अन्ततः बदलिन्छ फैसला

क्लासिक फिल्म
किरण विक

निकै सिनेमा–प्रेमीले रुचाएको अर्थपूर्ण हिन्दी सिनेमा हो ‘एक रुका हुवा फैसला’ । यो थियो सिड्नी ल्युमेटले बनाएको ‘ट्वेल्भ एन्ग्री मेन’ (सन् १९५७) को रिमेक । नेपालीमा पनि यसको नाटक बन्यो— राजन खतिवडाको निर्देशनमा ‘बाह्र दुर्वासा’ भनेर । वास्तवमा, ‘ट्वेल्भ एन्ग्री मेन’ नाटककै रूपमा लेखिएको थियो । सन् १९५४ मा रेगिनाल्ड रोजले एउटा अमेरिकी टीभी च्यानलका लागि लेखेको नाटक जुन विभिन्न भाषामा अनुवाद भएर विभिन्न मुलुकमा नाटककै रूपमा यसको थुप्रै प्रदर्शन भइसकेको छ । सन् असीको दशकमा रञ्जित कपुरले यसलाई हिन्दीमा उल्था गरे । र, सन् १९८६ मा वासु चटर्जीले सिल्भर स्क्रिनमा उतारे । 


न्यायविधिमा एउटा त्यस्तो व्यवस्था हुन्छ जसलाई एमिकस क्युरी भनिन्छ, जसअन्तर्गत आवश्यक मानिएको खण्डमा समाजका लब्धप्रतिष्ठित र निष्पक्ष व्यक्तिहरूबाट जटिल मुद्दाहरूको फैसला सहज बनाउन सहयोग लिइन्छ । फैसलामा त्यस समूहका सबैको एकै राय हुनुपर्छ । फिल्म र नाटक यही समूहको आपसी छलफल र द्वन्द्वको कथा होः एक जना युवक आरोपित छ आफ्नै बाउको हत्या गरेकोमा ।


जटिल परिस्थितिका कारण अदालतले १२ जना प्रतिष्ठित व्यक्तिको एमिकस क्युरी खडा गर्छ । उनीहरू एउटा कोठामा जम्मा हुन्छन् र सुरु हुन्छ बहस । समूहमध्ये एक जनाले सही–गलतको निष्कर्ष निकाल्न पूरै केस सुरुदेखि अध्ययन गर्नु जरुरी छ भनेपछि मुद्दाको चिरफार सुरु हुन्छ । समूहको एघारै जना एकमत हुन्छन् केटो दोषी भएकोमा । तर, एक जना त्यसको विपक्षमा हुन्छ । द्वन्द्वको सुरुआत यहीँबाट हुन्छ ।


सिनेमामा कुनै पनि पात्रको नाउँ दिइएको छैन, नम्बर दिइएको छ । पात्र नम्बर एक छलफलको अनौपचारिक नेतृत्व गर्ने भूमिकामा छ । ऊ कुनै हाइस्कुलमा फुटबल कोचका रूपमा काम गर्छ । तर, ऊ सभाको प्रमुखचाहिँ होइन । सभामा सबैको बराबर हैसियत छ । दोस्रो नम्बरको पात्र युवक दोषी हो भन्नेमा एकोहोरो रूपमा विश्वस्त छ, उसलाई कारणको वास्ता छैन । ऊ बैंकमा काम गर्ने कर्मचारी हुन्छ । तेस्रो नम्बरको पात्र यस फिल्मको एक जना महत्त्वपूर्ण पात्रमध्येको एक हो । ऊ स्वयं सिनियर वकिल हो । ऊसले यसप्रकारका अनेकौँ केस लडिसकेको छ । ऊ पनि दोषी युवकलाई नै ठान्छ, किनभने सबै प्रमाण युवकको विरुद्धमा छ । युवकले किनेको चक्कु, बाउ–छोराको चर्काचर्की सुन्ने छिमेकी बूढो र झगडापछि घरबाहिर निस्केको देख्ने छिमेकी आइमाई यस केसका मुख्य प्रमाण हुन् । चौथो नम्बरको पात्र अरूभन्दा अलि भिन्न स्वभावको छ । ठीकलाई ठीक र बेठीकलाई बेठीक भन्न हिच्किचाउँदैन । ऊ स्टक मार्केटको दलाल हुन्छ । तर, ऊ पनि युवकलाई नै दोषी ठान्छ । पाँचौ पात्रको आफ्नो कुनै राय हुँदैन । अरूको लहैलहैमा आफ्नो राय राख्छ । आरोपित युवकजस्तै ऊ पनि सुकुम्बासी बस्तीमै हुर्केको हुन्छ । छैटौं पात्र पनि केटोको विपक्षमै रहन्छ । ऊ हाउस पेन्टर हो । सातौं पात्र पनि पटकपटक जेल गएको युवकको पृष्ठभूमिका कारण उसैलाई दोषी ठान्छ । ऊ सेल्सम्यान हो । आठौं नम्बरको पात्र सुरुदेखि नै युवक दोषी वा निर्दोष भन्नेमा निश्चित छैन । ऊ आर्किटेक्ट हो । एक जना तन्नेरी ठिटोलाई फाँसी दिइन लागेको हुनाले यो मुद्दालाई उसले गम्भीरतापूर्वक लिएको छ । ऊ अलि भावुक पनि छ । केटाको पक्षबाट सित्तैंमा लडिदिने अवैतनिक वकिलले बिनापैसा लड्नुपरेकाले केटाको पक्षमा राम्ररी लडेकै छैन भन्ने उसको जिकिर हुन्छ । नवौं नम्बरको प्रौढ मान्छेलाई आठौं नम्बरका तर्कहरू जायज लाग्छन् । दसौं नम्बरको पात्रको बोली चर्को छ, ऊ मोटर–गराज व्यवसायी हो । ऊसको रायमा अहिलेका पुस्ता आपराधिक मनोवृत्तिका छन् । त्यसैले उसको विचारमा युवक दोषी छ । एघारौं नम्बरको पात्रको युरोपमा जन्मिए तापनि अमेरिकी नागरिकता लिएर अमेरिकामै घडीको व्यापारी हुन्छ । बाह्रौं नम्बरको पात्र एडभर्टाइजिङ एजेन्सीमा काम गर्छ । यो छलफलमा आफूलाई सामेल गरेकोमा ऊ खिन्न छ । बेलाबेलामा ऊ पत्रिकामा शब्द–पहेली खेलेर बस्छ । सुरु भएको सिनेमामा आठपटक मतदान गरिन्छ । चर्को बहस र तर्कसँगै बिस्तारै एकको संख्या बढ्दै जान्छ । अलग पृष्ठभूमि, फरक उमेर र भिन्न मनस्थितिमा पात्रहरू भएकाले उनीहरूको विचार पनि पृथक् छ । उनीहरूको तर्कका आधार पनि भिन्नाभिन्नै छन् ।


पूरै फिल्म जम्मा दुईवटा कोठामा सिध्याइएको छ । एउटा बैठककक्ष र अर्को शौचालय जानुअघिको कक्ष । यति सानो स्पेसमा यति गम्भीर कथा बुन्न सक्नु लेखकको कौशल र निर्देशकको कल्पनाशीलताबिना सम्भव थिएन । तर, एउटै फ्रेममा विविध क्रियाकलाप देखाइएकाले पनि स्पेस सानो महसुस हुँदैन । बहस गर्दागर्दै पहिले जुन आधारमा केटो दोषी मानिएको थियो, ती प्रमाणहरू नै फितला हुादै जान्छन् । बहसका क्रममा तेस्रो पात्रले पटकपटक युवकले बाउलाई ‘तँलाई नमारी छाड्दिनँ’ भनेको कुरा दोहोर्‍याइरहन्छ । ऊसको नजरमा यो कारण नै पर्याप्त छ केटोलाई हत्यारा साबित गर्न । एक ठाउँ पुगेपछि आठौं पात्रले तेस्रो पात्रलाई कुराकानीको क्रममा यति उत्तेजित र आक्रोशित बनाइदिन्छ कि तेस्रो पात्रको मुखबाट ‘तँलाई नमारी छाड्दिनँ’ भन्ने वाक्य फुस्किन्छ । तर, उसको मनसाय मार्छु नै भन्ने थिएन । यही कुरा संवादको क्रममा उसलाई बोध हुन्छ । ऊ पनि केटो निर्दोष भएको टुंगोमा पुग्छ । ‘तँलाई नमारी छाड्दिनँ’ भन्ने सुनेको प्रौढ छिमेकीले बडो मधुरो आवाजमा सुनेको हुन्छ । त्यो आवाज जसको पनि हुन सक्छ भन्ने टुंगो लाग्छ । आँखा कमजोर भएकी महिलाले बिनाचस्मा केटोलाई निस्किँदै गरेको देख्नु पनि तर्कसंगत नभएको कुरा बहसमै स्विकारिन्छ । आ–आफ्ना पूर्वाग्रहका कारण युवकलाई फाँसी दिनुपर्छ र ऊ दोषी हो भन्ने पक्षमा रहेका प्रतिष्ठितहरूको राय समयसँगै बदलिँदै जान्छ ।


कुनै पनि व्यक्तिको, घटनाको, मुद्दाको विश्लेषण गर्दा पहिलो विचारलाई नै अन्तिम बनाउनुहुँदैन, अरूको आँखाबाट त्यसलाई हेर्नु हुँदैन भन्ने कुरा लेखकले राखेका छन् । निर्देशकले बडो सुझबुझका साथ रोचक ढंगले यसलाई सिनेमामा रूपान्तरण गरेका छन् । क्लासिक सिनेमाको लर्कोमा यो सिनेमा पनि आफ्नो अर्थपूर्ण स्थान बनाएर बस्नेछ । गम्भीर र विचारोत्तेजक सिनेमाका प्रेमीका निम्ति यस फिल्मको महत्त्व सम्झाइरहनु नपर्ला ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७६ १४:३१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

छुट्ला है !

एक फिल्म विद्यार्थीको रोजाइका फिल्म
किरण विक

आजको दिनमा फिल्मका दर्शक बढ्दै गइरहेका छन्  । फिल्मले मनोरञ्जक र बौद्धिक साधनका रूपमा स्वीकार्यता पाइसकेको छ  ।

बिस्तारै यसले किताबका कीराहरूमाझ पनि ज्ञानको स्रोतको रूपमा स्पेस पाउन थालेको छ । नेपालमा पनि फिल्मलार्ई मनोरञ्जन र बौद्धिक कर्म मान्ने जमात छ । मनोरञ्जन मान्नेहरू फिल्मलाई ‘कमर्सियल प्रोडक्ट’ भन्छन् भने बौद्धिक कर्म मान्नेहरू फिल्मलाई ‘आर्ट’ भन्छन् । मेरो आफ्नो मतचाहिँ फिल्म ‘कमर्सियल प्रोडक्ट’ नै हो जसको कलात्मक मूल्य छ भन्ने हो ।


सिनेमाप्रेमी नेपालीहरूले विश्वबजारमा चर्चा कमाएका फिल्महरू सम्भव भए हलमै गएर नभए अन्य वैकल्पिक उपायबाट पनि हेर्न थालेका छन् । म पनि फिल्मको औपचारिक विद्यार्थी हुनाले र फिल्म मेकिङमा भविष्य खोजिरहेको हुनाले सम्भव भएसम्म धेरै फिल्म हेर्ने गर्छु । नेपालमा कलात्मक समीक्षाको दृष्टिले अब्बल मानिएका फिल्महरू बारे प्रशस्तै चर्चा परिचर्चा गरिएको सुनेको/देखेको तर व्यवसायिक फिल्मबारे कम चर्चा गरेको सुनेको/देखेको हुनाले कतै नेपाली दर्शकले राम्रा ‘कमर्सियल’ फिल्म हेर्न त छुटाएनन् भन्ने जिज्ञासा मेरो मनमा पलाइरह्यो । फलस्वरूप यो लेख लेख्न पुगें । यसमा ज्यादातर व्यावसायिक फिल्म छन् । यो लेख विश्व बजारमा चर्चित केही फिल्महरूको सामान्य परिचयात्मक विवरण मात्र हो र फिल्मप्रेमी दर्शकहरूलाई हेर्नका लागि सुझाव पनि हो ।

एगोरा : यो फिल्म हाइपासिया नामकी चौथो शताब्दीकी गणितिज्ञ तथा एस्ट्रोनोमीस्ट महिलाको बारेमा हो जसले उति बेलै सूर्य पृथ्वीको वरिपरि होइन, पृथ्वी सूर्यको वरिपरि घुम्छ भन्ने तथ्य पेस गरेकी थिइन् भन्ने विश्वास गरिन्छ । धर्म (समाज) विज्ञानबीचको घर्षणले उत्पन्न गराएको युद्धका कारण एगोराको आफ्नै विद्यार्थीद्वारा हत्या हुन्छ । उनले पेस गरेको तथ्य १२०० वर्षपछि १७ औं शताब्दीमा फेरि वैज्ञानिक जोहान्स केप्लरले प्रमाणित गरे ।

ओमकारा : विशाल भारद्वाजले निर्देशन गरेको ‘ओमकारा’ सेक्सपियरको नाटक ‘ओथेलो’बाट प्रभावित भएको हो । तर, मेरो आफ्नो अनुभवमा राजा भर्तृहरिको कथा, महाभारतका धृतराष्ट्रको कथा र ओथेलो कथा गरी यो तीनवटा कथाको मिश्रण हो । यसका पटकथाकार रोबिन भट्टलाई उक्त फिल्मको कथाबारे मैले त तीनवटा कथाको मिश्रण देख्छु नि भन्दा त्यस्तो हुन सक्छ तर मलाई थाहा छैन भन्ने उत्तर दिएका थिए । मलाई यो फिल्म नेपालमै रोबिन भट्टसँगै बसेर हेर्ने मौका मिलेको थियो ।

द इल्युजनिस्ट : सानोतिनो चटक गर्ने एक गरिब केटाको प्रेम त्यसै गाउँको धनाढ्यकी छोरीसँग बस्छ । केटीको परिवारले गरिबको संगत थाहा पाएपछि छुट्टाउँछन् । केटा त्यो ठाउँ छोडेर जान्छ भने केटीको एक युवराजसँग बिहे हुन्छ । केटो केही समयपछि ठूलो जादुगर भएर सहर फर्किन्छ । मरेको आत्मा बोलाउन पनि सक्छ । आफ्नो कलाजादुको नक्कली प्रयोगबाट उसले आफ्नी प्रेमिका फिर्ता पाउँछ । मैले अंग्रेजी फिल्म हेर्न सुरु गरेको यो दोस्रो फिल्म भएकाले यसको प्रभाव ममा निकै परेको छ ।

परफ्युम : एकदमै फोहोरमा हुर्केको बढेको बालकले वासना परैबाट थाहा पाउने गुण पाएको हुन्छ । सधैं फोहोरमा हुर्केको उसलार्ई एक दिन युवतीको सुगन्ध मन पर्छ । संसारकै सबैभन्दा सुगन्धित युवतीको खोजी र युवतीको शरीरको वासना जम्मा गर्ने लोभले ऊ अनेक महिलाको हत्या गर्दै आफ्नो लक्ष्यमा पुग्छ ।

रेड स्प्यारो : सस्पेन्स रुचाउनेहरूलाई यो फिल्म रोचक हुन सक्छ । रसिया र अमेरिकाबीच शीतयुद्धकालमा युवती प्रयोग गरेर पनि जासुसी भयो । फिक्सनल भए पनि यो फिल्म सत्यतथ्यबाट प्रेरित छ ।

टु किल अ मकिङबर्ड : यो फिल्म हार्पर लिको १९६० मा प्रकाशित यसै नामको चर्चित उपन्यासमा आधारित छ । एउटा गोरो वकिलले कालो अभियुक्तको केस लडिरहेको छ । उसका एक सानो छोरा र एक सानी छोरी यस्तो काला र गोराको अन्याय हेर्दै बुबालाई प्रश्न गर्दै हुर्किरहेका छन् । यसकै वरिपरि फिल्म छ ।

आनोन : यो साइफाई जनराको फिल्म हो । हलिउडमा साइफाई जनरा विकसित र सफल मानिन्छ । पछिल्ला सबै हेरिएका साइफाईमध्ये यो मन परेको फिल्म हो । यसमा यस्तो संसार छ जहाँ सरकारी अधिकारीहरूले आँखाबाटै स्क्यान गरेर निगरानी गर्न सक्छन् ।

क्यापरनम : यो लेवनानी फिल्म हो । लेवनानको अशिक्षित गरिब सुकुम्बासी बस्तीमा धेरै बच्चाबच्ची हुने एक युवकले बाँच्नका लागि गरेको संघर्षको कथा हो । सन् २०१८ को यो फिल्म टोरेन्टबाट धेरै डाउनलोड हुनेमा पर्छ । नदाइन लवाकीले यही फिल्मबाट क्यान्समा जुरी अवार्ड पाएकी थिइन् ।
द डिपार्टेड : म्यासाचुसेट्स राज्य प्रहरीभित्रको अपारदर्शी क्रियाकलाप र यसका अन्डरकभर एक्सन र अन्डरकभर एजेन्टबीचको मिलेमतो र धोकाधढी बारेको यो फिल्म धेरै नै डरलाग्दो छ । यसमा चर्चित दुई हलिउड हिरो मेट डेमन र लियोनार्डो डिक्याप्रियोले एक अर्काको काउन्टरको भूमिका खेलका छन् ।

कर्स अफ द गोल्डेन फ्लावर : यो प्राचीनकालको चिनियाँ सम्राट्को दरबारभित्रको महत्त्वाकांक्षा जालसाजी षड्यन्त्र र अनैतिक सम्बन्ध आदिबारेको गठजोड हो । यो फिल्म हेर्दा म धेरैपटक तर्सिएको थिएँ, यद्यपि यो भूतको फिल्म होइन । चीनका अहिलेसम्मकै सफल निर्देशक मानिने च्याङ यिमाउले यसको निर्देशन गरेका हुन् ।

ब्ल्याकमास : यो अमेरिकी डकैत जेम्स ह्वाइटिको जीवनीलगायत अन्य डकैतीको घटनाको जोडजाड हो । कन्टेन्टभन्दा पनि यो फिल्मको मेकिङ स्टाइल मन परेको हो ।

डिटेक्टिभ डी : हिन्दी र अंग्रेजी जासुसी फिल्म हेर्नेहरूलाई पनि यो मोनोटोनस ब्रेक गर्ने फिल्म बन्न सक्छ । यस फिल्मका तीनवटै भाग हेर्न मेरो सुझाव छ । विशाल साम्राज्यको महारानीलाई मार्न एउटा मजदुरले कस्तासम्म योजना बनाउँछ हेर्न मजा आउँछ ।

ब्याटम्यान : यो सिरिजका तीनवटै फिल्म हेर्नुपर्छ । क्रिस्टोफर नोलानको निर्देशन बेजोड छ । ब्याटम्यानमा हिरोले कुनै जादू गर्दैन ।

अ डेन्जरस मेथड : फ्रायड र उनको साथी कार्ल जंगले जीवनमा सविना नाम गरेकी एक मानसिक बिरामी महिलामाथि विभिन्न प्रयोग र अन्तरंग गरे । यो फिल्म त्यसकै बारेमा हो ।

एक रुका हुआ फैसला : यो फिल्म ‘ट्वेल्भ एङ्ग्री म्यान’को हिन्दी अनुवाद हो । फिल्म मेकिङका विद्यार्थीलाई डायलग प्रोजेक्टअन्तर्गत यसलाई अनिवार्य रूपमा हेर्न भनिन्छ । मलाई यो अंग्रेजीभन्दा हिन्दी भाषामा हेर्दा मजा लाग्यो ।

द प्रेस्टिज : बलिउडको ‘धुम थ्री’ यसबाटै प्रेरित थियो । दुई जादुगर जुम्ल्याहा दाजु भाइको अर्को प्रतिस्पर्धी जादुगरसँगको लडाइँ नै मुख्य कथा हो ।

ट्रान्सपोर्टर : जेसन स्टेथामलाई त हलिउडको सलमान खान भने पनि हुन्छ । उसो त सलमान खान नै स्टेथामबाट निकै प्रभावित भएजस्तो देखिन्छ । जेसनका फिल्म औसत कथाको हुने भए पनि मेकिङका हिसाबले हेर्न सधैं रमाइलो लाग्छ ।

ग्रिनमाइल : यो फिल्म मृत्युदण्ड सुनाइएकाहरूलार्ई करेन्ट लगाएर दिइने मृत्युदण्ड र एउटा जेलको कुरुवा प्रहरी जो पिसाबको बिरामी हुन्छ, काबीचको हो ।

पाइरेट्स अफ द क्यारेबियन : क्याप्टेन ज्याक स्प्यारो मलाई एकदम मन परेको पात्र हो । एक सामुद्री लुटेराको ठूलो जहाज ब्ल्याक पर्लको क्याप्टेन बन्ने रहरबाट जालझेल इच्छा आदि वरिपरि बनेको पहिलो फिल्मका थुप्रै भाग आइसकेका छन् ।

वेलकम : हिन्दी फिल्म ‘वेलकम’को कथा, चरित्र र संवाद सबै असाध्यै मन परेको थियो । जोबाट भागेको हो उसैसँग सहारा माग्न पुग्नुपर्ने गरी घुमेको कथा छ ।

साइनो : प्राय: दुई हिरोइन र एक हिरो भएको त्रिकोणात्मक प्रेम कथामा एक जना मर्नै पर्ने नेपाली फिल्मको प्रचलित कथा हो । यसमा भने कसैलार्ई मारिएको छैन । यो क्लिसेभन्दा थोरै परको फिल्म हो ।

मारुनी : कथाका दृष्टिले ‘मारुनी’ अब्बल हो । ट्रान्सजेन्डरको विषयमा बनेको यो फिल्म मलाई निकै नै राम्रो लाग्यो । यसमा कथालार्ई अनावश्यक तोडमोड नगरी यथार्थपरक देखाइएको छ ।

डाउनफल : यो फिल्म हिटलरका अन्तिम दिनहरूको बारेमा बनेको छ ।

ट्रयाएंगल : यो प्रयोगात्मक फिल्म हो । कथा भन्ने तरिका पनि नौलो छ । उही घटना उही पात्र स्थितिको अन्त्यपछि पनि दोहोरिराख्छ । यसले दर्शकलाई पटक–पटक झुक्याउँछ ।

स्टोकर : यस फिल्मको मुख्य कन्टेन्ट आमा–अंकल–छोरीबीचको अन्तरंग सम्बन्ध र बदला हो । निर्देशनमा अब्बल यो फिल्म फिल्ममेकरलाई लाभदायी हुन सक्छ ।

भ्यान्टेज पोइन्ट : एउटा खुला समारोहमा कडा सुरक्षाबीच राष्ट्रपतिको हत्या भएपछि के हुन्छ ? त्यसै हत्याको अनुसन्धान त्रिकोणात्मक हुन्छ । अनुसन्धान विधिले दर्शकलाई रमाइलो अनुभूति गराउँछ ।

अन्धाधुन : यस वर्ष उत्कृष्ट फिल्मको राष्ट्रिय पुरस्कार पाएको बलिउड फिल्म ‘अन्धाधुन’मा दृष्टिविहीनको अभिनय गरिरहेको युवक अचानक एउटा हत्याको साक्षी बन्न पुग्छ । कसरी त्यो हत्या उजागर गर्ने भन्ने सोच्दासोच्दै हत्याराहरूबाट साँच्चिकै दृष्टिविहीन बनाइन्छ ।

किंग्सम्यान : एउटा अन्डरकभर जासुसी संस्थाले केही नयाँ युवालाई विभिन्न मिसनका लागि भर्ती गर्छ र तालिम दिएर मिसनहरूमा पठाउँछ । फिल्म कथा, निर्देशन, पटकथा सबै आधारमा अब्बल छ ।

द गुड द ब्याड द अग्ली : वेस्टर्न जनरामा यो निकै राम्रो फिल्म हो । पैसाको लागि राज्यले घोषणा गरेका फरार अपराधी खोज्न तीन वयस्क लडाकुहरूको यात्रा र विभिन्न उतारचढावबारेको कथा यस फिल्ममा रहेको छ । खासगरी यसको जिंगल म्युजिक प्रसिद्ध मानिन्छ ।
readerkiran@yahoo.com

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७६ १०:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×