हाँस, रोएर केही हुँदैन- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

हाँस, रोएर केही हुँदैन

मानिसले सोच्दै नसोचीकन निस्केको खुसीको हाँसोलाई ऊ आधा बाटो नपुग्दै रोकेर रुन्चे हाँसो हाँस्नुपर्ने अहिलेको अवस्थामा हाँस्ने नयाँ तरिका खोज्नुपर्ने भएको छ ।
मोहन मैनाली

नेपालमा कोरोना वेगले फैलँदै जाँदा पनि लकडाउन चाँडै खुल्ला र झन्डै तीन महिनाको गुप्तबासपछि बाहिर निस्कन पाउँला भन्ने आशा जागेको छ । तर, अहिले बाहिर निस्कने बानी छुटेको छ । त्यसैले अब बाहिर निस्कँदा के कसो गर्नुपर्ला, के कसो गरौँला भनेर कल्पना गर्छु ।

घरबाट निस्केर अलि पर पुग्दा उताबाट आउँदै गरेको मेरो पुरानो साथीसँग भेट होला । दाहिने हातअलि अगाडि बढाउँला, ‘यस्ता बेलामा हात मिलाउनु हुँदैन’ भनेर आफ्नो हात तुरुन्तै पछाडि झड्कारौँला । त्यसपछि सधैँझैँ मेरा बन्द ओठ अलिकति पछाडि धकेलेर, गालाको तल्लो भाग अलिकति खुम्च्याएर मुसुक्क हाँसौँला ।

‘बेकारमा किन हाँसेको ? तँ हाँसेको तेरो साथीले देख्छ र हाँस्छस् ?’ आफैँलाई झपारौँला ।

तुरुन्तै सम्झौँला– हो त, मैले लगाएको गैँडाको सिङजस्तो चुच्चो भएको मास्कले बाहिरबाट आउन सक्ने कोरोनालाई रोक्ला, नरोक्ला थाहा छैन तर मेरो सुन्दर हाँसोलाई बाहिर जान भने पक्कै छेक्छ ।

त्यसपछि, आफैँ खिस्रिक्क परुँला । आफैँलाई उपहास गरेर रुन्चे हाँसो हाँसौँला (धन्न, मेरो मास्कले गर्दा साथीले मेरो रुन्चे हाँसो देख्न नपाउला) ।

झन्डै तीन महिनापछि अफिस पुग्दा आफूसँग मिल्ने साथीहरूसँग भेट होला । उनीहरूसँग नजिक जानु भएन, लामो समयपछि भेट भएकोमा अचम्म मान्दै दह्रो गरी हात मिलाउनु पनि भएन । त्यसैले, त्यतिबेला उनीहरूभन्दा एक मिटर टाढा पुगेपछि टक्क रोकिएर मुख र आँखा प्रफुल्लित पारेर, सम्पूर्ण गाला र आँखाका कोष खुम्च्याएर, अगाडिका १७/१८ वटा दाँत देखिने गरी ओठ खोलेर हाँसौँला ।

‘धइततेरिका ! के गरेको ? मास्क लगाएर हाँस्नुको के अर्थ हुन्छ ?’ हाँसो पूरा हुन नपाउँदै मास्क लगाएको थाहा पाउँला । अनि हिस्स परेर रुन्चे हाँसो हाँसौँला (अहिले पनि रुन्चे हाँसो साथीहरूले देख्न नपाएकोमा दंग परौँला) ।

काँध र टाउकोसमेत हल्लाएर, नाकका पोरा फुलाएर, गाला र आँखा खुम्च्याएर आँखाबाट आँसु झर्ने गरी हाँस्ने दिन पनि त हप्तामा एकपटक जति त आउला, पहिलेजस्तै गरी । ठूलो स्वरमा कराएर उन्मुक्त हाँसो हाँस्ने बेला पनि त आक्कलझुक्कल आउला । त्यस्ता बेलामा मैले सोच्नुपर्ला– नाक र मुख छोपेर यस्तो हाँसो हाँस्दा काँध र टाउको मात्र हल्लिन्छन्, आँखाका छेउ मात्र अलिकति खुम्चिन्छन् । त्यसपछि मेरो यस्तो हाँसो कति कुरूप देखिँदो होला भनेर मैले यसलाई बीचमै रोक्नुपर्ला ।

आमाको गर्भमा रहेको ४२ दिनका दिन मैले सिकेको सीप बेकार होला । हाँसो निकाल्ने मेरो अनुहारका सत्र जोडी मांसपेशी र मेरो मुखवरिपरिको गोलो मांसपेशी अलमलिएलान्– आफ्नो काम गर्न खोज्दा बीचमै रोकिनुपर्दा ।

त्यसो भए अब खाना खाने, चिया खाने, खाजा खाने र सुत्ने समयजस्तै गरी हाँस्ने समय पनि छुट्याउनुपर्ला । एक्लै बसेका बेलामा, मास्क लगाउनु नपर्ने बेलामा मात्र हाँस्नुपर्ला किनभने यति बेला मैले मेरो हाँसो बीचमै रोक्नु पर्दैन । त्यति बेला म निर्धक्कसँग हाँस्न पाउँछु ।

तर, एक्लै बस्दा बारम्बार हाँस्नु के बिरामको लक्षण हो भनेर सम्झिउँला र त्यसो गर्न डराउँला ।

सम्झिउँला– हाँसो मूलतः सामाजिक प्राणीका हैसियतमा समूहमा बस्दा गरिने काम हो । मानिस एक्लै बस्दाभन्दा अरू मान्छेसँग बस्दा बढी हाँस्छ । अरूसँग कुराकानी गर्दा बढी हाँस्छ । हाँसौँ भनेर बल गरेर होइन, थाहा नपाईकनै, यत्तिकै सहज ढंगले ।

हाँसोबिनाको निर्जीव, नीरस, फिक्का अनुहार हेर्नु र त्यस्तो अनुहार बोकेको मानिससँग कुराकानी गर्नु कति दिक्कलाग्दो काम हुन्छ भन्ने मलाई थाहा छ १ निकै वर्षअघि मेरो कुर्सीका छेउको कुर्सीमा बस्ने, मेरो अफिसको एक जना साथीको मुखको एउटा पाटो प्यारालाइसिसजस्तै भएको थियो । उनको एउटा आँखो चिम्लिइँदैनथ्यो, एउटा गालाको मांसपेशी खुम्चिदैनथ्यो । उनले हाँस्न मिल्दैनथ्यो ।

अहिले हामीलाई प्यारालाइसिस त भएको छैन तर अवस्था उस्तैउस्तै छ । आफ्ना मनका भावना बताउने बडो सजिलो उपाय थियो– हाँसो । हाँसोमार्फत गरिने अभिव्यक्ति बुझ्न मानिसलाई बोलेर, लेखेर गरिने अभिव्यक्ति बुझ्नजस्तो धेरै समय लाग्दैन । दस मिलिसेकेन्ड अर्थात् एक सेकेन्डको १०० भागको एक भाग समय भए पुग्छ । तर, के गर्ने हाँस्ने बेलामा १० मिलिसेकेन्डसम्म मास्क खोलेर तुरुन्तै बन्द गर्न मिल्दैन !

विषय वा प्रसंग नमिल्दा कसैको लेखाइ अथवा बोलाइको अर्थको अनर्थ लाग्न सक्छ । तर, हँसाइको कहिल्यै अनर्थ लाग्दैन । हाँस्नेले खुसी प्रकट गर्न खोजेको छ भने बुझ्नेले यो खुसी भएछ भनेर बुझ्छ । उदेक लागेका बेलाको हाँसो परैबाट टड्कारै छुट्टिन्छ । कपटी हाँसो हाँस्नेले कपट गर्‍यो भन्ने पनि सजिलै बुझिन्छ । कोही मेरो उपहास गरेर हाँस्यो भने यो कुरा कुरा म दुरुस्त बुझ्छु । ‘म तिम्रो मित्र हुँ’ भन्ने बताउन कोही हाँस्दा ‘तैँले मलाई शत्रु ठानिस्’ भनेर कसैले भन्दैन ।

अरू अभिव्यक्तिभन्दा सजिलै बुझिन्छ हाँसोको अभिव्यक्ति । तर, हाँस्ने अर्थात् ‘मुखको मुद्रा र कान्तिले हृदयको खुसी वा आनन्द प्रकट गर्ने, खुसी हुने, ...दंग पर्ने, अर्काको गिल्ला गर्ने, उपहास गर्ने’ कामसँग कोरोनालाई उठ्नु रिस उठेको रहेछ । गिल्ला गर्ने र उपहास गर्ने काम गर्न नपाउँदा उति सारो चित्त दुखाउनु पर्दैनथ्यो मैले तर खुसी र आनन्द प्रकट गर्न र दंग पर्न नपाउँदाचाहिँ यस्तो गराउनेको उपहास गरेर हाँस्न मन लाग्छ । मलाई उदेक किन पनि लागेको छ भने हाँस्न जान्ने प्राणी मानवले मात्र हाँसो छोपिने गरी मास्क लगाउनुपरेको छ । जुनजुन प्राणी उन्मुक्त भएर हाँस्दा उनीहरूलाई कोरोनाबाट केही खतरा आइलाग्दैन अर्थात् जुनजुन प्राणीले मास्क लगाउनुपरेको छैन तिनले हाँस्न, हाँसोको मजा लिन जानेका छैनन् ।

हाँसो मानिसको अभिव्यक्तिको सबैभन्दा पुरानो तरिका हो । बोली र लिपिको भाषा त मानिसले पछि सिकेका हुन् । त्यसअघि हाँसो र इसाराले नै त काम चलेको थियो ।

हाँसोलाई भाषाको बारले छेक्दैन । बोली र लेखाइजस्तो त्यही भाषा बोल्ने र लेख्ने मानिसले मात्र बुझ्ने अभिव्यक्ति होइन हाँसो । बोलाइ र लेखाइको मेरो भाषा नबुझ्नेले पनि मेरो हाँसोको भाषा सजिलै र दुरुस्त बुझ्छ ।

हाँस्न नपाएपछि अरूले मलाई के ठान्दा हुन् ? मनको कुरा अनुहारमा देखाउने तरिका उपयोग गर्न नपाएपछि मानिसले मलाई म जे हुँ त्योभन्दा बिलकुलै फरक ठान्न पनि त सक्छन् । ‘जसजसले मेरो अनुहारको अभिव्यक्ति देख्न पाउँदैनन् उनीहरूले मलाई कसरी साथी ठान्लान् र ?’

हाँस्दा अरूले मात्र आनन्द पाउँदैनन् रे, हाँस्नेको मन पनि आनन्दित हुन्छ रे । त्यसैले, मास्कले मुख छोपेकै बेलामा पनि हाँस्दा आधाआधी फाइदा त पाइएला कि ? होइन, आधाउधी हाँसिसक्दा नसक्दै, हाँस्नु बेकार छ भनेर हाँस्न रोकेर रुन्चे हाँसो हाँस्दा हाँस्नेको मन कसरी आनन्दित हुन्छ र ?

त्यसैले त, भारत र नेपाललगायतका ठाउँमा मे महिनाको पहिलो आइतबार मनाउने गरिएको विश्व हाँसो दिवस यसपालि हाँसो नसुनीकन गयो । पश्चिमाहरूले अक्टोबर महिनाको पहिलो शुक्रबार मनाउने हाँसो दिवस पनि मास्कभित्रै गुम्सिएर जान के बेर र ?

यसो हुँदा मानिस अझ बढी उदास हुन्छ ।

कोरोना मात्र होइन राजनीतिक, आर्थिक, न्यायिक र सामाजिक दृष्टिले पनि यो समय उदास छ, मानिस उदास छन् । यस्ता बेलामा हाँस्नु किन पर्‍यो, हाँस्न नपाउँदा यत्रो दुःखमनाउ किन गर्नुपर्‍यो ?

यस प्रश्नको जवाफ चार्ली च्यापलिनले सन् १९३६ मा ‘मोर्डन टाइम्स’ नामक फिल्मका लागि बनाएको संगीतमा सन् १९५४ मा जोन टर्नर र जेफ्रिपासनले लेखेको अनि माइकल ज्याक्सनलगायतका धेरै गायकले गाएको गीत ‘स्माइल’ मा छ । यो गीतले भन्छ : मुटु दुख्दै छ, टुट्दै छ भने पनि हाँस । आकाशमा बादल लागेको भए पनि हाँस । सबैतिर डरैडर र दुःखैदुःख भए पनि हाँस, भोलि तिम्रो जीवनमा घाम लाग्न सक्छ । हाँस, रोएर केही हुँदैन । तिमी हाँस्यौ भने तिम्रो जीवन मूल्यवान रहिरहन्छ ।

हाँसोलाई मास्कभित्र गुम्स्याएर राख्ने दिन पनि आउँछ भन्ने थाहा पाएका भए गीतकारहरूले हाँस भन्ने थिए कि थिएनन् ? अथवा, त्यस्ता दिन आए भने झन् बढी हाँस्नुपर्छ पो भन्थे कि ? जवाफ छैन । त्यसैले, मानिसले सोच्दै नसोचीकन निस्केको खुसीको हाँसोलाई ऊ आधा बाटो नपुग्दै रोकेर रुन्चे हाँसो हाँस्नुपर्ने अहिलेको अवस्थामा हाँस्ने नयाँ तरिका खोज्नुपर्ने भएको छ । अथवा, मास्क लगाउँदा पनि हाँसेको प्रस्ट देखिने खालको मास्क बनाउन सके पनि हुन्छ ।

-यो लेखमा उपयोग भएका केही–जानकारी ‘टाइम’ मा प्रकाशित ‘ह्वाट वी लुज ह्वेयन वी हाइड आवर स्माइल्स बिहाइन्ड अ मास्क’ र गार्डियनमा प्रकाशित ‘फेसियल अवेरनेस : द मिनिङ अफ स्माइल’ बाट लिएको हुँ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७७ ११:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोनासँग जुध्‍न खोज्दा भ्रष्टाचारका फेला !

हामीलाई कोरोना भाइरसका मुखमा धकेल्ने दोस्रो भाइरस अर्थात् भष्टाचारसँग लड्न मैले एजेन्ट नराखिकन चीनबाट आयात गरेको अचूक हतियार हो- शासकलाई इमान्दार बनाउनू ! यसो भनौँ न, इमान्दारलाई शासक बनाउनू !
मोहन मैनाली

कोरोना भाइरससँग लड्न चीनमा किनेर ल्याएका हतियार काम लागेनछन् । ती हतियार जसले किनेको थियो उसैले सकारेपछि हामीले पनि मान्नैपर्‍यो । कोरोना भाइरससँग लड्न हतियार ल्याउने प्रक्रियामा अर्को भाइरस लागेकाले ती हतियार काम नलाग्ने भएका रहेछन् । त्यो भाइरसको नाम हो- भ्रष्टाचार । 

अहिले नेपालले कोरोना भाइरससँग लड्नुभन्दा पहिले भ्रष्टाचार भाइरससँग लड्नु परेको रहेछ किनभने पछिल्लो भाइरस बाँचुञ्जेल अघिल्लो भाइरस अर्थात् कोरोनासँग लड्न खोज्यो कि अघिल्लो भाइरसले हामीलाई कमजोर बनाइहाल्दो रहेछ ।

चीनमा बनेका सबै हतियार काम नलाग्ने हुँदैनन् । यो पछिल्लो भाइरससँग लड्नका लागि सम्भवतः संसारको सबैभन्दा उत्तम हतियार चीनले धेरै वर्षअघि बनाइसकेको छ ।

आजभन्दा साढे एक्काइस सय वर्ष जति पहिले चीनको हुवाइनानका राजाले राज्य सञ्चालन, दर्शन र संसारसम्बन्धी सामान्य ज्ञानका बारेमा बुद्धिमान राजाले के के कुरा थाहा पाउनुपर्छ भन्ने कुरा समेटिएको किताब तयार गर्न आफ्ना दरबारका विद्वानलाई लगाएछन् । विद्वानहरूले नौ सय पेजको किताब तयार गरेछन् । त्यसमा भएको एउटा कुरा यहाँ सान्दर्भिक छ । त्यो हो- शासक इमान्दार छ भने दुष्ट मानिसहरू लखेटिन्छन र इमान्दार कर्मचारीले आफ्नो कर्तव्य पालना गर्न पाउँछन् । शासक इमान्दार छैन भने इमान्‍दारहरु आफैं पाखा लाग्छन् र दुष्ट मानिसले आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्न पाउँछन् ।

जुन कम्पनीले सक्कली सामग्री ल्याउन सक्ने छेकछन्द कहीँ कतै थिएन उसलाई यो ठेक्का पाउन योग्य ठहर्‍याउने काम त्यसले गर्छ जसका वरिपरि भएका (कुनै बेला थिए भने) इमान्दार मानिस पाखा लागिसकेका हुन्छन् । तिनका वरिपरि इमान्दार मानिस भएका भए दुष्ट मानिसहरू आफैं लखेटिन्थे । ती दुष्टबाट किन घेरिन पुगे भन्ने कुरा माथिको चिनिया भनाइबाट प्रष्ट भइहाल्छ ।

आपत् परेका बेलामा तुरुन्तै चाहिने जरूरी सामान खरिद गर्दा पनि किन यस्तो भयो ? यसको जबाफ सोझो छ- यसबाट ठेक्का लिनेदिनेमध्ये कसै न कसैले अथवा दुवैले नाजायज फाइदा लिन खोजेका थिए । मानिसहरू भन्ने गर्छन् केही मानिसलाई भ्रष्टाचार गर्न गरिबीले प्रेरित गर्छ । यहाँ यो कुरा लागू हुँदैन किनभने यो ठेक्का लिनेदिनेमध्ये कोही गरिब भएजस्ता देखिँदैनन् । त्यसो भए उनीहरूले त्यसो किन गरेका थिए ?

'गरिब [मध्ये केही] ले आफ्ना आवश्यकता पूरा गर्न भ्रष्टाचार गर्छन भने धनीले आफ्नो लगानीलाई कैयौँ गुणा बढाउन त्यसो गर्छन्,' भ्रष्टाचार सम्बन्धमा अनुसन्धान गरेका इन्डोनेशियाका रेभ्रिसोन्ड बस्विरले १९ वर्ष पहिले मलाई भनेका थिए । अहिले लाग्छ, उनले कोरोना भाइरससँग लड्न भनी चीनबाट चिकित्सासामग्री ल्याउने कामको ठेक्कापट्टालाई आजभन्दा १९ वर्ष पहिल्यै हेरेर पो भनेका रहेछन कि क्या हो !

होइन, उनले त आफ्नै देशको अवस्था हेरेका थिए । 'इन्डोनेशियामा क्रोनी क्यापिटालिज्म द्रुत गतिमा बढ्नुको एउटा कारण यही हो,' उनले भनेको यो कुरा मैले त्यतिबेला बुझेको थिइनँ । अहिले नेपालको अवस्था हेर्दा छर्लङ्ग भयो । विकिपेडियाका अनुसार क्रोनी क्यापिटालिज्म भनेको त्यस्तो आर्थिक प्रणाली हो जहाँ व्यापारी र राजनीतिक वर्गले साँठगाँठ गरी कमाएको पैसाका कारणले व्यापार फस्टाउँछ, स्वभाविक तरिकाले (जोखिम उठाएकाले) होइन । काम लिने व्यापारी वर्ग र काम दिने राजनीतिक वर्गका बीचमा साँठगाँठ भयो । काम दिनेले आफ्ना साथीलाई ऊ योग्य भएकाले होइन आफूसँग साँठगाँठ भएकाले काम दियो । अपराध गर्न एकापसमा मिलेका धनी व्यापारी र राजनीतिक वर्गले दिन दुई गुणा रात चौगुणा धनी हुन खोजेकाले यसो भयो ।उनीहरू धनी हुने हुँदा हाम्रो स्वास्थ्य कोरोना भाइरसका मुखमा पर्ने जोखिम बढ्यो ।

हामीलाई कोरोना भाइरसका मुखमा धकेल्ने दोस्रो भाइरस अर्थात् भष्टाचारसँग लड्न मैले एजेन्ट नराखिकन चीनबाट आयात गरेको अचूक हतियार हो- शासकलाई इमान्दार बनाउनू ! यसो भनौँ न, इमान्दारलाई शासक बनाउनू !

भनिन्छ, सत्ताले मानिसलाई भ्रष्ट बनाउँछ । परम सत्ताले परम भ्रष्ट बनाउँछ । त्यही भएर त मार्‍यो त ! जसलाई सत्तामा पुर्‍यायो ऊ भ्रष्ट हुन्छ, बारम्बार सरकार फेरिँदा भ्रष्टाचार रोक्ने संस्था र चलन बन्न पाएन भनेर परमसत्ता (स्थायी सरकार बनाउन चाहिने बहुमत) दियो ऊ परम भ्रष्ट हुन्छ ।

भ्रष्टाचार र च्याउ उस्तै उस्तै हुन् रे । यी दुवै अँध्यारोमा फस्टाउँछन् रे। च्याउलाई उज्यालो र खुला ठाउँमा राखिदियो भने सुख्खा भएर त्यो बढ्न पाउँदैन ।'पारदर्शिता भएमा भ्रष्टाचार हुने अवसर सबैभन्दा कम हुन्छ,' इन्डोनेशियाली विद्वान बस्विरले यसै भनेका थिए ।

उनको यो कुरा चाहिँ पत्याइनँ । अथवा उनको यो कुराभन्दा अगाडि बढीसक्यो अहिलेको जुग । पारदर्शिता हुँदा भ्रष्टाचार रोकिने भए नेपालमा भ्रष्टाचार हुने नै थिएन । किनभने पारदर्शिताका मामलामा हामी निकै अगाडि छौँ । पहिलो, हाम्रो सरकारी कर्मचारीतन्त्रमा निश्चित पार्टीका कार्यकर्ता जस्ता लाग्ने मान्छे यसरी हुलिएको छ कि आफ्नो मालिक पार्टी सत्तामा नभएका बेला अर्को पार्टीका मानिसले तलमाथि गर्न आँट्यो भने तिनले त्यो कुरा बाहिर चुहाइहाल्छन् ।

दोस्रो, सञ्चारमाध्यम । भ्रष्टाचारका कुरा सञ्चारमाध्यमले नियमित जस्तै बाहिर ल्याइरहेका छन् ।
तेस्रो, भिडियो/अडियो रेकर्डिङ प्रविधि । लेनदेन मिलेन कि भ्रष्टाचार र दूराचारका कुरा प्रमाणसहित बाहिर आइहाल्छन् । यसैले गर्दा एक वर्षभन्दा थोरै समयमा माथिल्ला पदका दुईजनाले आफ्नो पद गुमाए ।
तैपनि, यस्तो देख्दा देख्दै पनि, भ्रष्टाचार भइरहेको छ ।भ्रष्टाचार थेत्तरो भएको छ ।

भ्रष्टाचारसँग जुध्न न्याशनल युनिभर्सिटी अफ सिंगापुरका तान त्या कियोङले १९ वर्षअघि नै केही उपाय सुझाएका थिए । ती हुनः कडा कानुन र त्यसलाई कठोरताका साथ परिपालना गराउने स्वतन्त्र निकाय, सरकारी निकायलाई सफा राख्ने र भ्रष्टाचार निर्मूल पार्ने दृढ अडान भएको दूरदर्शी र इमान्दार राजनीतिक नेता, राजनीतिक नेता र सरकारी कर्मचारीको तलब अत्यधिक वृद्धि ।

कियोङका विचारमा सरकार र पार्टी चलाउने राजनीतिक दलका नेताले भ्रष्टाचारलाई प्रश्रय दिन सक्ने मात्र होइन उनीहरूले चाहे भने भ्रष्टाचारका विरुद्धमा आफ्नो तागत र क्षमता उपयोग गर्न पनि सक्छन् ।

कियोङले सुझाएका केही उपायले भने नेपालमा उल्टो असर गरे जस्तो देखिएको छ । उनले भनेका थिए, भ्रष्टाचार विरोधी संस्था बनाउन गर्न शासनमा केही हदसम्म स्थायित्व हुनुपर्छ ।नत्र एउटाले यस्तो संस्था बनाउन थाल्छ, तुरुन्तै ऊ सत्ताबाट हट्छ र त्यसपछि आउनेले यो काम गर्दैन । त्यसैले शासन गर्ने एउटै मानिसले अलि बढी समय काम गर्न पाउनुपर्छ ।

कियोङले भनेका थिए, सरकारी कर्मचारी भर्ना गर्दा 'सबैभन्दा उत्तम र बुद्धिमान' मध्येबाट छान्नुपर्छ ।भ्रष्टाचार गर्नेमध्ये अधिकांश 'सबैभन्दा उत्तम र बुद्धिमान' भएकाले यो उपाय पनि हाम्रोमा काम लाग्दैन कि जस्तो लाग्छ ।
अदालत निष्पक्ष र स्वतन्त्र भएन भने सरकारी ओहदा दुरुपयोग गरेर व्यक्तिगत लाभ लिने मानिसको लोभ बेलगाम दौडन्छ, कियोङले भनेका थिए । यो चाहिँ पक्कै पनि सही हुनुपर्छ ।

घुस खान्या र दिन्या दुवैलाई पृथ्वीनारायण शाहले निसाफ बिगार्ने मान्छे भनेका थिए । नेपालको न्यायप्रणालीले चाहिँ घुस दिन्यालाई चोखै जस्तो ठानेको छ । समाजले पनि त्यसै भन्छ । घुस दिएर नाजायज कमाइ गर्ने खोज्ने मान्छेलाई उसले त्यस्तो गर्न नपाएपछि पोल खोल्यो भनेर हिरो ठान्ने चलन हामीकहाँ छँदैछ ।

भ्रष्टाचार रोक्न नेपालमा कहिलेकाहीँ सरकारी तथा गैरसरकारी क्षेत्रबाट क्षणिक जेहाद छेड्ने गरिन्छ तर कियोङ भन्छन्, प्रणाली सुधार्न जोड दिनुपर्छ, जेहाद छेड्न होइन । जेहादको परिणाम अल्पकालीन हुन्छ, दीर्घकालसम्म रहँदैन ।

अन्त्यमा, एउटा अर्को पनि चिनियाँ उपायः भ्रष्टाचार र सिँढी बढार्न माथिबाट थालेर तल झर्नुपर्छ । तल थालेर माथि जाने होइन ।

भ्रष्टाचार बढार्न माथिबाट कसरी थाल्ने हो त्यो चाहिँ अलमलमै छ किनभने हाम्रो जस्तो प्रजातन्त्रमा हामीले शासक रोज्न त पाएका छौँ, तर राम्रो र नराम्रो मध्येबाट एउटा रोज्न भने पाएका छैनौँ ।

प्रकाशित : चैत्र २१, २०७६ ०८:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×