अस्वीकृत महिलाका पक्षमा- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अस्वीकृत महिलाका पक्षमा

कतिपय भलादमीहरु कतिपय अवस्थामा अष्टबक्रले भनेका ‘ मासुका व्यापारी’ जस्ता लाग्छन् भने कतिपय अवस्थामा ‘ छाना खोतल्ने ऋषि’ जस्ता ।
सम्झना वाग्ले भट्टराई

एउटा कथा - व्यास गुरुका एक शिष्य थिए । एकाध वर्ष गुरुकुलमा रहेर शिक्षा पाएपछि शिष्यले गुरुसँग भनेछन्, ‘म सम्पूर्ण सांसारिक माया–मोहबाट मुक्त भएँ । अब काम, क्रोध, लोभ, मोह आदि सबैलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने भएको छु । अब तपस्याका लागि जंगल जान्छु, गुरु ।’

‘सांसारिक माया–मोहबाट मुक्त हुनु त सारै राम्रो । तर यो ज्यादै कठिन कुरा हो, त्यति सहज त नहुनुपर्ने,’ गुरुको प्रतिक्रिया ।

‘कठिन होला तर असम्भव त होइन नि !’– शिष्यको उत्तर ।

शिष्य तपस्याका लागि घना जंगलमा गए र एकाग्र भएर तपस्या गरे । कठोर तपस्यासँगै बिस्तारै उनले आत्मिक शान्ति पाउन सुरु गरे ।

एक दिन झमक्क साँझ पर्दै थियो, ठूलो झरी परिरहेको थियो । खोला खहरेहरू बढेर गड्गडाइरहेका थिए । त्यस्तैमा उनको दृष्टि नजिकैको खोलामा बाढीको बहावले झन्डै बगाउनै लागेको एक युवतीमा परेछ । ‘कष्टमा परेको मानिसको उद्धार गर्नु धर्म हो,’ उनी झट्पट खोलाको बाढीमा हेलिए र ती युवतीको उद्धार गरे ।

खोलाबाट उद्धार गर्नु मात्र समाधान थिएन । रात पर्दै गएको समय, त्यो निर्जन जंगल, हिंस्रक जंगली जनावर तथा हिंस्रक मान्छेहरूको पनि भय । उनको सुरक्षा गर्नु पनि थियो । तर, त्यहाँ एउटै मात्र कुटी थियो, त्यो पनि सानो, एक जनाका लागि पनि साँघुरो । कहाँ राख्ने ?

ऋषिले युवतीलाई कुटीमा राम्रोसँग ढोका बन्द गरी सुत्न र होसियार रहन सुझाव दिई आफू भने बाहिरै बसे । सुनसान समय, झरीपछिको चिसो रात । स्वच्छ हावामा जंगली फूलका मधुर बासना । समय आफैँमा मादक बनेको थियो । कुटीभित्र सुन्दर युवती थिइन् । त्यो निर्जन एकान्त र उत्ताउलो वातावरण । ऋषिमा कामभावना जागृत भयो । ती युवतीसँगको एकान्तपलको आकांक्षाले उनलाई तड्पाउन थाल्यो ।

र, उनले ती युवतीलाई ढोका खोल्न आग्रह गरे । ‘अघि साँझमा बाढीबाट उद्धार गरी ल्याउने ऋषि मै हुँ । हे सुन्दरी ! कृपया ढोका खोल,’ ऋषि लगातार पुकार्न थाले ।

केही समयअघि मात्र ऋषिले सम्झाएका थिए, ‘समय खराब छ । राति कुनै पनि हालतमा ढोका नखोल्नू । फटाहाहरूले मेरै नाम लिएर पनि ढोका खोल्न आग्रह गर्न सक्छन् । जसले जति नै आग्रह, अनुनय–विनय गरे पनि ढोका नखोल्नू ।’

ढोका खुलेन । उनका सारा आग्रह, अनुनय, विनय बेकार भयो ।

ऋषिलाई औडाहा हुन थाल्यो । कामाग्निको रापले उनले होस गुमाउन पुगे । ढोका नखुलेपछि कुटीको छानामा चढे र खरको छाना भत्काउन थाले, किनकि कुटीको भित्ताभन्दा छाना कमजोर थियो । भत्काउँदै गरेको छानाको प्वालबाट उनले भित्र देखे– सुन्दर युवती टुकीको मधुरो उज्यालोमा पल्टिरहेकी छन् । त्यो पनि सर्वाङ्ग नग्न । दृश्यले ऋषि उत्तेजनाको चरम अवस्थामा पुगे । अनि हत्तपत्त आफूले लगाएको एकधरो लुगा पनि खोलेर कुटीभित्र हाम्फाले र निमेषभर पनि नरोकिई युवतीलाई अँगाल्न पुगे ।

तर आश्चर्य, त्यहाँ कुनै युवती थिइनन् । थिए त सेताम्मे फुलेका व्यास गुरु ।

कामातुर शिष्यलाई त्यो अवस्थामा देखेर व्यास भन्छन्, ‘के भयो बाबु ? किन यसरी हड्बडाएको ? तिमी त सारा सांसारिकताबाट मुक्त भइसकेका होइनौ र ?’

***

संवैधानिक व्यवस्था र उपलब्धि सूचकांकहरूका आधारमा हेर्ने हो भने नेपालको लैंगिक समानतावादी आन्दोलनले लिएको गति र दिशालाई सन्तोषजनक मान्न सकिन्छ । शताब्दीभन्दा लामो अनवरत संघर्षपछि नेपालको संविधानमा मौलिक हक र कर्तव्यअन्तर्गत नै ‘महिलाको हक’ प्रत्याभूत गरिएको छ । संघीय संसद् र प्रदेशसभामा संवैधानिक प्रावधानअनुसार ३३ प्रतिशत महिला प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिएको छ । अहिले प्रतिनिधिसभामा ३२.७३ प्रतिशत, राष्ट्रिय सभामा ३७.२९ प्रतिशत र स्थानीय तहमा ४०.९३ प्रतिशत महिला प्रतिनिधित्व छ । राष्ट्रपति वा उपराष्ट्रपतिमध्ये एक जना, प्रतिनिधिसभाको सभामुख वा उपसभामुखमध्ये एक जना र राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष वा उपाध्यक्षमध्ये एक जना, प्रदेश सभामुख वा प्रदेश उपसभामुखमध्ये एक जना महिला हुने व्यवस्था छ । त्यस्तै गाउँ कार्यपालिकामा चार जना तथा नगर कार्यपालिकामा पाँच जना महिला सदस्य रहने, जिल्ला समन्वय समितिमा कम्तीमा तीन जना महिला रहने, गाउँपालिका र नगरपालिकाको प्रत्येक वडाबाट कम्तीमा दुई जना महिलाको प्रतिनिधित्व हुनेगरी गाउँसभा र नगरसभाको गठन हुने व्यवस्था गरिएको छ । यससाथै, राष्ट्रिय महिला आयोग संवैधानिक निकायको रूपमा रहने र सोका अध्यक्ष र सदस्यहरू महिला मात्र रहने तथा निजामती सेवामा दशकअघिबाट लागू भएको आरक्षणको व्यवस्था आदिले पनि सार्वजनिक क्षेत्रमा महिला प्रतिनिधित्व बढाएको देखिन्छ ।

महिला विकासका सूचकांकहरूले सकारात्मक संकेत देखाए पनि व्यावहारिक जीवनका जटिलतामा भने खासै सुधार आउन सकेको छैन । स्थानीय निर्वाचनमा महिलालाई दिइएको स्थान होस् वा संघीय तथा प्रदेशका मन्त्रालयमा महिला प्रतिनिधित्वको अवस्था उदेकलाग्दो छ । राजनीतिक तथा प्रशासनिक क्षेत्रमा महिलाका उपस्थितिलाई कर्मकाण्डी मात्र बनाउने गरिएको तथा कतिपय अवस्थामा उपयोगको मोहोरा बनाउने गरिएको स्पष्ट देखिन्छ । पछिल्लोपटक सभामुख चयन प्रक्रियामा सतहमा देखाइएको क्रियाप्रतिक्रियाको शृंखला तथा घटित यथार्थले नेपाली महिला आन्दोलनको नेतृत्वको अन्तर्मनको वास्तविकता प्रस्ट्याउँछ । हालै नागरिकता विधेयक सम्बन्धमा केही महिला नेतृहरूको विचार सुन्दा आन्दोलनका महारथी दाबी गर्नेहरूको बुझाइको स्तर पनि प्रमाणित भएको छ ।

महिला अधिकारलाई मानवअधिकारको अविभाज्य अधिकारको रूपमा, महिला जीवनका जटिलतालाई मानव जीवनको साझा जटिलताको रूपमा बुझ्ने र त्यहीअनुरूप व्यवहार गर्ने सामाजिक दृष्टिकोण बन्न सकेको छैन । राजनीतिक रूपमा उच्च स्थानमा पुगेका महिलालाई मात्र होइन, मध्यम तहमा कार्यरत कामकाजी महिलाले पनि महिला भएकै कारण विभिन्न अप्ठ्यारा भोग्नुपरेको छ । शाब्दिक रूपमा प्रत्यक्ष नभने पनि काममा असहयोग गर्ने, निर्णय प्रक्रियामा सहभागी नगराउने, द्विअर्थी संवाद गर्ने तथा उस्तै मात्र होइन, ठ्याक्कै एउटै प्रस्ताव पनि पुरुष कर्मचारीले लगे सहजै स्वीकृत हुने तथा महिला कर्मचारीले लैजाँदा अस्वीकृत हुनेजस्तो व्यवहार म आफैँले भोगेकी छु । मसँगै कार्यरत कतिपय महिला साथीहरू पनि समान अनुभव बताउने गर्छन् ।

समाजमा स्त्रीद्वेशी भावना विद्यमान रहेसम्म नीतिगत तथा कानुनी व्यवस्था मात्र अपर्याप्त हुने रहेछ । यसको ज्वलन्त उदाहरण रूपन्देहीकी अंगिरा पासीको दुःखद घटनाबाट पनि बुझ्न सकिन्छ । कानुनले विवाह गर्ने न्यूनतम उमेर बीस वर्ष मानेको छ । बलात्कृतको उमेरअनुसार बलात्कारीलाई दिइने सजायको व्यवस्था गरेको छ । तर, समाज तेह्रवर्षे बालिकालाई बलात्कारीको पछि लगाएर पठाइदिन्छ भने महिलाप्रति समाजको संवेदना कति कहालीलाग्दो छ बुझ्न अरू कुनै दृष्टान्त खोज्नु पर्दैन । यसै वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवसको अवसरमा काठमाडौँमा सञ्चालन भएको एक कार्यक्रमबारेको कुराकानीमा ‘बेढंगको शरीर भएकी महिलाको कार्यपत्र के ढंगको होला र ?’ भन्ने टिप्पणी गरे एक जना प्रगतिशील भनिने भलादमीले र उनी आयोजकमध्येकै थिए । केही महिनाअघि मात्र महिला आन्दोलनबारे लेख प्रकाशित गराएका एक पुरुषले महिलासँग कस्तो व्यवहार गर्दा रहेछन् भन्ने कुरा तथा एक जना स्थापित लेखकको स्त्रीद्वेशी टिप्पणी पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत बाहिरिएको थियो । यी हाम्रो समाजमा गढेर रहेको स्त्रीद्वेशी चरित्रका केही दृष्टान्त हुन् ।

समाज विचारका आधारमा विभक्त छ । विचारमा सहमत/असहमत हुन सकिन्छ, तर्क/वितर्क हुन सक्छन् । तर, मनुस्मृति, गीता तथा ऋग्वेदजस्ता पुस्तकको केस्राकेस्रा केलाएर आलोचना गर्ने र आफूलाई प्रगतिशील दाबी गर्ने व्यक्तिले पनि ‘बेढंगको शरीर भएकी महिलाको कार्यपत्र के ढंगको होला र ?’ भन्ने तथा सार्वजनिक खपतका लागि समानताको लेख लेख्ने तर निजी संवादमा स्त्रीद्वेशी कुण्ठा पोखिन्छ, समाजको चेतनाको स्तर भयावह भएको पुष्टि हुन्छ ।

एउटा प्रसंग सम्झन्छु । राजा जनकको विद्वत्सभामा धेरै विद्वान् जम्मा भएका रहेछन् । त्यस्तैमा त्यहाँ अष्टबक्रको प्रवेश भएछ । शरीर नै आठ ठाउँमा बांगिएर नाम नै अष्टबक्र भएका उनको कुरूप शरीर देखेर सभामा उपस्थित अधिकांश मानिस हाँसेछन् । त्यो सुनेर अष्टबक्रले सभातर्फ हेर्दै सोधेछन्— ‘के म गलत ठाउँमा त आइपुगिनँ ?’

‘यो त राजा जनकको विद्वत्सभा हो, तपाईं कता जान लाग्दै हुनुहुन्थ्यो कुन्नि ?’ एक जनाले उत्तर दिएछन् ।

‘ए ठीकै छ त्यसो भए, तर मलाई त लाग्यो, म विद्वत्सभामा जान्छु भनेर आएको कतै भूलवश मासुका व्यापारीको सम्मेलनमा त आइपुगिनँ भन्ने महसुस भयो ।’ अष्टबक्रले अझ थपेछन्, ‘मासुका व्यापारी, जो शरीर र त्यसमा भएको हाड र मासुको आधारमा मूल्यांकन गर्छन् ।’

पछि राजा जनक सभामा प्रवेश गरेछन् । उनले अष्टबक्रलाई स्वागत गर्दै सबैलाई उनको परिचय दिई अष्टबक्रको उपस्थितिले सभाको गरिमा बढाएको बताएका थिए ।

र अन्त्यमा, लैंगिक समानताको यो संघर्षमा प्रशस्त पुरुषको साथ छ । समान अधिकार र सम्मानपूर्ण जीवनको माग गरेका नारी आवाजलाई बुलन्द पार्न कुममा कुम जोडेर अगाडि बढ्ने कतिपय भलादमीहरू कतिपय अवस्थामा अष्टबक्रले भनेका ‘मासुका व्यापारी’ जस्ता लाग्छन् भने कतिपय अवस्थामा ‘छाना खोतल्ने ऋषि’ जस्ता । यस्ता प्रवृत्तिले नै समानताको आन्दोलनलाई पछि धकेलेको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १०, २०७७ १०:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बालबालिकासँग यौनका कुरा

विद्यालयमा विद्यार्थीलाई प्रजनन प्रणालीको पाठ आफैँ पढ भन्ने शिक्षक, टेलिभिजनमा आउने कन्डमको विज्ञापनबारे प्रश्न गर्दा ‘उम्रँदैमा तीन पात’ भन्दै हप्काउने अभिभावक र छोराका बालजिज्ञासाको उत्तर दिन असमर्थ मबीच खास केही फरक लागेन ।
सम्झना वाग्ले भट्टराई

बालबालिकाका यौनसम्बन्धी जिज्ञासाको उत्तर दिनु जटिल विषय रहेछ । सामान्यत: बाबु-आमाको बिहेको फोटो हेरेर फोटोमा म किन नभएको (?), हजुरहरूको बिहेमा म कहाँ थिएँ (?) तथा म कसरी जन्मिएँ (?) जस्ता प्रश्न आजभोलिका अधिकांश आमा-बाबुले आफ्ना छोराछोरीबाट सुनेका हुन्छन् ।

सानै हुँदा मैले यो प्रश्न आमासँग सोधेकी थिएँ र पछि छोराले मलाई त्यही प्रश्न सोध्यो । त्यतिखेर आमाको उत्तरसँग म सन्तुष्ट थिइनँ भने अहिले आफूले पनि छोराको प्रश्नको चित्तबुझ्दो उत्तर दिन सकेकी छैन ।

साथीहरूसँग यस विषयमा कुरा गर्दा उनीहरूले पनि यो प्रश्नसँग अप्ठ्यारो महसुस गरेको बताएका थिए । छोराको ‘म कसरी जन्मिएँ ?’ भन्ने प्रश्नमा मैले ‘तिम्रो बाबा र मैले बिहे गर्‍यौँ अनि तिमी जन्मियौ’ भन्ने गर्थें, भन्ने गरेकी छु । मलाई थाहा छ, यो पूर्ण जवाफ होइन । ‘बिहे गरेपछि बच्चा जन्मन्छ’ उसले बुझेको यत्ति हो । बिहेको सामाजिक परिभाषा र यौनसम्बन्धजस्ता विषयलाई उसले बुझेको छैन । दस वर्ष पुग्दै गर्दा यस विषयमा उसका अन्य जिज्ञासा छन् भन्ने थाहा पाए पनि उसले बुझ्न सक्ने जवाफ आफूसँग नभएकाले पहिलेकै उत्तर दोहोर्‍याउँदै टार्दै आएकी थिएँ । अहिलेको बन्दाबन्दीको समयमा छोराका यस्तैयस्तै प्रश्नको चित्तबुझ्दो उत्तर दिन नसकेको आफ्नै अप्ठ्यारोको सेरोफेरोमा यो लेख लेखेकी हुँ ।

कोभिड-१९ महाव्याधिको कारण चैतमा परीक्षा सकिएपछि गाउँ लैजानुपर्ने छोराको माग पूरा गर्न सकिएन । लामो समयसम्म घरभित्रै रहनुपर्ने हुनाले समय कटाउन सबैलाई अप्ठ्यारो थियो/छ नै । त्यसमाथि भर्खर १० वर्ष पुगेको छोरालाई भाडाको साँघुरो कोठामा पूराका पूरा दिन बिताउन झन् जटिल बनेको थियो । मोबाइल तथा ल्यापटपमा युट्युबमा विविध भिडियो हेर्दै तथा गेम खेल्दै भुलेको आफैँलाई पनि राम्रो लाग्दैन । त्यसमाथि बिदामा गाउँ गएर भैंसी, बाख्रा चराउन जाने र पौडी खेल्ने योजना बनाएर बसेको छोरा यसपटक मोबाइल, ल्यापटपसँग पनि झिँजो मानिरहेको थियो ।

अलि सानैदेखि नै उसको बाबाले सुनाउने धार्मिक तथा लोककथाहरूमा ऊ रमाउँथ्यो । चार/पाँच वर्षदेखि लगातार यस्ता कथा सुनाउँदै आएकाले पनि उसका बाबासँग त्यस्ता नयाँ कथा बाँकी थिएनन् । त्यसैले पनि यस बन्दाबन्दीमा हामीले ‘महाभारत’ र ‘रामायण’ पढ्ने विचार गर्‍यौं । अरू बेलाजस्तो आ-आफ्ना किताब समाएर बस्नुको सट्टा यसपटक हामी परिवारका सबै सदस्यले पालैपालो सस्वर पढ्ने तथा सुन्ने निर्णय गर्‍यौं ।

पहिले महाभारत पढ्न सुरु गर्‍यौँ । त्यसो त महाभारत आफैँमा बृहत् पुस्तक हो । यसले समेटेका विषय ज्यादै व्यापक छन् । पढ्दै गर्दा पुस्तकमा उल्लेख भएका विभिन्न विषय तथा घटनामा छलफल पनि गर्‍यौं । छोराका जिज्ञासा अत्यधिक थिए । यो लेख भने महाभारतका कथाहरूमा उल्लेख भएका केही यौन प्रसंगबारे १० वर्षे छोराले उठाएका प्रश्न र ती प्रश्नको उत्तर दिन मलाई परेको कठिनाइमाथि हो ।

महाभारतको आदिपर्वमा व्यास उत्पत्तिको कथा पनि छ, जसमा कुनै दिन ऋषि परासर डुंगामा चढेर यमुना नदी तर्न लागेका हुन्छन् । डुंगा चलाउने सत्यवती नामकी युवती हुन्छिन् । डुंगा चलाउँदै गरेकी ती युवतीको सुन्दरतासँग मोहित भएर ऋषिले त्यसैबेला उनीसँग सम्भोगको प्रस्ताव राख्छन् । नदीको वारिपारि मान्छेहरू भएका र यस्तो सबैले देख्ने ठाउँमा म कसरी सम्भोग गर्न सक्छु भन्दै युवतीले अस्वीकार गर्छिन् । तर, ऋषिले आफ्नो तपोबलको प्रभावले तत्कालै डुंगाको वरिपरि बाक्लो कुइरो उत्पत्ति गराई सत्यवतीसँग सम्भोग गर्छन् र त्यसबाट व्यासको जन्म भयो भन्ने कथा छ ।

यस प्रसंग पढ्दै गर्दा छोराले पहिलोपटक ‘सम्भोग भनेको के हो ?’ भनी सोध्यो । त्यसबेला मैले ‘एकअर्कालाई माया गर्नु र सँगै मिलेर रमाइलो गर्नु’ नै ‘सम्भोग’ हो भनी उत्तर दिएँ ।

व्यास जन्मिएको सन्दर्भ उप्काउँदै उसले फेरि सोध्यो, ‘बच्चा जन्मन त बिहे गर्नुपर्छ होइन र ?’

‘एकअर्कालाई माया गर्ने र सँगै मिलेर रमाइलो गर्ने कुरा दुवैले स्विकारेपछि उनीहरूले बिहे गरे अनि बच्चा जन्मियो’, यो मेरो जवाफ थियो । वयस्क स्त्री-पुरुषबीच हुने शारीरिक सम्बन्धबारे मैले उसलाई बताउन सकिनँ र गोलमटोल उत्तरले टारेँ । आफ्नो भनाइसँग म आफैँ पनि सन्तुष्ट थिइनँ ।

कथामा सम्भोगका प्रसंग प्रशस्त आउन थाले । त्यतिबेला बिहे र यौनसम्बन्धलाई पर्यायवाची शब्दको रूपमा प्रयोग गरेका मेरा निम्छरा उत्तरहरूले छोराका जिज्ञासा शान्त पार्न सकेनन् । महाभारतको कथा अगाडि पढ्दै जाँदा धृतराष्ट्र तथा पाण्डु जन्मको कथा आयो । राजा शन्तनुको छोरा बिचित्रवीर्यको अल्पायुमै मृत्यु हुन्छ । विवाहित भए पनि उनका सन्तान थिएनन् । वंशोत्पादनका लागि बिचित्रवीर्यका दुई रानीहरू अम्बिका र अम्बालिकासँग सम्भोग गराउनका लागि व्यास ऋषिलाई डाकिएको हुन्छ । त्यसपछि अम्बिकाको गर्भबाट धृतराष्ट्र, अम्बालिकाको गर्भबाट पाण्डु र दासीको गर्भबाट विदुर जन्मिएको कथा छ । समागमको समयमा डरले अम्बिकाले आँखा चिम्लिएकी कारण धृतराष्ट्र दृष्टिविहीन भएका तथा अम्बालिकासँग सम्भोगको समयमा उनी पनि डराएर अनुहार सेतो भएका कारण पाण्डुको सेतो कुष्ट शरीर भएको पुस्तकमा उल्लेख छ ।

यी प्रसंगपछि ‘एकअर्कालाई माया गर्ने र सँगै मिलेर रमाइलो गर्नु’ नै ‘सम्भोग’ हो र ‘बिहे गरेपछि बच्चा जन्मन्छ’ भन्नेजस्ता मेरा उत्तरमा छोराले शंका व्यक्त गर्‍यो । शब्दमा भने ‘माया गर्ने मान्छेसँग पनि दुवै जना किन डराएको होला है ?’ यो प्रश्नमा बढी जोड दियो । ‘खै कुन्नि ?’ मैले यति मात्रै भन्न सकें । मनमा आए पनि ‘सायद यो नियोजित बलात्कार थियो कि’ भन्न सकिनँ ।

कथामा यस्ता अरू पनि धेरै प्रसंग आउँछन् । मृगरूप धारण गरी सम्भोगरत ऋषिपुत्र र उनकी पत्नीलाई पाण्डुले बाण हानेका र ती ऋषिले पाण्डुलाई ‘सम्भोग गरेमा मर्ने’ श्राप दिएको उल्लेख छ । त्यस्तै श्रापका कारण माद्रीसँग सम्भोगपछि पाण्डुको मृत्यु भएको घटनादेखि पाँच पाण्डवहरूको जन्म-कथा होस् वा कर्ण जन्मको कथा सम्भोगका प्रसंगहरू आइरहन्छन् । स्वर्गका राजा इन्द्रले गौतम ऋषिको रूप धारण गरी ऋषिपत्नी अहिल्यासँग सम्भोग गरेको प्रसंग होस् अथवा अप्सरा उर्वशीले अर्जुनसँग सम्भोगका लागि कर गरेको र उनले अस्वीकार गरेकाले श्राप दिएको प्रसंग ! यी सबै पढ्दै जाँदा छोराले मेरा उत्तर गलत भएको भेउ पाइसकेको हुन्छ । त्यसैले त, महाभारत अनुशासन पर्व पढ्दै गर्दा ‘सम्भोगका बखत स्त्री-पुरुष कसलाई बढी आनन्द हुन्छ’ भन्ने प्रसंगमा उसले मेरो अनुहारतर्फ हेर्‍यो तर केही सोधेन ।

द्रौपदीको चीरहरणको प्रसंग, दुर्योधनले जाँघ देखाएको प्रसंग होस् वा पाण्डवहरूको गुप्तवासमा सैरन्ध्रीमाथि कीचकका अत्याचारका कथा, छोराले किन भनी प्रश्न गरिरह्यो । तर, मैले ‘समाजका केही मान्छे खराब हुन्छन् र तिनीहरू अरूलाई दु:ख दिन्छन्’ मात्र भनी टारेँ । मेरो यस उत्तरले रावणले सीता हरण गरेको प्रसंगलाई सम्बोधन गर्छ तर राम-लक्ष्मणले सुर्पणखालाई गरेको दुर्व्यवहारलाई भने समेट्दैन । त्यसैले त छोरो ‘राम्रा र खराब मान्छे कसरी छुट्याउने ?’ भनी प्रश्न गर्छ । तर, म सत्ता र शक्तिको आवरणमा हुने अत्याचार र तिनका भक्तहरूले ती अत्याचारीलाई गर्ने देवत्वकरणबारे थप व्याख्या गर्न असमर्थ हुन्छु ।

महाभारत तथा रामायणका पुस्तकमा पटकपटक आएका यौन दुर्व्यवहारका प्रसंगपछि छोराले नै के यो भनेको ‘निर्मला पन्त बलात्कार’ जस्तै हो (?) भनी सोध्यो । निर्मला पन्त बलात्कार र हत्याविरुद्ध आवाज उठेको समयमा होस् अथवा ‘मिटु’ आन्दोलनबारे लेखिएका विभिन्न लेखमा, घरमा छलफल हुँदा ‘बलात्कारको बेला खासमा गर्छन्चाहिँ के ?’ भनी उसले सोधेको थियो । त्यसबेला खराब छुवाइ के हो, मान्छेको स्वतन्त्रताको सम्मान, कसैको स्वीकृतिबेगर कहिल्यै केही नगर्नु आदिजस्ता कुरा गरेकी थिएँ । तर, समाजमा सयौँ वर्षदेखि विद्यमान बलात्कारको शक्ति सम्बन्ध र प्राकृतिक यौनसम्बन्धबारे खुलेर पूर्ण उत्तर दिन सकेकी थिइनँ, अझै सकेकी छैन ।

र अन्त्यमा, विद्यालयमा विद्यार्थीलाई प्रजनन् प्रणालीको पाठ आफैँ पढ भन्ने शिक्षक, टेलिभिजनमा आउने कन्डमको विज्ञापनबारे प्रश्न गर्दा ‘उम्रदैमा तीन पात’ भन्दै हप्काउने अभिभावक र छोराका बालजिज्ञासाको उत्तर दिन असमर्थ मबीच खास केही फरक लागेन । हाम्रा अभिभावकले झैँ ‘ठूलो भएपछि आफैँ बुझ्छौ’ भन्दै बालबालिकाका प्रश्न पन्छाउन त हामी पनि सकौँला तर पनि उनीहरूका जिज्ञासा त ज्यूँका त्यूँ रहन्छन् नै । आदिमकालदेखि अनवरत चलिरहेको प्राकृतिक यौन सम्बन्धको विषय होस् अथवा शक्ति वा कुण्ठासिर्जित बलात्कारजस्तो जघन्य अपराधबारे हाम्रा बालबालिकालाई उनीहरूले बुझ्ने गरी कसरी बुझाउने होला ? यसका लागि सुहाउँदो भाष्य कस्तो हुनुपर्ला ? यसमा पनि ध्यान जानुपर्ने हो कि ? ताकि उनीहरू सही उत्तरको खोजीमा यताउता भौंतारिनु नपरोस् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३, २०७७ १०:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×