सम्झनामा नाटक– नौटङ्की- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सम्झनामा नाटक– नौटङ्की

मेरो नाटक मञ्चनपछि साहित्य–सिद्धान्तकी प्राध्यापकले सोधिन्, ॅअग्निको–कथा नाटक लेख्ने नाटककार मरेको कति भयो ?’
अभि सुवेदी

गएको साललाई हामीले नाटक दिवसको बेला पारेर खुब सम्झ्यौं । मञ्चदेखि मिडियासम्मका चौतारीमा सम्झ्यौं । सबैका सम्झनाका तरङ्ग लगभग उस्तै थिए । आपत् परेका बेला नाटक गर्नेले जाने ठाउँ मञ्च नै हो । केही मञ्चन सडकमा पनि भए । तर, नेपालमा राजनीति गर्नेले नयाँ नाटक गर्ने शैली निकाले । उनीहरूले आफ्नै किसिमका गाईजात्रा नाच र अभिनय गरे । नाट्य–रङ्गमञ्चमा काम गर्नेहरूले यसको मर्यादाभित्र रहेर नाटक गरे । नाटक एउटा जीवनको शक्तिशाली कला हो भन्ने कुरालाई जोडतोडले सम्झाइबसे । एरिस्टोटलले भने नाटकको मूल आत्मा भनेको परिर्वन वा रिभर्सल हो । गम्भीर होस् कि कमेडी, नाटकको आत्मा भनेको एउटा अवस्थाबाट अर्कोमा हुने परिवर्तन हो ।

इतिहासमा पनि यस्ता परिवर्तन हुन्छन् । त्यसैले नै इतिहास बनिने हो । पश्चिमी विचारक हेगेलले ‘रिभर्सल’ हुन्छन् इतिहासमा भने । तिनका चेला कार्ल मार्क्सले भने– इतिहासै परिवर्तन भएर आउँछ । पहिले ट्र्याजेडी हुन्छ, अनि दोस्रोपल्ट नौटङ्की हुन्छ, कमेडी हुन्छ । शास्त्रतिर नलागी भन्ने हो भने तिनले ठीकै भनेछन् । हाम्रोमा हामीले रङ्गमञ्चमा देखाउन सक्नेभन्दा बढी नाटक समाजमा देखिए । राजनीति गर्नेहरूमा त्यस्ता नाटकका पटाक्षेप भए । कोही महान् क्रान्तिकारी कमिनिष्टहरू रामभक्त हनुमान भए । कोही अति नै परिवर्तनकारी विदूषक भए । कसैले साधुसन्तका विशाल भीडमा गएर एकल नाटक अभिनय गरे । कसैले कृष्णले गोवर्धन पहाड उचालेजस्तै नेपाललाई यसै माथि उचालेका अभिनय गरे । हामीले भने रङ्गमञ्चमा जीवनका मूल स्पन्दनका अभिनय गर्‍यौं ।

मलाई अहिले विगतका आफ्ना केही नाट्य अनुभवहरू यहाँ राख्न मन लागेको छ । धेरै छन्, लेख्दा सानो पुस्तिका हुन्छ । तर, केही अनुभव यो शनिबार पढिने कालममा राख्न चाहन्छु । केही आफ्नै नाटकहरू लिएर बाहिर गएका बेलाका अनुभव छन् । तिनमध्ये एकाध घटना सुनाउँदा अहिले कोरोनाले बन्दी भएको अवस्थामा रमाइलो लाग्छ ।

ढाकामा फागुन २०५७ को पहिलो साता एउटा ठूलो नाट्य महोत्सव भयो । त्यसमा नेपालबाट मैले लेखेको नाटक ‘आरुका फूलका सपना’ लिएर आरोहणको टोली गयो, म पनि गएँ । सुनील पोखरेलको निर्देशनमा यो नाटक प्रस्तुत भएको थियो । यस नाटकमा कवि मञ्जुलले पहिलोपटक कविको पाठ अभिनय गरेका थिए । हाम्रो नाटकबाटै त्यो महोत्सव उद्घाटन भएको थियो । त्यो बेला पनि अहिलेकै शेख हसिना प्रधानमन्त्री थिइन् । उनी पनि उद्घाटनमा आएकी थिइन् । तर, मञ्चमा गएर त्यसको उद्घाटन गर्ने जिम्मा भने मन्त्रीको थियो । यही कान्तिपुर कोसेली (२७ फागुन २०५७) मा यस्तो रिपोर्ट छापिएको थियो, ‘दिनभरि रंगमञ्च बनाउँदा बित्यो । बेलुका सात बजे उद्घाटन गर्न संस्कृति राज्यमन्त्री आउने भएकाले सुनीलको रंगमञ्चको पृष्ठभाग ढाकेर उद्घाटन र आयोजकका नाम अंकित ठूला ब्यानर नाटक हुने बेलामा हटाउने गरी टाँगियो । कवि मञ्जुल उठेर सूत्रधारजस्तो तीनवटा काल–खण्ड र स्थान पार गर्न बनाइएको एउटा गोलो मञ्च छलेर भाषण गर्ने माइकसम्म पुग्ने व्यवस्था थियो । उद्घाटनको क्रममा माइकतिर जाँदा मन्त्री मञ्जुलको त्यो त्रिकालिक आसनमा अल्झेर ड्याम्मै लडे । त्यो हटाउँछन् कि क्या हो भन्ने थियो, आईटीआई महासचिव अताउर रहमानले हटाउन दिएनन् ।’ प्रधानमन्त्रीसँगै ती मन्त्रीले पनि नाटक हेरे ।

अर्को सम्झना युरोप डेनमार्कको छ । डेनमार्कको आल्बोर्ग विश्वविद्यालय र आरोहण गुरुकुल थिएटरको सहकार्यमा त्यहाँको रङ्गमञ्चमा हेनरिक इब्सेनको ‘पुतलीको घर’ शीर्षकमा ‘अ डल्स हाउस’ र मेरो ‘अग्निको कथा’ मञ्चन भएका थिए । असोज १३, २०६० मा अल्बोर्ग विश्वविद्यालयमा यी नाटक नेपालीमा नै प्रस्तुत भएका थिए, तर भित्तामा केही अनुवादका वाक्यहरू पनि कुँदिरहेका थिए । त्यसैले दर्शकले नाटक सजिलै बुझेका थिए । निशा शर्माले इब्सेनको नाटकमा नोराको र ‘अग्निको कथा’ मा भिक्षुणीको पाठ खेलेकी थिइन् । दुवै पाठ उनले त्यसरी सरल र सहज किसिमले खेलेको देखेर त्यहाँका दर्शक चकित भएका थिए । त्यही बेला त्यहाँ ‘नेपालमा लैङ्गिकता र सामाजिक परिवर्तन अनि त्यसका राजनीतिक र सांस्कृतिक प्रभाव’ शीर्षकमा प्राध्यापक योहान्स स्मिटको विशेष सक्रियतामा सेमिनार पनि भएको थियो । त्यसका निम्ति प्राध्यापक लोकराज बराल, डा. चन्द्रा भद्रा, सुमन तुलाधर, म अनि आरोहण गुरुकुलका सुनीलले भाग लिएका थियौं । एउटा रमाइलो घटना सुनाउनु छ ।

आल्बोर्ग थिएटरमा माथि भनिएका नाटकहरू हुने दिन थियो । ‘अग्निको कथा’ मा भिक्षु–भिक्षुणी भएर खेल्ने कलाकारहरूले त्यो त्यति भीड नभएको सुन्दर नगरलाई धेरै मन पराएका थिए । हामी थिएटरमा पुगेपछि चन्द्राले उत्तेजित भएर हामीलाई सुनाइन्, ‘मलाई आज गजबै लाग्यो, बुझ्यौ अभि । यहाँ पनि भिक्षु–भिक्षुणीहरू भेटिने रहेछन् । हाम्रा गुम्बाकै जस्ता पहिरन लाएका घुमिरहेका थिए ।’ हामीलाई पनि सुनेर रमाइलो नै लाग्यो । नाटक सुरु हुने बेला भएकाले कलाकारहरू सबै थिएटरको हाम्रो कक्षामा भेला भए । डा. चन्द्रा भद्राले बाहिर सहरमा देखेका भिक्षु–भिक्षुणीको पहिरन लाएका भिक्षु–भिक्षुणी तिनै रहेछन् । चन्द्रा चकित परिन् । खुब हाँसो भयो । पहिले नै पहिरन लाएर उनीहरू घुम्न निस्केका रहेछन् । नाटक सम्पन्न भयो । तिनै नोरा भएर बाहिर बाटोमा सुनीलको शैलीमा बस्दा दर्शकलाई चकित पारेकी शक्तिशाली कलाकार निशाले मेरो नाटककी भिक्षुणी पूर्णिमाको पाठ जोडदार खेलेकी थिइन् ।

नाटक सकिएपछि अर्कोतिर भेटघाटको कार्यक्रम थियो । नाटकका प्राध्यापक, निर्देशक र त्यहाँका नाट्यकर्मीहरू भेला भए । खानपिनका बेला एक जना प्राध्यापक मेरो अगाडि आइन् । यिनलाई सेमिनारमा चिनेको थिएँ । उनले औपचारिक भाषामा सोधिन्, ‘डाक्टर, यो अग्निको कथा नाटक लेख्ने नाटककार मरेको कति भयो ?’ मलाई थाहा थियो, तिनले यो प्रश्न किन सोधिन् ! नोर्डिक देशहरू डेनमार्क, स्विडेन, नर्वे र फिनल्यान्डका एकल बलिया नाटककार हेनरिक इब्सेन हुन् । सबैका साझा र प्रिय नाटककार ! अहिले पनि तिनका नाममा विश्वभरि यी सबै देशले लगानी गर्छन् । बंगलादेशका नाटकका मित्रहरूका त्यहाँका राजदूतावासबाट सहयोग लिएर यिनका नाटक देखाउने चलन छँदै छ । हाम्रा पनि सुनील पोखरेल यिनको नाममा यसो केही सहयोग लिन सफल भएका हुन्, गुरुकुलका निम्ति । इब्सेन फेस्टिबल नै आयोजना गरे सुनील भाइले । भारत र पाकिस्तानका समूहहरूले पनि आएर यिनका नाटक र विविधतामाथि प्रस्तुति गरेका थिए । त्यता नलागौं । सार के हो भने यी नोर्डिक देशहरूमा नाटककार भनेको एकल इब्सेन–विम्ब हो, इब्सेन–रूपक हो । त्यो मरिसकेको हुन्छ । मिल्छ भने त्यो उन्नाइसौं शताब्दीको हुन्छ, खासै अहिले हुँदैन । मैले घुमाएर ती साहित्य सिद्धान्तकी प्राध्यापकलाई फ्रान्सेली रोलाँ बार्थको ‘लेखकको मृत्यु’ भन्ने लेख सम्झाएँ । लेखिसकेपछि लेखक मर्छ भन्ने उनको निर्वैयक्तिक सिद्धान्त पढाइ हिँंड्नेमा म पनि र मेरा अहिले रिटायर्ड भएका र पढाइरहेका विद्यार्थी पर्छौं । कुरा भन्दै जाँदा ती प्राध्यापकले बुझिन् अनि कराइन्, ‘ए, बुझेंँ, यो नाटक तिमीले लेखेको ?’ तिनले मलाई राम्ररी नियालेर सबै कोणबाट हेरिन्, हो जीवितै छ । अनि हाम्रा धेरै स्मरणीय छलफल भए । मित्र भयौं ।

त्यसपछि बराल सर, चन्द्रा, सुमन र म नेपाल फर्क्यौं । आरोहण थिएटर मस्को गए, जहाँ उनीहरूले मेरा पूर्वप्राध्यापक मित्र राजदूत लीलाप्रसाद शर्माको सहयोगमा चेखब थिएटरमा ‘अग्निको कथा’ प्रदर्शन गरे । लीलाप्रसादले भनेछन्, ‘हो, यसरी लेख्नलाई अभि विश्वविद्यालयमै बसे, हामी राजीनामा दिएर यता लाग्यौं ।’ इन्द्रबहादुर राई दाइले मलाई चिठीमा लेखेका थिए, ‘अभि भाइ, हामीसँग तपाईंको सम्झना छ, ले लेख्तै छौं ।’

यो लेख पनि ‘सम्झना छन्’ ले नै लेखेका हौं ।

प्रकाशित : वैशाख १८, २०७८ १०:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नवाल सादवी र नारी क्रान्तिका पाठ

इजिप्टकी नारीवादी लेखिका, महिला क्रान्तिकारी नवाल एल सादवी (८९) को निधनले अरबको नारीजगत्‌मा मात्रै होइन, विश्वभरिकै नारी आन्दोलनमा तरंग ल्याएको छ ।
अभि सुवेदी

इजिप्टकी विश्वविख्यात नारीवादी लेखिका र महिला क्रान्तिकारी नवाल एल सादवीको ८ चैत २०७७ (२१ मार्च २०२१) मा ८९ वर्षको उमेरमा निधन भयो । तिनको निधनले अरबको नारीजगत्मा मात्रै होइन, विश्वभरिकै नारी आन्दोलनमा तरंग ल्याएको छ । नेपाल र दक्षिण एसियामा अहिले नारी आन्दोलन गर्नुपर्ने आवश्यकतामाथि लगभग आम सहमति तयार भइसकेको अवस्थामा यी विख्यात नारी अधिकारकर्मीको जीवन, यिनका दर्शन र कर्मबारे थोरै भए पनि चर्चा हुनैपर्छ भनेर यो लेख लखिरहेको हुँ । एल सादवीका ५० वटा किताब धेरैजसो अरबी भाषामा लेखिएका छन् । तर, केही किताब अंग्रेजीमा अनुवादित भएर व्यापक पढिएका छन् ।

संजोगले सादवीलाई भारतको इन्डियन काउन्सिल अफ कल्चरल रिलेसन (आईसीसीआर) ले फेब्रुअरी २००६ मा निम्राना फोर्ट वा ऐतिहासिक किल्लामा आयोजना गरेको चारदिने एसियाली र अफ्रिकी लेखक, एकेडेमिकहरूको सम्मेलन र अन्तरक्रियामा भेट्ने अवसर पाएको थिएँ । त्यसबेला मैले उनको एउटा मात्रै, तर महत्त्वपूर्ण अंग्रेजीमा अनुवादित किताब ‘द हिडेन फेस अफ इभ : विमिन इन द अरब वर्ल्ड’ (१९८०) पढेको थिएँ । त्यो किताबबाट म अत्यन्त प्रभावित भएको हुँ । त्यसपछि उनका अरू केही कृति पढेको छु ।

राजस्थानको अराबली पहाडको फेदीतिर पन्ध्रौं शताब्दीमा बाह्र तहमा बनिएको निम्राना किल्ला रिसोर्टको एउटा उच्च तहमा तलको भूभाग हेर्दै ढाड धेरै दुखेकाले ढल्किने लामो मेचमा बसेकी सादवीसँग उनको लेखन, नारी आन्दोलन र उनको किसिमको मार्क्सवादको विषयमा कुरा गर्न पाएको थिएँ । एल सादवी मैले त्यो किताब ‘द हिडेन फेस अफ इभ’ नेपालमै पढेको थिएँ भन्दा खुसी भएकी थिइन् । उनले भनिन्– उनको त्यो किताब उनका तेस्रा र अन्तिम अनि जेलनेल भोगेका पति सेरिफ हेताताले अनुवाद गरेका थिए । उनका तीन पतिहरूमा यीसँग उनले सबभन्दा धेरै अथवा ४३ वर्ष बिताएकी थिइन् । यिनलाई संसारको सबभन्दा ठूलो नारीवादी पुरुष ठानेकी थिइन्, एल सादवीले । तर, यीसँग पनि अरबी पुरुषका अरू नारीसँग सम्बन्ध राख्ने गुण बुझेपछि पारपाचुके गरेकी थिइन् । सादवीका संस्मरणहरूले जोसुकैलाई हल्लाउँछ । उनको वर्णनमा अरबी महिलाका विभिन्न उमेरका कथा छन् । उनले आफ्नै जीवनबाट यो विषयको अत्यन्त संवेदनशील र मार्मिक चित्र प्रस्तुत गरेकी छन् ।

उनी ६ वर्षकी हुँदा उनकी आमाको उपस्थितिमा एउटी नारीले उनलाई अँठ्याएर बाथरुमको भुइँमा धारिलो छुराले उनको बालयोनिको सर्कमसिजन गरेको कुरा अहिले पनि स्मृतिमा बल्झाएर वर्णन गरेकी छन्, सादवीले । दस वर्षकी हुँदा एक दिन ‘तिमीलाई भेट्न एउटा मान्छे आउँछन्, क्रिम रङको जामा लाएर आऊ नानी’ भनेर फकाएको उनले बुझिहालिन् । जामा त लाइन् तर दाँत कालो हुनेगरी काँचो बैगुन चपाएर आइन् । त्यो मानिस कालो दाँत भएकी केटी पो रहिछ भनेर हच्कियो । त्यसो त उनले बिहे नगर्न विद्रोह गरेपछि त्यो उमेरमा अरूसँग बिहे गराउन कसैको केही लागेन । पछि एल सादवीले आमाको समर्थन पाइन् । एल सादवीका यहाँदेखि लिएर पछिसम्मका कथा संघर्षले भरिएका छन् । जीवनमा उनको नर्तकी हुने इच्छा थियो । उनी संगीत मनपराउँथिन् तर बाबुसँग पियानो किनिदिने पैसा नभएकाले त्यो सपना अधूरै रह्यो । पढाइमा अब्बल हुनाले उनलाई डाक्टरी पढ्न छात्रवृत्ति मिल्यो र तिनी एक अब्बलै डाक्टर भइन् ।

सादवीको लेखन कर्म बलियो थियो । अरबजगत्मा नारीले भोग्नुपरेका दैहिक र भावनात्मक विषयको विरोध गरेर तिनले लेखिन् । उनले ‘विमिन एन्ड सेक्स’ (१९६९) किताबमा यसको चर्चा गरेकी छन् । यो किताबले गर्दा यी कुशल डाक्टरको स्वास्थ्य मन्त्रालयको जागिर गयो । यसरी लेख्दा यिनको विश्वमा विख्यात अधिनायकवादी इजिप्टका राष्ट्रपतिहरूसँग शत्रुता भयो । अन्बर सदातले खेदो खन्नेमध्ये यी पर्थिन् । एल सादवीको लोकप्रियता अनि उनको लेखाइको सामर्थ्यले ती शक्तिशाली राष्ट्रपतिहरू झस्किएका थिए । देशभरिका केही निश्चित संख्याका मानिस समातेर जेल हाल्ने सदातको घोषणामा एल सादवी पनि परिन् । सेप्टेम्बर ५, १९८१ को दिन उनको गिजाको एपार्टमेन्टबाट सादवीलाई सदातका प्रहरीले पक्रेर लगे । जेल पर्दा अरू महिलाहरू हतास भएका थिए । तर, एल सादवीले उनीहरूलाई भनिन्, ‘सधैं आशावादी हुनुपर्छ, बलियो हुनुपर्छ ।’ यिनलाई ३ महिना जेल हालियो । उनलाई त्यो बेला एक जना प्रस्टिट्युट महिलाले आँखीभौं र वरिपरि रङ लाउने पेन्सिल दिइन् । त्यसैले उनले ट्वाइलेट पेपरमा आफ्नो संस्मरण लेखिन् ।

एल सादवीले कुनै डर र त्रास नराखी लेखिन् । अरबीमा उनका किताब र लेखहरू निस्किँदै गए । उनलाई राष्ट्रपतिदेखि अरू पुरुष संयन्त्रका मानिसले खेदो गर्थे । उनलाई टेलिभिजनमा निस्किने वा बोल्ने अनि इजिप्टको सबभन्दा ठूलो पत्रिका ‘अल अहराम’ मा लेख छाप्ने अनुमति थिएन किनभने यी अत्यन्त लोकप्रिय र क्रान्तिकारी थिइन् । उनको विश्वास थियो, क्रान्तिले लेखकहरूलाई ठूलो मद्दत गर्छ । लेखक त्यसमा पनि नारीहरूले विचार प्रस्ट र निर्भीक भएर राख्नुपर्छ भन्ने तिनको विश्वास थियो र त्यो उनले पालना गरिन् ।

सन् १९७८ देखि १९८० सम्म राष्ट्रसंघको नारी विकासकी सल्लाहकारका रूपमा सादवीले काम गरिन् तर उनलाई देशमै रहेर क्रान्ति गर्ने र नारीको विषयमा बलिया विचार प्रवाहित गर्ने आवश्यकताको बोध भयो र उनी मिश्र फर्किइन् । उनी कतिसम्म तारो थिइन् भने प्रार्थनाका निम्ति आह्वान गर्ने मस्जिदको मज्जिनले एल सादवीलाई मार्नुपर्छ भनिरहेको उनले एकपटक सुनिन् । एल सादवीको एउटा शक्तिशाली उपन्यासको धेरै चर्चा हुन्छ । त्यो ‘उमन याट प्वाइन्ट जिरो’ (१९८३) भन्ने उपन्यासमा जेलमा मृत्युदण्डको पालो पर्खेर बसेकी एउटी नारीको कथा छ । आफूलाई जबर्जस्ती करणी गर्ने एउटा मान्छेलाई त्यो नारीले मारेकी थिई । यो अत्यन्त तीव्र भावना भएको लेखटनमा एल सादवीले आफूलाई त्यो पात्रको समर्थकको रूपमा प्रस्ट देखाएर लेखेकी छन् र त्यसका भावनाको कदर गरेकी छन् । मेरो संस्मरणमा एकाध अरू कुरा जोडिन्छन् । त्यो सम्मेलनमा भाग लिन जापानी विख्यात कवि काजुको शिराइसी पनि आइपुगिन् । जापानमा बिसौं शताब्दीको अन्त्यतिर टोकियो विश्वविद्यालयमा भिक्षु एकाइ कावागुचीमाथि अनुसन्धान गर्ने क्रममा मैले यी जापानी विद्रोही कविलाई भेटेको थिएँ । ती एक मित्र भएकी र उनको काव्य–जीवनबारे निकै अध्ययन गरेको हुनाले मैले उनको विषयमा अलग्गै लेखहरू लेखेको छु । नेपालीमा यसरी नै लेख्नु छ ।

बिन्दु र म शिराइसीका नजिकका मित्र भएका थियौं । ती अहिले पनि ९० वर्षको उमेरमा विद्रोही कविता लेखेर टोकियोमा बस्छिन् । शिराइसी एलन गिन्स्वर्ग, जाज संगीतकार कोल्ट्रानेकी मित्र र उसको जाज शैलीमा कविता लेख्ने, साठीको दशकको धारलाई अनुशीलन गर्ने एक क्रान्तिकारी नारी कवि हुन् । मैले तिनलाई एल सादवीसँग चिनाएँ । दुई जनाबीच कुराकानी भयो । मैले त्यहाँ काजुको शिराइसीबारे सादवीलाई भनेँ । त्यसैगरी पत्रकार र नेपालमा बसेकी राम्ररी चिनेकी मित्र बेला मलिक निम्राना फोर्टमा दिल्लीबाट त्यहाँको गतिविधिबारे लेख्न आइपुगिन् । कुराकानीको क्रममा मैले एल सादवीको विषयमा भनेपछि बेलाले उनलाई भेटिन् । म उनीहरूको कुराकानीमा बसिनँ । बेलाले ऊसँग गरेको कुराकानी कहीं लेखिन् कि लेखिनन्, मलाई केही थाहा भएन । यी प्रतिभाशाली र सिर्जनशील मानव बेला दिवंगत भएका पनि निकै वर्ष बिते ।

एल सादवीलाई मैले त्यो बेला देखेपछि लागेको थियो, यी क्रान्तिकारी अब सायद थाकेकी छन् । तर, त्यो सम्मेलनमा आएकी इजिप्टकै एक युवती लेखकले भनिन्– यिनी पोहोर २००५ मा होस्नी मुबारकसँग राष्ट्रपतिको प्रतिस्पर्धामा उठ्न लागेकी थिइन् । तर मुबारकले यिनलाई मिडियामा आउन र बोल्न अनेक बन्देज लगाएपछि उनले चुनाव लड्ने विचार छोडेकी थिइन् । निम्राना फोर्टमा भेटेकी ती अलिक थाकेजस्तो लाग्ने सादवी इजिप्टको क्रान्तिकी एक अग्रणी महिला भएर सन् २०११ मा ताहरिर स्क्वायरमा सामेल थिइन् । उनी झन् प्रखर क्रान्तिकारी भएर गइछन् । इजिप्ट र विश्वमा यिनलाई अनेकौं सम्मान गरिएका छन् ।

एल सादवीको सन्देश नारी आन्दोलनका निम्ति अत्यन्त मननयोग्य छ । सादवीले भनेकी छन्, ‘नारीहरू क्रान्तिकारी हुनुपर्छ । क्रान्तिले लेखकहरूलाई बल दिन्छ ।’ उनले भनिन्, ‘नारी शिक्षा सबैभन्दा ठूलो विषय हो ।’ एडवार्ड सइदले भनेजस्तै एल सादवी यस्ती विद्रोही थिइन्, जसले सहजै सत्य बोल्छ । उनले भनिन्, ‘विद्रोहीले धेरै किसिमका दृष्टिकोण र सिर्जनाका सम्भावनालाई प्रयोग गर्नुपर्छ, एउटा मात्र विषय रटेर क्रान्ति हुँदैन । क्रान्तिकारी एक सिर्जनशील व्यक्ति हो ।’ निर्भर्की, सिर्जनात्मक र अध्ययनशील भएर आफ्ना विचार राख्नु अनि भित्रसम्म गढेर बसेका नारीमाथि गरिने अत्याचारलाई शक्तिशाली लेखहरूद्वारा उदाङ्ग पार्दै जानु र दैहिक उपस्थितिको सामर्थ्य हुन्छ भन्ने बुझेर विद्रोहमा भाग लिइबस्नु नेपालको नारी आन्दोलनले नवाल एल सादवीबाट सिक्न सक्ने कुरा हुन सक्छन् ।

प्रकाशित : चैत्र २८, २०७७ १०:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×