मद्रासकी ‘अम्मा’  - कोसेली - कान्तिपुर समाचार
फिल्म समीक्षा: थलाइवी

मद्रासकी ‘अम्मा’  

पुरुषवादी समाजभित्रबाट माथि उठेर शक्तिशाली बनेकी जयललिताको जीवनमा आधारित फिल्म ‘थलाइवी’ ले नेपाली दर्शकलाई साहस भरिदिन सक्छ ।
जगदीश्वर पाण्डे

काठमाडौँ — दक्षिण भारतमा पर्छ तमिलनाडु राज्य । यसको राजधानीको पुरानो नाम हो– मद्रास । नेपालका ज्येष्ठ नागरिकहरू अहिले पनि कुराकानीमा मद्रास शब्दसँग लगाव देखाउँछन् । नयाँ पिँढी भने मद्रासको नयाँ नाम चेन्नाईसँग परिचित छन् । क्षेत्रफलका हिसाबले तमिलनाडु नेपालभन्दा केही मात्रै सानो छ । तर, त्यहाँ नेपालभन्दा ५ करोड बढी जनसंख्या छ । तमिलनाडुको ठीक तल श्रीलंका पर्छ ।

‘बे अफ बंगाल’ को तटीय क्षेत्रदेखि दक्षिणमा अरेबियन समुद्र र हिन्द महासागरलाई समेत छोएको तमिलनाडुमा करिब ५५ वर्षदेखि भारतका अन्य राज्यभन्दा फरक आफ्नै राजनीतिक शैली भेटिन्छ । त्यस ठाउँलाई भाषाको राजनीति चल्ने राज्यको रूपमा लिइन्छ । त्यहाँ हिन्दी भाषाका नाममा महात्मा गान्धीको फोटो भएको नोटको मात्रै काम हुन्छ । राज्यका शतप्रतिशत जनता तमिल भाषा बोल्छन् ।

पुरुषको नेतृत्व हुने र महिला घरदैलोमै रहने दक्षिण एसियाली परम्परा तमिलनाडुमा पनि छ । तर, पितृसत्ताले जकडिएको भिडमा अचानक एक शक्तिशाली महिला–नेत्री उदाइन् । उनी एक नेता वा मन्त्री मात्रमै सीमित रहिनन्, दुई दशकभन्दा बढी अल इन्डिया अन्ना द्रब्रिड मुन्नेत्र कज्हगम (एआईए–डीएमके) पार्टी नेतृत्व गर्दै ६ पटक तमिलनाडुको मुख्यमन्त्री नै भइन् । १४ वर्षभन्दा बढी मुख्यमन्त्री पदमा रहिन् । ती चर्चित नेत्रीको नाम हो– जयराम जयललिता, जसलाई तमिलनाडुमा आदर र माया गर्नेहरू ‘अम्मा’ नामले बोलाउँछन्, चिन्छन्, सम्झन्छन् । सन् १९९१ मा पहिलोपटक राज्यको मुख्यमन्त्री भएकी जयललिता सन् २०१६ मा चेन्नाईको अपोलो अस्पतालमा अन्तिम स्वाश लिँदा पनि मुख्यमन्त्री नै थिइन् ।

जयललिता एक समय दक्षिण भारतका ५ राज्यमध्येकै शक्तिशाली मुख्यमन्त्री रहिन् । केन्द्रमा इन्दिरा गान्धीदेखि राजीव गान्धी, अटल बिहारी बाजपेयी, मनमोहन सिंहजस्ता हस्तीहरू हुँदै नरेन्द्र मोदी आइपुग्दासमेत जयललिताले सबैसँग एक किसिमको सम्बन्ध राखेर सधैं चर्चामै रहिन् । तिनै जयललिताको जीवनमाथि एउटा फिल्म बनेको छ– ‘थलाइवी’ ।

केही दिनअघि रिलिज भएको त्यस फिल्म तमिल, तेलगु र हिन्दी भाषामा निर्माण गरिएको हो । फिल्मका निर्देशक तमिल फिल्म उद्योगका कलाकार एएल विजय हुन् । जयललिताको भूमिकामा चर्चित नायिका कंगना रनावत छिन् । जयललिताको सन् १९६० को दशकको फिल्मी करिअरदेखि सन् १९९१ मा पहिलो पटक मुख्यमन्त्री हुँदासम्मका घटनाक्रमका केही मुख्य झलक समेटेर फिल्म बनाइएको छ । भाषाकै राजनीतिको दबदबा भएको राज्यमा जयललिताले कसरी आफूलाई अब्बल साबित गर्दै अघि बढ्न सफल भइन् भन्ने फिल्ममा देखाइएको छ ।

एआईए–डीएमकेको पहिलो अध्यक्ष तथा आफ्ना राजनीतिक र फिल्मी करिअरकै गुरु एमजी रामाचन्द्रन (एमजेआर) को सन् १९८७ मा मृत्यु भएपछि जयललिताले पार्टीलाई सन् २०१६ सम्मै नेतृत्व गरिरहिन् । कांग्रेसको दबदबा रहेको तमिलनाडुमा सन् १९६७ को राज्यसभा निर्वाचनमा पहिलोपटक द्रब्रिड मुन्नेत्र कज्हगम (डीएमके) शक्तिको रूपमा उदायो । केन्द्रीय सरकारले मुलुकभरि एउटै आधिकारिक हिन्दी भाषा लागू गर्ने निर्णयको विरोध सफल भएपछि तमिलनाडुका जनताले घरेलु पार्टी डीएमकेलाई जिताएका थिए । डीएमकेको विजयपछि अन्नादुराई पहिलोपटक मुख्यमन्त्री बने । उनको मृत्युपछि एम. करुणानिधिले पार्टीको नेतृत्व सम्हाले । पहिले डीएमके पार्टीभित्रै आबद्ध चर्चित कलाकार एमजेआरले करुणानिधिसँग सम्बन्ध बिग्रिएपछि सन् १९७२ मा आफ्नै नेतृत्वमा एआईए–डीएमके खोले । र, दुईपटक मुख्यमन्त्री पनि भए ।

सुरुआतमा रामचन्द्रनले पार्टीलाई अघि बढाए पनि उनको मृत्युपछि जयललिताले पार्टी हुर्काउने काम गरिन् । र, तमिल जनतामाझ लोकप्रिय क्षेत्रीय पार्टीको रूपमा स्थापित गरिन् । उक्त पार्टी अहिले तलिमनाडु राज्यको प्रमुख प्रतिपक्ष दल बनेको छ । जयललिताको मृत्युपछि भएको पहिलो विधानसभा निर्वाचनमा एआईए–डीएमके पार्टीलाई करुणानिधिका छोरा एमके. स्तालिनको नेतृत्वमा रहेको डीएमकेले हराएर सत्तामा आएको हो । जयललिता भएको भए डीएमकेलाई उक्त अवसर सिर्जना गर्न गाह्रो पर्ने थियो । किनभने जयललिताको मृत्युपछि पार्टीको नेतृत्व विवादमा फसेको छ ।

तमिलनाडुको राजनीति थाहा पाएका र जयललितालाई बुझेका दर्शकका लागि यो फिल्म फिक्का लाग्न सक्छ । किनकि फिल्मले उनका जीवनका अन्य मुख्य क्षण पनि समेट्न सकेको छैन । जयललिता पहिलो पटक मुख्यमन्त्री बनेपछि फिल्म सकिन्छ । र, फिल्ममा उनले सुरुआती दिनमा पाएका दुःख/कष्ट र गुणलाई मात्रै बढी केन्द्रित गरिएको छ । फिल्मी र राजनीतिक करिअरमा संघर्ष गरे पनि उनी मुख्यमन्त्री भएपछि राज्यमा उनले प्रेस र पत्रकारमाथि मुद्दा लगाउँदै दिएका धम्की अहिले पनि चर्चामै छन् ।

२ घण्टा ३३ मिनेटमा जयललिताका जिन्दगीका सम्पूर्ण पाटा समेट्न गाह्रो हुन्छ । तर, मुख्यमन्त्री बनेपछि बढी उतारचढाव रहेको जयललिताको शासनकाल नसमेट्दा फिल्म खल्लो बनेको छ । सहरमा गरिब जनताले सस्तोमा खाना पाऊन् भनेर उनले खोलेका ‘अम्मा क्यान्टिन’ बारे पनि फिल्ममा देखाइएको छैन । ‘अम्मा क्यान्टिन’ अहिले पनि जनतामाझ चर्चित छ । उनीमाथिका भ्रष्टाचार आरोपबारे पनि फिल्म मौन छ । फिल्ममा उनी पहिलो पटक विधानसभा निर्वाचनमा छिर्दा करुणानिधि र उनका मन्त्री तथा सांसदले गरेको दुर्व्यवहारलाई विशेष रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । त्यो घटना सन् १९८९ मा भएको थियो, जसमा डीएमकेका पुरुष विधायकहरूले जयललितामाथि दुर्व्यवहार गरेका थिए । तर, त्यस घटनामा सुरुआतमा एआईए–डीएमकेका विधायकहरूले विपक्षीमाथि गरेको दुर्व्यवहारलाई समेत समेटेर सन्तुलिन रूपमा फिल्ममा देखाउन खोजिएको छैन । फिल्ममा जयललितालाई राजनीतिक खुबी भएको, चतुर र रणनीतिक महिला नेतृको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।

जयललिताले जनतालाई अभिवादन–सम्बोधन गर्दा प्रयोग गर्ने सिग्नेचर स्टाइल कपी गरेकी छन् अभिनेत्री कंगनाले । उनी अभिवादन र सम्बोधन गर्ने क्रममा दायाँ हातको दुइ औंला उठाएर हात हल्लाउँथिन्, जसलाई फिल्मको पोस्टरमा पनि महत्त्वका साथ छापिएको छ ।

दोस्रो पटक विवाहित रामचन्द्रन र अविवाहित जयललिताबीच कुन किसिमको सम्बन्ध थियो भन्ने फिल्मले प्रस्ट पारेको छैन । फिल्म र राजनीतिक करिअरमा रामचन्द्रनले जयललितालाई किन एकपछि अर्को सहयोग गरिरहे भन्नेबारे प्रश्नहरू उठेका थिए । रामचन्द्रन र जयललिता नजिक रहेर धेरै फिल्ममा काम गरे । र, एक समय उनीहरूको जोडी हिट थियो । त्यसबेला पनि उनीहरूको सम्बन्धलाई लिएर प्रश्न उठाइएको थियो, जसलाई फिल्ममा पनि त्यही रूपमा प्रश्नै उठाएर देखाइएको छ । तर, अहिलेसम्म थाहा पाउन नसकिएको त्यसको उत्तर फिल्मले दिन खोजेको छैन । रामचन्द्रन र जयललिता बीचका उतार–चढाब पनि फिल्ममा देखाइएको छ । फिल्ममा आफ्नो उत्तराधिकारी बनेर पछि आफैंलाई टक्कर दिन सक्छिन् भन्ने मनोविज्ञानबाट प्रेरित रामचन्द्रनले जयललितालाई राजनीतिमा पटक–पटक अघि बढ्नबाट रोक्ने कोशिस गरेको देखिन्छ । नखुलेका पाटा खुलाइएको भए फिल्म अझै बलियो हुनेथियो । फिल्ममा आम चर्चाका विषयलाई भावनात्मक रूपमा जोडजाड मात्रै गरिएको छ । फिल्मी परिवारमा जन्मेकी जयललितालाई उनकै आमाले अभियन गर्न प्रेरित गरेकी थिइन् भने राजनीतिमा आउन रामचन्द्रनले प्रेरणा दिए । लामो समय मुख्यमन्त्री बने पनि जयललिताले जनताका दुःखलाई दीर्घकालीन होइन बरु अस्थायी ढंगले समाधान गर्ने रणनीति अपनाएकी थिइन् ।

जयललिताको मृत्युपछि चेन्नाईको आरके नगरमा उपनिर्वाचनका दौरान म त्यहाँ पुग्दा स्थानीय जनताले खानेपानीको समस्या सुनाएका थिए । झन्डै एक दर्जन स्थानीयले भनेका थिए, ‘अम्मा भएको भए खानेपानी आवश्यक पर्दा ट्यांकरमा पठाइहाल्थिन्, तर अब उनी छैनन् । खाने पानी पाउनै मुश्किल छ ।’ उनीहरूको भनाइले चित्रित गर्थ्यो, जयललिता अल्पकालीन समस्याको समाधान मात्रै गर्थिन् ।

फिल्ममा कंगनाले जयललिताका साना–साना गतिविधि समातेर अभियन गरेकी छन् । उनलाई पूर्ण रूपमा पछ्याउन भने सकेकी छैनन् । दिल्लीले गर्ने निर्णयमा सीधै प्रश्न गर्न सक्ने हैसियत भएको दक्षिणी क्षेत्रको बलियो राज्यको शक्तिशाली महिला नेतृको फिल्मदेखि राजनीतिसम्मको ऐतिहासिक यात्रा हेर्दा दर्शकलाई ‘बोर’ लाग्दैन । पुरुषवादी समाजभित्रबाट माथि उठेर शक्तिशाली बनेकी जयललिताको जीवनमा आधारित फिल्म ‘थलाइवी’ ले नेपाली दर्शकलाई साहस भरिदिन सक्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक ५, २०७८ १८:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एउटा निरीह देश

मीनबहादुर विष्ट

होइन, ककसका छौंडा हुन् यी कोही चढेका छन् मेरो घरको छानामा कोही बुइगलमा कोही बैठककोठामा 

कोही बार्दलीमा

कोही करेसामा

भान्सामा, बेडरूममा

बगैंचामा, आँगनमा

ममाथि राज गरेजस्तो

कोही भर्‍याङ उक्लिरहेछन्

कोही भर्‍याङ ओर्लिरहेछन्

होइन, ककसका छौंडा हुन् यी ।

***

होइन, ककसका छौंडा हुन् यी

यी विकासका कुरा गर्छन्

शान्तिका कुरा गर्छन्

अधिकारका कुरा गर्छन्

नागरिकताका कुरा गर्छन्

व्यापारका कुरा गर्छन्

विज्ञान र प्रविधिका कुरा गर्छन्

धर्मका कुरा गर्छन्

समृद्धिका कुरा गर्छन्

शब्दहरूको चटक देखाउँदै

चढिरहेछन् मेरो घरको छानामा

होइन, ककसका छौंडा खेलिरहेछन् मेरो घरको भान्सामा

बेडरूममा

देउता थापेर राखेको पूजाकोठामा

निर्धक्क

मानौं मेरो घर कुनै उपनिवेशजस्तो ।


***

होइन, ककसका छौंडा हुन् यी

जसले मेरो घरमा आगो सल्काएका छन्

जसले मेरो घरलाई घाइते र क्षतविक्षत बनाएका छन्

जगै हल्लिने गरी

जसले मेरो घरलाई कमजोर बनाएका छन्

घरी भुइँ तला त घरी माथिल्लो तल्ला

अपदस्थ गरेर मलाई

ममाथि हुकुम गरिरहेजस्तो

नांगो नाच देखाउँदै

मलाई लज्जित तुल्याएका छन्

होइन, ककसका छौंडा हुन् यी ।


***

होइन, ककसका छौंडा चढिरहेछन् मेरो शिरमाथि

र मेरो शिर निहुरेको छ

होइन, ककसका छौंडा चढिरहेछन् मेरो घरको छानामाथि

र मेरो घरको छाना चुहिएको छ

यो मेरो घर हुन सक्दैन

यो मेरो देश हुन सक्दैन ।

ल ल ल

होइन, कहाँ गए यो घर रूङ्न बसेकाहरू

होइन, कहाँ गए यो देश रूङ्न बसेकाहरू ।

प्रकाशित : आश्विन २३, २०७८ १३:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×