आफ्नै मानसिक भुमरीहरूको इतिहास- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

आफ्नै मानसिक भुमरीहरूको इतिहास

डोनाल्ड ट्रम्प भन्ने नामको एउटा बिम्ब छ । मलाई प्रेसर दिने यही बिम्ब हो ! अहिले यो नाम इज्जतिलो, सभ्य, इमानदार र विनम्र भएको भए कविताको पाण्डुलिपि तयार गर्ने मेरो जाँगर पूरा हुन्थ्यो ।
राजव

आख्यानको समानान्तर, नाटकको समानान्तर, निबन्धको समानान्तर, संस्मृतिको समानान्तर म कविता पनि लेखिरहन्छु । कविता मेरो सर्जनमनको उग्र बाध्यता हो । बाध्यताको यो लतबाट छुटाउने अहिलेसम्म मेरा लागि कुनै रिह्याव अर्थात् उपचार केन्द्र बनेको छैन ।

कविताको यो लतले मलाई कथा, उपन्यास, नाटक, संस्मरण, संस्मृति वा गद्यका अन्य स्वरूपहरू लेख्न सघाइरहेछ । म यी विधाको लागि कविताको संवेदना, सूक्ष्म दृष्टि र त्यसको मार्मिक कोणहरूबाट धेरै ग्रहण गर्छु । र, कथा लेख्छु, निबन्ध लेख्छु, उपन्यास, नाटक लेख्छु । विशेषतः आख्यान लेखनका लागि मलाई कविताको आत्माले सुरुदेखि नै निकै सघाएको छ । कविता मेरो आख्यान र गद्य लेखन उध्याउने साधन हो । कसैले सोधे, म एकै वाक्यको जवाफ दिन्छु, कविताको सूक्ष्म पर्यावरणले मेरो सम्पूर्ण लेखनलाई सघाएको छ ।

छापिन लायकको मेरो पहिलो कविता ‘एउटा बूढो’ शीर्षकको थियो । यो छापिएको हुनाले यसलाई प्रसंगत छापिन लायक भन्नुपरेको हो । नत्र छापिन लायक यस्तै अरू पनि थिए । तर, ती लायक सम्पादकहरूका नालायकीमा परेर लायक भएनन् । यो त्यसबेलाको मभित्रको चर्को युवा कविको आक्रोश थियो । अबको दुःखको कुरा– छापिने उत्कट अभिलाषामा छटपटिएका मेरा ती कविताहरू मेरो डायरीसहित कता बेपत्ता भए, भए । यो संस्मृति लेख्दै गर्दा मलाई ती हराउनुको चुकचुकी औधी लागिरहेछ । दुःखको थप कुरा मसँग ती हराउनुको सम्झना मात्र छन् । तिनको हुबहु स्वरूपको सम्झना छैन । नत्र तिनलाई पुनर्जीवन दिनुहुन्थ्यो । अथवा तिनको विषयलाई अर्को स्वरूपमा लेख्नुहुन्थ्यो । केही नभए पनि ती भएका भए म आफ्नो मानसिक भुमरीहरूको इतिहास जान्न पाउँथेँ । अथवा कविताका आफ्ना प्रस्थान कस्ता–कस्ता थिए भन्ने बुझ्थें । यसका लागि अब मसँग ‘एक बूढो’ शीर्षकको कविता मात्र छ । यो कविता २०३१ सालमा ‘विदेह’ द्वैमासिकमा छापिएको थियो । त्यसदेखि यता मैले थुप्रै कविता लेखें । ती अनेक पत्रपत्रिकामा छापिए । छापिएका मध्ये पनि कति छाँटिए ।

किताबमा राख्न रोजिएका ती कविता मेरा तीन कवितासंग्रह ‘असमर्थ श्लोक’, ‘एक्काइसौं शताब्दीका भासहरू र बीसौं शताब्दीको ह्याङओभर’ र ‘क्रूरको सौन्दर्यप्रेम’ मा सञ्चित छन् । २०५१ सालमा निस्केको ‘एक्काइसौं शताब्दीका भासहरू र बीसौं शताब्दीको ह्याङओभर’ पुस्तकको आकारमा प्रकाशित नेपाली साहित्यको पहिलो शृंखलाबद्ध कवितासंग्रह मानिएको छ । यो खुसी मेरो लेखनको खातामा जम्मा छ । कहिलेकाहीं म यसको ह्याङओभरमा डुब्छु । त्यसदेखि यता प्रकाशित भएको ‘क्रूरको सौन्दर्य प्रेम’ मेरो तेस्रो कवितासंग्रह हो । यसको प्रकाशन २०६४ सालमा भएको थियो । अब यस संग्रहको उमेर पनि बाह्र वर्षको भइसकेको छ । ‘क्रूरको सौन्दर्यप्रेम’ प्रकाशित भएयता पनि मेरो कविता लेखनको अभ्यास जारी छ । यस क्रममा अरू थुप्रै कविता लेखेँ । तीमध्ये कतिपय विभिन्न पत्रपत्रिकाहरूमा छापिएका छन् । र, छरिएको अवस्थामा छन् । यता केही दिनदेखि मलाई कालक्रममा ती हराउलान्, अननोटिस होलान् भन्ने चिन्ताले घोचिरहेको थियो । ती सबै कविता उत्कृष्ट वा विचारोत्तेजक वा मारक वा कलात्मक वा मर्मभेदी वा उचाइका होलान् वा नहोलान् वा के हुन् भन्ने आत्मज्ञान तिनलाई केलाउने दृष्टिले घोत्लेपछि मात्र प्राप्त हुन्छ । कोरोना भाइरसले घरभित्र थन्किनुपरेको यो त्रासद समयको लुकामारीमा म यही ज्ञान प्राप्तिमा ध्यानस्थ छु ।

यस ध्यानस्त घडीमा आफ्ना प्रकाशित, अप्रकाशित कविताको पुनर्पाठ गर्ने, हेर्ने, केलाउने र मर्मले ठीक लागेका कविता छनोट गर्दै छु । उद्देश्य हो फेरि अर्को कवितासंग्रह निकाल्ने । यस सिलसिलामा म तिनलाई विषय र स्वरूपअनुसार छोटा–कविता, लामा–कविता, अमेरिकी परिवेशका कविता र कोरोनाकालका कविता गरी चार उपशीर्षकमा विभाजित गरेर राख्दै छु । यो काम करिबकरिब सक्दै गर्दा एउटा कविताले बोकेको आपत्तिजनक विम्बले गर्दा रोक्किएको छु । त्यस विम्बले ब्लक नगरेको भए मेरो चौथो कवितासंग्रहको पाण्डुलिपि तयार भइसक्ने थियो । र, म पाण्डुलिपि तयार गर्ने आत्मप्रेसरबाट मुक्त हुन्थें । लेखक, कविको अन्तरहृदयलाई सताउने यस्तै प्रेसरले हो । यो प्रेसरले मलाई मजा पनि दिएको छ, पीडा पनि । मलाई यस्तो विलखबन्दको प्रेसरमा पारिरहेको कविताको शीर्षक हो– पाइतालाको गीत । सुरुमा यो कविता ‘रचना’ त्रैमासिकमा छापिएको थियो । त्यसपछि केही संशोधनसहित ‘मधुपर्क’ मा छापियो । त्यसपछि यो कविता मेरा राम्रा पाँच कवितासँगै साझा प्रकाशनको मासिक पत्रिका ‘गरिमा’ मा छापियो । यसको विषय र संरचनाको कारणले आफैंलाई पनि सन्तुष्ट पारेको कविता हो यो । यसकारण पनि यसलाई संग्रहमा राख्न जरुरी लाग्यो । अर्को कारण यस कवितालाई संग्रहमा नराख्दा अमेरिकी परिवेशका मेरा कविताहरूको खण्ड अपुरो हुन्छ । यसकारण यसलाई संग्रहभित्र समावेश गर्न अनिवार्य नै छ । तर, मनमा फेरि त्यै विम्ब तगारो बनेर तेर्सिन्छ । यो आपत्तिको विम्बलाई पो के गरौँ भन्ने प्रश्नको प्रेसरले सताइरहन्छ । त्यस विम्बलाई हटाऊँ, यथावत् राखूँ वा त्यसको सट्टा अर्को सुहाउँदो विम्ब राखौं कि के गरौं ? यस्ता प्रश्नको दबाबले म खल्बलिएको छु । यसको निजात खोज्दै छु । यहाँ म त्यस कविताका केही पंक्ति उद्घृत गर्दै छु, जसमा मलाई दिगमिग लागिरहेको त्यो क्रूर विम्ब परेको छ ।

बेरोजगार युवाहरू घण्टौं उसलाई सुन्छन्

रातभर कतै निदाउँछन्

र बिहान फेरि

डोनाल्ड ट्रम्प हुने योजनामा निस्कन्छन्

र, खोज्न थाल्छन् कोलम्बियाबाट आउने गाँजा

तर म निकारागुवाको तितो कफीमै चित्त बुझाउँछु ।

चौथो पंक्तिमा देख्नुभयो नि डोनाल्ड ट्रम्प भन्ने नामको विम्ब ? हो मलाई प्रेसर दिने यही नामको विम्ब हो । यो नामधारक अहिले अमेरिकाको राष्ट्रपति छ । हाल यो नाम इज्जतिलो, सभ्य, इमानदार र विनम्र भएको भए पाण्डुलिपि तयार गर्ने मेरो जाँगर पूरा हुन्थ्यो ।

डोनाल्ड ट्रम्पलाई मैले पहिलोपटक देखेको एनबीसी टीभीले प्रसारण गर्ने गरेको मार्क बर्नेटको रियालिटी शोमा हो । त्यस शोको नाम थियो– अप्रेन्टिस । ट्रम्प त्यसको निकै प्रभावशाली प्रमुख होस्ट थियो । बजारमा निकै चर्चा हुन थालेपछि सन् २००४ को जुलाईमा मैले पहिलोपटक अप्रेन्टिस हेर्न सुरु गरेको थिएँ । बिहीबारको दिन रातको मुख्य समयमा यसको प्रसारण हुन्थ्यो । प्रायः म यसका एपिसोडहरू नबिराई हेर्न थालेको थिएँ । डोनाल्ड ट्रम्प एक सफल रियलस्टेट व्यापारी, बिलियनार, ट्रम्प ट्रावर नामले प्रख्यात ५८ तले स्काइस्क्यापरको मालिक, देश, विदेशमा गरेर थुप्रै गल्फ कोर्स, अनेक स्टार होटलहरूको मालिक र टीभी शो अप्रेन्टिसको प्रभावशाली निर्णायक होस्ट । ‘पाइतालाको गीत’ लेखिरहँदा म यस्तै एक धनीमानी पपुलर व्यक्तित्वको उदाहरणात्मक विम्ब राखेर कविता टुंग्याउन चाहन्थें । र, त्यस्तै विम्ब खोज्दै, सोच्दै थिएँ, यो क्रममा फ्याट्ट मेरो सम्झनामा अप्रेन्टिसको यही डोनाल्ड ट्रम्प आइपुग्यो । र, ‘पाइतालाको गीत’ कवितामा ‘डोनाल्ड ट्रम्प हुने योजनामा निस्कन्छन्’ भन्ने पंक्ति लेख्न पुगो । त्यसपछिका केही पंक्तिमा कविता टुंगियो, छापियो पनि ।

जब अप्रेन्टिसको त्यही डोनाल्ड ट्रम्प अमेरिकी राष्ट्रपति भयो, जब उसका फोहोरी आचरणहरूका फुँडो इतिहास, बेइमानीका फेहरिस्त बाहिर आउन थाले, जब उसको मुखबाट सांस्कृतिक, साहित्यिक अभियन्ताप्रति, आफ्ना आलोचकप्रति, पत्रकार, स्तम्भकारप्रति असंयमित दुर्वचन निस्कन थाल्यो अनि म यस्तो फासिस्ट प्रवृत्तिको नामलाई आफ्नो कविता ‘पाइतालाको गीत’ को विम्ब किन बनाएछु भन्ने सोचले झस्केको थिएँ । अहिले जब म आफ्ना कविताहरूको संग्रह निकाल्न पाण्डुलिपि तयार पार्न बस्दै छु, मलाई आफ्नो त्यस कवितामा परेको त्यो नाम डोनाल्ड ट्रम्पको विम्ब यथावत् रहन दिनु बिलकुल हास्यास्पद र बेइमानी हुने लाग्दै छ ।

अब के गर्ने ? सोच्दै छु राम्रो मानिएको कवितालाई नै संग्रहबाट हटाउने निर्णय गर्नु पनि बेइमानी नै हुन्छ । इमानदार हुने हो भने गलत विम्ब फेरर असल कविता जोगाउन जरुरी छ । त्यसकारण त्यो विम्ब हटाएर ‘पाइतालाको गीत’ को रेस्क्यु गर्ने निधो गरें । त्यसका लागि अर्को कुनै असल विम्ब सोच्दै छु । निश्चित छ पाठकहरू फेरि त्यो फोहोरी विम्ब त्यस कवितामा पाउनुहुने छैन ।

छापिएर पाठक, समीक्षकको मूल्यांकनमा गैसकेका कविताहरूलाई हेरेफेर गर्नु, त्यसको विम्ब, प्रतीक, वाक्य फेरफार गर्नु, हटाउनु, थपघट गर्नु हुन्न भन्ने धेरैको धारणा छ । प्रायः यस्तो गरिँदैन पनि । तर, यस्तो गर्नै हुन्न भन्ने पनि छैन । शब्द सम्प्रेषणको कलामा उजिल्याउने, कलात्मक बनाउने सम्भावना रहेसम्म संशोधन, परिमार्जनको प्रयास गरिरहनु नै पर्छ । अमेरिकी महाकवि वाल्ट ह्विटम्यानले आफ्नो प्रख्यात कवितासंग्रह ‘लिफ अफ ग्रास’ मा संग्रहित कविताहरू संस्करणैपिच्छे परिमार्जन गरिरहे, त्यसमा नयाँनयाँ कविताहरू पनि थपिरहे र पुरानालाई उजिल्याइरहे । अर्का अमेरिकी कवि रोबर्ट लोयल पनि आफ्ना प्रकाशित कविताहरू संशोधन गरिरहन्थे । र, समालोचक, आलोचकहरूलाई हैरान पारिरहन्थे । उनका कविताको जुन पंक्ति अघि सारेर उनको आलोचना, प्रशंसा हुन्थ्यो अर्को संस्करणमा त्यो पंक्ति बिलकुल गायब हुन्थ्यो । त्यसको सट्टा उनले त्यसमा अर्कै पंक्ति जोडेका हुन्थे । यस मामलामा उनी हैरान गर्ने कवि मानिन्थे । कत्तिले उनलाई संशोधनका लागि कुख्यात नै भन्थे ।

तर, हाम्रा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा संशोधन, परिमार्जनमा अल्झिनुभएको देखिएन । भनिन्छ, एकपटक लेखेपछि त्यसको परिष्कारको सम्भावनालाई उहाँ टारिदिने गर्नुहुन्थ्यो । कवितालाई साँध लाउने काम माधव घिमिरे बराबर गरिरहनुहुन्थ्यो । तर, उहाँ साँध लाउँदालाउँदा विचार मुठारिदिनुहुन्थ्यो र आफ्ना कविता सत्ताप्रिय सुन्दर लालित्यपूर्ण बनाइदिनुहुन्थ्यो । त्यसकारण उहाँ फासिस्ट पञ्चायती, प्रजातान्त्रिक र लोकतान्त्रिक हरेक कालखण्डको नेपाली सत्ताको प्रिय भैरहनुभयो ।

सत्ताको आँखालाई समयको आवाज र हुंकार गर्ने कविता सुन्दर लाग्दैनन्, मन पर्दैनन् । झूटो लालित्यले भरिएको चाकरीपरस्त पदलोलुप पंक्तिहरू नै सत्ताका प्रिय कविता हुने गर्छन् । नत्र लोकतान्त्रिक चरणमा आएर फासिस्ट युगमा स्वतन्त्रताको वकालत गर्ने, नेपाली कविताको धार बदल्ने कवि गोपालप्रसाद रिमालको स्थान मामुली भइरहने थिएन । महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाबाट अत्यन्त विद्रोही कथ्यको ‘पागल’ कविता त्यसै सिर्जित भएन । जनप्रिय कवि गोपालप्रसाद रिमाल त्यसै विक्षिप्त भएका होइनन् । वैचारिक चिन्तन र स्वप्नविपरीतका शासकीय प्रकटहरूका परिणाम थिए उहाँहरूका नैराश्यता र विद्रोहहरू ।

आफ्ना विचारअनुकूलको शासन आउँदा पनि शासकीय रवैया र प्रवृत्ति उस्तै फासिस्ट प्रवृत्तिको देखिँदा स्वभावतः सर्जकहरू कि विद्रोही हुन्छन् कि विक्षिप्त । यही कारण आफ्नो क्रान्तिकारी विचारअनुकूलको शासन हुँदाहुँदै पनि रुसी कवि व्लादमिर माइकोवस्कीले आत्महत्या गर्नुपर्‍यो । कवि ओसिप मन्डेलस्टाम्प, अन्ना आख्मातोवालगायतका थुप्रै रुसी कविहरूले यातना खपिरहनॅपर्‍यो । किनभने यी नामहरू कविताको जनदायित्वप्रति निकै सचेत र इमानदार थिए । सत्ता यिनलाई आफ्नो चाकर बनाउन चाहन्थ्यो । तर, यिनका लेखन आत्मसचेत थिए । यी सत्ताको भयले झुकेनन् । उदाहरणीय रूपमा उहाँहरू आफ्नो कवित्वको दायित्व पूरा गरेर बित्नुभयो ।

वास्तवमा कलाकर्मको तेज निर्लोभी साहसिक दायित्वपूर्ण चेतनाबाट नै निस्कन्छ । हाम्रा अग्रज कविहरू देवकोटा, रिमाल, भूपि शेरचन, गोकुल जोशी, युद्धप्रसाद मिश्र, पारिजात, वानीरा गिरी, मोहन कोइराला, द्वारिका श्रेष्ठ, कृष्णभक्त श्रेष्ठलगायतका थुप्रै कविले आफ्नो कलालाई लोभमा खेर जान दिएको भए नेपाली कविताको सही स्वरूपको गर्वपूर्ण चर्चा गर्न पाइने थिएन । यी कविहरू नेपाली कविताका सही मार्गनिर्देशक पुस्ता हुन् । विरोधभित्र पनि सौन्दर्य र कलाचेत हुन्छ र त्यो कस्तो हुन्छ उहाँहरूका कविताभित्र पस्ने कोसिस गर्ने हरएक पाठकले सहज बुझ्छन् । आत्मा भन्छ, साहित्यको भलोका लागि लेखक, कविहरू चाकर हुनबाट जोगिएको हुनुपर्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २२, २०७७ ११:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जरुर साथी म सिंगल

पहिलो शिक्षा घरबाट सुरु भएजस्तै हरेक पहिलो लडाइँ पनि घरबाटै सुरु हुन्छ । आफ्नै परिवारबाट उम्किएपछि बल्ल समाजसँगको घनघोर लडाइँ सुरु हुन्छ ।
शिक्षा रिसाल

‘तिमीलाई न त खाना पकाउन आउँछ, न घरको केही काम । तिमीलाई त जिरा र ज्वानो पनि छुट्याउन आउँदैन । न त घरको जिम्मेवारीबारे थाहा छ । तिमीलाई के लाग्छ— म तिमीसँग बिहे गर्छु ? सरी, मेरो परिवारलाई तिमीजस्तो बुहारी चाहिएको हैन ।’

दुई वर्षअघि मेरो कानमा बज्रिएपछि यी शब्द मेरो शरीर र आत्मा छाडेर अझै गएका छैनन् । यी एकमुष्ट शब्दको आशय यही हो— म घरको काम गर्ने मेसिन बन्न अक्षम छु ।

केही दिनअघि ‘कान्तिपुर’ मा लेखक सावित्री गौतमको ‘विखण्डनकारी महिलाको आँखामा दसैं’ शीर्षकमा लेख पढ्दा झलझली त्यो दिनले रन्थनायो । लेखका हरेक वाक्य, हरेक शब्दमा मैले आफूलाई पाएँ । हाम्रो समाजले केटी मान्छे भएपछि खाना पकाउने, भाँडा माझ्ने, कुचोकसेरो गर्ने, सबैको ख्याल राख्ने हुनैपर्छ भनेर तोकिदिएको छ ।

मलाई सम्झना आउँछ— हरेक चाडपर्वमा आमा र आन्टीको चटारो । पहिले जमानामा पुरुषलाई उनका आमाहरूले ‘छोराले घरको काम गर्दैनन्’ भनेर केही अह्राएनन् । उनीहरूले कहिल्यै गर्न पनि खोजेनन् । यो सिलसिला चल्दै गयो । आमा बिहे गरेर आउनुभयो । आन्टी बिहे गरेर आउनुभयो । बुहारी भएपछि उहाँहरूको जिम्मेवारी बढ्यो ।

दसैंमा हामी आमाका काकाकहाँ जान्थ्यौं । म हरेकपटक देख्थें— एक झुन्डमा लोग्नेमान्छेहरू तास खेलिरहेका हुन्थे । कतै गफ गरिरहेका हुन्थे । उनीहरूका श्रीमती भान्सामा मासुका परिकार पकाइरहेका देखिन्थे । पकाएर श्रीमान्हरूलाई टक्र्याउँथे ।

एक जना माइजू तासको खालमा गएर ‘म पनि खेल्छु’ भनेर बसिछन् । यो कुरा एक–दुई कान हुँदै मैदान पुग्यो । हरेक नातागोतामा आगोझैं फैलियो, ‘त्यो बुहारी कति सोमत नभएकी ! लाजसरम पचेकी ! लोग्नेमान्छेको बीचमा बसेर तास खेल्छु भनी ! उसको लोग्ने लाजले रातोपिरो भयो बिचरा ! बोल्नै सकेन !’

त्यतिबेला मलाई लाग्थ्यो— ती माइजूले त्यसो नगरेको भए पनि हुन्थ्यो ।

अहिले उहाँलाई सम्झेर गज्जब लाग्छ । एक मन मलाई उनीजस्तै हुन मन लाग्छ । अर्को मन भन्छ— कुल शिक्षा कुल ! यु डन्ट वान्ट दिस !

त्यतिबेला मलाई ‘महिलाले त्यसो गर्नु गलत हो’ भनेर बुझाइयो । तर, यो कुराको जड अहिले बुझ्दै छु । पहिलो शिक्षा घरबाट सुरु भएजस्तै हरेक पहिलो लडाइँ पनि घरबाटै सुरु हुन्छ । आफ्नै परिवारबाट उम्किएपछि बल्ल समाजसँगको घनघोर लडाइँ सुरु हुन्छ ।

छोरा र छोरी उही तरिकाले पेटमा ९ महिना हुर्किन्छन् । गर्भभित्र शारीरिक विकास पनि उस्तै गतिमा हुन्छ । जन्म पनि उही प्रक्रियाले हुन्छ । उस्तै यात्रामा यो धरती टेक्ने छोरा र छोरीको बाटो जन्मपछि भने अलग हुन्छ । छोरा र छोरीलाई फरक बाटोमा हिँडाइन्छ । छोराहरूलाई ‘छोरा मान्छेले अलिकति बिगार त गरिहाल्छन् नि’ भन्ने बाटोमा हिँडाइन्छ । छोरीहरूलाई ‘छोरी मान्छे भएर धेरै उफ्रिनु हुँदैन’ शीर्षकको बाटोमा डोर्‍याइन्छ । छोरा वंश धान्ने ‘परिवारको शान’ झैं हुर्काइन्छन् । छोरी ‘अर्काको घरमा जाने नासो’ को रूपमा हुर्काइन्छन् ।

छोरा साथीहरूसँग दिनभर खेल्न जाँदा छोरीहरूलाई ‘घरको काममा आमालाई सहयोग गर्ने’ कामदार बनाइन्छ । छोरालाई काम लगाउनुपरे ‘छोरा मान्छेले त परेपछि जे पनि गरिहाल्छ, किन काम लगाउनू ?’ भनिन्छ । छोरीलाई चाहिँ ‘बिहेपछि बूढोको घरमा काम नजाने बेइज्जत हुन्छ, गाल आमालाई पर्छ’ भनेर धम्क्याइन्छ ।

वास्तवमा छोरीहरूको बाल्यकाल यही तयारीमा बित्छ ताकि उनीहरू कुनै दिन हुर्केर लोग्नेको घरमा सेवा गर्न सकून् । बाल्यकालको अबोधपन र उत्सुकता पछ्याउने समयमा उनीहरूलाई घरको ‘ट्रेनिङ सेन्टर’ मा भर्ती गराइन्छ ।

म मान्छु— अहिले परिस्थिति बदलिएको छ । छोरीहरू शिक्षित छन् । आत्मनिर्भर छन् । तर, भित्रसम्म फैलिएको असमानताको जरो अलिकति पनि हल्लिएको छैन । असमानताको जरोमा उभिएको पितृसत्ताको रूख झांगिएर झन् ठूलो भएको छ । यति ठूलो कि उसले वरपरका स–साना बिरुवाको घाम छेकेको छ । शिक्षा र चेतनाको घाम छेकिएपछि उम्रिने भनेको उही पुरातन समाज हो ।

म अविवाहित छु । समाजका अनुसार मेरो विवाह गर्ने उमेर पुगिसक्यो । मेरा साथीसंगी, दिदीबहिनी, भदै आदि सबैको बिहे भइसक्यो । सबै आ–आफ्नो फेसबुक वालमा ‘विथ माई हबी’ भनेर फोटो हाल्छन् । तीजमा राताम्मे भएर गरगहनाको फोटो राख्छन् । तर, त्यो झकिझकाउ सारीमा, त्यो पोतेमा कति आशा, इच्छा र आकांक्षा दबिएर बसेका होलान् ? म यस्तै प्रश्नको उत्तर खोजिरहन्छु ।

मलाई कहिलेकाहीँ उनीहरू चाहेर वा नचाहेर भन्छन्, ‘कति रमाइलो छ है तँलाई ?’

अनि कहिले ठ्याक्क उल्टो सुन्छु, ‘अब त सेटल हो न, एक न एकचोटि त बिहे गर्न परिहाल्छ ।’

कोही थप्छन्, ‘अहिले नै हो जे–जे गर्न मन लाग्छ गर्, बिहेपछि पाइँदैन ।’

यी मेरा नितान्त व्यक्तिगत भोगाइ हुन् । मलाई यही समाजको चालचलनका कारण विवाह र सम्बन्धप्रति ठूलो वितृष्णा छ । प्राकृतिक नियमअनुसार हामी आमा–बुबालाई आफ्नो इच्छाअनुसार फेर्न वा साट्न सक्दैनौं । तर, छोरीहरूलाई आफ्ना बुबा र आमा नै फेर्नुपर्छ । कोख फेर्न नपरे पनि आमाको काख फेर्नुपर्छ । आफू हुर्केको घर फेर्नुपर्छ । त्यो आँगन छोड्नुपर्छ, जहाँ आफ्नो अमूल्य बाल्यकाल बितेको छ । राम्रोसँग नचिनेकालाई बुबा–आमा मान्नुपर्छ । कहिल्यै नटेकेको घरलाई आफ्नो घर मान्नुपर्छ । बिरानो आँगनलाई आफ्नो मानेर अँगाल्नुपर्छ ।

तपाईं (सम्पूर्ण पुरुष) ले कहिल्यै सोच्नुभएको छ— तपाईंलाई यी सब गर्नुपरे के होला ? बिहे गरेर आफ्नो घर छोडेको, नयाँ घर गएको, नयाँ बुबा–आमा पाएको अवस्था एकपटक कल्पना गर्नुस् त ! एक दिन ससुरालीमा गएर दिनभर बस्नुपर्‍यो भने हरिबिजोग हुन्छ । कोही ज्वाइँ केही दिन ससुराली बसिहाले भने पनि यही समाजले भन्छ, ‘ज्वाइँ भएर नि के लाज नभएको, यति दिन बसेका !’

कोही ज्वाइँ धेरै नबोल्ने भए भलाद्मी, धेरै बोल्ने भए कति रसिला र रमाइला ! बुहारी धेरै नबोल्ने भए घुसघुसे, धेरै बोल्ने भए प्यारप्यारे !

कुरा यहीँ सकिँदैन । घरपछि आउँछ थर । समाजले ठूलै मन गरेर नामचाहिँ बदल्न लगाएको छैन । तर, केही उदाहरण हाम्रै टोलमा देखेकी छु— घरको नाम एउटा, माइतीको नाम अर्को ।

मेरो यो लेख यो समाज, केही दिदीबहिनीको सोच र आमाहरूको धारणासँग पनि पक्कै मिल्दैन, दाजुभाइसँग त परको कुरा । म ढुक्क छु । म छोरी भएर जन्मिएकी हुँ, बुहारी बनेर मर्न चाहन्नँ । मलाई आफ्नो गोत्र फेर्नु छैन ।

म बिहान जतिबेला मनलाग्यो, उतिबेला उठ्न सक्ने जीवन बाँच्न चाहन्छु । कोही उठ्नुअघि आफू उठेर सजिँदै हल्का मुस्कानसहित सबैसामु उपस्थित हुनुपर्ने बुहारी बन्न चाहन्नँ ।

मैले यही कुरा भन्दा धेरैले सुनाउँछन्, ‘चाँडै उठ्नु भनेको आफ्नो जीवनशैलीका लागि राम्रो हो । ढिलासम्म सुत्नु राम्रो होइन । मान्छे एउटा रुटिनअनुसार चल्नुपर्छ ।’

जीवनशैलीको ठेक्काचाहिँ बुहारीहरूको मात्रै हो क्यारे !

म घरभित्र मन लागेको बेला चिच्याएर हाँस्ने जीवन बाँच्न चाहन्छु । न कि खोक्दा पनि समाजले के भन्ला भनेर डराई–डराई बाँच्नुपर्ने बुहारी भएर । छोरी भएर जन्मेकी म बुहारी, भाउजू, माइजू, काकी, जेठानी बन्न कदापि चाहन्नँ । किनभने ती सम्बन्धसँग आउँछन् अनेकौं जिम्मेवारी । अनि ती जिम्मेवारीले चिच्याई–चिच्याई भन्छन्—

‘अब तँ अल्लारे छोरी होइन, कसैको घरकी बुहारी भइसकिस् । घरकी लक्ष्मी, घरकी शोभा होस्, गहना होस् ।’

‘त्यसरी पनि हाँस्ने, बोल्ने, हिँड्ने हो ? तँ त कसैको घरकी इज्जत भइसकिस् । तँ जिम्मेवार हुनुपर्छ, अरूका लागि ।’

मेरा दिदीबहिनी र म बच्चाबेला सँगै खेल्थ्यौं, हामी केहीमा फरक थिएनौं । तर, अहिले म उनीहरूको समाजमै पर्दिनँ । हाम्रो ‘सो–कल्ड’ राम्रो समाजका लागि म बिहे नभएकी, नगरेकी, घर–परिवार र श्रीमान् नभएकी, अल्लारे, हाउडे आदि हुँ ।

जब उनीहरू आफ्ना बालबच्चा लिएर आउँछन्, मेरी आमाको तनाव शिखरमा पुग्छ, ‘हेर् त ! तँभन्दा कान्छी !’

म आमालाई प्रतिप्रश्न गर्छु, ‘आमा ! यस्तो कुन घर छ, जहाँ म घरमा जस्तै जतिबेला मन लाग्यो, त्यतिबेला उठ्न सक्छु ? यस्तो घर, जहाँ मलाई अरूले के भन्लान् भन्ने कुराको ‘अलर्ट’ हुन नपरोस् ? यस्तो परिवार कहाँ छ, जसले मलाई बिहे गरेको भोलिपल्ट राताम्मे फरिया, सिन्दूर–पोते नभई सामान्य पजामा र टिसर्ट लगाएर बेडरुमबाट बाहिर निस्केको देख्न सकोस् ?’

यस्तै कुरा चल्दा एउटा साथीले भनेको थियो, ‘त्यस्तो फरिया गाह्रो भए कुर्ता लगाउँदा भइहाल्छ नि !’

म छक्क परें । पजामा र टिसर्ट लगाउँदा हुनेचाहिँ के हो ? ए अँ, बुहारीलाई सोबर हुनैपर्छ क्यारे ! नजर झुकाउनैपर्छ क्यारे !

बिहेको कुरा चल्दा म आमालाई बेलाबेला भन्छु, ‘यस्तो केटा खोज्नू, जसले बिहे गर्नेबित्तिकै आफ्नो घर–परिवार छोडोस् । उसले पनि आफ्नो गोत्र त्यागोस् । आमा–बुबाप्रति आफ्नो कर्तव्य सधैं हुन्छ तर यो समाजमा बिहे हुनेबित्तिकै छोरीलाई मात्र पराई किन बनाइन्छ ? छोरालाई पनि त बनाइयोस् । ती दुईलाई अलग्गै बाँच्न दिइयोस् । मलाई चाडपर्व, पूजा, तिथि, श्राद्धमा बिहान ४ बजेदेखि उठेर भान्सामा लदारिनु नपर्ने घर खोजिदिनुस् ।’

मेरो कुरा सुनेर आमा ‘यस्ता पागल कुरा नगर् है’ भनेर एक छिन रन्किनुहुन्छ । तर, फेरि सम्झाउन थाल्नुहुन्छ, ‘हेर्, अरू पनि त यस्तै बिहे गरेर गए । घर सम्हालेर बसे । बच्चाबच्ची पाए । त्यो जिन्दगी फरक छ । एकचोटि त्यो जिन्दगीमा पुगेपछि त्यतै रमाइलो लाग्न थाल्छ । त्यसमा चुनौतीसँगसँगै खुसी पनि आउँछ । जिम्मेवारीसँगसँगै परिपक्व हुँदै गइन्छ । समझदारी दुवै परिवारलाई गर्नुपर्छ तर छोरी अलिकति लचिलो हुनुपर्छ ।’

म सोध्छु, ‘अनि यो लचिलो हुनुपर्ने बोध लोग्नेमान्छेलाई किन हुँदैन ?’

आमा एक सासमा भन्नुहुन्छ, ‘किनकि उनीहरू हामीलाई विश्वास गर्छन् । विश्वास गरेर आफ्नो घर–परिवारमा सामेल गराएका हुन्छन् ।’

आमा मलाई एकदम कुशल ‘बुहारी मटिरियल’ बनाउन चाहनुहुन्छ, जुन म हुँदै होइन र बन्न पनि सक्दिनँ ।

एकपटक एक जना भाउजूले मेरी आमाको चित्त दुखाइन् । मेरा यस्तै ‘पागल’ सर्तहरू सुनेपछि उनले आमासँग भनिछन्, ‘त्यसो भए कोही परिवार र खानदान नभएको, जात न थरको अनाथसँग बिहे गरे भइहाल्यो नि !’

त्यो बेलादेखि आमाको ईख तिखारिएको छ । तर, मेरा सर्त उस्तै छन् । आमा र हजुरआमा एकातिर, म एकातिर । हाम्रो जुहारी चलिरहन्छ ।

मलाई सबैले सधैं सोधिरहने प्रश्न यस्तै हुन्छ, ‘भोज कहिले खुवाउने ? अब बिहे गर्नु पर्दैन ? कहिलेसम्म हो यस्तो बैरागिएर बस्ने ?’

सबैलाई आज एकमुष्ट उत्तर दिन चाहन्छु, ‘न म बैरागिएर बसेकी छु, न कसैलाई भोज खुवाउने रहर नै छ । यस्तो संसारमा बिहे गरेर गृहिणी बन्नु मलाई स्वीकार्य छैन, जहाँ मेरो स्वतन्त्रताको रिमोट अरूको हातमा होओस् । जहाँ मैले फेर्ने हरेक श्वासको खबर दिनुपरोस् । फेरि कोही एक जनाले विवाह नगर्दैमा संसार पनि त रोकिँदैन । प्राकृतिक विकासक्रम पनि रोकिनेवाला छैन । पृथ्वीबाट मानव प्रजाति लोप हुनेवाला छैन । एक जनाले बिहे गर्नु र नगर्नुमा सारा अस्तित्वलाई केही फरक पर्नेवाला छैन । ४.५ अर्ब वर्षपछि मेरो बिहे होला भनेर ‘इभोल्युसन’ यहाँसम्म घिस्रीघिस्री आइपुगेको पनि होइन ।

म विवाह, सम्बन्ध र जिम्मेवारीदेखि भागेको देखेर मेरा विवाहित साथी र दिदीबहिनीहरू भनिरहन्छन्, ‘कति भाग्छेस् यार, अब त सेटल हो ।’

म उल्टै सोधिदिन्छु, ‘तिमीहरूलाई म कसरी अनसेटल्ड लाग्छ ?’

उनीहरू अक्क न बक्क भएर आँखा यताउता टहलाउन थाल्छन् । उनीहरूभित्र गडेको पितृसत्ता र सिस्टमले म यो समाजमा कतै अटाउन सकेकी छैन । तर, मलाई बाल !

केही दिनअघि एक जना साथीले फोन गर्‍यो । उसको घरमा बुबा, मम्मी र ऊ छन् । ऊ पढे–लेखेको, राम्रो पेसामा छ । तर, उसको कुराले मेरो पारा तात्यो ।

उसले भन्दै थियो, ‘मम्मीलाई सन्चो नै भएन ।’

मैले सोधें, ‘अनि खाना खान दियौ मम्मीलाई ?’

‘अहँ ! के पकाउनू र मैले ! कहाँ पकाउनू ! यस्तो बेलामा चाहिँ बिहे गरेको भए सजिलो हुन्थ्यो भन्ने लाग्ने रहेछ ।’

रिसको झोंकमा मैले उसलाई के भनें, अहिले सम्झना छैन । मनमनैचाहिँ ‘गो टु हेल’ भनेको धमिलो याद छ ।

भान्सा महिलाको जिम्मेवारी हो भनेर सोचिने संरचनामा अहिले थोरै भए पनि परिवर्तन आएको छ । तर, भान्सामा तरकारी काट्दैमा, लसुन फोकिदिँदैमा सबै कुरा सकिँदैन । भान्सामा सहयोग गरे पुग्छ भन्ने मानसिकता पनि सही होइन । बराबरी र लैंगिक समानताको सुरुआत भान्साबाट हुन सक्छ तर त्यत्तिले पुग्दैन । सुधारको बाटोमा भान्सा नर्सरी कक्षा मात्र हो ।

मेरो एकदम मिल्ने साथी सिड्नीमा बस्छे । उसका दुई छोरी छन् । ऊ छोरीहरूलाई हुर्काउने, पढाउनुका साथसाथै आफ्नो काम पनि गरिरहेकी छ । ऊ आफ्नो वैवाहिक जीवनसँग खुसी थिइनँ । खराब सम्बन्धले गर्दा मानसिक स्वास्थ्यमै असर पर्न थालिसकेको थियो । उसले छुट्टिने निर्णय गरी । त्यो निर्णय अस्ट्रेलियाबाट आँधीतुफानझैं काठमाडौं आइपुग्यो । उसको साथमा कोही उभिएनन् । ऊ परिवारबाट बहिष्कृत भई । अहिले एक्लै संघर्ष गरेर बसेकी छे ।

केही दिनअघि भनेकी थिई, ‘मलाई के–के नराम्रो सोच आयो । त्यसैले ठूली छोरीलाई पुलिसको नम्बर र एम्बुलेन्सको नम्बर कण्ठ पार्न लगाएँ । अनि मलाई केही भयो भने नडराई ती नम्बरमा फोन गर्न अह्राएँ ।’

विवाह तोड्ने निर्णय लिन उसलाई सजिलो थिएन । घरपरिवारसँग बोलचाल बन्द भयो । सम्बन्ध बिग्रियो । ऊ अझै आफूलाई कसरी सम्हालिरहेकी छे भनेर एकवचन कसैले सोधेका छैनन् । बाउले उसका लागि ढोका बन्द गरिसके । आमा चुपचाप छिन् । तर, पनि उसले हारेकी भने छैन ।

पुरुषले छोडेको भए उसलाई बहिष्कार गर्नु त परैको कुरा, उसको लागि दोस्रो श्रीमती खोज्ने तयारी नै चलिसकेको हुन्थ्यो । हाम्रो समाजमा महिलाले निर्णय लिएको कसैलाई पच्दैन । समाजले ‘महिलाको पखेटा पलाएको’ देख्न सक्दैन । उसका चाहना र स्वतन्त्रताले कुनै अर्थ राख्दैनन् । समाजकै लागि भए पनि महिलाले घुट्घुटिएर बाँचिदिनुपर्छ । तर, मेरी साथीले आफूलाई सोची । आफू खुसी भए छोरीहरूलाई खुसी राख्न सक्छु भन्ने ठानी र अघि बढी ।

कहिलेकाहीँ लाग्छ— जति बेला मन लाग्यो, उति बेला फुकाएर फाल्न पाइने भएकाले होला, महिलालाई परिवारका ‘गहना’ भनेको !

‘महिलाको दुश्मन महिला नै हो’ भनेर पितृसत्ता पन्छिन खोज्छ । ‘खराब सासू’, ‘खराब बुहारी’, ‘खराब नन्द–आमाजू’ आदिले नै हो महिलालाई अघि बढ्न नदिने भन्ने बुझाइ लाद्न खोजिन्छ । म मान्छु— सबै असल नहोलान् तर यस्ता पात्रहरू पितृसत्ताले प्रयोग गर्ने कवचमात्र हुन् । आफू चोखिन प्रयोग गर्ने पात्र । यदि सासू खराब देखिन्छिन् भने उनलाई पुस्तौंपुस्ताले त्यसो बन्न बाध्य बनाएको हो । हजुरआमालाई त्यतिबेलाको समाज र चलनले बाध्य बनाएको हुन सक्छ । हजुरआमाले गरेको देखेर आमा पनि बाध्य भइन् होला । आमालाई देखेर छोरी पनि त्यही बाटोमा लाग्छिन् होला । एउटा महिला अर्को महिलाको मित्र नहोलान् तर दुश्मन कुनै हालतमा होइनन् । दुश्मन यो समाजको पितृसत्ता नै हो ।

वंश अगाडि बढाउन विवाह जरुरी होला तर विवाह केवल समझदारीको भण्डार हो । कुण्ठा र तिरस्कारको भकारी हो । र, यो हाम्रो समाजमा मात्र सीमित छैन । हाम्रो धर्ममा मात्र सीमित छैन । भियतनामकी मेरी साथी भन्छे, ‘हाम्रो समाजमा महिलालाई धेरै गाह्रो छ । मेरो काका राजाजस्तो बनेर खान्छ । म त पढाइका लागि सहरमा बस्छु । गाउँमा सबै काम र सबै निर्णयमा पुरुषकै दबदबा छ । महिलाको काम पकाउने र घरको काम गर्ने मात्र हो ।’

मेरी एक जना नजिककी भाउजूलाई दाइले उति वास्ता गर्दैनन् । तर, भाउजूको चौतर्फी सकारात्मक चर्चा हुन्छ । बूढाले वास्ता नगरे पनि सबैलाई हाँसेर स्वागत गर्ने, घरमा आइपर्ने सबै जिम्मेवारी वहन गर्ने ‘कुशल बुहारी’ हुन् उनी ।

बूढी सासू बिरामी हुँदा बुहारी बनाएर भित्र्याइएको थियो उनलाई । उनले सासूको राम्रो हेरविचार गरिन् । सबैले तारिफ गरे । तर, जसका लागि सबै घरबार छोडेर आइन्, ऊ नै आफ्नो हो/होइन, थाहा भएन ।

‘बूढाले जस्तो व्यवहार गरे पनि आमाजू, फुपू, सासू, ससुरासँगै सिंगो खानदानलाई एक ढिक्का बनाएर राखेकी छे । लक्षिणकी रहिछ । घर धानेर बसेकी छे । कति उज्याली । यस्ती पो बुहारी !’

गुणगान उनले सधैं सुन्न पाइन् । तर, उनी भित्रभित्रै कति पिल्सिएकी छन्, उनलाई बाहेक अरू कसैलाई थाहा छैन ।

कोही भन्छन्, ‘छोरी पाइहाली । बूढो कुरा परे राम्रोसँग बोलिहाल्छ । के गरोस् त, उसको बानी नै धेरै नबोल्नेछ ।’

भाउजूको बानी धेरै नबोल्ने भएको भए ? नहाँस्ने भएको भए ? भाउजूले दाइलाई वास्ता नगर्ने भएको भए ? घरको केही हेरविचार नगर्ने भएको भए ?

मैले धेरैपटक भन्छु, ‘भाउजू, छोड्न किन डराउनुहुन्छ ?’

‘कहाँ जाने म ? घरको हालत त्यस्तो छ । अब यही आफ्नो भाग्य सम्झेर बस्नुपर्छ,’ उनी एक सासमा भन्छिन्।

मलाई सबैले ‘भाउजू भड्काइस्’ भनेर गाली गर्छन् । तर, म जे देख्छु, त्यसले मेरो रगत उम्लिन्छ । फेसबुकमा अरूको एनिभर्सरी, जन्मदिनका फोटो हेरेर खिन्न मान्ने भाउजूलाई आफ्नो बिहेको फोटो कहाँ छ भन्ने पनि थाहा छैन । भोलि छोरी ठूली भएर आमा र बुबालाई प्रश्न गरी भने ? ‘बिहेको फोटो हेर्छु नि’ भनी भने ?

यस्ता अरू पात्र पनि छन् । उनीहरूलाई देख्नेबित्तिकै म ‘भाँड्ने’ काम गर्छु । ‘बाँदरले आफ्नो घर नि बनाउँदैन, अरूको पनि बन्न दिँदैन’ भन्ने डायलग धेरैपटक खाइसकें । यस्ता सम्बन्ध र यस्ता पात्रहरूलाई म बाँचुन्जेल भाँडिरहन्छु ।

आफ्ना सासू, ससुरा, देवर, देवरानी सबैप्रतिका कुण्ठा पोखिसकेपछि फेरि उनीहरू नै भन्छन्, ‘माया त एकदम गर्नुहुन्छ श्रीमान्ले तर कहिलेकाहीँ कराउने बानी छ । म पनि त कराउँछु नि ! कसैको नेचर नै यस्तो हुन्छ, अब अलिअलि सम्झौता त गर्न परिहाल्यो नि !’

‘होइन, मेरो सासू मम्मी र बुबा त घरको आमा–बाबाभन्दा बढी माया गरिसिन्छ । कस्तो फ्रिडम दिसिन्छ । तर, आफैंलाई अप्ठ्यारो लाग्ने के, केही कुरा भन्नुपर्दा ! धेरै ढिलोसम्म घर नपुग्दा आफैंलाई कस्तो–कस्तो लाग्ने के !’

म आफ्नो जिन्दगी र स्वतन्त्रता बिर्सन चाहन्नँ । बिहे गर्ने रहर मलाई पनि छ । म पनि बच्चा जन्माउन चाहन्छु । म पनि आमा बन्न चाहन्छु । जिन्दगीमा पाइने हरेक अनुभव बटुल्न चाहन्छु । तर, आफ्नो स्वतन्त्रताको घाँटी निमोठेर म कुनै घर सजाउन सक्दिनँ । आफ्ना खुसी र इच्छाहरू मारेर ठडिएको त्यस्तो घर मेरा लागि घर हुनेछैन ।

म सोच्छु— एकपटक पाएको जिन्दगी घुमेर, रमाएर, नयाँ ठाउँ र मानिस भेटेर बिताऊँ । मलाई कसैकी श्रीमती, बुहारी, नन्द–देवरकी भाउजू बनेर यो जीवन बिताउन मन छैन । मन भन्छ— जा घुम् । बाँच् आफ्नो जिन्दगी । बाँकी म सम्हाल्छु ।

त्यसैले म यो बाटोमा छु । यतिन्जेलसम्म हिँड्दा थुप्रै अपमान, तिरस्कार र अवहेलना भोग्नुपरेको छ । र, यो क्रम रोकिनेछैन । समाजले बिहे नगरेकाहरूलाई बहिष्कारको नजरले हेर्छ । समाजलाई मेरो खुसीबारे न कहिल्यै कुनै मतलब थियो न हुनेवाला नै छ । एउटी अविवाहित केटीलाई समाजमा अटाउनका लागि विवाहवाला परीक्षा पास गर्नुपर्छ भने म त्यस्ता हरेक परीक्षा बहिष्कार गर्छु । मलाई बाल !

मेरो एउटा ‘रेकरिङ ड्रिम’ छ— सबै जना तयार भएर बसेका । म पनि सजिएकी हुन्छु, बेहुली बनेर । तर, जन्तीको बाजा सुनेपछि मलाई एन्जाइटी सुरु हुन थाल्छ । रातो सारी, घुम्टो, मेकअप मलाई भारी लाग्छ । गहनाले मेरो घाँटी निमोठिएको जस्तो हुन्छ । जन्ती आइसकेको खबरले म झन् आत्तिन थाल्छु । के गरौं, कसो गरौं हुन्छ । म बसिरहेको ठाउँबाट उठ्न खोज्छु, सक्दिनँ । जब सबै जन्ती हेर्न गइरहेका हुन्छन्, म सबै छोडेर कता–कता अन्तै पुग्छु, यो समाजबाट धेरै टाढा । मनमा सन्तोष आउँछ । भित्रबाट मेरो आत्मा बोल्छ— कुनै हिन्दी सिनेमामा झैं— ‘यु डन्ट वान्ट दिस !’

(शनिबार प्रकाशित हुने कान्तिपुरको प्रिन्ट संस्करण ‘शनिबार विशेष’बाट ।)

प्रकाशित : कार्तिक २१, २०७७ १९:१४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×