे, जसमा उनले कालिदासलाई उनका पात्रले जुन अवस्था भोगेका छन् त्यो कालिदास आफैंले भोगेका थिए कि क्या हो भनी सोधेका छन् ।

जीवनस्मृति

रवीन्द्रनाथ ठाकुरको ‘जीवनस्मृति’ को मसँग भएको किताब अगाडिबाट च्यातिएकाले विषयसूचीको २२ नम्बरदेखि सुरु भएको छ । किताबको पछाडिको आवरणले भन्छ, यो किताब रायल नेपाल एकेडेमीले २०२२ सालमा छापेको हो । किताबबारे खोज्दै जाँदा थाहा पाएँ, यसको अनुवाद माधवलाल कर्माचार्यले गरेका रहेछन् ।

यो किताबबारे मैले भन्नुभन्दा त्यसको अन्तिम आवरणमा छापिएको कुरा उद्धृत गर्नु उपयुक्त लाग्यो, ‘यी स्मृतिका पन्नाहरूले उन (रवीन्द्र) को अन्तरतम संसारको उद्घाटन गर्दछन्, जहाँ उनी जीवनयापन गर्दथे । यहाँ उनको बालकमजोरी, शंकाविश्वास, भयहिम्मत आदिका अतिरिक्त उनका विभिन्न साहित्यिक ढाँचाहरूको (जसमा उनको स्वले अभिव्यक्ति पाउँदै गैरहेको थियो), उनको आत्मा र कविता दुवैले प्रौढता हासिल गरेको अवस्थासम्मको झलक पाइन्छ ।’

मानिसलाई बुझिने र नबुझिने, तर आभास मात्र पाइने शब्द र तत्त्व दुवैले शिक्षा दिन्छ भनी लेखेका छन् उनले । उनी लेख्छन्, ‘केटाकेटी तथा धेरै शिक्षित नभएका मानिसहरू त्यो आदि स्वर्गलोकमा बास गर्छन्, जहाँ मानिसहरू सबै कुरा बुझ्दै नबुझीकन पनि ज्ञान प्राप्त गर्ने गर्दछन् । खाली त्यो स्वर्गबाट पतन भएपछि मात्र उनीहरूको दुर्दिन सुरु हुन्छ । र, उनीहरूलाई जे पनि

बुझ्नुपर्ने हुन जान्छ ।’ ...आजकाल साहित्यरसमा प्रशस्त पानी मिलाएर केटाकेटीहरूको दिल बहलाउने पुस्तक लेखिएका हुन्छन्, तिनमा केटाकेटीहरूलाई खाली केटाकेटी सम्झने मनोवृत्ति मात्र पाइन्छ । उनीहरूलाई मानिस नै सम्झिएको हुँदैन । केटाकेटीको पुस्तक भनेको केही बुझिने र केही नबुझिने हुनुपर्छ । हामीहरू बालककालमा पाइए जति किताबहरू माथिदेखि तलसम्म पढ्थ्यौं । बुझे/नबुझेको दुवैले हाम्रो मनमा असर पार्दै जान्थ्यो । संसारले पनि केटाकेटीको मनमा ठीक यस्तै काम गर्छ । जति बुझ्दछ त्यतिलाई केटाकेटीले ग्रहण गर्छ, र जति बुझ्दैन त्यसले पनि उसलाई एक पाइला अगाडि बढाइदिन्छ ।

‘कञ्चनजंघाको जुहार’ ले हामीलाई विगत देखाउँछ । भनिन्छ नि मानिसले जीवनको अगाडिको बाटो ४ फिट मात्र हेरे पुग्छ, तर पछाडिको बाटोचाहिँ १२ फिट सम्झिइराख्नुपर्छ । यस किताबले हामीलाई हामीले हिँडिआएको बाटो देखाउँछ, जसले भविष्यको दिशानिर्देश गर्छ । त्यसैले यो किताब पढ्नुपर्छ । ‘जीवनस्मृति’ मा जीवन व्यवहार भेटिन्छ । ‘मेघदूत’ ले कल्पनाशीलता र पढाइको महाआनन्द बढाउँछ ।

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७९ ११:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पर्वतको 'प्रेत'

स्यालरले लेखेका छन्, ‘उच्च–हिमाली भेगका थुप्रै जीवजन्तु भेटेको छु । तर, हिउँचितुवाले झैं कुनै जीवले पनि मलाई प्रभाव पारेनन् । बिरलै देख्न पाइने यस दुर्लभ र रहस्यमयी जन्तुले मलाई लोभ्याइरहन्छ ।’ 
नरेश कुसी

काठमाडौँ — सन् २०१३– अक्टोबर, सोलुखुम्बुबिहानको पारिलो घाममा फोर्चे गाउँको फापरबारीतिर यत्रतत्र चरिरहेका डाँफे हेर्दै मग्न थिएँ । गाउँबाट अलि परको गोठतिर देखाउँदै एक जनाले भने, ‘यतातिर हिउँचितुवा बिरलै भेटिन्छ । धेरैपछि हिजो बिहान ऊ त्यो भीरसँगैको गोठ नजिकै गोठालाले एउटा माउ हिउँचितुवा र त्यसका डमरु देखेको भन्थे !’ 

ती मान्छेले ‘ऊ’ भनेर औंला तेर्स्याएको गोठवरपर दुई दिनअघि हामीले झारल गनेका थियौं । सोचें, ‘एक–दुई दिन यतै बसेर हिउँचितुवा खोज्नुपर्ला । देखियो भने गजबै हुन्छ ।’ तर, मुख्य अनुसन्धान कार्य एकातिर थाती राखी हिउँचितुवा खोज्ने आँट र स्रोत दुवै थिएन मसँग । त्यो ‘रोमाञ्चक’ सोच दबाएर मुख्य काम झारल गन्न गोक्योतिर लागें । गोक्यो ब्लकको अध्ययनपछि फोर्चे गाउँ आइपुगेको भोलिपल्ट सबेरै गाउँलेले देखाएको गोठतिर लाग्यौं । हिउँचितुवा देखिने कुरै भएन । पुराना पदछाप भने भेटिए ।

सन् २०१४– अप्रिल, लिमी, उपल्लो हुम्ला

भारतमा हिउँद काटेर आफ्नो गाउँ फर्कंदै गरेका लिमिवा (लिमिका बासिन्दा) सँगै सहपाठी जीवन राई र म हिल्साबाट लिमी जाँदै थियौं । बाटैभरि थिए– हिउँचितुवाका नयाँ–पुराना विष्टा र स्क्रेप (खोस्रेको चिह्न) । अनुवांशिक अध्ययनका लागि हिउँचितुवाका विष्टाका नमुना संकलन गर्दै हिँडेकाले हामी निकै पछि परेका थियौं । बिहान ११ बजेतिर हामीले हिउँचितुवाको आलो पदछाप भेट्यौं ।

‘यसपालि हिउँचितुवा देखिन्छजस्तो छ !’ मनमनै खुसी भएँ । १२ बजेतिर झोम्पाल्यामा पुग्दा लिमिवाहरू हामीलाई पर्खिरहेका थिए । ‘आधा घण्टाअघि त्यो डाँडामा एउटा चेन (हिउँचितुवाको स्थानीय नाम) देख्यौं हामीले,’ १०० मिटरजति माथिको डाँडातिर देखाउँदै पासाङले भने । तर, दुर्बिनले पटक–पटक चियाए पनि त्यो हिउँचितुवा फेरि देखिएन ।

चार दिनपछि हाल्जी गाउँमा पोब्सां चाड सुरु भयो । ११ औं शताब्दीमा बनेको रिन्चेनलिङ गुम्बाको प्रांगणमा गाउँभरिका मान्छे भेला भएका थिए । तीन दिनसम्म चलेको चाडअन्तर्गत एउटा प्रस्तुतिका लागि गाउँलेले विभिन्न वन्यजन्तुका आखेटोपहार निकाले । त्यो प्रस्तुतिमा हिउँचितुवाको छाला पनि देखियो ।

सन् २०१६–मे, शे गुम्बा, उपल्लो डोल्पा

हिउँचितुवा र हिमाली ब्वाँसोका संकेत खोज्दै साथीहरू जेराल्दिन वेरहान र छिरिङ ल्हामु लामा, स्थानीय पथप्रदर्शक टासी र म कोङमोचे गुम्बा पछाडिको खर्क पुग्यौं । एक गोठालो चौंरी चराउँदै थिए । उनले भने, ‘एक घण्टाअघि बाच्छाहरूलाई बीचमा पारेर वयस्क चौंरीहरू गोलो घेरा बनाएर उभिएको देखेपछि म त्यतातिर लागें । २०–३० मिटर पर एउटा साबु (हिउँचितुवा) झाडीमा लुकेर बसेको रहेछ । मलाई देखेर

आफ्नो बाटो लाग्यो ।’ दिउँसो दुई बजेतिर त्यहाँ पुगेका हामी हिउँचितुवा देखिने आसमा सुर्यास्त नहुन्जेल बसिरह्यौं, तर अहँ देखिएन । उपल्लो डोल्पाको दुई महिने अनुसन्धान सकेर छार्का भोट हुँदै हामी मुस्ताङ निस्कियौं । छुसाङ गाउँबाट घाइते अवस्थामा उद्दार गरेर ल्याइएको एउटा हिउँचितुवा जोमसोममा उपचारका क्रममा मरेको समाचार पत्रिकामा छापिएको रहेछ । मरेकै भए पनि हिउँचितुवा हेर्न उत्साहित थिएँ । तर, त्यो उत्साह एक छिन पनि टिकेन । हामी जोमसोम पुगेको अघिल्लो दिन मात्रै हिउँचितुवाको लास जलाइएको रहेछ ।

000

त्यसैबीच पिटर म्याथिसनको विश्वप्रसिद्ध पुस्तक ‘द स्नो लेपर्ड’ हात पर्‍यो । सन् १९७३ मा उपल्लो डोल्पाको शे गुम्बावरपर नाउरको आनीबानी अध्ययन गर्न आएका जीव वैज्ञानिक जर्ज स्यालरसँग पदयात्रामा आएका म्याथिसन बीचैमा फर्केकाले उनले हिउँचितुवा देखेनन् । महायान बौद्धमार्गी म्याथिसनले पुस्तकमा ब्यक्त गरेका मनोभाव असाधारण छन् । पुस्तकको सबभन्दा धेरै साभार गरिएको एउटा अंशमा उनले लेखेका छन् ।

‘के तिमीले हिउँचितुवा देखेका छौ ?’

‘छैन । के त्यो कुरा सुन्दर छैन ?’

अत्यन्त आत्मिक मनोवृत्ति प्रस्तुत गर्दै उनले लेखेका छन् :

‘म हतोत्साहित छु पनि र छैन पनि । हिउँचितुवा यहाँ छ र उसका तुसारो–जस्ता आँखाहरूले हामीलाई हेरिरहेको छ भन्ने महसुस गर्नु नै पर्याप्त छ !’

मैले पनि म्याथिसनले जस्तै हिउँचितुवा नदेखीकनै सुन्दर अनुभूति गर्न सक्थें हुँला त ?

सन् २०१६ को अक्टोबरमा जर्ज स्यालरसँग काठमाडौंमा भेट्ने मौका जुर्‍यो । उनी ४३ वर्षपछि पुनः उपल्लो डोल्पाको पदयात्रा गरेर फर्किएका थिए । अगस्ट महिनामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्मिथसोनियन–मेसन स्कुल अफ कनजर्भेसनमा दुई हप्ते तालिममा सहभागी हुन गएको मौकामा स्यालरको ‘तिबेत वाइल्ड’ पुस्तक किनेर ल्याएको थिएँ । स्यालरको हस्ताक्षर लिने सोचले मैले सो पुस्तक सँगै लिएर गएको थिएँ । हिउँचितुवा नदेखेको बारे म्याथिसनले अघि सारेका मनोभावमाथि स्यालरको सोच कस्तो होला ? यसबारे सोध्दा स्यालरले भर्खरै हस्ताक्षर गरेर दिएको ‘टिबेट वाइल्ड’ पुस्तकको ‘द स्नो लेपर्ड’ शीर्षकको अन्तिम अध्याय पल्टाए र त्यसको पहिलो हरफ पढ्न भने । त्यहाँ लेखिएको थियो, ‘पिटरको जस्तो मनोभाव हासिल गर्न म असमर्थ छु ।’

000

त्यस भेटमा हामीले हिउँचितुवाबारे विशेष चर्चा गर्‍यौं । एसियामा गरेका अध्ययनहरूमा आधारित भएर लेखिएका सबै पुस्तकमा स्यालरले हिउँचितुवा–मोह स्पष्ट भाषामा पोखेका छन् । ‘द स्टोन्स अफ साइलेन्स’ पुस्तकमा उनले लेखेका छन् ः

‘मैले फ्याउमुसा, ब्वाँसा, उच्च–हिमाली भेगका पन्छीहरूलगायत थुप्रै जीवजन्तु भेटेको छु । तर, हिउँचितुवाले जस्तो कुनै जीवले पनि मलाई प्रभावित गरेको छैन । बिरलै मात्र देख्न पाइने यस दुर्लभ र रहस्यमयी जन्तुले मलाई लोभ्याइरहन्छ ।’ हिउँचितुवा कहिल्यै नदेखेको भए पनि मभित्र हिउँचितुवा–मोह अनौठो प्रकारले जाग्दै थियो । स्यालरका पुस्तकहरूले त्यसलाई थप मलजल गर्ने काम गरे । सन् २०१७ को जुन महिनामा मैले दाहिने हातमा हिउँचितुवाको ट्याटु खोपें । कहिल्यै नदेखेको जन्तुप्रति यो हदसम्मको आकर्षण कसरी पलायो, सोचेरै बेलाबेला आफैं अचम्मित हुन्छु ।

000

सन् २०१८ मा बेलायतको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयमा अन्तर्राष्ट्रिय वन्यजन्तु संरक्षण अभ्यास पढिरहँदा सहपाठीसँग स्कटल्यान्डको हाइल्यान्ड वाइल्डलाइफ पार्क घुम्न गएको थिएँ । पहिलो पटक हिउँचितुवा मैले त्यहीँ देखें । तर, प्राकृतिक बासस्थानमै निर्वाध घुमिरहेको हिउँचितुवा हेर्ने चाहना पूरा हुन अर्को साढे तीन वर्ष लाग्यो । सन् २०२२ फेब्रुअरीमा मनाङका नागरिक वैज्ञानिक टासी राप्ते घलेले दिनदिनै सामाजिक सञ्जालमा हिउँचितुवाका नयाँनयाँ तस्बिर पोस्ट्याइरहेका थिए । २३ फेब्रुअरीको दिन जीवनसाथी सविता गुरुङ र मुस्ताङका भाइ बाबु गुरुङका साथ मनाङ पुगेर टासीकै ‘होटल माउन्टेन लेक’ मा बस्यौं । पाँच दिनदेखि नियमित हिउँचितुवा देखिरहेका उनले त्यस दिन ११ घण्टासम्म अवलोकन गरेछन् ।

भोलिपल्ट बिहानै चाम्पा खाएर टासीको पछिपछि हिँड्यौं । गाउँको बीचबाट सजिलो र छोटो बाटो भए पनि उनी सधैं मुख्य बाटो छोडेर लामै बाटो हिँड्ने गर्दा रैछन् । यसरी हिँड्दा स्याल, रातो फ्याउरो, नाउरलगायत वन्यजन्तु देखिने सम्भावना हुने रहेछ ।

एक घण्टापछि उनले सधैं हिउँचितुवा देखेको ठाउँमा पुग्यौं । अलि परैबाट हिउँचितुवा कराएको सुनिएको थियो । हिउँचितुवाको आवाज सुनेर तीनवटा कुकुर भुक्दै त्यतै दौडेका थिए । एकाएक हिउँचितुवाको आवाज आउन छोड्यो । मध्याह्न १२ बजेसम्म कुर्दा पनि केही संकेत नपाएपछि होटल फर्कियौं ।

दिउँसो चार बजेतिर सोही ठाउँ पुग्यौं । बाटोमा भेटिएका बाख्रा गोठालोले आधा घण्टाअघि ४–५ पटक हिउँचितुवा कराएको बताए । नभन्दै हामी पुगेको केहीबेरमै आवाज आउन थाल्यो । सबैका आँखा आवाज आइरहेको दिशातिर मोडिए । पाँच मिनेटपछि टासीले हामी उभिएको ठाउँबाट ७००–८०० मिटर उत्तर–पूर्वको चोटीमा उभिएर पोथीलाई बोलाउँदै गरेको एउटा भाले हिउँचितुवा देखे र हामीलाई पनि देखाए । जीवनमा पहिलोपटक प्राकृतिक बासस्थानमा हिउँचितुवा देखेको त्यो क्षण मेरो मनमा आएको अनुभूति यहाँ व्यक्त गर्न गाह्रो छ । निकै भाबुक भएको थिएँ म । ५–१० मिनेटपछि त्यो हिउँचितुवा चोटीको पछाडि गयो । आवाज पछ्याउँदै निकै टाढासम्म गयौं, तर त्यस दिन हिउँचितुवा फेरि देखिएन । अर्को दिन टासीले हामीलाई याकखर्कसम्म पुर्‍याए । अघिल्लो दिन हामीले हिउँचितुवा देखेको ठाउँमा एक जना स्थानीय गाउँलेले दुईवटा अरू हिउँचितुवा देखेछन् । एकदम नजिक गएर तस्बिरहरू खिच्न खोज्दा ती भागेछन् । हामीसँगै याकखर्क आइपुगेका होटलवालाबाट यो सुनेपछि टासी जंगिए, ‘वन्यजन्तुलाई माया गर्छु भन्नेहरूले उनीहरूलाई सम्मान पनि गर्नुपर्छ । त्यस्तो हैरानी भोगेपछि उनीहरू फर्केर नआउन सक्छन् ।’ साँझ आवाज पछ्याउँदै निकै नजिक पुगे पनि निस्पट्ट अँध्यारो भइसकेको थियो । त्यस दिन हिउँचितुवा देखिएन ।

तेस्रो दिन साँझ १६ः४० तिर आवाज आएपछि हामी माथितिर उक्लियौं । एक छिनपछि टासीको मोबाइलको घन्टी बज्यो ।

‘दाइ, बाघ यता छ’, अर्को टोलीले ४००–५०० मिटर तल हिउँचितुवा देखेछन् ।

उनीहरू भए ठाउँ पुगेर दुर्बिनले हिउँचितुवा खोज्न थाल्यौं । पाँच मिनेटपछि मेरा आँखाहरू लहरे धुपीको झाडी पछाडि बसेको हिउँचितुवाका आँखासँग जुधे । पूरै शरीरमा ऊर्जा सञ्चार भएजस्तो लाग्यो । एकाएक आँखा रसाए । पश्चिमतिर १२० मिटरजति पर डाँडामा बसेको त्यो हिउँचितुवालाई हामीले धीत मरुन्जेल हेर्‍र्यौं । क्यामेरा वा दुर्बिनबाट एकै छिन आँखा हटाउँदा त्यो जन्तु क्षणमै विलुप भइसक्थ्यो । फेरि भेट्टाउन आँखालाई उस्तै कसरत पर्थ्यो । हिउँचितुवाले ‘पर्वतको प्रेत’ उपनाम उसै पाएको होइन रहेछ ।

आँखैअघि एउटा वयस्क पोथी हिउँचितुवा शानसँग बसेको थियो । माथितिर भाले कराउँदै गरेको सुनिन्थ्यो । बीचबीचमा पोथीले पनि आवाज दिन्थी । तर, उसको आवाज निकै दबिएको थियो । सायद भालेलाई समागमका लागि तयार भएको संकेत गर्दै थिई । बिस्तारै माथितिर उक्लिरहेको त्यो हिउँचितुवा ४५ मिनेट जति पछि डाँडा पछाडि हरायो ।

000

होटल पुगेर केही साथीलाई आफैंले खिचेको एउटा तस्बिर पठाएँ । ‘वाह, कस्तो भाग्यमानी तिमी’, सबैको साझा प्रतिक्रिया थियो । मैले पनि सबैलाई साझा जवाफ पठाएँ, ‘यसमा भाग्यको कुनै भूमिका छैन । सही समय र अनुभवी नागरिक वैज्ञानिकको मिहिनेतको प्रतिफल हो यो । आठ वर्षसम्म पटकपटक अभागी भएको मान्छे एकाएक कसरी भाग्यमानी हुन्छ ?’

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७९ १२:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×