यहाँ प्याड पाइन्छ ?- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

यहाँ प्याड पाइन्छ ?

नेपालमा प्रजनन उमेरका २० प्रतिशत महिलाले मात्रै बजारबाट किनेका प्याड प्रयोग गर्छन्, अन्यले घरायसी कपडाले काम चलाउँछन् । 
सम्झना वाग्ले भट्टराई

काठमाडौँ — महिनावारी हठात् भइदिन्छ, पूर्वसूचनाबिनै । अहिले बजारमा महिनावारीमा बग्ने रगत व्यवस्थापनका लागि प्याड, टेम्पोन तथा मेन्स्ट्रुअल कपहरू पाइन्छ । तर, पाइन्छ भन्दैमा सधैं बोकेर हिँड्न सम्भव हुँदैन ।

साथमा यी सामग्री नभएका बेला महिनावारी भए यसले दिने शारीरिक कष्ट तथा सफाइसम्बन्धी र मनोवैज्ञानिक अप्ठ्यारो झन् बढी हुन्छ । ती सामग्रीको मूल्य, सर्वसुलभता, आकस्मिक परिपूर्तिजस्ता कुराले पनि महिनावारी व्यवस्थापन एक जटिल विषय बनेको छ ।

मानव सभ्यताको सुरुआती चरणमा महिनावारीको समयमा बग्ने रगत व्यवस्थापनको अभ्यास कस्तो थियो होला ? सभ्यताको कुन चरणसम्म महिनावारीको समयमा महिलाहरू बाटोमा रक्तचिह्न छाड्दै हिँडे होलान् ? सभ्यताको कुन चरणबाट महिनावारीको रगत व्यवस्थापनका लागि छुट्टै कपडा, टालो वा अन्य सामग्रीको प्रयोग थालियो होला ? त्यसको खासै लिखत छैन ।

पौराणिक कथामा महिला रजोवती भएका प्रसंग उल्लेख छन् । महाभारतमा पाण्डवहरूले जुवामा द्रौपदीलाई थापेको–हारेको बेला उनको महिनावारी चलिरहेको उल्लेख छ । तर, उबेला महिनावारीमा अन्य केही प्रयोग गरिन्थ्यो वा कपडामा रगत नलागोस् भनी एउटा मात्रै कपडा लगाइन्थ्यो, महाभारतमा त्यो उल्लेख छैन ।

पश्चिमा देशहरूमा पनि महिनावारीमा महिला के प्रयोग गर्थे भन्ने खासै उल्लेख छैन । उन्नाइसौँ शताब्दीको अन्त्यतिर युरोपमा महिनावारी हुँदा बग्ने रगत र यसले स्वास्थ्य तथा सफाइमा पार्ने असरमाथि बहस सुरु भएको देखिन्छ । एक जर्मन डाक्टरले ‘हेल्थ इन द हाउस’ किताबमा यसबारे चर्चा गरेका छन् । ‘मेडिकल डेली’ भन्ने वेबपेजमा जोन्सन एन्ड जोन्सनले सन् १८८८ मा उत्पादन गरेको ‘लिस्टर टावेल’ भनिने डिस्पोजेबल प्याड नै महिलाले महिनावारीको समयमा प्रयोग गर्ने पहिलो व्यावसायिक उत्पादन भएको उल्लेख छ । पहिलो टेम्पोनको आविष्कार डाक्टर अर्ले हासले सन् १९२९ मा गरेका थिए ।

उबेला बगेको रगत लुकाउन कपडाको टुक्रा वा त्यस्तै नरम चिज प्रयोग हुन्थ्यो भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ । हाम्रै आमा–हजुरआमाले पनि धोतीको टालो वा अन्य त्यस्तै कपडा प्रयोग गरेका हुन् । मैले पनि महिनावारीको समय कतिपय अवस्थामा टालो प्रयोग गरेकी छु । तर, अहिले महिनावारीमा बग्ने रगत व्यवस्थापनका विभिन्न विकल्प छन् ।

उत्पादनको बजार

महिनावारीमा प्याड, टेम्पुन, मेन्स्ट्रुअल सामानकै प्रयोग अनिवार्य छैन । सफा कपडाका टुक्राहरू प्रयोग गर्ने हो त्यो कम खर्चिलो र वातावरणका लागि पनि कम हानिकारक हुन्छ ।

बजारमा वस्तुहरूको माग र आपूर्ति विषयमा अध्ययन गर्ने संस्था

(आइमार्क ग्रुप) को एक प्रतिवेदनअनुसार, सन् २०२० मा विश्वबजारमा उत्पादन र बिक्री भएको स्यानिटरी प्याडको बजार मूल्य २३ अर्ब ६६ करोड अमेरिकी डलर बराबरको थियो । आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा मात्रै नेपालले एक अर्ब पाँच करोड रुपैयाँ बराबरको स्यानिटरी प्याड आयात गरेको तथ्यांक छ । अत्यावश्यक यस्ता सामग्रीमा कर हटाउन माग गर्दै गत वर्ष आन्दोलन पनि भएको थियो । ज्ञात होस् गत वर्ष सरकारले स्यानिटरी प्याड, टेम्पुनजस्ता वस्तुको आयातबाट ३० करोड रुपैयाँ कर उठाएको थियो । अध्ययनले देखाएका छन्– नेपालमा प्रजनन उमेरका २० प्रतिशत महिलाले मात्रै बजारबाट किनेका प्याड प्रयोग गर्छन्, अन्यले घरायसी कपडाले काम चलाउँछन् । कर नलगाए यी सामानको बजार मूल्य कम पर्ने र धेरैको सहज पहुँचमा पुग्ने निश्चित थियो ।

स्यानिटरी प्याड–कन्डम

नियतवश वा नजानेरै कहिलेकाहीँ बहस उसै बहकिन्छ । सम्भवतः ०७२ सालको भुइँचालोपछिको कष्टकर समयको कुरा हो यो । अत्यावश्यक राहत सामग्रीको सूचिमा महिनावारीमा प्रयोग गरिने प्याड पनि हुनुपर्छ भन्ने विषय उठ्यो । परिहासका रूपमा हो वा नियतवश ‘राहत सामग्रीमा स्यानिटरी प्याड पर्छ भने कन्डम पनि पर्नुपर्छ’ भन्ने विषयले सामाजिक सञ्जालमा प्रवेश पायो । मानिसको नियन्त्रण–शून्य हुने महिनावारीमा प्रयोग गर्नुपर्ने प्याड र समय परिस्थितिअनुसार (आंशिक नै सही) नियन्त्रण गर्न सकिने सुरक्षित यौन सम्बन्धमा प्रयोग गरिने कन्डमलाई उस्तै महत्त्वको वस्तुको रूपमा प्रस्तुत गर्दा धेरैलाई ठट्टा लाग्यो होला । तर, अधिकांश महिलाले यसलाई विभेद देख्नु स्वाभाविक थियो ।

यो बहस लम्बिँदा स्यानिटरी प्याडलाई विलासिताको वस्तु भन्दै घरेलु कपडाको प्रयोगको सट्टा विषयलाई अतिरञ्जित बनाएको आरोप पनि महिलाहरूले खेप्नुपर्‍यो । सामान्य अवस्थामा कपडालाई प्याडका रूपमा प्रयोग गर्ने आम प्रचलन नभएको होइन । गाउँघरमा अझै (सहरी क्षेत्रमा पनि) धेरैले प्याडभन्दा घरायसी कपडालाई नै महत्त्व दिइरहेका छन् । तर, भूकम्पको त्रासमा चप्पलसम्म लगाउन नभ्याई खुला ठाउँमा पुगेका महिलालाई ‘भुइँचालोका बेला किन प्याड चाहियो ? घरकै कपडा प्रयोग गर’ भन्नु कत्तिको व्यावहारिक थियो ?

कन्डम–प्याडको त्यो बहसले समाजको चरित्र र राज्यको महिलाप्रतिको दृष्टिकोण पनि सतहमा ल्यायो । ०५७/५८ तिर एड्सबाट बच्न यौन सम्बन्धका बेला कन्डम प्रयोग गर्न सरकारले प्रोत्साहनका कार्यक्रम ल्यायो । ‘चाहिए जति लानुहोस्’ भन्दै स्वास्थ्य चौकीमै कन्डमका बाकस राखिए । तर, महिनावारीजस्तो नियमित र झन्डै आधा जनसंख्याको प्रत्यक्ष चासोको विषयमा भने सरकारी कार्यक्रम आएनन् भन्ने कुरा पनि बहसमा आए ।

बहसले केही सकारात्मक परिणाम दिएको छ । झन्डै पाँच वर्षअघि विश्वविद्यालय अनुदान आयोगका लागि गरिएको सर्वेक्षणमा सुदूरपश्चिमका क्याम्पसहरूमा म पनि संलग्न थिएँ । प्रश्नावलीमा ‘क्याम्पसले सशुल्क वा निःशुल्क स्यनिटरी प्याड उपलब्ध गराउँछ वा गराउँदैन’ भन्ने प्रश्न पनि थियो । उत्तरदाता विद्यार्थीहरूले ‘क्याम्पसमा यस्तो पनि हुन्छ र ?’ भन्ने प्रतिक्रिया दिएका थिए । तर, अहिले केही शैक्षिक संस्थामा निःशुल्क र केहीमा सशुल्क नै भए पनि स्यानिटरी प्याड उपलब्ध छन् । समस्या अझै बग्रेल्ती छन् । गत वर्ष एउटा मिटिङका लागि सिंहदरबारभित्र मन्त्रालयमा थिएँ । मिटिङ सुरु हुँदै थियो, तल्लो पेटमा अचानक अप्ठ्यारो भयो । थाहा पाएँ– महिनावारी सुरु भयो, सामान्यतः हुनेभन्दा एक हप्ताअघि नै । साथमा प्याड थिएन, तनाव भयो । मिटिङमा सहभागी सबैजसो पुरुष थिए । हतारमा सोधपुछ कक्ष पुगें । त्यहाँ एक जना महिला थिइन् । सोधें– ‘यहाँ प्याड पाइएला ?’ तर, अहँ सिंहदरबारभित्र कहीँ प्याड पाइएन । प्याडको चक्करमा म मिटिङमा ढिलो भएँ ।

यसरी यो मेरो समस्या भयो, मजस्तै अरू महिलाको समस्या भयो, मिटिङमा मलाई पर्खेर बस्ने पुरुष कर्मचारीको समस्या भयो, सिंहदरबारको समस्या भयो र सारा देशको समस्या भयो । तर, प्याडको सहज आपूर्ति नहुनु ‘नछुने’ भएका महिलाको मात्रै

समस्या होइन । प्याडको सहज–सुलभ आपूर्ति हुनुपर्छ भन्ने विषयमा कसैको दुईमत नहोला । तर, अत्यधिक प्लास्टिकको प्रयोगबाट बन्ने प्याडजस्ता सामग्रीहरू प्रयोगपछिको व्यवस्थापन अर्को चुनौती बनेको छ । जथाभावी फालिएका यस्ता सामग्रीले माटोको उर्वराशक्ति कम गर्ने मात्र होइन पानीका स्रोतहरू पनि प्रदूषित बनाउँछन् । बजारमा उपलब्ध अधिकांश प्याड तथा टेम्पुनहरू कुहिन पाँच सयदेखि आठ सय वर्षसम्म लाग्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन् । त्यसैले सबैभन्दा राम्रो विकल्प सम्भव भएसम्म पुनः प्रयोग गर्न सकिने सफा कपडाको प्रयोग नै हो ।

प्रकाशित : फाल्गुन १४, २०७८ ०९:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘कलिजुगमा केको तपस्या ?’

आमाले भन्नुभयो, ‘छोरीमान्छेले तपस्या गर्दैनन् कान्छी ! गरे पनि आफ्नै पति र सन्तानका लागि गर्छन् । तपस्या त देउताको पालाको कुरो, सत्यजुगको !’
सम्झना वाग्ले भट्टराई

सानो छँदा गाउँमा मनोरञ्जनका साधन ज्यादै सीमित थिए । गाउँमा बिजुली आएको थिएन, त्यसैले टेलिभिजन हुने कुरै भएन । रेडियोका कार्यक्रमहरू केटाकेटी लक्षित थिएनन् । सुत्नेबेला धेरैजसो आमा र कहिलेकाहीँ बाले सुनाउने लोककथा नै मनोरञ्जनको अडिलो आधार थियो । ‘स्वस्थानी’ पढ्ने दिनहरूमा एकजनाले सस्वर पढ्ने र घरका सबैले सुन्ने चलन थियो । खासै नजाने पनि हामी केटाकेटी पढ्न तम्सिन्थ्यौं र त्यो समय उत्सवजस्तै लाग्थ्यो ।

कुनै–कुनै वर्ष खेतबारीमा खासै काम नहुने हिउँदका पछिल्ला दिनहरूमा ‘रामायण’–‘महाभारत’ का किताब पढ्ने गरिन्थ्यो । ‘स्वस्थानी’ को किताब घरमा थियो । तर, ‘महाभारत’–‘रामायण’ का किताब माथ्लाघरे ठूलोबाकहाँबाट ल्याइन्थ्यो र तीन/चार घरका मान्छे जम्मा भएर सुनिथ्यो, त्यहाँका कथा ।

‘स्वस्थानी’ वर्षैपिच्छे पढिने भएर पनि हो कि ममा त्यसको प्रभाव बढी परेको थियो । त्यस किताबमा धेरै प्रसंग भए पनि सोलोडोलोमा मैले त्यतिबेला बुझेको विषय यत्ति थियो– ‘कथामा राक्षस हुन्थ्यो, उसले लामो समयसम्म कठोर तपस्या गरेपछि अजेय हुने वा त्यस्तै ठूलो शक्ति आर्जन गर्थ्यो र त्यसै शक्तिको आडमा देवताहरूलाई दुःख दिन्थ्यो ।’ देवताहरूले पनि ब्रह्मा, विष्णु, महादेव आदिको तपस्या गरेर शक्ति आर्जन गर्थे वा आफ्नो वैभव फिर्ता लिन्थे ।

तपस्या र वरदान प्राप्तिका कथाले मेरो केटाकेटी मनमा गहिरो प्रभाव पारेको थियो । तपस्या गरेर अजेय हुने भावनाले मनमा स्थान बढाउँदै थियो । तर, तपस्या गर्न जाने कहाँ ? कसरी पुग्ने हिमालयसम्म ? यस्ता कुरा मनमा आउँदा घरमाथिको जंगलमा भएको ठूलो ढुंगाको अक्कर सम्झिएँ । बाख्रालाई घाँस काट्न हिँडेकी आमाको पछिपछि जंगल जाँदा देखेको थिएँ त्यो ढुंगा । मलाई लाग्यो, पानी पर्दा ओत लाग्न पनि मिल्ने त्यो अक्कर नै तपस्या गर्ने उपयुक्त स्थान हो ।

मनमा धेरै दिनसम्म कुरा खेलाएपछि एक शनिबार बिहानै कसैलाई केही नभनी म घरबाट हिडेँ । सायद आमा गोठतिर के–के काम गर्दै हुनुहुन्थ्यो, अरू कोही उठेकै थिएनन् । म सरासर त्यही अक्करमा पुगेँ र पलेँटी कसेर बसेँ । तपस्यामा के गर्छन् त थाहा थिएन, तर पनि एकोहोरो ‘ॐ नम शिवायः’ मनमनमा दोहोर्‍याउँदै आँखा चिम्लेर बसिरहेँ ।

त्यसबेला ९ वर्षकी थिएँ, चार कक्षा पढ्थेँ । घाम चर्किंदै गयो, बेस्सरी भोक लाग्न थाल्यो । तर, तपस्या कठोर हुन्छ, सामान्य भोक लाग्दैमा आत्तिनु हुन्न भन्ने मलाई बोध थियो । जाडोमा हिमालयमा गएर र गर्मीमा पञ्चाग्नी तापेर तपस्या गर्छन् भनेर जो सुनेकी थिएँ । त्यसै विश्वासमा भोकको औडाहा एकै छिनमा हराएर गयो ।

पारिलो डाँडाको त्यो पहरोको अक्करमा ज्यादै गर्मी थियो (सायद गर्मी महिना सुरु भइसकेको हुनुपर्छ) । हाई–हाई आइरहेको थियो । कतिखेर निदाएछु पत्तै भएन । सतह नमिलेको ढुंगामा पल्टेर निदाएकाले होला बिउँझँदा गाला र घुँडा दुखिरहेको थियो । भोक, तिर्खा दुवै कडा थियो । यी सबका बाबजुद तपस्याप्रतिको प्रतिबद्धतामा कुनै कमी आएको थिएन ।

दिन ढल्दै गयो । अन्ततः साँझ पर्‍यो । अलिअलि हावा चलेको थियो । सुकेको सालका पातहरूले अनौठो आवाज निकाल्थे । भोक र तिर्खाको औडाहामा अब डर पनि थपियो । मैले आफूलाई रोक्न सकिनँ । र, जुरुक्क उठेर खुरुरु दौडिएँ घरतिर ।

म पुग्दा घर सामान्य थिएन । मलाई देख्नेबित्तिकै आमा रुन थाल्नुभयो । दाइ–दिदीले रिसाएर हेरेका थिए । थाहा भयो, म बिहानै घरबाट हराएपछि गाउँमा व्यापक हल्ली–खल्ली र सोधखोज सुरु भएछ । मेरा साथीका घरहरू, नजिकैको बजार र अन्य सम्भावित ठाउँमा पनि नभेटेपछि सबैको मनमा एउटै डरले स्थान बनाएको रहेछ । गाउँमा कतैबाट आएको एउटा हल्ला थियो– गाउँनजिकै कतै केटाकेटीको बलि दिन्छन् ! ‘लाने मान्छे आउँछ’ भन्थे । गाउँमा नौलो मान्छे देख्नेबित्तिकै केटाकेटीहरूको भागाभाग हुन्थ्यो । त्यसदिन म हराएपछि ठूला मान्छेको मनमा चिसो पसेछ– हल्ला कतै साँच्चै त भएन ? अझ त्योबेला बुवा कामको सिलसिलामा बाहिर कतै जानुभएको थियो । त्यसैले म घर पुगेपछि पनि सायद आमाले आफूलाई थाम्न सक्नुभएन । उमेर बढ्दै गएपछि थाहा पाएँ, त्यो हल्ला उडन्ते थियो ।

ठीक त्यति नै बेला ठूलीआमाको छोरा दिनेश दाइ घर आइपुग्नुभयो । घरमा पाहुना आएपछि सबैले केही नभएजस्तो गर्न थाले । र, म थप गाली खानबाट बचेँ ।

सामान्य कुराकानीपछि दाइले मलाई सोध्नुभयो, ‘दिउसो कता गएकी थिइस्, कान्छी ? बाख्रा चराउन ?’

मैले गर्वका साथ भनेँ, ‘तपस्या गर्न !’

म सबै कुरा भन्न हौसिँदै थिएँ । दाइले मेरो कुरामा खासै चासो नदिईकन भन्नुभयो, ‘तपस्या त सबैले गर्नैपर्छ कान्छी ! तैंले र दाइले पढ्न लेख्नमा तपस्या गर्ने र कक्षामा पहिला हुने ! आमाले खाना बनाउन र घाँस काट्न तपस्या गर्ने ! दिदीले आमालाई सघाएर तपस्या गर्ने ! बुबाले जागिरमा तपस्या गर्ने !’

त्यसपछि तपस्याको कुरा सकियो । दाइ आमासँग अरू गफ गर्न थाल्नुभयो ।

म भने झस्याङ्ग भएँ । मैले बुझेको तपस्या र दाइले भनेको तपस्याबीच निकै फरक थियो । म दाइले भन्नुभएको तपस्या–तर्कबाट प्रभावित भएँ । तपस्या कहाँ र कसरी गर्ने भन्ने मेरो द्विविधा अन्त्य भएझैं लाग्यो । मैले दाइको कुरा बुझेँ ।

भोलिपल्ट आमाले मलाई स्कुल पठाउनुभएन । र, हिजोबारे सोध्नुभयो । मैले सविस्तार बताइदिएँ । ‘छोरीमान्छेले कुनै तपस्या गर्दैनन् कान्छी ! तपस्या नै गरे पनि आफ्नो पति–सन्तानका लागि गर्ने हो । पार्वतीले पनि महादेव पति पाउन पूजा गरेकी हुन्, तपस्या होइन,’ आमाले दिक्क मानेर भन्नुभयो, ‘त्यो तपस्या पनि देउताको पालाको कुरो, सत्यजुगको । यो कलिमा केको तपस्या ? त्यै पनि आइमाई मान्छेले !’

आमाले कुरा टुंग्याउनुभयो, ‘अब एक/दुई वर्षमा दिदीको बिहे गर्दिने हो, त्यसको पाँच/छ वर्षमा तेरो । त्यतिखेरसम्म राम्रोसँग पढ् ।’

आमाको कुरा सुनेँ मात्रै, केही बोलिनँ । मेरो मनमा भने दिनेश दाइका कुरा खेलिरहेको थियो । आमाको कुरा झल्याँस्स सम्झेँ, ‘छोरीमान्छेले तपस्या गर्दैनन् कान्छी !’

किन गर्दैनन् छोरीमान्छेले तपस्या ? मैले मेरा कक्षाका केटाहरू सम्झेँ । दीपक, विक्रम, सुरेन्द्र, माधव– म कोभन्दा कम छु ? किन नगर्ने केटी मान्छेले तपस्या ? त्यसमाथि हाम्रो ‘क्लास फस्ट’ पनि केटी नै थिई– इन्दु । आमाको कुरा चित्त बुझेन । दिनेश दाइको कुरा नै ठीक लाग्यो ।

केही वर्षपछि ८ कक्षा पढ्दाको कुनै दिन कक्षाकै साथीको बिहे हल्लाको विषय बन्यो । हामीसँगै पढ्ने ज्योतिले भागेर बिहे गरिछ, नेपाल प्रहरीको हवल्दारसँग । त्यही दिन हो, अधिकारी सरले हामीसँग हाम्रो भविष्य र लक्ष्यबारे सोध्नुभएको थियो । केटाहरूले डाक्टर, इन्जिनियर, वकिल, ब्रिटिस आर्मी यस्तै–यस्तै भन्दै थिए । सर केटीहरूतर्फ फर्कनुभयो । राधिकाले डाक्टर बन्ने लक्ष्य सुनाई ।

‘बन्छेस् डाक्टर ! तँलाई झ्याइँकुटी पार्न कुनै पुलिस स्कुल वरिपरि घुमिराको होला । होइन भने पनि एसएलसी दिएको वर्षै बिहे गर्दिन तेरै बा–आमाले कोही केटा ठिक्क पार्लान् । अनि कसरी हुन्छेस् डाक्टर ?’ अधिकारी सरले कुरा टुंग्याए । राधिकाको अनुहार कालो–नीलो भएको थियो । अरू केटीहरूले पनि मुन्टो निहुर्‍याएका थिए, उनीहरूको बोली बन्द भएको थियो । केटाहरूको हाँसोले भने कक्षा थर्किरहेको थियो ।

अधिकारी सरसँग कक्षामा भएको छलफल मेरो मनमा गढेर बस्यो । राधिका र म दुवै जना कक्षामा औसत विद्यार्थी थियौँ, गाउँ पनि एउटै । भविष्यमा गणित–शिक्षक बन्ने लक्ष्य थियो मेरो । के सरले भनेजस्तै कुनै प्रहरी स्कुल वरिपरि घुमिरहेको छ मलाई भगाउन ? कि एसएलसी दिएको वर्षै बिहे गरिदिन आमा–बाले कुनै केटा खोजिरहनुभएको छ ?

छ/सात कक्षाबाट मैले पढाइमा अलि ध्यान दिन थालेको थिएँ । र, पढाइ पनि सुध्रिएको थियो । तर, सरको कुराले पढाइमा तपस्या गर्ने मेरो ध्यान खल्बलिएको थियो । हुन पनि गाउँमा धेरैजसो केटीको बिहे एसएलसी परीक्षाकै सेरोफेरोमा हुनेगर्थ्यो । तर, मलाई त्यति छिट्टै बिहे गर्नुथिएन । मलाई हाइस्कुलमा गणित पढाउने शिक्षक हुनु नै थियो । त्यसै दिन मैले सुरज सरसँग सोधेँ, ‘माध्यमिक विद्यालयको शिक्षक बन्न कति पढ्नुपर्छ ?’ सरले भन्नुभयो, ‘बीए पास गर्नुपर्छ !’ मैले प्रण गरेँ, ‘जे नै भए पनि बीए पास नगरेसम्म बिहे गर्दिनँ ।’

प्रकाशित : कार्तिक १३, २०७८ १०:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×