सर्वहारीको बाँच्ने उपक्रम- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सर्वहारीको बाँच्ने उपक्रम

सुरक्षाप्रति सधैं संवेदनशील हुने, आहारा पाइने क्षेत्र छिटो पत्ता लगाएर नपाएसम्म निरन्तर प्रयास गरिरहने कागका बानी हामीलाई कर्कश लाग्ने आवाजभन्दा बढी महत्त्वका छन् ।
भीम घिमिरे

सर्वत्र सजिलै देखिने, कर्कश आवाजले कराउने भएकाले काग सर्वसाधारणको चासोको चरोमा पर्दैन । चरा मन पराउनेले पनि उति धेरै काग मन पराउँदैनन् ।

बर्सेनि तिहारको पहिलो दिन आओस्, खाओस् भनेर खानेकुरा मन्साउन खोजी गर्नेबाहेक कागबारे हामी कथा हाल्छौं । मनैबाट भने वरपर देख्न नपाए पनि हुन्थ्यो भन्ने ठान्छौं । तराईको होचा ठाउँदेखि पहाडी र हिमाली उच्च भूभाग, जहाँसम्म मान्छेका बस्ती छन्, काग भेटिन्छन् । यसको अस्तित्व अरू चराजस्तो संकटमा छैन । यसको कारण सिकार खेल्नेहरूले नमार्ने चरा भएकाले भने होइन । यसले आफू कसरी बाँच्ने भन्ने जानेको हुन्छ । वातावरणमा अनुकूलता झट्ट ठम्याउने मामिलामा यो चरो चलाख मात्रै होइन अरू पन्छीका तुलनामा सिकाइ क्षमता अद्भुत रहेमध्येको हो ।

‘लाइभ साइन्स’ मा प्रकाशित अनुसन्धानात्मक एक रिपोर्टका अनुसार, संसारभर काग ४० प्रजातिका पाइएको रेकर्ड छ । अर्न्टाटिकाबाहेक संसारका सबै भूभागमा बाँच्न सक्ने यो चराका प्रजाति भूगोलअनुसार फरक फरक भेटिएका छन् ।

मानव सभ्यताको विकाससँगै कागहरू मान्छेकै बस्ती वरपर छन् । सजिलै आहारा पाइने भएकाले उनीहरूले मान्छेको बसोबास क्षेत्र नछाडेका हुन् । तर, यसको गुँड अरू मसिना चराहरूजस्तो मिहिनेतपूर्वक बनाइएको हुँदैन । सिकारी चरा चिल, बाजहरू, मान्छेका बस्ती आसपास बस्न रुचाउने ढुकुरका प्रजातिजस्तै कागले छेस्काछेस्की समेटेर गुँड बनाउँछ । धेरैपटक कागका जोडीलाई कोइलीले छक्याउँछन् । कागको ध्यान अन्तै मोडेर गुँडमा कोइलीले आफ्नो अण्डा छाड्छन् । आफ्नासँगै कोइलीका बचेरा हुर्काउँदै जाँदा वयस्क हुन लागेपछि मात्रै कागले थाहा पाउँछन् ।

अनुसन्धानहरूले काग सामाजिक प्राणी भएको पुष्टि गरेको छ । यसले एकअर्कालाई हेरविचार गर्छ । जोखिमका अवस्थाको सूचना छिटो दिएर सतर्क गराउँछ । समस्या पर्दा समूहमा जुट्ने बानी हुन्छ । विशेषतः मरेका जीव खाने कागले वातावरणीय प्रदूषण कम गराउन भूमिका खेल्छ । एउटा वयस्क कागलाई एक दिनमा ११ औंस तौल बराबरको आहारा चाहिन्छ । परेवाको आकारका कागलाई पश्चिमी मुलुकमा रेभेन भनिन्छ । यसले २५० थरीका आवाज निकाल्न सक्छ । एउटै जोडीसँग जीवन बिताउँछ । कागमध्ये अरूलाई मार्ने पनि ज्यानमारा समूह हुन्छ, जसले घाइते र बूढा भएकाहरूलाई ठुँगेर मार्छन् ।

सहरी क्षेत्रमा कतिपय प्रजातिका काग बढीमा तीन वर्ष बाँचेको पाइएका छन् तर जीवशास्त्रीहरूको अनुसन्धानले यसको आयु २० वर्षसम्म भएको भेटेका छन् । सामान्यतः खानकै लागि सिकार गरिने पन्छीमा काग पर्दैन । तर, यसले अरू चरालाई दुःख दिने, अण्डा र बचेरा खाइदिने भएकाले त्यस्ता ठाउँमा काग धपाउने उपाय लगाइएका हुन्छन् ।

कागले रुचाउने आहारामा मांसाहार नै प्रमुख हो तर, यसले सबैथोक खान्छ । त्यसैले कागलाई सर्वहारी पनि भनिन्छ ।

...

ललितपुरको सानेपा क्षेत्रमा घरकाग (हाउस क्रो) का चुच्चोको माथिल्लो भाग केही लामो देखेपछि प्राणीशास्त्रका विद्यार्थी मीनबहादुर गुरुङलाई अनौठो लाग्यो । उनले केही दिन पछ्याए । यसको कारण खोजी गरे । ‘आहारामा बढि भएको प्रोटिनको मात्राले त्यस्तो हुँदो रहेछ भन्ने ठहर गरियो । त्यस्तो समस्या धेरैवटालाई भने थिएन,’ चार वर्षअघिको आफ्नो अध्ययनबारे उनले भने, ‘म अहिले सोलुको फाप्लुमा पढाउने काम गर्दै छु । यहाँ पनि फाट्टफुट्ट त्यस्ता काग देख्दै छु ।’

कागको चुच्चो बलियो हुन्छ । यसले उसलाई बाँच्न सजिलो पारेको हुन्छ । ‘चरिको धन चुच्चो भन्ने भनाइ नै छ तर, चुच्चाको आकार समान भएन भने उसले खानेकुरा खान, सिकार गर्न गाह्रो पर्छ । त्यसैले मलाई साइज नमिलेका चुच्चो भएको काग देखेर अनौठो लागेको थियो,’ उनले भने, ‘तैपनि उनीहरू बाँचेकै देखियो । साइज नमिलेका चुचा भएका चरा तुलनात्मक रूपमा अरूभन्दा कम आहारा भेट्नेमा पर्छन् ।’

...

हेल्म फिल्ड गाइड्स्को ‘नेपालका चराहरू’ पुस्तकले नेपालमा पाइएका कर्भस प्रजातिमध्ये घर, कालो र राजा गरेर तीन प्रकारका काग पाइने उल्लेख गरेको छ । टाउको र पखेटा कालो, जीउको बीच भागमा खरानी रङ हुने घरकाग हो । यो समुद्र सतहदेखि १ हजार ५ सय २५ मिटर उचाइसम्मका भूभागमा पाइन्छ । कालो २१ सय मिटर र राजा काग ३५ सयदेखि ५ हजार मिटरसम्मका भूभागमा पाइने पुस्तकमा उल्लेख छ । लाचरज बिल्ड क्रो भनिने काला काग निक्खर काला र आवाज घरकागका तुलनामा आकारमा केही ठूलो र बढी कर्कश हुन्छ । लेकाली क्षेत्रमा पाइने राजा काग यी दुई प्रजातिका तुलनामा आकारमा केही ठूलो मात्रै हुँदैन, आवाज पनि केही फरक हुन्छ ।

कागका सबै प्रजाति वातावरणीय अनुकूलनमा दक्षमात्रै नभई आफ्नो आहारा पाइने क्षेत्र पहिल्याउन छिटो हुन्छन् । सुरक्षाप्रति संवेदनशील र आसपासको क्षेत्रलाई तुरुन्त सतर्क गराउने बानी हुन्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २९, २०७७ ०९:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कर्पोरेट लोकतन्त्रमा भुनभुनाइरहेको सत्ता !

विमला तुम्खेवा

सुन्नुहोस्,धर्मका ठेकेदारहरू समाजका भद्रभलाद्मी देशको संविधान निर्माताहरू छोरा चाहने तमाम बाउहरूसबै सबैलाई एउटा प्रश्न !

झरेर कहिल्यै नसकिने आँसुझैं यो दुःखको चाङ

आकाशतिर फर्किएर दाउराको हारझैं उभिएको छ

जो कतिबिघ्न अत्यासलाग्दो छ

सबै सबैको हिसाब चाहियो सबै सबैको कारण चाहियो ।


त्यो

दुर्घटनामा परेकी स्वास्नी मान्छेलाई सोध्नुहोला

बलात्कारपछि पलपल मरेर बाँच्नुको उदासीनता

सोध्नुहोला समाजको भालाले घोपेजस्तो अचाक्ली दुख्ने शब्दहरू

सरकार !

आफ्नै बाउबाट बलात्कृत

आमाको काखमा लडिरहेकी दूधे बालिकाको लास

योनीबाट बगिरहेको रगतको आहाल

तपाईंको कानुनलाई कुरीकुरी गररिहेको

उसको मृत शरीर कति शान्त छ कति ध्यानमग्न छ ।


प्रशासनको उजुरीपेटीमा पेन्डिङ निवेदन

अदालतको कुनै माकुरा लागेको पुरानो कोठामा

थन्किएको मुद्दाको फायल मैले बाँचेको समाज हो ।


सिंहदरबारअघि

सधैं सडकपेटीमा बसेर कराइरहने

बहुलाई आइमाईको शरीरबाट

निस्किएको वीर्यको दुर्घन्ध कतिबिघ्न गनाएको

इतिहासको सबभन्दा बदनाम यो रातको भोलिपल्ट

त्यो,

बहुलाई आइमाईको लास सडकको किनारमा भेटिएको थियो ।


सरकार ,

उसलाई तपाईंकै पार्टीको नेताले बलात्कार र हत्या गरेको हो !


हरेक दिन,

अखबारमा आउने आङै सिरिंग हुने

समाचारहरूले हृदय कामेर आउँछ

त्यो,

कक्षा सातमा पढ्ने बालिकाको बलात्कार आफ्नै बाजेले गरेको थियो

त्यो बोली नआउने महिलाको बलात्कार

मन्दिरको पुजारीले गरेको थियो

स्तनभरि चिथोरिएका घाउका दागहरू

लुछिएको कपाल र रगत लतपतिएको मृत शरीर

जसमा कति डरलाग्दो गरी गनाइरहेछ मानवता ।


मार्क्सवादका कुरा गर्ने

समाजवादको कुरा गर्ने

लोकतन्त्रको कुरा गर्ने

समानताको व्याख्या गर्ने सम्पूर्णलाई एउटा प्रश्न ?

छिः

त्यो कोटको गलामा

कस्तरी बेप्रवाह लिबिस्टिक लतपतिएको

छिः

हजुरको अनुहारमा

कस्तोबिघ्न अश्लीनता आफैं सर्माएको ।


सुन !

छोरा चाहने धर्मका गुरुहरू

छोरा चाहने समाजका लोग्नेमान्छेहरू

छोरा चाहने संस्कारका दासहरू

जुन दिन धर्म, संस्कार, कानुन कोरियो

यो पृथ्वीको सभ्यताको कालो इतिहास त्यही दिन कोरिएको हो

मेरो देशमा सरकार भन्नु लोग्नेमान्छे हो ।

प्रकाशित : कार्तिक २९, २०७७ १३:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×