बार्ले : एक सहरमा दुई देश- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बार्ले : एक सहरमा दुई देश

हामी यस्तो रेस्टुराँनजिक पुग्यौं, जसको बाहिर टेबलमा खाना खाइरहेका मानिस बेल्जियमतिर थिए भने किचेनको भाग नेदरल्यान्ड्समा थियो । खानेमान्छे एउटा देशमा बस्छ र बिल तिर्न अर्को देशमा पुग्छ । एक देशमा उभिइरहेको वेटर बोलाउने बित्तिकै अर्को देशमा आइपुग्छ ।
जीवा लामिछाने

बूढापाकाहरू भन्थे– दुइटा नाउमा खुट्टा नराख्नु । यो अर्ति–उपदेश सुन्दै हुर्किएको मैले यसपालि एकैचोटि दुई देशमा खुट्टा राख्ने अवसर प्राप्त गरें । यो मैले कहिल्यै कल्पना नगरेको दृश्य थियो । प्रिय पाठकहरू समक्ष त्यही नौलो अनुभव साट्न यो आलेख लेखियो ।

***

कोरोना–कहरले कतै निस्कनै दिएन । आफू बसेको सहरबाट बाहिर ननिस्केकै ६ महिनै पुग्न लागेको थियो । कोरोनाले ल्याएको कठिनता र अड्चनले सबै उल्लासलाई बिर्साइदिएको थियो । तर, तनाव, दुःख त आउँछन्–जान्छन् । यो एक ऋतुझैं चक्र हो ।

बितेका तीन दशकमा एउटै सहरमा यति लामो समय बसेको मेरो पहिलो अनुभव रहेछ । सामान्य अवस्था भएको भए महिनामा दुई–तीन नयाँ ठाउँमा यात्रा गर्नैपर्थ्यो । यात्रा मेरो स्वभाव बनिसकेको थियो । ६ महिनाको बन्दाबन्दीमा परेपछि छटपटी हुनु स्वाभाविक थियो ।

लकडाउन खुकुलो हुन थालेपछि परिवारसंग यात्रामा कतै जाने योजना बन्न थाल्यो । तर, जाने कहाँ ? युरोपेली संघका देशहरूले एक–आपसमा यात्रा खुकुलो पारे पनि मानिसहरूले पूर्ववत् अवस्थामा झैं अझै निस्फिक्री हिँड्न–डुल्न सुरु गरिहालेका छैनन् । हजारौं मानिसको ज्यान लिनेगरि फैलिएको महामारीको त्रास कायमै छ ।

महामारी बिस्तारै कम हुनु अनि युरोपको मौसमले लोभ्याउनु–एकैसाथ भयो । यो मौका सदुपयोग गर्दै हामीले जर्मनीसँगै सीमा जोडिएको देश बेल्जियमको समुद्री तट ‘उस्टेन्ड’ र अरू केही पर्यटीकीय गन्तव्य घुम्ने योजना बनायौं । र, २८ जुलाई २०२० का दिन फ्र्यांकफर्टबाट सपरिवारै निस्कने भयौं । हनाउ सहर निवासी मित्र ज्योतिन्द्र जोशी र उनको परिवार पनि यात्रामा साथ दिन तयार भए ।

हाम्रो पहिलो लक्ष्य एउटा सानो यस्तो सहर थियो, जहाँको अन्तरदेशीय सिमाना बडो विचित्रको छ । गति नियन्त्रणबिना गाडी सवार गर्न मिल्ने जर्मन अटोबाहन (राजमार्ग) पार गर्न हामीलाई धेरै समय लागेन । तीन घण्टामै जर्मन सीमा नाघेर बेल्जियम प्रवेश गर्‍यौं । बेल्जियमको पोर्टसिटी आन्त्वेरप पार गर्दै बार्ले सहर पुगियो । बार्ले पुग्न साँघुरो सडक पार गर्नुपर्छ । साँघुरो सडकका दुवैतिर रोपिएका रुखहरूले त्यहाँको सौन्दर्य आकासिएको लाग्थ्यो । सडक पार गर्दा दायाँ–बायाँ देखिने आकर्षक महलहरूले भन्थे— त्यस क्षेत्रमा सम्पन्न मानिसहरू बसोबास गर्छन् ।

युरोपमा यस्ता धेरै गाउँ छन् । तर, कोरोनाको त्रासमा पनि यही गाउँ सम्झेर हिँड्नुको कारण विशेष थियो । यो त्यही गाउँ हो, जसले दुई देशको सीमालाई आफूभित्र अटाएको छ । संसारमा सिमानाका कारण हुने अनेक विवाद सुनिरहँदा यहाँचाहिँ सिमानाका रमाइला थुप्रै किस्सा सुन्न–देख्न पाइन्छ । त्यही हेर्न, अनुभूत गर्न हामी बार्ले पुगेका थियौं ।

सानो–सुन्दर सहरबीच दुई देशका सिमाना कोरिएका थिए— कतै सडक र फुटपाथको बीचबाट कोरिएका छन्, कतै देशको राष्ट्रिय–पहिचानसहितका झन्डा राखिएका छन्, कतैचाहिँ दुई देश छुट्याउने सांकेतिक अक्षर ‘बी’ र ‘एनएल’ मात्रै लेखिएका छन् । सडकमा सीमा निर्धारण गरी लेखिएका संकेत चिह्न ‘बी’ र ‘एनएल’ छ्याप्छ्याप्ती देख्न पाइन्छ ।

‘बी’ लेखिएको छ भने बुझ्नुस्, त्यो क्षेत्र बेल्जियम अधीनस्त हो । अनि ‘एनएल’ अक्षरले भन्छ— त्यो नेदरल्यान्ड्स हो । सम्झनामा रहिरहने कुरा के भने सडकमा एक छिन हिँड्दा ‘बी’ तिर पुगिन्छ, एकै छिनमा ‘एनएल’ तिर । सडकमा जेब्राक्रसजस्तै सेतो क्रस चिह्नले सीमा छुट्याइएको छ, जसलाई नाघ्दै गर्दा मैले यो यात्रा–निबन्धको सुरुमै उल्लेख गरेको ‘दुई डुंगामा खुट्टा’ भन्ने बूढापाकाका आहान सम्झिएको थिएँ ।

***

यो सानो सहर वरपर ३० वटा यस्ता साना भू–भाग (आनक्लेभ) रहेछन् । केही भाग बेल्जियमको अधीनमा छन् भने केही भाग नेदरल्यान्ड्सको । ३० भाग जमिनमध्ये २२ टुक्रा जमिन बेल्जियम आनक्लेभ, एक डच आनक्लेभ र ७ बेल्जियम सबआन्क्लेभ रहेछन् । नजिकैको रेस्टुराँमा एक खुट्टा बेल्जियम र जीउ नेदरल्याण्डमा राखेर मैले गुगल सर्च गरें । गुगलमा बेल्जियमको अधीनमा रहेका यी भागहरू बेल्जियमको सिमानाबाट केही पर डच क्षेत्रभित्र रहेका ससाना थुम्काजस्ता देखिए ।

आखिर यस्तो अद्भुत सिमाना कसरी बन्यो ? सन् १८३१ मा बेल्जियम र नेदरल्यान्ड्स दुवै फरक–फरक राष्ट्र भए । दुवै राष्ट्रका सिमाना छुट्याउन गाह्रो थिएन । केवल यही ठाउँलाई कसरी मिलाउने भन्ने समस्या थियो । सिमाना छुट्याउनुअघि गाउँलेलाई सोधियो । गाउँलेले दुवै सरकारले गरेको निर्णय मान्ने राय व्यक्त गरे । त्यसपछि जहाँ जहाँ सिमाना गाडियो, गाउँको नाम देशको राष्ट्रभाषाअनुसार थोरै फरक पर्न गयो । नेदरल्यान्ड्सतिर यो गाउँको नाम बार्ले नस्सो भनियो भने बेल्जियमतिर बार्ले हेर्टोग । तर, कुन ठाउँ नेदरल्यान्ड्स, कुन ठाउँ बेल्जियम पर्छ, यो याद नगर्ने हो भने मेसो पाउनै सकिँदैन । सन् १८३१ मै गाउँलेको सहमतिमा सिमाना छुट्याउन सेतो धर्का कोर्ने निर्णय भयो, जुन आजपर्यन्त कायम छ । त्यही बेला छुट्याइएको सिमानाको रोचक पक्ष के छ भने हिँड्दा–हिँड्दै सिमाना कुनै घरलाई चिरा पारेर अघि बढ्छ । सिंगो घरको आधा भाग एउटा देशमा र आधा भाग अर्को देशमा पर्छ । कतिपय रेस्टुराँ, क्याफे, बार, सिटी हल आदि पनि यसरी दुई देशको सिमानामा निर्माण भएका छन् ।

‘त्यसो भए दुई देशका बीचमा भएका त्यस्ता संरचना कुन देशको अधीनमा होलान ?’ मेरो प्रश्नमा यस्तो जवाफ प्राप्त भयो, ‘जुन देशमा त्यो घरको मूलढोका पर्छ, त्यो घरका मानिस त्यही देशका नागरिक हुन् ।’ कतिसम्म भएको रहेछ भने कुनै घरको मूलढोका एउटा देशमा र बाँकी पूरै घर अर्को देशमा पर्छ भने पनि मूलढोकाले ऊ कुन देशको नागरिक हो भन्ने निर्णय गर्ने रहेछ ।

सडक पार गर्दा एउटा यस्तो घरनजिक पुगियो, जहाँ सीमा निर्धारण गर्ने सेतो धर्का ठीक मूलढोका हुँदै घरलाई चिर्दै अघि बढेको रहेछ । घरको एकातिर नेदरल्यान्ड्सको झन्डा छ भने अर्कोतिर बेल्जियमको ।

कहिलेकाहीं देशको नियम परिवर्तन हुँदा यहाँका नागरिकले पनि आफ्नो मूलढोका परिवर्तन गरेका कथा सुन्न पाइयो । दुईमध्ये एक देशमा करको दररेट बढ्यो भने सिमानाका घरबेटीले मूलढोका परिवर्तन गरेर आफू अर्को देशको नागरिक भएको घोषणा गर्न पाउने रहेछन् । मूलढोका नै परिवर्तन गरेका केही घरका किस्सा सुन्यौं हामीले ।

मानवीय स्वभावअनुरूप, एक देशमा आर्थिक मन्दी भयो भने त्यसबाट बच्न अर्को देशको नागरिकता लिन त्यहाँका नागरिक स्वतन्त्र छन् । करको दर परिवर्तन हुँदा मात्रै होइन, कुनै दण्ड सजायमा परिवर्तन हुँदा पनि कतिपय मानिसले अर्को देशको नागरिकता लिएको उदाहरण रहेछ ।

हामी यस्तो रेस्टुराँनजिक पुग्यौं, जसको बाहिर टेबलमा खाना खाइरहेका मानिस बेल्जियमतिर थिए भने किचेनको भाग नेदरल्यान्ड्समा थियो । खाने मान्छे एउटा देशमा बस्छ र बिल तिर्न अर्को देशमा पुग्छ । एक देशमा उभिइरहेको वेटर बोलाउनेबित्तिकै अर्को देशमा आइपुग्छ ।

सिमानामा घर हुनेहरूले हरेक विषयमा फाइदा उठाउने रहेछन् । बार्ले नसाउ नगरपालिकाबाट कुनै कार्य सञ्चालनको अनुमति नपाएमा त्यही विषय अर्कोपट्टिबाट अनुमति लिएर सञ्चालन गर्दा रहेछन् । कुनै क्याफे, बारमा एकातिरको समय सकिएर बन्द गर्नुपर्ने बेला भयो भने टेबल–कुर्सी अर्कोपट्टि फर्काएर अबेरसम्म व्यापार गर्दा रहेछन् ।

कतिसम्म भने एउटै पलङमा सुतेका श्रीमान्–श्रीमती पनि फरक देशमा सुतिरहेका हुन सक्छन् भन्ने कथन यहाँ रमाइलोसँग सुनाइँदो रहेछ । एउटै घर चिरिएर देशको सिमाना बनेपछि यसो हुनु अस्वाभाविक भएन ।

सानो सहर भए पनि यहाँ प्रसस्त रेस्टुराँ, बार, पव देखिन्थे । कोरोनाको समयमा पनि टेबलहरू भरिभराउ थिए । अन्ततिर व्यापार खस्किरहँदा यहाँचाहिँ चहलपहल चलिरहेकै थियो ।

कोरोना लकडाउनमा भने यहाँ केही असहजता थपिएको रहेछ । त्यतिबेला सेन्जेन देशहरूले आ–आफ्नो खुला सीमा–नीतिमा केही परिवर्तन गरेका थिए । मानिसको खुला आवागमनमा नियन्त्रण लगाइएको थियो । नेदरल्यान्ड्सले बेल्जियमभन्दा केही दिनअघि नै लकडाउन खुकुलो पारेपनि बेल्जियमतिर बस्ने मानिसहरू खानपिन र किनमेललाई नेदरल्यान्ड्सको अधीनमा पर्ने रेस्टुराँ, पसलतिर त्यतिबेला जान नपाउने रहेछन् । कोभिड–१९ का कारण मृत्यु हुनेको संख्या डच क्षेत्रमा भन्दा बेल्जियममा बढी थियो ।

जताजता सिमाना देखिन्छ, त्यतैत्यतै केहीबेर हिँड्यौँ । एउटा बियर पसल देखियो । पसलबाहिर साइनबोर्डमा ‘यहाँ ६ सयथरीका बियर पाइन्छ’ लेखेको देखेपछि मलाई उत्सुकता जाग्यो । हामी पसलमा प्रवेश गर्यौं । त्यहाँको दृश्य झनै चकित पार्ने खालको थियो । समान्य देखिने यो पसलको बीच भागबाटै दुई देशको सिमाना निर्धारण गरिएको रहेछ । बेल्जियमपट्टि रहेको सेल्भ्सबाट एक बोत्तल बियर निकालेर नेदरल्यान्ड्सतर्फ रहेको काउन्टरमा गएर मैले त्यसको बिल भुक्तानी गरें ।

दुई देश भएपछि दुईथरी कानुन भइहाल्छ । दुवै देशमा मदिरा सेवन गर्ने उमेर फरक छ । करको मूल्य फरक छ । सोच र शैली फरक छ । तर, जतिसुकै फरक भए पनि दुई देशका यी नागरिकले आफूलाई सहजै ती विषयमा ढालिसकेका छन् । यही भद्रगोल सीमा अवलोकनका लागि यहाँ वार्षिक हजारौं पर्यटक पुग्दारहेछन् । नगरको आम्दानीको मुख्य स्रोत पर्यटन भएको छ । अनौठो सीमा–कथा सुनाएर व्यापार चलेको छ । शताब्दीऔंदेखि यो परम्परा कायम छ ।

***

एक दशकपछि अर्थात सन् २०३१ मा यो नगरले आफ्ना पुर्खाले मान्दै आएको स्वतन्त्र गाउँको परिकल्पनाको २ सय वर्ष पूरा हुँदै छ । तर, स्थानीयहरू यो गाउँ आठ सय वर्षदेखि यसैगरी मिलेर बसेको बताउँछन् । मध्ययुगीनकालमा त्यस क्षेत्रलाई दुई ड्युकहरूको सम्पत्तिका रूपमा छुट्याइएको रहेछ । त्योबेला ब्रावन्तका ड्युक हेर्टोगको अधीनमा रहेको ठाउँलाई बार्ले हेर्टोग भनियो । त्यसैगरी अहिलेको डच अधीनस्थ बार्ले नसाउ क्षेत्र ‘हाउस अफ नसाउ’ को अधीनमा परेको रहेछ । उनीहरूले असल छिमेकीको उदाहरण पेस गरेझैँ ती दुई पुर्खाले छुट्याएको सम्पत्तिलाई अहिले पनि मिलेमतोमा बाँडफाँड गरेका रहेछन् । यो परम्परा कैयौं वर्षसम्म उनीहरूका वंशजहरूले पनि कायम राख्दै आए । सन् १९९५ को एउटा सानो विवादित गाउँ बेल्जियमलाई हस्तान्तरण गरेपछि यो विवाद पनि सदाका लागि अन्त्य भएको बताउँछन् स्थानीय बासिन्दा ।

विकासका योजना पनि दुवैतर्फका स्थानीय निकाय मिलेर तय गर्दा रहेछन् । दुई मेयरहरूले एउटा टेलिभिजनलाई दिएको अन्तर्वार्ता हेरें । दुवैले दुवैतर्फको विकासमा ध्यान दिएको र हरेक काम गर्दा सल्लाह गरेर निर्णय गरेको बताइरहेका थिए । उनीहरूको अन्तर्वार्ता हेर्दा लाग्थ्यो— उनीहरू दुई देशका फरक नगरपालिकाको विकासको कुरा गर्दै छैनन्, ओल्लो घर र पल्लोघरको नाली कसरी मिलेर सफा गर्ने भन्ने योजना बनाइरहेका छन् ।

***

दुई भागमा बाँडिएका अरू केही सहरको यात्रा गर्ने मौका मैले यसअघि पाएको थिएँ । सोभियत संघमा अध्ययन गर्दाताका सन् १९८७ मा म पहिलोपटक बर्लिन पुगेको थिएँ । शीतयुद्धकालमा जर्मनी पूर्वी र पश्चिम भागमा विभाजन भएको थियो । सहरको बीच भागबाटै बर्लिनको ठूलो पर्खाल उभिएको थियो । यो पर्खालले झन्डै तीन दशकसम्म एकै सहरका जनतालाई एकअर्काबाट टाढा पुर्‍याएको थियो । जर्मनीको एकीकरणसँग भत्किएको उक्त पर्खाल कथाजस्तै लाग्नेगरि अहिले पूरै सहर एक भएको छ । पर्खाल उभिँदाका पीडादायी अवस्था र पर्खाल भत्किएपछिका खुसीका फोहोराहरू देख्नुलाई मैले जीवनका सुखद संयोगमध्ये एक मानेको छु ।

अर्को विभजित राजधानी निकोसिया सहर हो । यो सहर सिप्रियोट निकोसिया र टर्किस निकोसियामा विभजित छ । क्यारेबियन क्षेत्रको सेन्ट मार्टिन द्वीप पनि फ्रेन्च र डच क्षेत्रमा विभाजित छ । उक्त स्थानमा सन् २०१७ मा पारिवारिक यात्रामा पुगेका थियौं ।

तर, सबै सिमानामा यस्तै सुखद दृश्य देख्न कहाँ पाइन्छ र ? म केही कडा नियन्त्रण भएका सीमा क्षेत्रहरूमा पनि पुगेको छु र परैबाट हेरेर फर्केको छु । मोजाम्बिकसँग सीमा जोडिएका दुई देश, दक्षिण अफ्रिका र स्वाजिल्यान्डको सीमानजिक केही समयअघि पुग्दा प्रवेशाज्ञाका कारण सिमानाबाटै ती देशहरूलाई हेर्दै निरीह भएर म फर्केको थिएँ, जहाँ चराचुरुंगी र जंगली जनावर निर्बाध रूपमा दुवैतर्फ घुमफिर गरिरहेका थिए । त्यतिबेला मलाई लाग्यो, प्राणीहरूमा आफूलाई सर्बश्रेष्ठ ठान्ने मानवजाति आफैंले कोरेको सीमाका कारण बन्धनमा बाँधिएको छ । यस्तै सीमाका रूपमा चित्रित भएको दुई कोरियाबीच रहेको ‘डीएमजेड’ पुग्ने उत्कट चाहना हुँदाहुँदै पनि त्यहाँ भने अझै पुग्न सकेको छैन । विश्वका छक्क पार्ने अनेक सिमानाबारे जोरन निकोलिकले आफ्नो किताब ‘द एट्लास अफ अनयुजल बोर्डर्स’ मा लेखेका छन् ।

मार्क्सले वर्गविहीन र सीमाविहीन राज्यको कल्पना गरेका थिए । जुन बेला मार्क्सले यस्तो सीमाविहीन राज्यको कल्पना गरेका थिए, त्योबेला यो स्वप्नझैँ लाग्थ्यो । तर, मार्क्सको विचारलाई नमान्ने युरोपका २६ देशले सीमाविहीन राज्यको थालनी गरेका छन् । कुनै एक सदस्य देशको प्रवेशाज्ञा लिएको मानिस अरू कुनै पनि सदस्य राष्ट्रमा निर्बाध रूपमा यात्रा गर्न पाउँछ । सेन्जेन भिसा जोन नाम दिइएको यो प्रयोग सीमाविहीन देशको राम्रो प्रयोग मानिन्छ । तर, यो गाउँ त सेन्जेन जोनको भिसाभन्दा अझ एक पाइला अघि भएझैँ लाग्यो ।

आखिर उत्तर कोरिया र दक्षिण कोरियाको पनि सिमाना नै हो । उनीहरू त झन् एकै जाति, भाषा र संस्कृतिका मानिस हुन् । र, नेदरल्यान्ड्स र बेल्जियमको यो सानो सहर बार्ले पनि सीमा सहर नै हो । एकातिर निर्बाध हिँड्न र नागरिकतासमेत परिवर्तन गर्न पाइन्छ । अर्कातिर सीमा छेउछाउ हिँड्दा पनि गोली खाने डर हुन्छ । सीमाविहीन भूगोलको कल्पना गरेर निर्बाध रूपमा संसार घुम्न चाहने यात्री म, अहिले सिमानाका यी दुई फरक दृष्टिकोण सम्झिइरहेको छु ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७७ ११:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोनासँग लड्ने जर्मन मोडल

संघीय सरकारले अर्थतन्त्रमा कोरोना भाइरसको असरलाई न्यूनीकरण गर्न तुरुन्तै ८२२ अर्ब युराेकाे सहयाेग प्याकेज घोषणा गरेकाे छ ।
सरकारले सुरु गरेको कोरोना नियन्त्रण कार्यक्रममा यहाँका ठूला कम्पनीले व्यापक सहयोग गरेका छन् । आफ्ना नियमित उत्पादनहरू बन्द रहेको अवस्थामा समेत कम्पनीहरूले भेन्टिलेटर, मास्क, किट आदि मेडिकल इक्विपमेन्ट उत्पादन गरिरहेका छन् ।
जीवा लामिछाने

कोरोना संक्रमणले महामारीको रूप लिन थालेपछि १६ मार्च (चैत ३ गते) देखि जर्मनीले युरोपका केही देशसँगको सिमाना बन्द गर्ने निर्णयसहित मुलुकभित्र आंशिक लकडाउन सुरु गर्‍यो ।

जर्मनी संघीय गणराज्य भएको र संघीय राज्यहरू (बुन्डेसल्यान्ड) धेरै निर्णय आफैं गर्न स्वायत्त भएकाले स्वायत्तताको उपयोग गर्दै दुई राज्य बभेरिया र जारल्यान्डले आफ्ना प्रान्तलाई सुरुमै पूर्ण रूपमा लकडाउन गरे । जर्मन चान्सलर अंगेला मर्केलले मुलुक जर्मनी एकीकरणपछि सबैभन्दा अप्ठेरो परिस्थितिमा रहेको घोषणा गर्दै नागरिकहरूलाई सरकारी नियमहरू पालना गर्दै संयमित रहन अनुरोध गरिन् । १५ वर्ष चान्सलर पदमा रहँदा उनले यसरी सम्बोधन गरेको यो पहिलोपटक थियो । यसअघि नयाँ वर्षको अवसरमा मात्र जर्मन चान्सलरले देशवासीका नाममा सम्बोधन गर्ने परम्परा थियो ।

लकडाउन घोषणा हुँदा जर्मन नागरिकहरूमा आउने दिनमा के होला, कसो होला भन्ने संशय थियो । खाद्य सामग्रीको अभाव होला भन्ने भयले सुरुका केही दिन खाद्यान्न बिक्री हुने ग्रोसरी पसलहरूमा भीड सुरु भएको थियो । तर त्यो छिट्टै नियन्त्रण भयो । हाल दुई राज्यबाहेक चौध वटा फेडेरल ल्यान्डहरू पूर्ण रूपमा लकडाउनमा छैनन् । सरकारले जारी गरेको बढीमा दुई जना मात्र हिँड्न पाउने नियमलाई सबैले पूर्ण रूपमा पालना गरेको देखिएको छ । सडकमा एकाध गाडी चलेका छन् । ग्रोसरी पसलहरू खुलै छन् । पसलमा ग्राहकहरू सबै संयमित र व्यवस्थित देखिन्छन् । ग्राहक र पसले दुवैले हातहातमा पन्जा लगाएका देखिन्छन् । पैसा तिर्नका लागि साढे एक मिटरको दूरी राखेर काउन्टरमा लाइन लागेका हुन्छन् ।

लकडाउनको पालना गराउन धेरै मिहिनेत गर्न नपरेपछि राज्यले आफ्नो ध्यान अर्थतन्त्रतर्फ मोड्यो । संघीय सरकारले अर्थतन्त्रमा कोरोना भाइरसको असरलाई न्यूनीकरण गर्न तुरुन्तै विभिन्न आर्थिक–सामाजिक योजनाहरू घोषणा गर्‍यो । जर्मनीका अर्थ र ऊर्जा मन्त्री पिटर अल्टमाएरले कम्पनीहरूलाई कोरोना भाइरसबाट पर्न गएको आर्थिक असरको सामना गर्न सुरुमै ५५० अर्ब युरो आर्थिक सहयोग प्याकेज घोषणा गरे । भिन्नभिन्न शीर्षकअन्तर्गत उपलब्ध गराइने अनुदान र ऋण सहायता रकम बढेर अहिले ८२२ अर्ब युरो पुगेको छ । यो दोस्रो विश्वयुद्धपछिकै सबैभन्दा ठूलो सहायता रकम हो । यो प्याकेजबाट लकडाउनले असर पारेका उद्योगधन्दा तथा व्यापारिक क्षेत्रमा थप क्षति पर्न नदिन, आफ्नो व्यवसायलाई चलायमान बनाउन अनुदान र ऋण उपलब्ध हुनेछ ।

ऋण सहयोग जर्मनीको पब्लिक इन्भेस्टमेन्ट बैंक केएफडब्लुमार्फत उपलब्ध गराइनेछ । कम्पनीहरूले आफूले कारोबार गरिरहेको होम बैंकमार्फत ऋण रकमका लागि आवेदन दिन सक्नेछन् । यसरी उपलब्ध गराइने ऋण रकमको ८० प्रतिशत भार सरकारी बैंक केएफडब्लुले बेहोर्नेछ भने बाँकी २० प्रतिशत होम बैंकले । कम्पनीको अवस्थाअनुसार सरकारी बैंकले वहन गर्ने ऋणको भार १०० प्रतिशतसम्म पनि हुन सक्नेछ । ऋण रकम कम्पनीहरूले पाँच वर्षदेखि दस वर्षभित्र चुक्ता गर्नुपर्नेछ । ब्याजदर १ देखि ३ प्रतिशतसम्म रहनेछ । ऋण लिएको पहिलो वर्ष ब्याज मात्रै चुक्ता गर्नुपर्नेछ ।

त्यसपछि मात्रै साउँ र ब्याज चुक्ता गर्नुपर्नेछ । कम्पनीहरूले विगतको आर्थिक कारोबारका आधारमा ५ लाखदेखि १ अर्ब युरोसम्म ऋण रकमका लागि आवेदन दिन सक्नेछन् । ठूला कम्पनीहरूले अपवादस्वरूप १ अर्ब युरोभन्दा बढी ऋण पनि पाउन सक्नेछन् । स्पोर्ट पोसाक र जुत्ता उत्पादन गर्ने कम्पनी एडिडासलाई संघीय सरकारले ३ अर्ब युरो सहुलियतपूर्ण ऋण उपलब्ध गराउने निर्णय गरिसकेको छ ।

सोल इन्टरप्राइजेज, पारिवारिक व्यवसाय र साना उद्यमीहरू (पाँच जनासम्मलाई रोजगारी दिएका कम्पनीहरू) लाई ९ हजारदेखि ३० हजार युरोसम्म कोरोना इमर्जेन्सी फन्डअन्तर्गत ‘क्विक लिक्विडिटी सपोर्ट’ उपलब्ध गराइएको छ । यसरी उपलब्ध हुने सहयोग रकम राज्यअनुसार फरकफरक छ । यो रकम राज्यले अनुदानस्वरूप उपलब्ध गराएकाले कम्पनीहरूले त्यसलाई फिर्ता गर्नुपर्नेछैन । छोटो प्रशासनिक प्रक्रियाबाट धेरैजसो साना कम्पनीले यो अनुदान रकम लिई पनि सकेका छन् ।

कोरोना संकटका कारण जर्मनीमा घरभाडासम्बन्धी कानुन परिवर्तन हुने भएको छ । घरभाडा नतिरेका कारण साहूले भाडामा बस्नेहरू (टेन्यान्ट) लाई निकाल्न पाउनेछैनन् ।अप्रिलदेखि सेप्टेम्बरसम्मको भाडा रकम ‘रेन्टल डेब्ट’ मा परिणत हुनेछ । सो रकम भाडामा बस्नेले पछि चुक्ता गर्नुपर्नेछ । यो ‘रेन्टल प्रोटेक्सन ल’ व्यावसायिक प्रयोजन र अपार्टमेन्ट भाडामा लिने दुवैमा लागू हुनेछ । मोर्गेजमा घर वा अपार्टमेन्ट किन्नेहरूलाई पनि बैंकले सो अवधिको ‘डिफर पेमेन्ट’ उपलब्ध गराउनेछ ।

लकडाउनको अत्यधिक मारमा परेका क्याटरिङ, होटेल उद्योगलगायत सेवामूलक व्यवसायहरूलाई लकडाउन खुलेर सेवा सञ्चालनमा आएपछि भ्याट दर न्यून गर्ने सम्बन्धमा संघीय संसद्मा छलफल सुरु भइसकेको छ । क्रुइज कम्पनीहरूले अवधि पुगेको ऋणलाई एक वर्षपछि चुक्ता गर्न पाउने गरी समायोजन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ । अहिले कर तिर्न सक्ने अवस्था नरहेकाले सबै कम्पनीलाई आआफ्नो कर कार्यालयमार्फत कर ‘डिफेरल’ का लागि अनुरोध गर्न सक्ने सहुलियत प्रदान गरिएको छ । स्टार्टअप कम्पनीहरूको सहयोगका लागि २ अर्ब युरोको छुट्टै आर्थिक प्याकेज विनियोजन भएको छ । लकडाउनको समय काममा गएका मानिसहरूलाई प्रोत्साहनस्वरूप कम्पनीले १,५०० युरोसम्म बोनस दिएमा सो रकम पूरै करकट्टी गर्न पाउनेछन् !

अर्को महत्त्वपूर्ण र धेरै ठूलो राहत कार्यक्रम जर्मन फेडेरल इम्प्लोएमेन्ट एजेन्सीले उपलब्ध गराउने ‘कुरजरबाइटरजेल्ड’ (सर्ट–टर्म जब एलोइन्स) रकम हो । यो सहायता रकम सरकारी सेवामा होस् वा निजी कम्पनीमा कार्यरत प्रत्येक जर्मन करदाताले पाउनेछन् । एजेन्सीले जर्मनीको हरेक करदातालाई उसको मासिक तलबको ६० देखि ६७ प्रतिशतसम्म रकम उपलब्ध गराउनेछ । एकल व्यक्तिका हकमा तलबको ६० प्रतिशत अनुदान हुनेछ भने, करदाताको परिवार भएमा उसले ६७ प्रतिशतसम्म रकम अनुदानका रूपमा पाउनेछ । उदाहरणका लागि, १,००० युरो मासिक तलब हुने एकल व्यक्तिका लागि प्रतिमहिना ६०० युरोका दरले एजेन्सीले अनुदान उपलब्ध गराउनेछ । हाललाई यो योजना ६ महिनासम्मका लागि भए पनि अवस्था हेरी यसलाई बढाउन सकिने बताइएको छ ।

यो वर्ष जर्मनीको अर्थतन्त्र ४.२ प्रतिशत विन्दुले ऋणात्मक हुने आकलन गरिएको छ । त्यसै गरी बेरोजगारी बढेर ५.२ प्रतिशतसम्म अर्थात् २४ लाख पुग्ने अनुमान छ ।

मे महिनामा यहाँ बाली भित्र्याउने समय सुरु हुन्छ । त्यसका लागि सरकारले छोटो समयका लागि ४० हजार कामदार ल्याउने प्रबन्ध गरेको छ । विदेशबाट ल्याइने कामदारहरूलाई स्वास्थ्य जाँच गरी सीधै खेतमा पुर्‍याउने योजना छ । उनीहरूले पन्ध्र दिनसम्म कसैसँग घुलमिल नगरी खेतमा काम गर्नुपर्नेछ । त्यसपछि मात्रै उनीहरू घुलमिल हुन सक्नेछन् । विद्यार्थी र शरणार्थीहरूले पनि चाहेमा खेती भित्र्याउने काम गर्न सक्नेछन् ।

लकडाउनका कारण विदेशमै अड्किएका जर्मन नागरिकहरूलाई देश फर्काउने योजनाका लागि सरकारले सुरुमै ५ करोड युरो विनियोजन गरेको थियो । यो कार्यक्रमअन्तर्गत विदेशमा रोकिएर बसेका १ लाख ६० हजारभन्दा बढी जर्मन नागरिकहरूलाई फिर्ता ल्याइसकिएको छ ।

कोरोनाबाट संक्रमितहरूको संख्या धेरै भए पनि जर्मनीमा युरोपका अन्य देश इटाली, स्पेन, फ्रान्स र बेलायतका तुलनामा धेरै ठूलो मानवीय क्षति भएको छैन । यसको मुख्य कारण हो— जर्मनीमा यो महामारी न्यूनीकरणका लागि राज्यबाट भएको व्यापक तयारी । यहाँ शंका लागेका मानिसहरूलाई व्यापक रूपमा स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको छ । प्रत्येक हप्ता ३ लाख ५० हजार मानिसलाई कोभिड–१९ परीक्षण गर्न सकिने व्यवस्था छ । अहिले यो लेख लेख्न बस्दा (२० अप्रिलको साँझसम्म) जर्मनीमा कोरोना संक्रमितहरूको संख्या १४६,६५३ पुगेको छ । तीमध्ये ४,७०६ जनाको निधन भएको छ भने, ९१,५०० जना स्वास्थ्यलाभ गरेर घर फर्केका छन् । गम्भीर बिरामीहरूको संख्या २,८८९ छ । अहिलेसम्म १,७२८,३५७ जनालाई कोरोना भाइरसको परीक्षण गरिसकिएको छ ।

सरकारले सुरु गरेको कोरोना नियन्त्रण कार्यक्रममा यहाँका ठूला कम्पनीले व्यापक सहयोग गरेका छन् । आफ्ना नियमित उत्पादनहरू बन्द रहेको अवस्थामा समेत कम्पनीहरूले भेन्टिलेटर, मास्क, किट आदि मेडिकल इक्विपमेन्ट उत्पादन गरिरहेका छन् । यस्ता सामग्री उत्पादन गर्ने कम्पनीहरूलाई राज्यले विशेष सहुलियत प्रदान गर्ने आश्वासन दिएको छ । जर्मनीमा सघन उपचार कक्षको बेड संख्या पनि अरू देशका तुलनामा उच्च छ । जटिल अवस्था आउन सक्ने सम्भावना देखिएका बिरामीहरूलाई सघन कक्षमा राखेर सुरुमै उपचार गरिने भएकाले पनि मृतकहरूको संख्या कम हुन गएको हो । संक्रमितहरूको औसत आयु यहाँ ५० वर्षभन्दा मुनि छ । जर्मनीले इटाली, नेदरल्यान्ड, फ्रान्सबाट समेत केही गम्भीर बिरामीहरूलाई ल्याएर सघन उपचार गराइरहेको छ ।

संख्यात्मक हिसाबले विश्वभरिमा कोभिड–१९ संक्रमित उच्च पाँच मुलुकमा रहेको जर्मनी लकडाउनलाई आंशिक रूपमा खुकुलो पार्ने र क्रमिक रूपमा खोल्दै जाने पहिलो युरोपेली मुलुक भएको छ । २० अप्रिलदेखि जर्मनीमा पसलहरू खुल्ने क्रम सुरु भएको छ । पहिलो चरणमा ८०० वर्ग मिटरसम्म क्षेत्रफल रहेका पसलहरू खुल्नेछन् । कार डिलर, साइकल र पुस्तकपसलहरूलाई भने क्षेत्रफलको बन्धन छैन । ४ मेदेखि विद्यालयहरू खुल्न सुरु हुनेछ । हाइस्कुल र ग्य्राजुएट हुने ग्रेडका विद्यार्थीहरूका कक्षा पहिले सञ्चालन गरिनेछन् । विद्यालयहरूले फरक तवरले कक्षा सञ्चालन गर्नका लागि व्यवस्थापन सुरु गरिसकेका छन् । नयाँ व्यवस्थाअनुसार, प्रत्येक कक्षामा बढीमा १५ जनासम्म विद्यार्थी रहनेछन् । कक्षाकोठामा विद्यार्थीहरू दुई मिटरको दूरी कायम राखेर बस्नुपर्नेछ । हेयर सालोनमा काम गर्ने मास्टरहरूलाई व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्री लगाएर मात्र खोल्न पाइने निर्देशन दिइएको छ । चर्च, मस्जिद र सिनागोग (यहुदीहरूको प्रार्थनागृह) भने खुला गरिएको छैन । पूर्वनिर्धारित ट्रेड फेयर, सांगीतिक कार्यक्रमलगायत ठूलठूला जमघटहरू ३१ अगस्टसम्मका लागि रद्द गरिएका छन् । रेस्टुरेन्टहरू नियमित ग्राहकका लागि खोल्न नपाउने भए पनि ‘टेक अवे’ सेवाका लागि भने सञ्चालन गर्न पाइनेछ । कोरोना संक्रमणको असर लामो समय रहन सक्ने सम्भावना रहेकाले सोहीअनुरूप धैर्य गर्न सरकारले नागरिकहरूलाई अनुरोध गरेको छ ।

कोरोना संक्रमणको असर हाम्रो व्यवसायलाई पनि परेको छ । केही वर्षदेखि जर्मनीमा होटेल व्यवसाय सञ्चालन गर्दै आएको हाम्रो ‘ट्रिप इन्न होटेल ग्रुप’ ले राज्यले उपलब्ध गराउने ऋण सुविधाका लागि आवेदन दिइसकेको छ । ‘ट्रिप इन होटेल ग्रुप’ द्वारा जर्मनीमा सञ्चालित झन्डै तीन दर्जन होटेल अहिले बन्द छन् । जर्मनी पूर्ण रूपमा कानुनी राज्य भएकाले कानुनबमोजिम यहाँ कार्यरत सबै कम्पनीलाई राज्यले समान व्यवहार गर्छ । संकटको यो घडीमा हामीले धैर्य गुमाएका छैनौं । सहुलियतमा पाइने ऋण रकमका लागि हाम्रा कम्पनीहरू योग्य भएकाले सम्बन्धित निकायमा निवेदन पेस गरिसकेका छौं । केही रकम निकासा हुन सुरु भैसकेको छ । कोरोनाको कहर छिट्टै सकिएर केही समयपछि पूर्ववत् रूपमा काम गर्न सकिनेछ भन्ने आत्मविश्वास छ ।

जर्मनीमा होटेल व्यवसायमा संलग्न लामिछाने गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) का पूर्वअध्यक्ष हुन् ।

प्रकाशित : वैशाख १२, २०७७ ०९:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×